Александр Пушкин портрети

Эҳ, Пушкин, Пушкин!

3135
(Янгиланган 20:47 11.09.2017)
Кимдир, масала моҳиятидан бехабар инсон, сизга туҳмат қилса, ўзингизни зўр бериб оқлашга уринишингиз шарт ҳам эмас. Бу айбдорлик ҳиссидан келиб чиқади. Биз эса ҳеч кимнинг олдида айбдор эмасмиз!

Ўйлаган эдимки, ўз маданиятини ўзгаларга тиқиштириш ва уни билмаганларни маданиятсизликда айблаш, ўзи каби ўйламаган, фикрламаган, яшамаганларни рақибга чиқариш, тан олмаслик, паст назар билан қараш, халқларни ўзи ва бегоналарга, маданиятли ва варварларга ажратиш ортда, жаҳолат даврларида қолиб кетган.

Йўқ, қолмаган экан, чамаси.

Ўзга халқларга Пушкинни билмаслик билан маломат қилиш айнан шу жаҳолатнинг бир кўриниши (бу маломат туҳмат бўлса, айниқса).

Адабиёт кўнгил иши, ҳатто Пушкиндайин, мактабларда ўқиш дастурига киритилган шоирни ўқиш ҳам кўнгил иши ва уни билмаслик рус бўлмаган миллатлар учун маданиятсизлик ҳисобланмайди.

Келиб-келиб энди Пушкин халқлар ўртасидаги тушунмовчиликка сабаб бўлмасайди.

Навальнийнинг гапи эса бировнинг ибодатхонасига ўз низоми билан киришга уриниш, холос.

Ҳар бир миллатларнинг ўз даҳолари, адиблари, шоирлари бўлади. Албатта, имкон қадар умумбашарий классикларни, ўзга халқлар адабиётини ўқиш ва ўрганиш лозим, бундан ҳеч ким ҳеч қачон ютқазмайди.

Навальний озгина бўлса-да фикрлаганда, бунақа номақбул гапларни айтишдан бурун ўзига савол берарди: Ўзбекистонда Пушкинни билмасликлари ҳақида маълумотим борми? Дунё мен ўйлаганчалик тор ва биқиқми? Мен уларнинг қанча шоирини биламанки, улар бизнинг шоирни билишлари зарур? Мен кимманки, ўзбекларни Пушкинни билмасликда айблаб, маломат қиламан?

Адабиёт мажбурлаб тиқиштириладиган унсур эмас. Албатта, жаҳон тан олган ҳар қандай шоир ва адибни ўқиш ва ўрганиш керак. Бу ўзини маданиятли ҳисоблаган ҳар бир инсоннинг бурчи ва уларни билмаслик билан мақтаниш жаҳолат. Лекин кимдир, масала моҳиятидан бехабар инсон, сизга туҳмат қилса, ўзингизни зўр бериб оқлашга уринишингиз шарт ҳам эмас. Бу айбдорлик ҳиссидан келиб чиқади. Бизнинг эса ҳеч кимнинг олдида айбимиз йўқ. Айниқса Навальний ва Собчак олдида. Уларга ҳисоб беришниям истамаймиз.

Бизда "ит ҳуради, карвон ўтади", деган мақол бор (йўқ, бу кимнидир ерга уриш учун айтилган гап эмас, халқ мақоли шунақа). Шунга қарамай, ўзбек халқи Пушкинни мутолаа қилишни давом этаверади. Асло, кимгадир ёқиш ёки хушомад учун эмас. Бетакрор иқтидор эгаси бўлгани сабабли. Чунки иқтидорли кишилар фақат бир миллатгагина тегишли эмас. Буюклар яхлит инсониятга тегишли.

Ўзбек халқининг ҳам ўз буюк инсонлари, фарзандлари бор. Минглаб йиллик маданий тарихига эга. Биз уларни билмасликда ҳеч кимни айблаётганимиз йўқ.

Бунақа нотўғри қарашларда Пушкиннинг айби йўқ. У ҳар қандай ҳолатда ҳам буюклигича қолаверади. Бироқ, унинг номидан халқлар орасига совуқчилик солишда фойдаланишга уриниши ажаблантиради, холос.

