Кураш, Шахрисабз

Ўзбек кураши - полвонлар эмакламайди

3376
Қизлар билан олишган, урушларни ҳал қилган, миллий озодлик учун курашган полвонлар; халқаро даражадаги курашлар таққосидан туғилган фикрлар

Инсоният пайдо бўлибди-ки, бир-бири билан курашади… Кураш тушиб келади…

Ўйлайман-ки, бу ўринда гап спорт тури ҳақида кетаётганини тушундингиз.

Кураш
Пресс-служба Международной Ассоциации Кураш
Дарҳақиқат унинг тарихи инсоният тарихи билан тенг. Мисрликлар эрамиздан 25 аср аввал ҳам кураш билан шуғулланган. Ўзбекистон ҳудудидан жез даврига оид, эрамиздан 15 аср бурун ясалган, кураш тушаётган полвонлар ҳайкалчалари топилган, қадимги греклар спортнинг бу турини яхши кўришган ва унга спортдай эмас, фандай муносабатда бўлишган.

Мана, шуларнинг акс-садоси ўлароқ Шаҳрисабзда ҳар тўрт йилда бир маротаба, хусусан, жорий йил 19-23 апрел кунлари "Ўзбекистон Республикаси Президенти соврини учун Амир Темур хотирасига бағишланган VII халқаро турнир" мусобақаси ўтказилди.

Ушбу тадбирни ёритишда Sputnik Ўзбекистон мухбирлари ҳам қатнашди. Дунёнинг 30га яқин мамлакати полвонлари Шаҳрисабзда гиламга  тушган куни техник сабабларга кўра, тадбирни ёритиш имкони бўлмади. Аммо мана бугун, бироз кечикиб бўлсада, турнирдан олган таассуротларимиз асосида ўзбек кураши, унинг фалсафаси ва жаҳон спортининг ушбу тур орасидаги ўрни ҳақида икки оғиз мулоҳазаларимиз билан ўртоқлашмоқчимиз.

Хуллас, қадимги Юнонда, Римда, Японияда, Хитойда ва, ниҳоят, Марказий Осиёда кураш азалдан мавжуд эди.

Кураш, албатта, икки кишининг ўзаро куч синаши, бири иккинчисини енгиш учун қиладиган ҳаракатларгина эмас, бунинг ўз фалсафаси, мазмуни, моҳияти бор. Хўш, ўзбек курашининг жаҳон спортидаги энг ёрқин турлар — юнон-рум кураши, эркин кураш, дзю-до ва самбо кабилардан фарқи нимада?

Барчасининг мақсади битта — рақибни енгиш, енгганда ҳам курагини ерга теккизиб, енгиш. Фақат бунга эришиш йўллари, усуллари бироз фарқланади.

Аслида "кураш" сўзи ҳалоллик ва тўғриликни ифодалайди. Бошқа турларни камситмаган ҳолда айтиш мумкин-ки, ўзбек кураши уларнинг орасидаги энг тўғри ва ҳалоли.

Юнон-рум курашини олинг. Унинг асослари қадимги Юнонистонда яратилган ва дастлабки олимпиадалар дастурида бўлган. Унда рақибнинг қўли, бўйни, танасидан тутиб, курагига йиқитиш лозим. Бунда оёқни ишлатиб усуллар қўллаш мумкин эмас.

Финалы греко-римской борьбы в весовых категориях 59, 71, 80, 98 килограмм IV Игр Исламской солидарности
© Sputnik / Murad Orujov
Финалы греко-римской борьбы в весовых категориях 59, 71, 80, 98 килограмм IV Игр Исламской солидарности

Эркин кураш-чи? Унда оёқ-қўлни эркин ишлатиш, қўл билан тананинг пастки қисмидан тутишга рухсат этилган.

Олимпиада 2016. Вольная борьба. Мужчины. Третий день
© Sputnik / Константин Чалабов
Олимпиада 2016. Вольная борьба. Мужчины. Третий день

Япон кураши — дзю-донинг фалсафаси, тартиб-қоидасидан кўринадики, у бироз айёрлик ва эпчилликдан иборат. Унинг яратилиши ҳақидаги ривоятни эсланг: табиб Акаяма қиш куни қордан эгилган дарахт шохларини кузатади. Шохларнинг бақуввати қор оғирлигини собит туриб кўтармоқчи бўлади ва "қарс" этиб синади. Нимжон шохлар эса оғирликдан эгилиб, ниҳоят устидан қорни тушириб юбориб, ўз ҳолига қайтади.

