Цветы у портрета Фиделя Кастро

Кастродан кейинги Куба: Озодлик оролидаги социалистик лойиҳа натижалари

701
(Янгиланган 15:10 04.05.2018)
Кастро даври мероси зиддиятларга бой. Улкан ютуқлар бисёр, аммо жиддий муаммолар ҳам етарли. Риа Новости мухбири Фидель ва Рауль Кастро ҳукмронлиги натижалари ҳақида билиш, шунингдек, Кубани келажакда нималар кутаётганини англашга ҳаракат қилиш учун Гаванага саёҳат қилди

Андрей Веселов

Рауль Кастро ўзидан бор ваколатларни сокит қилиб, давлат раҳбарлигини собиқ комсомол етакчиси Мигель Диас-Канельга топширди. Кубада раҳбарлик курсиларини 1959 йилги инқилоб ва фуқаролар уруши билан бевосита боғлиқ бўлмаган янги авлод эгалламоқда. Кастро даври мероси зиддиятларга бой. Улкан ютуқлар бисёр, аммо жиддий муаммолар ҳам етарли. РИА Новости мухбири Фидель ва Рауль Кастро ҳукмронлиги натижалари ҳақида билиш, шунингдек, Кубани эндиликда нималар кутаётганини тушунишга ҳаракат қилиш учун Гаванага саёҳат қилди.

Хосе Марти номидаги аэропортда божхона назоратида — аёллар. Тўрсимон колготкаларда, калта формали юбкаларда, жимжимадор тилла (ёки тилла суви югуртирилган) тақинчоқларда. Божхона бўлинмаси раҳбари ҳам аёл.

"Бунда инқилобимизнинг хизмати катта. Маъмурият, сиёсат, полиция ва ҳатто махсус хизматларнинг ҳам тенг ярми аёллар, — дейди адвокат ва собиқ шаҳар депутати Эстебан Крус. — Рауль Кастронинг қизи — Мариэла — таниқли феминист. Яширмайман, бошида бизнинг раҳбарларимиз "эркакча" кайфиятда эди, аммо вақт ўтиб ҳаммаси изга тушди. Кубада аёлларни қадрлашади ва ҳурмат қилишади, уларни тенг кўрадилар. Ва бунда Мариэланинг ҳиссаси катта".

"Гигиена ҳаммасидан устун"

"Бу ерда энг зўр тиббиёт мавжуд. Дунёдаги энг зўр тиббиёт! Ҳатто Совет Иттифоқида бўлгандан ҳам яхшироқ. Гарчи биз ҳаммамиз Москвадан ўрганган бўлсак ҳам", — деб ҳикоя қилади Кристина Гонсалес, участка даволовчи-шифокори.

У муболаға қилмаяпти. Куба ҳукуматининг халқаро экспертлар ҳамжамияти томонидан тан олинган энг асосий хизмати — тиббиётдир. Бепул, очиқ ва феноменал даражада сифатли.

БМТ Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти мутахассислари Куба тиббиёт моделини намунавий, дея атайдилар. Шу тариқа, Куба ОИВ ва сифилисни юқтирган оналардан вируссиз фарзандлар дунёга келадиган биринчи мамлакатга айланди. БССТ Бош директори Маргарет Чан ўзининг баёнотида орол "бутун дунёга намуна кўрсатаётгани" айтган эди.

Статистик маълумотлар таажжубга солади. Оролда гўдаклар ўлими Ер шарининг Ғарбий қисми бўйича энг паст, умр давомийлиги эса қўшни давлат Қўшма Штатларникидан кўра кўпроқ. Дарвоқе, Штатлар тиббиёт соҳасига жуда катта маблағ сафарбар этгани билан халқаро рейтингларда Кубадан ортда туради. Мисол учун, Bloomberg агентлиги рейтингизда Куба на 31-ўринда бўлса, АҚШ — 34-ўринда.

"Мен сизга айтсам, америкаликлар бизга даволанишга келишади. Яъни чўнтаги суғурта пулини кўтара олмайдиганлари", — дейди Гонсалес. Шунингдек, Лотин Америкасидан ҳам мижозлар кўп. Баъзида эса бошқа мамлакатлар ҳукуматлари таклифлари билан кубалик шифокорлар хорижда ҳам ишлашади.