Интернет сарҳадларида ушбу масала юзасидан бўлаётган мунозараларни кузатиб, Пушкинга қизиқишимиз ўйлаганимдан ҳам юқорилигига ишондим. Яна бир ҳақиқатни тушундимки, интернет орқали тўрт-беш маълумотни олиб, ҳар биримиз ўзимизни доно санай бошлабмиз. Гўёки, бу оламда барча нарсани биламиз, буюк стратегмиз, глобал миқёсида ўйлаймиз. Аслида бу калтабинлик, холос.

Навальнийнинг ўша гапи ва у атрофидаги баҳс-мунозаралар ҳам шу ҳақиқатни ифодалайди.

Интернет барибир интернет-да. Унда эҳтирос ва юзакилик кўпроқ. Ушбу масала юзасидан баҳс-мунозарага киришган биров Солженицыннинг фамилиясини нотўғри ёзибди. Унга бу ҳақда дакки берган бошқаси эса мақтаниб, "мен эса ҳаммасини биламан", деб Шайбонийхонни шоирга чиқариб қўйибди. Яна, "Солженицынни ўзбек тилида ўқибдими?" деганга ўхшаш маломат ҳам бор. Ўқиган бўлса бордир… Бир пайтлар бу адибнинг асарлари ўзбек тилида чоп этилган.

Хуллас, ҳаммамиз ҳам яхшимиз. Юзакиликка берилганмиз, моҳият ва ҳақиқат унчалар ҳам қизиқтиравермайди. Билиб олган тўрт-беш маълумотимизни пеш қилиб, бутун оламдан, дунёнинг бор илмидан хабарим бор, деб жар солишни хуш кўрамиз.

Дейлик, "Пушкинни билмайсан", деб маломат қилаётганнинг ўзи шоирни яхши билмайди (билганда, шоир билан қизиққанда, унинг асарлари Ўзбекистонда мактабнинг дастурига киритилганини, унинг асарлари қарийб юз йилдан буён ўзбек тилига таржима қилиб келинаётганига, чоп этилаётганига қайдадир кўзи тушган бўларди).

Адашмасам, 1937 йилда ўзбекнинг буюк шоири, Пушкиннинг ажойиб ва бетакрор таржимони Усмон Носир ушбу шоирга бағишланган қандайдир тадбирда иштирок этиб, Москвадан қайтаётиб, поездда айтган гаплари учун қамоққа олинган ва репрессия қилинган эди. Айтмоқчиманки, бизнинг буюк шоирларимиз тақдирида ҳам Пушкиннинг изи бор.

Бир сўз билан айтганда, адабиёт халқларни бирлаштириши лозим, ажратиши эмас. Буюк адиблар, шоирлар билан бир-биримизни қўрқитишга уринмайлик. Уларни шунчаки ўқиш, уқиш керак. Кимдир ўқимаётган бўлса, бу унинг ҳаққи-ҳуқуқи. Уни барибир мажбурлаб ҳам ўқитиб бўлмайди.

Ушу кичик ҳолат, Алексей Навальныйнинг қанчалар калта ўйлашини кўрсатди, холос. Бошқа ҳеч нимани эмас. Сиёсатчи учун ўзининг деворидан узоқни кўра билмаслик анчайин уятли ҳолат.

3135
Теглар:
Собчак, Навальный, Пушкин
Американские военные на юго-востоке Афганистана

"Россиядан бошқача ўзиш йўлини топдик". Пентагон нимани режалаштирмоқда

314
(Янгиланган 15:23 19.01.2021)
Эллик йил деганда биринчи марта АҚШ атом энергиясидан фақатгина ҲДКда фойдаланишдан четланади. Янги ихчам реакторлар Вашингтонга нима учун кераклиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 19 янв — Sputnik, Андрей Коц. Америкаликлар атом энергиясининг ҳарбий йўналишини ривожлантиришга қарор қилишди. Ҳозирча амалдаги президент саналган Дональд Трамп қуролли кучлар космосдаги тадқиқотлар учун кам қувватли ядровий реакторларини ишлаб чиқиш тўғрисидаги фармонни имзолади. Эллик йил деганда биринчи марта АҚШ атом энергиясидан фақатгина ҲДКда фойдаланишдан четланади. Янги ихчам реакторлар Вашингтонга нима учун кераклиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Захира манба

АҚШ Қуролли кучларида сувости кемалари ва авианосецлар атом реакторлари билан жиҳозланган. Шу туфайли, америка флотининг энг йирик ҳарбий кемалари денгизда деярли чегараланмаган муддат бўлади олади.