Шунда Акаяма енгиш учун ён босиш ғоясини ўйлаб топади ва у яратган тартиб-қоидалар асосида кейинчалик дзю-до юзага келди. Яъни рақибнинг кучини унинг ўзига қарши ишлатадиган кураш тури. Бу турда, қоидалар эркин, унда оғриқ ва бўғиш усулларига рухсат этилган.

Соревнования по дзюдо
Соревнования по дзюдо

Самбо — курашнинг бу анчайин кенжа тури ўзидан бурун пайдо бўлган яккакурашларнинг кўпидан турли усулларни, хусусан ўзбек курашининг ҳам тартиб-қоидаларини қабул қилган. Анчайин эркин.

Самбо
© Sputnik / Василий Пономарев
Самбо

Ўзбек кураши ҳам мана шу оиланинг тўлақонли аъзоси сифатида ўзида халқнинг мардлик, тантилик, ҳаққонийлик каби сифатларини мужассам қилган. Унинг қоидаларига бир қўр назар солсангиз буни дарров илғайсиз.

Ўзбек кураши ўз тартиб-қоидалари билан қайд этилган тўрт турнинг ўртасида туради. Унда юнон-рум ёки эркин курашдаги каби гиламда "эмаклаш", юдзю-до ва самбодаги каби ҳар қандай усулни қўллаб, рақибни енгиш тартиби йўқ.

Унга мардонаворлик хос, у полвонни, енгиши, енгилишидан қатъий назар, ҳурмат қиладиган спорт. 

Кураш
© Sputnik / Рамиз Бахтияров
Кураш

Миллий курашнинг ушбу қоидалари тўғрисида Ибн Сино "Тиб қонунлари"да кўрсатиб ўтган.

Халқ ҳаётда рақиблари билан қандай курашса, спортда ҳам шу каби қоидаларга амал қилади.

Айтишади-ку — спорт тинчлик элчиси! Бу гап шунчаки ёки спорт тинчлик йўлида курашгани учун айтилмаган. Азал-азалдан доно раҳбарлар бошқарган давлатлар ким кучлилигини билиш учун армиялар ўртасида жанглар ўтказиш ўрнига, мусобақалар уюштирган ва ким ғолиб бўлса, ўша кучли саналган, уришишга ҳожат қолмаган. Ҳозир ҳам қайсидир маънода давлатлар шундай усулни қўлламоқда. 

Қайси давлат кучлилигини уришиб эмас, стадионларда аниқлаб қўя қолишади. Кураш эса айнан шу йўналишга — муносабатларни тинчлик орқали ҳал этишга қаратилган. Унда ўзаро куч синашишнинг рамзийлиги бор. Чунки у оғриқ орқали рақибни енгишни назарда тутмайди, унда жон ҳолатда, эмаклаб бўлса ҳам рақибни енгишга уриниш йўқ (полвон гиламда эмаклаб юрмаслиги лозим, енгиши, енгилишидан қатъий назар унинг шаъни муҳим).

Кураш кўпроқ куч эмас, ақлий салоҳият, маънавий қарашлар мажмуи эканини шундан билиш мумкин-ки, полвонлар жамиятда оғир-босиқлик, тантилик тимсоли, шунга содиқ бўлишга интилади. Ўзбек тилида "полвон" сўзи ҳар доим тантилик, мардлик, жумардлик каби сўзларнинг синоними бўлиб келган.

Яна бир гап, ўтган асрнинг бошларида миллий озодлик учун курашган жангчиларни полвонлар бошқарган. Бир пайтлар уларни "қўрбоши", деб аташган ва бу сўз салбий тусга эга бўлиб қолган эди.