Кубинец с ребенком на улице в районе Старая Гавана
© Sputnik / Мария Плотникова
Кубинец с ребенком на улице в районе "Старая Гавана"

"Шундай қилиб, тиббий миссияларнинг бирида Боливияда Марио Тераннинг кўзини операция қилишган, — деб ҳикоя қилади Крус. — Ўша Че Геварани отиб ташлаган Боливия армияси сержантини. Кесалик чоғида унда кўз касаллиги аниқланган, у кўр бўлиб қолиши мумкин эди. Теран бизга ёрдам сўраб мурожаат қилди. Майли, кўрсин!"

Буларнинг барчаси ўз йўлига, Куба тиббиётининг асосий сири — дастлабки профилактик ишларда. Ҳар бир оиланинг ўз хонадон-шифокори бор. Йилда бир марта кубаликлар мажбурий тарзда диспансеризациядан ўтишади. 11 миллион аҳолига 90 минг шифокор тўғри келади, яъни ҳар минг кишига 8,2 шифокордан. Бу кўрсаткич АҚШ ва Европа мамлакатларидагидан кўра 3-4 баробар кўп.

"Мен одамларни биламан. Муаммолар менга таниш. Шу жумладан, яширин ҳолдаги муаммолар ҳам", — деб тушунтиради Гонсалес.

"Кимдир кўп чекади, кимдир кўп ичади. Биз касалликларни бошидаёқ "қўлга оламиз", — дея давом этади аёл. — Агар мисол учун, қон босимининг ошиб кетиши (гипертония) хавфи мавжудлигини илғасак — жисмоний машғулотлар ва парҳез ёзамиз. Шу тариқа операциянинг олдини олиш мумкин. Биз оддий нарсалар ҳақида ҳам тинимсиз гапирамиз. Ҳаттоки, шахсий гигиенанинг нақадар муҳимлиги ҳақида. Бу ҳақиқатда кўпгина касалликлар ва унинг асоратларининг олдини олишда ёрдам беради".

Фидель Кастро в Узбекистане
© Sputnik / /Стрингер
Фидель Кастро в Узбекистане

Катта ҳурматга эга ғарблик экспертлар Куба тиббиёти хизматларини тан олиб турган бир вақтда, Америка ва Европа таблоидлари "енг шимариб" мамлакатдаги очлик ва иқтисодиёт соҳасида давлат монополияси ҳақидаги асотирларни тарқатишда давом этмоқда. Бу ёлғон. "Ейишга нарса йўқми? Мана мевалар, мана сабзи, қаранг! Ҳаммаси бор", — дейди Рикардо Парра, шаҳар бозоридаги сотувчи.

Рикардонинг амакисининг кичик фермаси бор. Йигитнинг ўзи уй ишларида ёрдам беради, савдода туради ва университетга киришга тайёргарлик кўрмоқда. Оролда кичик тадбиркорликка рухсат берилган. Расман — 2016 йилнинг май ойидан, аслида эса бизнес ундан олдинроқ ривожлана бошлаган. Давлат ерлари фермерларга 2008 йилдан берила бошлаган.

"Ҳужжатлар ва бюрократияга — минимум", — дейди Рикардо.

Шу билан бирга Куба режали иқтисодиётдан воз кечгани йўқ ва хусусий тадбиркорларни стратегик соҳаларга қўймоқчи эмас. Ферма, сартарошхона ва тамаддихона бўлса. бошқа гап — марҳамат. Компартия бунга қарши эмас.

Эски нарсалар ороли

Кубадаги дўконларда нарсалар турлари ривожланган мамлакатлардагига нисбатан анча одми. Вазият аста-секин ўзгармоқда, аммо сифатли нарсалар танқис. Бу ҳолат кубаликларга ўз шахсий мулкига эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлишни, нарсаларни созлаб ва таъмирлаб ишлатишни ўргатди. Оқибатда, Кубада винтаж нарсалар ва раритет техникалар қўриқхонаси вужудга келди.

Кубинцы на улице в районе Старая Гавана.
© Sputnik / Мария Плотникова
Кубинцы на улице в районе "Старая Гавана".

Диего Мора — қўли гул уста. У ҳамма нарсани созлай олади — жиҳоздан тортиб, қаҳва тайёрлайдиган ускунагача. Аввалига бу иш у учун эрмак эди, кейин эса дўстлари, танишлари, танишларининг танишлари мурожаат қила бошлашди. Ва мана, йигирма йилдан ошиқ вақтдан буён у профессионал рестовратор-универсал бўлиб ишлаб келмоқда.