Бошқа мамлакатлар ҲДКларида ҳам ядровий энергиядан фойдаланилади. Мисол учун, французларда "Шарль де Голль" авианосеци атом тягасида бўлса, Россияда — "Петр Великий" оғир ракета крейсери атомга эга. Аммо АҚШда атомоходлар сони анча кўп. Ва америкаликлар эришилган натижаларда тўхташни ўйлагани ҳам йўқ.

"Президент Трампнинг кўрсатмасига биноан Мудофаа вазирлиги мамлакат ичидаги ҳарбий объектда кам қувватли ядро реакторлари нуқтаи назаридан энергетик эгилувчанлик ва иқтисодий самарадорликни намоён этиш режасини ишлаб чиқади ва амалга оширади ҳамда кўчма кам қувватли реакторни синовдан ўтказади. Бундай энергия манбалари қуёш энергиясидан фойдаланиш имконсиз бўлган, шунингдек, мудофаа соҳасида ҳам космосни чуқур ўрганиш учун ўта муҳим ва ўрнини тўлдириб бўлмайдиган ҳисобланади ", - деб хабар бермоқда Оқ уй матбуот хизмати.

Ҳукумат компакт (ихчам) ядро реакторлари айнан учун нима керак бўлиб қолганлигига аниқлик киритмаяпти. Defensenews.com портали экспертлари фикрича, гап армия базаларида бўладиган захира қувват манбалари ҳақида бормоқда. Агар ҳарбий объектда электр энергияси ўчиб қолса, реактор ўта муҳим ускуналарни энергия билан таъминлайди. Фармон матнига кўра, биринчи прототип синовлари олти ой ичида бошланиши керак - экспертлар фикрича, бу АҚШдаги энг йирик полигонлардан бири бўлган Невадада юз беради.

Космосни забт этиш

Secure World Foundation нотижорат ташкилотининг космик хавфсизлик бўйича эксперти Брайан Уиденнинг эслатишича, узоқ парвозларда, жумладан, Ойга, Марсга ва бошқа сайёраларга училадиганларида ҳам, ядровий энергия албатта керак. Истиқболда эса - реакторлар биринчи Ер сайёрасидан ташқарида ташкил этиладиган колонияларда керак бўлади. Айрим мутахассисларнинг фикрича эса, янги технологияларни орбита қурол платформаларида ишга солиш мумкин. Умуман олганда, ушбу сценарий фазога потенциал жанг майдони сифатида қараётган АҚШ Космик қўшинларининг етарли даражада агрессив доктринасига жуда мос.

"Мени фикримча, бу америкаликларга биринчи навбатда космик мақсадлар учун зарур, — дейди РИА Новостига "Арсенал Отечества" бош муҳаррири Виктор Мураховский. — Бизда "атом реактори" сўз бирикмасида турли мазмун тушунилади. Биринчидан, бу секинлаштирувчи-стерженлар ва қувват-регулировкасига эга бўлган ураннинг бўлиниш занжири реакциясига асосида ишлайдиган қурилмадир. Россияда бунга ўхшаш қурилмалар "Буревестник" ва "Посейдон" буюмлари учун аллақачон яратилган. Иккинчидан — бу спутниклар, радиобуй ва метеостанцияларда қўлланиладиган изотоп ядровий энергия манбаларидир. Улар гарчи анча самарасиз бўлсада, аммо ҳарҳолда радиоактив зарар унчалик кучли эмас".

Эксперт 1950-60-йй АҚШ сингари, СССРда ҳам самолетлар учун компакт ядровий реактор яратишга уринишлар бўлганини эслатиб ўтди. Аммо бу лойиҳалардан воз кечилган — ҳеч бир, ҳатто энг йирик самолёт ҳам экипаж биологик ҳимояси тизимини торта олмаган. Шу боис, реакторлар фақатгина йирик кемаларда қўлланилиш билан чекланган, холос.

