Совместное фото участников конференции по Афганистану в Ташкенте

Афғонистон бўйича Тошкент анжумани: кутилган реакция, АҚШ позицияси ва тинчлик сулҳи

1093
(Янгиланган 18:29 30.03.2018)
"Тошкентда ўтказилган Афғонистон бўйича анжуманга дунё ҳамжамияти одатдаги бир тадбир сифатида қарадими? АҚШдан қаттиқроқ позиция кутилган бир вақтда нега бундай бўлмади? Нега Афғонистон мавзуси яна сиёсат майдонига олиб чиқилди?", деган саволлар билан Sputnik мухбири шарқшунос олим Муҳаммаджон Қодировга мурожаат қилди

Сиёсатшунос Қодиров Тошкентда бўлиб ўтган "Тинчлик жараёни, хавфсизлик соҳасида ҳамкорлик ва минтақавий шериклик" анжуманини "Толибон"га расмий мурожаат дея баҳолади.

Тошкент анжуманида уруш ва бузғунчилик, олов исканжасида қолган Афғонистон халқига дунё ҳамжамияти томонидан тинчлик қўли узатилди. 

Афғонистон мавзуси кўп йиллар давомида Ўзбекистон ва унинг аҳолиси учун ёпиқ бўлган. Бу факт Афғонистон бўйича Тошкент анжумани бошланиши арафасида фаолияти йўлга қўйилган матбуот-марказда экспертлар томонидан айтиб ўтилди. Қолаверса, матбуот-марказга таклиф этилган спикерлар ҳамда анжуман нинг очилиш маросимида сўзга чиққан Ўзбекистон раҳбари томонидан нега бугун "жафокаш афғон халқи" атамаси қўлланилаётгани борасида ҳам изоҳлар бериб ўтилди.

Хусусан, Ўзбекистон президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директори Владимир Норов Афғонистон урушининг уч босқичи ҳақида маълумотларга тўхталиб ўтган бўлса, Ўзбекистон президенти "уруш олови" афғон халқига четдан тиқиштирилгани, бу унинг танлови эмаслигини таъкидлади, Сенат раиси биринчи ўринбосари Содиқ Сафоев ўз чиқиши давомида 20 йилда Афғонистоннинг 11 нафар раҳбари — у қирол бўладими ё президент ёки отиб ўлдирилган ёки фитна ва тўнтариш натижасида ўз лавозимидан кетганини эслатиб ўтди.

Шарқшунос Қодировга кўра, 26-27 март кунлари Тошкентда бўлиб ўтган анжуман — ўзбек дипломатияси жонланганидан дарак беради. "Марказий Осиёдаги бошқа давлатлар ўз муаммолари билан андармон бўлган бир вақтда Ўзбекистон томоннинг ушбу ташаббуси — эътирофга сазовор", — деди у.

Шу билан бирга эксперт Ашраф Ғанининг "Қобул жараёни"да "Толибон"ни сиёсий партия сифатида тан олиши, улар билан мулоқот қилишга ва керак бўлса паспорт беришга тайёрлиги, агар толиблар қуролдан воз кечса, меҳнат қилишлари учун барча шарт-шароитларни яратиши ҳақидаги қарорини ижобий баҳолади.

Аммо Қодиров анжуманда сўзлаган нутқи давомида пўписадан фойдаланган ва бу билан Ашраф Ғанининг бир муддат илгари айтилган гапларию, Тошкент анжумани иштирокчилари ўз олдиларига қўйган мақсад ва вазифаларини пучга чиқаришга ҳаракат қилган АҚШ Давлат котибининг сиёсий масалалар бўйича ўринбосари Томас Шенноннинг нутқини шошилинч нутқ дея баҳолади.

Шеннон агар "Толибон" ҳаракати вакиллари музокаралар столи атрофида жамланмаса, АҚШ толиблар билан курашишни давом этишини таъкидлаган эди.

"Ўзбекистон томоннинг ташаббуси эътирофга лойиқ, бу шубҳасиз. Тинчлик сулҳини таклиф этиш учун "Толибон"га шарт қўйманглар деб айтилаётган ва "Толибон"дан ҳам шундай ҳаракатлар кутилаётган бир вақтда олдиндан шарт эълон қилиш керак эмас. Ҳамма мамлакатлар ушбу анжуманда ёрдамга тайёрмиз деб турган вақтда, АҚШ зўрлик ишлатиш билан таҳдид қилиши керак эмас", — деди Қодиров.

Эксперт дунё ОАВларининг анжуманга реакциясида танқидий муносабатлар бўлмаганини, аксинча барча ижобий баҳолашганини ҳам қўшимча қилди.

"Албатта, бошида барча экспертларни қизиқтиргани каби "Толибон"нинг анжуманга келиш-келмаслиги масаласи мени ҳам бефарқ қолдирмади, "Толибон"нинг Тошкентга нега келмаслиги дунё ОАВларида кенг ёритилди, аммо Тошкент анжумани — бўлажак музокаралар учун майдон ҳозирлаганининг ўзи ҳам энг катта иш сифатида эътироф этиш шарт".