"Эски нарсаларда жон ва сеҳр бор. Бу стол ортида сизнинг катта бувангиз, бувангиз ва отангиз ўтирган экан, сиз ҳам бажонидил ўтиришни истайсиз, — деб ҳикоя қилади Мора. — Яна бир афзал томони бор. Эски нарсалар — ҳақиқий, улар узоқ вақт хизмат қилади. Янги мебеллар худди картондан ясалгандек. Баъзан менга янги бир нарсани таъмирлашга олиб келишса, ундан воз кечаман. Илгарилари ҳаммаси техника ишлаши, хизмат қилиши учун қилинган бўлса, ҳозир тезроқ ишдан чиқиши ва сиз янгисини олишингиз учун қилинмоқда".

Ҳамма нарсани ҳам созлашни иложи бўлмайди. Кўҳна Гавананинг яна бир кўриниши — барбод бўлган, авария ҳолатидаги бинолардир. "Биринчидан, уйни таъмирлаш — стулни таъмирлашдан кўра қимматроқ, — кулади Мора. — Иккинчидан, қўшни давлатларда ҳам — худди шу ҳолат".

Инфратузилма билан боғлиқ муаммолар мавжуд. "Илгарилари свет тез-тез ўчарди, ҳозир бундай ҳолатлар камроқ", — деб ҳикоя қилади россиялик Олег. У Куба маъмурияти буюртмаси билан маҳаллий подстанциялар учун электр етказиш ишлари билан шуғулланади.

"Тан олиш керак, улар муаммони бартараф этишга ҳаракат қилишмоқда. Лекин кўп нарсани ўзгартириш керак. Аслини олганда, ҳаммасини ўзгартириш керак", — қўшимча қилади у.

Бунинг сабаби — республиканинг ёпиқлигида. Аммо бу ерда оға-ини Кастроларнинг заррача ҳам айби йўқ. Гаванани қурол кучи билан ўзига бўйсундира олмаган Вашингтон тотал иқтисодий блокадани ўрнатган эди. Куба билан савдо қиладиган ҳар қандай давлат санкциялар остида қолиши мумкин. Оқибатда, орол деярли изоляцияда қолди. Олис СССР билан алоқалар у учун "Ҳаёт йўли"га айланди.

"Биз ёпилганимиз йўқ. Биз мулоқот ва савдо қилишни истар эдик. Лекин бизга бу учун имкон беришмади. 1990-йилларда Москва биздан юз ўгирганида, америкаликлар санкцияларни кучайтирди. Улар беш-етти йилдан кейин бизни таслим бўлади, деб ўйлашган эди, — дейди Крус. — Аммо биз чидадик! Натижада Оқ Уй ортга чекинди. Обама даврида улар босимни сусайтирдилар".

Бир мамлакат — икки тизим

Куба тарихи АҚШга нисбатан кўрсатилган афсонавий мардонавор қарама-қаршиликлар билан чамбарчас боғлиқ. Кичик бир орол дунё гигантига қаршилик кўрсата олди. Катта авлод бундан бошқача фахрланади.

1960 йилда кубаликлар Чўчқалар бўғозида АҚШдан келган десанчиларнинг ҳужумини қайтарганларида, Николас Родригес 19 ёшда бўлган. У Куба полициясининг батальонларидан бирида хизмат ўтар эди. "Мен шунчаки қўлимда милтиқ ушлаганча, отар эдим", — дея эсга олади у.

Шундан сўнг Родригес бир умр савдо флотида хизмат қилган, ҳозир нафақада. "Мен жуда кўп сузганман, Европада, Африкада бўлганман. Таққослай оламан, — дейди у. — Ҳа, бизнинг маошларимиз катта эмас (Статистика ва ахборот Миллий бюроси маълумотларига кўра, Кубада ўртача ойлик 29 доллар 60 центни ташкил этади, — таҳр.), лекин нархлар ҳам шунга яраша жуда паст. Бизга етади! Бизда бошқа давлатларда сингари қашшоқлик йўқ. Сизни кўчага ташлаб қўйишмайди. Сиз очликдан ўлмайсиз. Тиббиёт ҳақида эса, сизга айтиб беришган бўлса керак".

"Биз ўзимизга хос, алоҳида дунёимизга эгамиз. Ва шахсан мени ҳаммаси қониқтиради", — хотима қилади Родригес.