Эксперт Мураховскийнинг сўзларига кўра, шу вақтгача, дунёнинг бирорта мамлакатида пилот билан бошқарилувчи самолётлар, сув сиғими кичикроқ бўлган кемалар ва ёки ер усти транспорт воситаларида фойдаланиш мумкин бўлган ихчам реакторларни яратишга муваффақ бўлинмаган.

Шу билан бирга, эксперт америкаликлар Россия "Буревестник" ва "Посейдон"ларини такрорлашни истаётганликларига ҳам ишонмади.

"Бу тизимлар анчайин ўзига хос, — дея тушунтиради у. — Улар тажовузкор ядро уруши бошлаган ҳар қандай шароитда кафолатли жавоб зарбасини амалга ошириш ва ғарб ракетага қарши мудофаа тизимини йўқ қилиш учун яратилган. Америкаликларда улар кўзлаган мақсадни амалга ошириш учун кўпроқ мос бўлган қуроллар етарлича".

Радиация муаммоси

Ядровий куч қурилмаси ўз вақтида 1949 йилдан 1959 йилгача АҚШ ҲҲК қуроллари сафида бўлган минтақалараро стратегик бомбардимонлар - Convair B-36 учун ишлаб чиқилган. NB-36H учар лабораториясининг бурун қисмида 12-тонналик ҳимоя капсуласи ўрнатилган. Диаметри 1,2 метр ва оғирлиги 16 тонна бўлган бир мегаватт қувватга эга тезкор нейтронлар асосидаги реактор эса - бомба учун мўлжалланган бўлимга жойлаштирилган. У парвоз вақтида ишга тушиши ва самолет бортидаги ҳаво қабул қилувчи ускуналар орқали келадиган атмосфера ҳавоси ёрдамида совитилиши керак эди. Синов машинаси 47та парвозни амалга оширган, аммо ядровий двигатель фақатгина қисқа вақт оралиқларида ёқилган.

Аммо ғоя жуда мафтункор эди. Бундай учар аппарат ҳавода бир неча сутка ёрдамида жанговар навбатчилик олиб боришга қодир бўлган стратегик бомбардимончи ёки разведкачи сифатида қўлланилиши мумкин эди. Аммо муаммолар жуда кўп эди.

Биринчидан, ҳар бир атомолёт — умуман олганда, ўзимизникилар устига тушиши мумкин бўлган "ифлос" бомба. Иккинчидан, тажриба борти ҳавода ҳам ўз ортидан радиоактив моддалар "шлейфини" олиб юрган. Ниҳоят, экипаж ҳар қандай ҳолатда ҳам кучли нурланган. Минтақалараро баллистик ракеталарни ядровий қуролни етакзувчи асосий восита сифатида ривожлантириш атомолетлар мураккаб ва хавфли дастурини барча истиқболлардан маҳрум этди.

АҚШда ядровий реакторни ер устида ҳаракатланадиган техникага ҳам ўрнатишга ҳаракат қилишган эди. Йигирма беш тонналик Chrysler TV-8 танки оммавий ишлаб чиқарилмаган — у фақатгина иш тизимининг бир қисми билан жиҳозланган тўлиқ ўлчамдаги макет кўринишида бўлган. Машина кичик атом реактори томонидан етказиб бериладиган иссиқлик туфайли ҳаракатга келадиган буғ двигатели ёрдамида ҳаракатга келиши керак эди. Умуман олганда, америкалик ҳарбийлар Chrysler корпорациясининг қуролсозларининг инновацион кайфиятига баҳо бера олмадилар. Танк ўта мураккаб деб тан олинди, унинг жанговар имкониятлари анъанавий машиналардан воз кечиш учун етарлича эмас, деган хулосага келинди. Шу билан 1956 йилнинг 23 апрелида TV-8 лойиҳаси ёпилди.

314
Американский авианосец CVN-78 Gerald R. Ford

Дунё океанида устуворлик қилиш: АҚШ денгиз флотининг 10 йиллик режаси

416
(Янгиланган 16:31 18.01.2021)
Америкаликларнинг тўқ ҳаётини таъминлаш мақсадида АҚШ флоти дунё океанида устуворлик қилиши керак. Бу йўлда улар Россия ва Хитойга қарши кучли  рақобатга тайёр бўлиши керак.