Айтиш лозим, XIX асрнинг охири, XX асрнинг бошлари ўзбек курашчиларининг олтин даври эди. Айнан шу даврда бутун дунёга ном таратган Аҳмад полвон, Хўжа полвонлар фаолият кўрсатган эди.

2018 йилги Амир Темур хотирасига ўтказилган халқаро турнирда Президент соврини соҳиби - қашқадарёлик полвон Шерали Жўраев
© Sputnik / Рамиз Бахтияров
2018 йилги Амир Темур хотирасига ўтказилган халқаро турнирда Президент соврини соҳиби - қашқадарёлик полвон Шерали Жўраев

Юнон тарихчиларинин ёзиб қолдиришича, Ўзбекистон заминида яшаган сак қабиласи қизлари ўзига турмуш ўртоғини у билан кураш тушиб, танлаган. Кейинчлик улар куёвни шарт қўйиш йўли билан аниқлаган.

Кураш орқали жаҳон спорт майдонларида ўзбек сўзлари жаранглаётгани ҳақида кўп айтилади. Асосийси, ушбу сўзлар ифодалайдиган маънода. Курашда полвон олиши мумкин бўлган энг юқори баҳо — "ҳалол".

Энг юқори жазо эса "ғирром". Шу сўзларнинг ўзиёқ ўзбек курашининг маъни-моҳиятини тўлиқ очиб беради!

3376
Теглар:
Шаҳрисабз, Амир Темур, кураш
Американские военнослужащие в районе населенного пункта Эт-Танф, Сирия

"Янки, гоу хоум!": Сурияда нималар бошланди

199
Ҳарбий базалар ва патрулларга ҳужумлар, ракета зарбаси ва колонналар йўналиши бўйлаб фугаслар портлатилиши - АҚШ армияси ҳарбийлари Сурияда ўзини тобора ноқулай сезмоқда

ТОШКЕНТ, 11 авг — Sputnik, Николай Протопопов. Ҳужумлар фақатгина террорчилар уюшмалари томонидан амалга оширилаётгани йўқ. Американинг Араб Республикасида бўлиши яна кимга ёқмаётгани ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Чор томондан

Яқинда Сурия шимоли-шарқидаги Хасеке провинциясида жойлашган АҚШ ноқонуний ҳарбий базаси ракета ҳужумига дуч келди. Бу ерда, Ал-Хасак шаҳридан олтмиш километр жанубда, америкаликлар ҳужум ва транспорт вертолётлари ҳамда самолётларини қабул қилиш учун аэродромни жиҳозлашган. Сурия матбуотида берилган хабарларга кўра, базага номаълум қуролланган гуруҳлар ҳужум қилган.

Сурияда сўнгги ойларда америкаликларни мунтазам ўққа тутишмоқда. Америкаликларда катта йўқотишлар бўляпти. Мобил патруллар айниқса, "номаълумлар" томонидан уюштирилаётган ҳужумлар қаршисида заиф қолмоқда.

Шундай қилиб, май ойи охирида Дайр аз-Зор провинциясида АҚШ армияси ҳарбий хизматчилари ва "Сурия демократик кучлари"  (СДК) гуруҳи жангчилари автомобиллар карвонига автоматлар, пулемётлар ва гранаталар билан қуролланган отряд ҳужум қилди. Уч нафар америкалик ва беш нафар СДКнинг аъзоси жароҳатланди. 

Апрел ойида ал-Хасаке провинциясида қатор ҳужумлар рўй берди. Хусусан, америка ҳарбийлари ва СДК аъзоларини ташиган "Хаммер" бронеавтомобили "номаълум шахслар" томонидан Рувайшид қишлоғи яқинида ўққа тутилган.

Бир неча киши жароҳатланган. Дайр-аз-Зордагига ўхшаш ҳодиса оқибатида АҚШ армияси зобити ва СДК жангчилари ҳалок бўлди. Яна бир ҳужумдан сўнг икки нафар ҳарбий хизматчи изсиз йўқолди — улар тақдири ҳозиргача ҳам номаълум.