Муаммолар фақатгина Кубанинг социалистик дунёси атрофни ўраб турган капиталистик ҳақиқатга тўқнаш келганда бошланади.

Америкаликлар оролни забт этолмади, кубаликларни санкциялар билан синдира олмади, аммо мамлакатнинг хўжалик ҳаётида ҳозирда дарз юзага келди. Ҳукумат туризм орқали маблағларни ўзига жалб қилмоқда. Шу боис Кубада иккита иқтисод юзага келган. Биттаси — оддий, иккинчиси — туристик. Ҳаттоки валюта ҳам иккита: оддий песо, ва чет элликлар учун конвертация қилинадиган. Бир доллар учун бу ерда битта конвертация қилинадиган ёки 25та оддий песо беришади. Бу эса иқтисодий шизофрения ҳиссини туғдиради.

Энрике Лабос — сальса ўқитувчиси ва таксичи. Рақсдан у сайёҳларга дарс беради ва уларни ўзининг ялтироқ эски кабриолетида олиб юради.

"Мен иккитасини биламан, улар чет элликларга худди итларга қарагандек қарашарди. Отелда ишлар эди улар. Бундай пулларни кўрганларида, кўзлари ёнарди, — деб ҳикоя қилади Лабос. — Ва улар мамлакатдан кетишга қарор қилишди. Ўйлашдики, у ерда дарҳол бойиб кетадилар. Лекин улар ҳозир ҳеч ким. Майамида идиш ювишади".

Лабоснинг ўзи кетишни хоҳламайди. "Менга Кубада ёқади. Мен бу ерда яшашни истайман, шу ердаги нарх-наво ва кафолатни хоҳлайман. Аммо маош чет эл фуқаролариникидек бўлиши керак", — кулади у.

"Иккита иқтисод муаммоси — янги давлат раҳбари мана шу муаммо билан шуғулланиши керак бўлади, — дейди ишонч билан Крус. — Бу икки бўлакни бир-бирига улаш керак. Ва бу ерда оддий ечим, афсуски. йўқ. Дунёдан ёпилиб бўлмайди. Бу ҳеч қаерга олиб бормайдиган йўл. Лекин ҳаддан зиёд тез очилиш ҳам хавфли, ҳаммасини барбод қилиб, қўлдан бой бериш мумкин".

Ҳозирча Кубанинг янги раҳбари Мигель Диас-Канель мамлакат аҳолисига "социалистик йўлдан қайтмаслик" ва "Кастро ва Че Гевара йўлидан боришда" давом эттириш ваъдаларини бермоқда.

701
Теглар:
Озодлик ороли, Фидель Кастро, Куба
Президент РФ В.Путин вручил государственные награды в Кремле

Александр Бастрыкин: неонацизм ва реваншизм ҳозирча, афтидан, Европани чўчитмаяпти

559
Сентябрь ойида Россия Тергов қўмитасида нацизмни оқлаш ва тарихни сохталаштириш билан боғлиқ бўлган жиноятларни тергов қилиш бўлими ташкил этилди

Алоҳида бўлинмага нима сабабдан эҳтиёж туғилди, бу сингари ишларни тафтиш қилишнинг қийин томонлари нимада, терговчилар қандай билимларга эга бўлишлари керак ва нега Россия чет элдаги ҳарбий шараф рамзлари таҳқирланишига муносабат билдиришга мажбурлиги ҳақида Тергов қўмитаси раиси Александр Бастрыкин РИА Новостига берган интервьюда гапириб ўтди.

— Александр Иванович, яқинда Тергов қўмитасида нацизмни реабилитация қилиш ва Ватан тарихини сохталаштириш билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш билан шуғулланувчи янги бўлинма ташкил этилди. Бу хабар ОАВ ва ижтимоий тармоқларда қизғин муҳокамаларни юзага келтирди. Айтингчи, бундай бўлинмани ташкил этиш зарурати нега юзага келди?