ТОШКЕНТ, 18 янв — Sputnik, Николай Протопопов. “Тўхтатиб туриш ва ғалаба қозониш” – АҚШ Ҳарбий-денгиз флоти (ҲДФ) штаби бошлиғи адмирал Майкл Гилдей яқин 10 йилликка мўлжаланган “Навигация режасини” имзолади. Ушбу ҳужжатнинг асосий мазмуни – америкаликларнинг тинч ва тўқ ҳаётини таъминлаш мақсадида дунё океанида устуворлик қилиш.   

Рақиблар

Ҳужжат муаллифлари айтишига кўра, Америка фуқароларининг фаравонлигини таъминлаш учун, Америка флоти узоқ муддатли, нафақат 10 йил балким бутун 21 аср давомида, кучли  рақобатга тайёр бўлиши керак.

Бу борада АҚШнинг асосий рақиблари ва глобал тинчликни “бузувчилар” – Россия ва Хитой. Америкалик адмираллар хулосалига кўра, ушбу давлатлар денгизда эркинликни чекламоқда.   

Москва ва Пекин ноқонуний равишда ўз ҳудудидан ташқарида бўлган “қимматбаҳо денгиз ресурсларидан” фойдаланишни  чеклашга уринмоқда, куч билан “қўшниларини қўрқитиш” билан шуғулланмоқда ва муҳим денгиз йўлларини “ракета нишони остида ушлаб турмоқда”. 

Шунингдек, Россияда замонавий гипертовуш тезлигида ҳаракатланувчи ракеталар, янги сув ости кемалари, тактик ядровий қуроллар ишлаб чиқарилаётгани Америка томонидан кескин қаршилик билан кутиб олинмоқда. Пентагон хабарига кўра, Россия денгиз флоти бутун дунё бўйича фаоллигини оширмоқда, шу сабабли “Россияни ишончли назорат остига олиш керак”, дейилган АҚШ доктринасида.

Илдам ривожланиб бораётган Хитой денгиз флоти ҳам, америкалик таҳлилчилар хулосасига кўра, Вашингтон учун нафақат янги чақириқ балким узоқ муддатли ва ўткир хавфга айланмоқда.

“Навигация режаси”да айтилишига кўра, АҚШ – денгиз давлати ва унинг ривожланиши ва хавфсизлиги унинг денгизда устуворликни сақлаб қолиш қобилиятига боғлиқ. Бунинг учун АҚШ ўзининг ҳарбий-денгиз кучини сақлаб қолиши ва уни “Дунё океанининг ҳар бир қаричига”  тарқатиши керак. Америкаликлар дунёнинг халқаро ҳуқуқ томонидан рухсат берилган ҳар бир бурчагига учиш ва сузиш имкониятини сақлаб қолиши керак.

Шунингдек, АҚШ айрим давлатларнинг “ҳаддан ортиқ денгиз амбицияларини” чеклаб туриши ва уларнинг жанговар имкониятларини чеклаш учун дунёнинг истадган нуқтасида  ўз ҳарбий-денгиз кучларини жойлаштириш ҳуқуқига эга бўлиши керак.

Флотни кучайтириш

Баллистик ракеталар билан жиҳозланган атом сув ости кемалари АҚШни ядровий ҳужумдан сақлаб қолади, махсус кучлар эса ҳар қандай рақибга кутилмаганда  зарба бериши мумкин.  Америка адмираллари айтишига кўра, АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари қуруқлик кучларини қўллаб-қувватлаш мақсадида ҳар қандай қирғоққа десант туширишга тайёр.

АҚШ ҳарбий денгиз кучлари “агрессияни чеклаб туриш учун” энг замонавий ахборот, кибернетик технологиялари ва денгиздан, сув остидан ва ҳаводан  туриб ҳужум қилувчи қуролларга эга.

Яқин йилларда денгиздаги қарама-қаршиликларда устуворликни АҚШ сунъий онг билан боғламоқда. АҚШ адмираллари хулосалига кўра, ушбу тизимлар жангда ўз устуворлигини исботлаган. Шу сабабли денгиз флоти уларни оммавий қўллаган ҳолда янгиланади.