Патруллар йўлларида кўпинча портловчи қурилмалар ишга тушади. Масалан, июль ойида ўша Дайр-аз-Зордаги Сабха аҳоли яшаш жойида автомобил колоннаси портлатиб юборилди. Баъзан бундай ҳужумлар худкушлар томонидан миналаштирилган автомобилларда уюштирилади. Ўтган йилнинг январ ойида америкаликлар энг катта йўқотишни бошдан кечирди: худкуш-террорчи Сурия шимолидаги Манбижада пиёда патрули яқинида фугасни портлатди: икки аскар, АҚШ Мудофаа ходими ва ёлланма-жангчи ҳалок бўлди.

Пентагон Суриядаги ҳужумлар ҳақидаги кўплаб хабарларни "фейк" дея, зўр бериб рад этиб келмоқда.

Ресурслар учун кураш

Ҳарбий эксперт Юрий Лямин "РИА Новости"га берган интервьюсида америка ҳарбий объектлари ва патрулларига АҚШ ва унинг иттифоқчилари томонидан босиб олинган маҳаллий қабилалар ҳужум қилиши мумкинлигини айтди.

"Бу Сурия шимоли-шарқида яшовчи араблар, — дея тушунтиради Лямин. — Ҳозирда улар устидан америкаликлар томонидан қўллаб-қувватланаётган қурдлар ҳокимлик ўрнатган. Табиийки, одамлар норози, улар ҳозирги ҳолатга кескин қаршилик билдирмоқда, улар регион Дамашқ томонидан бошқарилиши лозим, деб ҳисоблайди. Турли бесаранжомликлар шу туфайли юзага келмоқда".

Шу билан бирга, ушбу қабилалар кўпдан кўп ҳолларда жуда яхши қуролланган ва тайёргарликдан ўтган бўлади.

"Мамлакатда фуқаролар уруши кўп йиллардан буён давом этмоқда, аҳоли қўлида керагидан ортиқ қурол бор, - дейди Лямин. - Нафақат милтиқлар. Миномётлар, оғир пулемётлар ва ҳатто Сурия ва Ироқда жуда кенг тарқалган Хитой ёки Арабистонда ишлаб чиқарилган 107 миллиметрли залп билан ўт очадиган енгил пулемётлар ҳам бор".

Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг сиёсатшунослик ва социология кафедраси доценти, "Россия офицерлари" ташкилоти экспертлар кенгаши аъзоси Александр Перенжиевнинг фикрича, Америка ҳарбийларига уюштирилаётган ҳужумлар Суриядаги табиий ресурслар учун коалиция ўртасидаги курашнинг бир қисми ҳам бўлиши мумкин.

"Бу лўнда қилиб айтганда, талончилар ўртасидаги олишув, — дея аниқлик киритади у. — Бир томонда - Пентагон бўлса, иккинчи томонда - хусусий ҳарбий компаниялар манфаатларини илгари сурувчи ва худди шу террорчиларни қуроллантириши мумкин бўлган турли молия-саноат гуруҳлари мавжуд".

Унинг айтишича, Пентагон ҳам Сурия ўйинида мустақил куч эмас, балки АҚШдаги баъзи гуруҳларни тақдим қилади. Бундай яширин зарбалар эса Суриядаги фойдали қазилмалар учун кураш кучайиб бораётганидан далолат беради.

"Агар Сурия армияси ҳужум уюштирганида, Пентагон буни дарҳол тан олган бўларди, — дея қўшимча қилади Перенжиев. — Аммо "номаълум отрядлар" дейиш орқали улар махфий, ички урушни ҳаммага ошкор қилмаяпти. Шу билан бирга, мен аминманки, америкаликлар уларга ким зарба берганини яхши билишади".

Халқ нафрати

Америкаликлар устида муаллақ турган яна бир хавф - бу халқ қаршилигидир, унинг асосий мақсади, президент Башар Асад таъкидлаганидек, - Сурия ҳудудларини чет эл оккупациядан озод қилиш. Америкаликлардан норози бўлиш учун эса асослар етарлича.