— Барчага маълумки, Нюрнберг ҳарбий трибунали ҳукми Иккинчи жаҳон уруши сабабларига баҳо беришда муҳим босқич бўлган эди. Иккинчи жаҳон урушини бошлашда ва олиб боришда жавобгар бўлган нацист жиноятчиларининг кирдикорлари жиноий деб тан олинганини барча ёдда сақламоғи лозим. Шунга қарамай, бугун давом этаётган ахборот уруши шароитида мамлакатимиз ичида каби, чет элда ҳам нацизмни реабилитация қилишга бўлган уринишлар сони ортиб бормоқда, шунингдек, биз фашизм устидан қозонилган ғалабада бизнинг мамлакатимиз ўйнаган ролга сохта баҳолар берилаётганига гувоҳ бўляпмиз. Адолатни қайта тиклаш мақсадида бу сингари ҳолатларга қарши кураш фаолиятини фаоллаштириш лозим. Шунингдек, жамиятимизнинг Ватан ҳимоячилари хотирасига ҳурмат бажо келтириш ва тарихий ҳақиқатни ҳимоя қилишга бўлган интилиши ўзининг қонуний аксини топди ва эндиликда Россия Федерацияси Конституциясида мустаҳкамлаб қўйилган.

— Бу сингари ҳаракатлар ҳозир қандай жазоланмоқда?

— Россия Жиноят кодексининг нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги моддаси нормалари (Россия ЖК 354.1-моддаси) ҳозирда нацизм рамзлар ва фашизм мафкурасини тарқатишга уринмоқчи бўлганларга нисбатан қўлланилмоқда. Сўнгги мисоллар сифатида "Ўлмас полк" онлайн акциясида содир бўлаётган воқеаларга муносабатимиздир: Россиянинг бир қанча субъектлари аҳолиси интернет-сайтда нацистлар ва Ватан хоинлари фотосуратларини жойлашган. Жиноят ишларининг бир қисми якуний босқичда, айрим фигурантлар судга тортилган, улардан бири, Пермьда яшовчи Даниил Симанов устидан аллақачон суд ҳукми ўқилди ва у 200 соатлик мажбурий ишларга жалб этилиши кўринишидаги жазони олди. Суд томонидан тайинланган жазо жиноятнинг ижтимоий хавфлилигига тўлиқ жавоб беради, деб ҳисоблайман, Симановга нисбатан эълон қилинган ҳукм ҳам шундан далолат беради. Шу сабабли, жиноят қонунининг ушбу нормасини жазолаш инструменти сифатида қўлланилаётгани тўғрисидаги айрим луқмалар ва концлагерлар билан боғлаб унчалик тушунарли бўлмаган чизиқларни ўтказилиши фақатгина таажжубни келтириб чиқармоқда.

— Бундай тергов ишларининг қийин томонлари нимада?

— Бир қарашда жиноятнинг бу таркибида ҳаммаси равшан ва оддийдек. Аммо бу ундай эмас, бу оддийликнинг ҳам ўзига хос хусусияти бор. Жиноят содир этиш ҳолатларини аниқлашда шунчаки у ёки бу гапнинг тарихий воқеаларга мос келмаслиги фактини аниқлашдан иборат эмас. Маъно айнан шахс ноқонуний ҳатти-ҳаракатларининг мотиви ва мақсадини аниқлашдир, ва бу ҳаракатлар СССР фаолияти ҳақида қасддан ёлғон маълумотларни тарқатишда ўз ифодасини топади.

Шу нуқтаи-назардан, нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги модда бўйича дастлабки терговнинг баъзи хусусиятлари, унинг ўзига хослиги, шунингдек, орттирилган тергов тажрибаси Тергов қўмитаси тузилмасида алоҳида бўлинма таркиб топишига олиб келди.

Аммо, алоҳида тергов қилинадиган фактлар ҳам кўникма ҳамда билим ўзаро уйғунлигини талаб этади. Ахир бу муаммонинг аҳамияти, бу қанчалик қайғули бўлмасин, ўсиш тенденциясига эга.

— Лекин тарихнинг чуқур таҳлилини талаб қилувчи бошқа бунданда мураккаброқ жиноятлар бўлиши мумкин-ку. Ходимларингиз бундай ҳолатларни ҳам тергов қила оладими?

— Янги бўлинма таркибига бу сингари жиноятларни тергов қилишда тажрибага эга Тергов қўмитаси терговчилари киритилади. Бу ходимлар, ўз навбатида, нафақат юриспруденция, халқаро ҳуқуқ, балки тарих бўйича ҳам кенг билимларга эгалар. Улар нациятлар жиноятлари ҳақидаги ишларни текшириш давомида уруш ва урушдан кейинги даврдаги кўплаб миқдордаги архив материалларини таҳлил қилганлар, зарурат туғилганида олимларни ҳамкорликка чорлаганлар.