Инсон иштирокисиз бошқариладиган денгиз платформалари ҳам “жуда муҳим”. Улар разведкада, кузатувда ва ҳужумда денгиз флоти имкониятларини кучайтиради. Ўн йиллик охирида ҲДФ шахсий таркиби роботлаштирилган аппаратлар билан яқин ҳамкорликда ишлашни ўрганиши керак.

АҚШ ҲДФ хулосасига кўра, белгиланган барча мақсадларни амалга ошириш учун флотни кенгайтириш ва кучайтириш керак. Янада кўпроқ атом сув ости кемалари, юқори ҳужум имкониятига эга бўлган ҳарбий корабллар керак. Янги корабллар “Созвездие”га ўхшаган кичик ўлчамли бўлиши керак.

Пентагон авиаташувчиларни ҳам ўз ҳисобидан чиқармайди. Авиаташувчилар ҳали ҳам АҚШ кучини намойиш қилувчи асосий восита бўлиб қолмоқда. Шунингдек “Колумби” ва “Виржиния” классидаги атом сув ости кемалари ҳам муҳим аҳамиятга эга.

“Рақамли” ва лазер технологиялар

АҚШ ҲДФ раҳбарияти айтишига кўра, фақат замонавий техника билан масала ҳал бўлмайди. Шахсий таркибни ўқитиш ҳам – муҳим аҳамиятга эга. Адмираллар айтишига кўра “денгизчилар нафақат хавфларга тезкор жавоб бериши, балким ўша давлат фуқаролари менталитетини яхши билган ҳолда, рақиб ҳаракатларини олдиндан билиш қобилиятига эга бўлиши керак”.

Бутун Ер шари бўйлаб Шимолдан Тинч океанининг ғарбигача “бўлажак можаролар” сценарийлари машқ қилинади. Масалан бу йил, АҚШ ҲДФ авиаташувчи гуруҳлари иштирокида десант манёврлари ўтказишни режалаштирмоқда.

Ушбу машғулотларда бу йил биринчи марта, энг замонавий қуроллар билан жиҳозланган кичик тактик кибер-гуруҳлар иштирок этади. Адмирал Гилдей айтишига кўра, ушбу манёврлар кўлами “энг янги тарихда” мисли кўрилмаган даражада бўлади.

АҚШ ҲДФ стратегиясида ахборот ва рақамли технологиялар марказий ўрин эгаллаган. Улар иштирокисиз ҳарбий машғулотларни тасаввури қилиш қийин. “Рақамли технологиялар” денгиз жангини тез ва самарали олиб бориш имконини беради.

ҲДФ таҳлилчилари рақиб АҚШ ҳимоясини “жуда кўп ракеталар ёрдамида ёриб ўтишни” режалаштирмоқда, деб ҳисоблайди. Шу сабабли Пентагон кўплаб мобил ва стационар радарлар тизимидан фойдаланишни режалаштирган. Ундан ташқари АҚШ сув усти ва ости ҳарбий кемалари ва учувчисиз аппаратларининг ҳимоя хусусиятларини кучайтиришни режалаштирган. Яқин масофа жангларида эса анъанавий қуроллар билан бирга энергетик қуролдан фойдаланиш ҳам режалаштирилган.

416
Атомная подводная лодка ВМФ России. Архивное фото

Путин “матрешкаси” ёки Россиянинг янги сув ости кемаси ҳақида нималар маълум бўлди

19
(Янгиланган 18:57 19.01.2021)
Россиянинг ядровий энергия ёрдамида ҳаракатланувчи, континентлараро стратегик торпедоси АҚШ мудофаа тизимини чил-парчин қилди. Энди уларни икки океан ҳам "ҳимоя гумбазлари" ҳам ҳимоя қила олмайди.

Россияда махсус атом сув ости кемаси қурилиши якунига етмоқда. Қисқа вақт ичида унинг гидравлик синовлари бошланиши керак. Россия ҳарбий-денгиз флотига (ҲДФ) ушбу кема 2027 йилга қадар фойдаланишга топширилиши керак.

“Ульяновск” (09853 проект) туридаги субмариналарини қуриши Севмаш заводида 2017 йилда бошланган эди. Лекин кейинчалик кема конструкцияси замонавий тизим ва механизмлар билан тўлдирилган. Military Watch Magazine нашрига кўра, ушбу кемалар совет даврида қурилган “Борей” стратегик атом сув ости крейсерларининг кичрайтирилган нусхасидир.