Июнь ойида Хасеке провинцияси Тел-Абъяд шаҳри аҳолиси ўз буғдойининг ноқонуний олиб чиқиб кетилишини олдини олиш мақсадида, чегара ўтиш жойида пикет уюштирдилар. Ҳодисадан бир кун олдин Сурия ТИВ турк қўшинлари томонида бўлган жангарилар ва АҚШнинг иттифоқдош жиноий уюшмалари давлатдаги вазиятни беқарорлаштириш мақсадида бир неча маротаба буғдой ва бошқа донли ўсимликлар ўсадиган далаларга ўт қўйишгани ҳақида баёнот берган эди.

АҚШ ҳарбий қўмондонлиги ва унинг иттифоқчилари Сурия шимолидаги гуманитар вазиятни қасддан мураккаблаштирмоқда, уларнинг мақсади аҳолини расмий ҳокимиятга қарши қайраш.

Кўпинча америкаликлар айби туфайли тинч аҳоли нобуд бўлади. Май ойида АҚШ аскарлари Дайр-аз-Зор провинциясида автомобил ҳайдовчисини отиб ташлашди — автомобил гўёки "Коннико" нефт кони яқинидаги асосий трассадан чиққан. Ҳарбийлар бу ҳолатни таҳдид, дея баҳолаб, ҳайдовчига қарата огоҳлантиришсиз ўт очган.

Февраль ойида Қамишли шаҳри яқинида суриялик ҳарбий хизматчилар келишилмаган йўналиш бўйича ҳаракатланаётган АҚШ армияси колоннасини тўхтатиб қолдилар. Шунда америкаликлар маҳаллий аҳоли билан можарони келтириб чиқарди ва натижада аскарлар фуқароларга қарата тартибсиз ўқ уза бошладилар. Ўшанда 14 яшар Фейсал Ҳолид Муҳаммад ҳалок бўлди, яна бир киши жароҳатланди. Фақатгина россиялик ҳарбийлар аралашувидан сўнг можарони тинчлантиришга эришилди. Руслар америка автоколоннасини жойлашув пунктига олиб бориб қўйдилар.

199
Директор ИМЭМО им. Е. М. Примакова РАН Федор Войтоловский

Войтоловский: АҚШ олимлари Россия билан ҳамкорлик қилишга журъат этди

368
(Янгиланган 18:07 10.08.2020)
Коронавирус бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битимни имзоланиши Россия ва АҚШ ўртасидаги муносабатлардаги салбий тусга қарамай, америкалик олимлар ҳамкорлик қилишга тайёрлигини англатади, деб ҳисоблайди Е.М.Примаков номидаги РФА ИМЭМО директори Фёдор Войтоловский.

Россия ва АҚШ олимлари COVID-19 га биргаликда қарши курашишга келишиб олдилар. Ўзаро ҳамкорлик тўғрисидаги тегишли битимда икки давлат фан академиялари коронавирус билан боғлиқ барча соҳаларда ҳамкорлик қилишлари назарда тутилган.

Фёдор Войтоловскийнинг сўзларига кўра, бу икки академия - АҚШ Фанлар миллий академияси ва Россия Фанлар академияси ўртасидаги узоқ йилги ҳамкорлик амалиётини давом эттирадиган муҳим ҳужжат.

"Коронавирус инфекциясига қарши курашиш, олимларнинг коронавирус инфекциясини ўрганиш ва унинг оқибатларига қарши курашиши, шу билан бирга  нафақат тиббий, клиник жиҳатлар ва муаммоларга боғлиқ оқибатлари билан курашиш, балки ижтимоий, иқтисодий, психологик жиҳатлари билан, ва бу бўйича ҳамкорлик тўғрисидаги битим, ҳамкорликнинг муҳим янги йўналишидир”, - деди Войтоловский.

Унинг сўзларига кўра, ҳамкорлик тўғрисидаги битимга қийин шароитларда эришилди. Эндиликда иккала академия нафақат тиббиёт йўналишда, балки қурол назорати ва стратегик барқарорлик борасида ҳам мулоқот олиб бормоқда.

Америкалик ҳамкасблар катта жасорат билан ажралиб туради, дейди мутахассис, АҚШда Москва билан мулоқот борасида юзага келган сиёсий муҳитни ҳисобга олиб, улар россиялик ҳамкасблари билан муомалада бўлиш ва мулоқотни давом эттириш маъсулиятини ўз зиммаларига олдилар.