Эксперт шунингдек, толиблар бирлашмаган гуруҳлардан иборат ҳаракат эканлигини таъкидлаб ўтди.

"Енгилиб келаётган "Ислом давлати" жангарилари Афғонистоннинг Ўзбекистонга чегарадош бўлган қисмида пуштунлар ичида иш олиб бораётгани ҳақида маълумотлар бор. Бу ерда "ИД" ҳеч қандай позицияга эга эмас, уларнинг пули бор, холос. Ҳар бири 20-40 кишилик гуруҳдан иборат бирлашмаган толибларнинг қўлида эса қурол бор. Толиблар гуруҳлари катта бир дивизия еки полк даражасида ҳам эмас. Лекин қўлида қуроли бўлгандан кейин ҳар бири ўзига хон ўзига бек бўлади. Қўмондонлик, бир марказга бўйсуниш, интизом йўқ чунки", — деди эксперт ва толибларнинг умумий бир вакили йўқлигини қўшимча қилди.

Эксперт журналист билан суҳбатда Афғонистон аҳолисининг тўртдан уч қисмини ёшлар (тахминан 75%) ташкил этишини айтди ва таълим масаласига ҳам тўхталиб ўтди.

"Нафақат афғон ёшларини, балки "Толибон" ҳаракати вакилларини ҳам ўқитиш керак. Уларни олийгоҳларга турли факультетларга жойлаш керак. Балки ўшанда урушлар барҳам топиб, толиблар оиласи аъзоларида ҳам тирикчиликка умид пайдо бўларди. Тинчлик бўлган жойда чет эл қўшинлари нима қилади? Эҳтимол ўшанда ўн йиллардан сўнг Америка ҳам Афғонистондан ўз қўшинларини олиб чиқиб кетарди", — деди Қодиров.

Эксперт қирқ ёшга кирган инсоннинг қурол ушлашдан бошқа нарсани билмаслиги(бу "Толибон" ҳаракатида кенг тарқалган ҳолат)ни катта хавф дея баҳолади. Ва агар толибларни Ўзбекистонга ўқишга таклиф этишадиган бўлса, уларга ўзларининг она тилисида дарс беришга тайёрлигини маълум қилди.

1093
Теглар:
тинчлик, Шеннон, Тошкент анжумани, Толибон, Ашраф Ғани, Афғонистон, Мирзиёев
Дмитрий Голубовский

Россия бутун Марказий Осиёни инқироздан олиб чиқиши мумкин эксперт

924
(Янгиланган 20:51 05.03.2021)
Молиявий таҳлилчи фикрга кўра, келажак 10 йилда Марказий Осий давлатлари тақдири Россия иқтисодий ривожланишига боғлиқ бўлади.

ТОШКЕНТ, 5 мар - Sputnik. Россия бутун Марказий Осиёни инқироздан олиб чиқиши мумкин, деб ҳисоблайди россиялик эксперт Дмитрий Голубовский.

БМТ мутахассислари хулосасига кўра, Мана бир неча ойдан буён жаҳон бозорларида озиқ-овқат маҳсулотлари нархи ошмоқда. Бу айниқса шакар ва ўсимлик мойи нархларида билинмоқда.

Молиявий таҳлилчи хулосасига кўра бу янги тренд бўлиб келажак 10 йил давом этиши мумкин.

“Молиячилар буни “хом-ашё суперцикли” дейишади. Бу анча узоқ давом этиши мумкин... Ўтган цикла нефт нархи неча йил давомида ошгани эсингиздами? 1998 йилда бошланиб 2008 йилгача давом этди ва кескин қулади. Умумий ҳисобда 10 йил”, - деди эксперт.

Озиқ-овқат, металлургия ва ёнилғи соҳаларини ҳам худди шундай тенденция кутмоқда. Буларнинг барчаси долларга боғлиқ. Аниқроғи унинг қадрсизланиш даврига. Америкаликлар ўзларининг  қарз босимини камайтириш мақсадида умумжаҳон инфляциясини уюштирмоқда.

Дунёда доллар миқдори жуда кўпайиб кетган ва уни қадрсизлантириш керак деб ҳисоблайди Голубовский.

Бу ишни иккита услуб билан амалга ошириш мумкин: қарз инқирози ёки инфляция ёрдамида. Қарз инқирозида асосан бойлар зарар кўради, инфляцияда эса – барча.

Дунё – иккинчисини танлади ва барча муаммоларни пул билан “ёпиш”га киришди, деб ҳисоблайди молиявий таҳлилчи.

Бундай қарордан барча маҳсулот ва хизматлар нархи фақат ошиб боради. Ушбу вазиятда камбағал давлатлдар айниқса катта хавф остида. Улар учун ягона ечим – бой давлатлар билан савдо иттифоқлари тузиш ёки иқтисодий иттифоқларга қўшилиш.