"Ульяновск" сув ости кемаси "Хабаровск" ва "Белгород"дан фарқли ўлароқ, "Посейдон"  - термоядровий торпедолар билан жиҳозлангандир. Яқин келажакда Россия шимолий флот таркибида камида иккита ана шундай торпедолар ташувчи кемалар бўлишини режалаштирган.

Денгиз худоси 

"Посейдон"  - кўп мақсадли океан системаси бўлиб, у НАТОнинг Шарқий Европа ҳудудига кенгайиши ва Пентагоннинг зарба бериш потенциалини оширишга қарши жавобдир.

"Посейдон"  - Россиянинг энг махфий лойиҳаларидан бири бўлиб, eшбу тизим ҳақида аниқ маълумот жуда кам тарқалган. У ҳақида бироз олдин чоп этилган эҳтимолий хусусиятлари ҳам мутахассисларга Россиянинг у ядровий ушлаб туриш тизими ҳақида тасаввур бериши мумкин.

Океанская многоцелевая система Посейдон
Пресс-служба Минобороны РФ
Полигонные испытания комплекса "Посейдон"

"Ульяновск" — серияли субмарина бўлиб,  "Хабаровск" концепциясининг давомчисидир. “Ульяновск” икки корпусли компоновкага эга бўлиши мумкин. Сув ости кемасининг узунлиги 113 метрга етиши, тўлиқ сув сиғими— ўртача 10 минг тоннани ташкил қилиши, сувга шўнғиш хусусияти 500 метргача бўлиши, сув остида ҳаракатланиш тезлиги 30 узелгача бўлиши мумкин. Кема 120 сутка давомида чекланмаган масофага автоном сузишда бўлиши мумкин. Экипаж – 100 киши.

Ульяновск 6та “Посейдон” торпедолари, “Калибр-ПЛ" қанотли ракеталари, "Циркон" гипертовуш ракеталар  ва "Пакет-ПЛ" ўз-ўзини ҳимоя қилиш мажмуаси билан жиҳозланган бўлиши мумкин.

Россиянинг кўп мақсадли океан тизими душманнинг аваташувчи гуруҳларини, қирғоқдани нишонларни, ҳарбий базаларини ва қирғоқбўйидаги бошқа стратегик объектларини йўқ қилиши мумкин.

Путин “матрешка”си

09851 ва 09853 лойиҳаларига мансуб сув ости торпедолари ташувчилари – яширин ва жуда қудратли бўлиши мумкин. Улар жаҳон океанининг  исталган қисмида 4 ой давомида сув остида яширин жанговар хизмат олиб бориши мумкин. Ўз навбатида “Посейдон” аппаратлари - янада яширин ва янада автоном, жанговар вазиятда эса – умуман  йўқ қилиб бўлмайдиган даражада ҳимояланган.

Россиянинг кўп мақсадли океан сув ости жанговар тизими – атом сув ости кемаси ва континентлараро термоядровий торпедолар, қандайдир маънода рус матрешкасини эслатади. Душманлар уни безовта қилмагани  маъқул, жиддий сабаб бўлмаса - у ишга тушмайди.  

"Посейдон" – ядровий двигателга эга бўлган сув ости аппаратининг узунлиги 20 метр, диаметри 1,8 м ва оғирлиги 100 тоннани ташкил қилади. У чекланмаган масофадаги нишонга зарба бериши, сув остига 1км чуқурликкача яшириниши, 100 узел (185 км/соат) тезликда ҳаракатланиши мумкин.

Ундан ташқари сув ости аппаратининг ўз сунъий онги бўлади ва ўз ташувчисидан бир неча минг км узоқликда мустақил ҳаракат қилиши мумкин. Қандай тезлик ва чуқурликда ҳаракатланишни аппаратнинг ўзи вазиятга қараб ҳал қилади. Унинг максимал тезлиги ҳар қандай хавфдан қочиб  қаолиш имконини беради. Унинг турган жойини  гидроакустик воситалар ёрдамида аниқлашнинг иложи йўқ.