Войтоловский: сотрудничать с Россией — смелое решение для ученых из США
368

"Пахтакор-79": ўзбекистонликлар қалбида мангу яшайди

13
Бундан қирқ бир йил олдин, 11 август куни Украинанинг Днепродзержинск шаҳри атрофида 8,4 минг метр баландликда иккита Ту-134 самолёти тўқнашиб кетди. Авиаҳалокат натижасида 175 киши, шу жумладан "Пахтакор"нинг 17 нафар футболчиси ҳалок бўлди.

ТОШКЕНТ, 11 авг - Sputnik. Бундан 41 йил олдин миллионлаб ўзбек футбол ишқибозлари учун энг катта фожиа юз берди.

Спорт вазирлиги маълумотларига кўра, 1979 йил 11 август куни Тошкентнинг "Пахтакор" жамоаси СССР Олий Лигасининг навбатдаги турида иштирок этиш учун Тошкент-Гурьев-Донецк-Минск рейси билан Минскка учиб кетди. Аммо терма жамоа аъзоларига навбатдаги мусобақада қатнашиш насиб этмади.

Салкам ярим аср олдин, шу кунда Украинанинг Днепродзержинск шаҳри атрофида 8,4 минг метр баландликда иккита Ту-134 самолёти тўқнашиб кетди. Унда иккала рейсда 175 киши ҳалоқ бўлгани маълум. Улар қаторида "Пахтакор"нинг 17 нафар футболчиси ҳам бор эди.

Пресс-служба Министерства спорта и физической культуры
Команда футболистов "Пахтакор-79"

"Пахтакор-79" футбол жамоаси аъзолари

• Михаил Иванович Ан, 26 ёш, ярим ҳимоячи

• Владимир Иванович Федоров, 23 ёш, ҳужумчи

• Олимжон Масалиевич Аширов, 24 ёш, ҳимоячи

• Равиль Рустамович Агишев, 20 ёш, ҳимоячи

• Константин Александрович Баканов, 24 ёш, ярим ҳимоячи

• Юрий Тимофеевич Загуменных, 32 ёш, ҳимоячи

• Александр Иванович Корченов, 30 ёш, ярим ҳимоячи

• Николай Борисович Куликов, 26 ёш, ҳимоячи                        

• Владимир Васильевич Макаров, 32 ёш, ярим ҳимоячи

• Сергей Константинович Покатилов, 28 ёш, дарвозабон

• Виктор Николаевич Чуркин, 27 ёш, ҳужумчи

• Сирожиддин Аҳмедович Базаров, 18 ёш, ҳужумчи

• Шухрат Мусинович Ишбутаев, 20 ёш, ҳужумчи

• Владимир Валиевич Собиров, 21 ёш, ҳужумчи

• Идгай Борисович Тазетдинов, 46 ёш, мураббий

• Владимир Василевич Чумаков, 46 ёш, шифокор

• Мансур Иномжонович Толибжонов, 35 ёш, маъмур

Ўшандан бери СССРдаги энг муваффақиятли футбол жамоаларидан бирининг ҳалоқ бўлган футболчилари хотирасига бағишлаб ҳар йили учрашувлар ва турли мусобақалар ўтказилиб келади.

Бу йил коронавирус пандемияси ва жорий этилган карантин режими туфайли ушбу тадбир ўтказилмади. Аммо ўз ўйинлари билан миллионлаб мухлисларни хурсанд қилган ва республикада футбол ривожига катта ҳисса қўшган ёш йигитларнинг хотираси кўплаб ўзбекистонликларнинг қалбида абадий қолади.

2019 йилда Тошкентдаги Боткин қабристонида 40 йил олдин авиаҳалокат қурбони бўлган Ўзбекистоннинг "Пахтакор" жамоаси аъзоларини хотирлаш маросими бўлиб ўтди. Учрашувда, шунингдек, Тошкентнинг "Пахтакор" жамоасида ўйнаган таниқли футболчи Василис Хадзипанагис ҳам иштирок этди. У СССР терма жамоаси таркибида ўйнаган, кейин эса Грецияга кўчиб кетиб, ўз мамлакатидаги энг машҳур футболчи бўлди.

13