“Агар Россия яхши иқтисодий ўсиш намойиш этса, у ўз ортидан барча қўшниларини тортиб кетиши мумкин. Бу ҳудудий фактор дейилади – кучли иқтисод ҳар доим қўшниларини ўз ортидан тортади. Чунки қўшнилар бу мамлакатга ишлаш учун келиб кўпроқ пул топишлари мумкин, бой иқтисодлар айрим ишларни оутсорсинг мақсадида қўшни давлатларга ўтказиши мумкин ёки савдо алоқалар ёрдамида ўсиш кузатилиши мумкин”, - дейди Голубовский.

Молиявий таҳлилчи хулосасига кўра, хом-ашё нархи ўсиш циклида Россия иқтисоди ўсиб борса (бундай бўлиш эҳтимоли катта, чунки Россия иқтисоди асосан хом-ашёга асосланган), бундай ҳолда – Россия бутун  Марказий Осиёни ўз ортидан тортиб кетиши мумкин.

Батафсил Sputnik аудиоподкастида тингланг.

Россия может вытянуть за собой всю Центральную Азию — мнение эксперта
924

Иккинчи жаҳон уруши бошланиши учун ким "пул тиккан". Махфий ҳужжатлар ошкор бўлди

1935
(Янгиланган 20:47 05.03.2021)
Сиёсатшунослик фанлари доктори, профессор Игор Панарин Россия ташқи разведка хизматининг яқиндаги топилмасига изоҳ берди. Ушбу материал 1940-йиллардаги воқеалар ҳақидаги ҳақиқатни фош этди

Гап 1945 йилдаги шифр-телеграмма ҳақида бормоқда. У Лондондан Москвага юборилган.

Хатда нацист Германияси Империя банки вице-президенти Эмиль Пульнинг катта партиядаги олтин қуймаларини етказиб бериш бўйича операцияси ҳақида хабар берилган.

Қимматбаҳо металл Брюссел яқинида жойлашган туз шахталарига олиб келиниши керак эди.

Бундай улкан миқдордаги олтин қаердан олинган? Уни концлагер асирларидан тўплашган.

"Бу Пуль нафақат Рейхсбанк вице-президенти, балки бир вақтнинг ўзида Швейцариядаги халқаро ҳисоб-китоблар банки директорлар кенгаши аъзоси ҳам бўлган. Бу бугунги кундаги энг муҳим тузилмалардан бири - у ҳатто АҚШ федерал резерв хизматидан ҳам аълороқ", - деди эксперт.

Унинг айтишича, Швейцария тузилмаси "асосчилари" Европадаги йирик молия ташкилотлари бўлишган: фашист Германиясининг Империя банки, Англия банки.

Буларнинг барчасида АҚШ ҳам иштирок этган: муассислар америка хусусий банклари бўлган, улар орасида машҳур Морган банкирлар уйи ҳам бор эди.

Унинг "гуллаб-яшнаш" даври Иккинчи жаҳон урушига тўғри келган, ўшанда молиявий операциялар ҳажми рекорд рақам - яримтриллион долларга етган.

"Бу Учинчи рейх олтин захираларининг бешдан тўрт қисмидир. Буларнинг барчаси шифр-телеграммда акс этган", - деб қўшимча қилди сиёсатшунос.

Аммо бу қандайдир сабаб билан жаҳон ОАВлари эътиборидан четда қолган.

Шу билан бирга, Англия банки Гитлерни у ҳукумат тепасига келаётган вақтда қўллаб-қувватлагани маълум. Гап 1930-йиллар боши ҳақида бормоқда.

Айнан шу британ молиявий тузилмаси бўлғуси нацистлар етакчисининг сайлов кампаниясига фаол равишда пул тикиб келган.

Гитлерни қўллаб-қувватлаш ишларида америкаликлар ҳам иштирок этганлар - архив материалларига мурожаат қилинса, ўша, обрўли Морганлар оиласи, Буюк тушкунликни "юзага келтиришга" ва XX асрдаги кенг кўламли жаҳон инқирози бошланишига алоқадор.

Ушбу инқироз Федерал резерв хизматини янада ривожлантириш мақсадида "қўлбола" тарзда амалга оширилганлигини кўрсатувчи фактлар мавжуд, дейди сиёсатшунос.

1935

Европада COVID-19 учинчи тўлқини юз бериши мумкинми видео

0
Европа яна чекловлар киритмоқда: коронавирус учинчи тўлқини яқинлашмоқда. Нега унинг олдини олишга муваффақ бўлинмади? Жавоб Sputnik ролигида.

Греция Соғлиқни сақлаш вазирлиги раҳбари "қизил" зоналарни "тўқ қизил" зоналар, деб номлади, бир вақтнинг ўзида Латвия ССВ раҳбари "ташвиш тугмасини босиш" вақти келганини айтди.

Нега европа вакциналари қутқармаяпти? AstraZeneca қандай қилиб испания мактаблари ва ёнғин хавфсизлиги хизматлари фаолиятини ишдан чиқарди? Ва нима учун Россия препаратлари бехато ишламоқда? Шу ва бошқа саволларга жавоблар - бизнинг видеомизда.

0