“Посейдон” 10 км масофагача денгиз туби релльефига мувофиқ ҳаракат йўналишини белгилаши, нишонга етиб борганидан сўнг ҳам жанговар боши ишга туширилишини ойлаб кутиши ёки базага қайтиши мумкин.  "Посейдон" жанговар қисмининг қуввати  — 100 мегатонна тротилни ташкил қилади. Унинг “жанговар бошидаги” кобальт секция – душман ҳудудини максимал даражада радиоактив ифлослантириш учун мўлжалланган.

Бундай тафсилотлар Россияга билан “куч нуқтаи назаридан” гаплашишни режалаштирган “ҳамкорлар” учун атайлаб хабар қилинмоқда. Атом субмариналари ва стратегик торпедоларининг ушбу хусусиятлари, душман сувда ва қуруқликда мустаҳкам “ҳимоя гумбази” яратган ҳолда ҳам жавоб зарбаси бериш имконятини сақлаб қолиш учун яратилган.

Режалаштирилаётган 4та субмариналар – бу жаҳон океанида 24та “Посейдон” дегани. Forbes баҳо беришига кўра ушбу торпедолар ҳар қандай рақибнинг қирғоқ мудофаасини нольга тенглаштириши, авиаташувчи гуруҳларини йўқ қилиши мумкин. Ушбу тизим АҚШнинг ғарбий ёки шарқий қирғоғига мисли кўрилмаган миқдорида зарар етказиши мумкин. Бундай хусусиятга эга бўлган ҲДФ дунёда бошқа йўқ.

ҲДФ стратегиясида рус революцияси

Вашингтон ўзининг ҲДФ ва хорижий ҳарбий базалар тармоғига ишонган ҳолда тажовузкор ташқи сиёсати олиб бормоқда ва бутун дунёни назорат қилишни режалаштирган.

Россия стратегик кўп мақсадли субмариналари яратишига сабаб, АҚШ ўз сув ости кемаларида 2,5 км масофага зарба бера оладиган “Томогавк”  ракеталарини жойлаштириши сабаб бўлган, деб ҳисоблайди экспертлар.

 “Посейдон”лар пайдо бўлиши Американи жиддий уйловга солган. Уларни ҳозир - жанг вақтида ушбу қуроллардан фойдаланиш халқаро ҳуқуқ нормаларини бузмайдими, деган савол қийнамоқда. Бу жавобсиз саволдир.

Россия “Посейдон”лари АҚШ олдин эга бўлган, икки океан ҳимоясидан маҳрум қилади. Термоядровий заряд билан жиҳозланган ақлли сув ости дронларининг борлигини ўзи америкаликларни тинчликка мажбурлайди, келишувчанлигини оширади. Бунга жавобан эса Вашингтон, улкан молиявий харажатлар қилиши, “қиёмат куни торпедоларига” қарши мутлақ янги ҳимоя тизими яратиши керак бўлади. Лекин бунга америкаликларнинг технологик қолоқлиги халал беради.

Келажакда эса, ядровий торпедолар йирик ҳарбий кемаларга, ёки гидрографик ва савдо кемалари кўринишидаги яширин кемаларда ҳам ўрнатилиши мумкин.

"Посейдон" тизими бугунг кунда мавжуд бўлган ҳеч қандай қуролланишни чекловчи тизимлар остига тушмайди ва улкан экспорт потенциалига эга. Халқаро қурол бозорида унга келишилган “жанговар бош” ўрнатган ҳолда ҳаридорларга етказиб бериш мумкин.

Ҳиндистон ва Хитой ушбу қуролни кўп ўйлаб ўтирмасдан сотиб олган бўларди. Хитой мутахассслари ана шундай технологиялар сув остида катта чуқурликда изланишлар ўтказиш учун идеал восита бўлиши мумкинлигини маълум қилишди. Дарҳақиқат “Посейдон” корпуси уни 14 кмгача денгиз тубига тушириш имконини беради.

Нима бўлгандан ҳам, Россиянинг ядровий энергия ёрдамида ҳаракатланувчи, стратегик континентлараро  аппаратининг келажаги порлоқдир. Москва эса - ҳар қандай ноқулай ҳамкорлар билан “инсонпарварлик кучи” нуқтаи назаридан музокаралар олиб боришга тайёр.

19