Бундан ташқари, бундай ишлар бўйича биз томонимиздан зарур суд экспертизаларини, жумладан, тарихий экспертизаларни ўтказиш таъминланади. Дунё миқёсида ўрнатилган ва тан олинган тарихий фактларнинг лексик конструкцияларига баҳо беришга алоҳида эътибор қаратилади. Ушбу ишнинг бутун ҳажми жиноятни малакалаш белгиларини аниқлашга қаратилган бўлиб, уларсиз жиноий жавобгарликка тортиш мумкин эмас. Терговчи, шу жумладан, Нюрнберг ҳарбий трибунали қарорига асосланган халқаро ҳуқуқнинг амалда мавжуд нормаларига таянади. Ва албатта, бу йўналишдаги ишлар, фуқаролар томонидан амалга ошириладиган илмий-тарихий фаолиятга ўз таъсирини ўтказиши мумкин эмас. Нацистларни қаҳрамонлаштириш, уларнинг инсониятга қарши жиноятларини оқлаш, халқимиз хотирасини таҳқирлаш бу бошқа, бу учун жиноий жавобгарлик бор, буни пухта илмий фаолият билан таққослаб бўлмайди. Янги бўлинма жиноятларни бевосита тергов қилишдан ташқари мувофиқлаштириш маркази ролини бажаради, у минтақавий тергов органларига жиноий ишларни текширишда услубий-таҳлилий ёрдам кўрсатади.

Бундан ташқари, ушбу фаолият йўналишида терговчиларнинг мавжуд тажрибаси умумлаштирилади ва бундай фактларни баҳолашда бирлаштирилган ҳуқуқий ёндашув таъминланади. Шуни таъкидлашни истардимки, ишнинг бу йўналиши билан бир қаторда бизнинг бошқа жиноятларни тергов қилиш билан боғлиқ устувор вазифаларимиз доимо диққат марказда бўлиб қолмоқда.

— Бошқа мамлакатларда бу сингари жиноятлар ёки нацистлар мафкурасини тарқатиш билан боғлиқ жиноятлар учун жиноий таъқиб борми?

— ГФР Жиноят кодексида аксил-конституциявий ташкилотларнинг тарғибот материалларини тарқатганлик учун жавобгарлик кўзда тутилган, "мазмуни миллий социализм мафкураси билан боғлиқ бўлган" материалларни тарқатганлик учун малакалаш белгисига кўра кучайтирилган жавобгарлик белгиланади. Исроилда холокостни рад этганлик учун жиноий жавобгарлик мавжуд. Беларус Республикасида ҳам нацизм реабилитацияси учун жиноий жавобгарлик бор. Айтганча, ҳозирда ГФР ерлар адлия бошқармаси Марказий идораси билан Людвигсбургдаги национал-социализм жиноятларини тергов қилиш бўйича ҳамкорлик алоқаларини ўрнатмоқдамиз.

Шу билан бирга, биз Литва, Латвия ва Эстонияда фаолияти Нюрнберг трибунали томонидан жиноий деб топилган СС бўлинмалари собиқ ҳарбий хизматчилари ташкилотлари қай тарзда рағбатлантирилаётганини кўряпмиз. Украинада ўқувчиларни тинч аҳолининг оммавий қатл этилишига алоқадор бўлган нацистлар қабрига гулчамбарлар қўйишга олиб боришади, гитлер Германияси билан ҳамкорлик қилганлар қаҳрамонлар сифатида кўрсатилмоқда. Европада реваншистлар ва неонацистлар бош кўтармоқда, жумладан, улар Австрия, Италия, Испанияда фаоллашмоқда. Ҳозирча бу сингари ҳолатлар, чамаси, бу давлатлар раҳбариятини чўчитмаяпти, аммо келгусида улар жамоатчилик онгига зарарли таъсир кўрсатиши мумкин.

— Чет элдаги воқеалар қайсидир маънода Россияга тегадими?

— Нацизмни реабилитация қилиш ва Россиянинг ҳарбий шон-шарафи рамзларини таҳқирлашга уринишлар чет элларда қайд этилмоқда. Амалдаги жиноий қонунчилик бизни бу сингари жиноятларга муносабат билдиришга мажбур этади. Тергов қўмитаси томонидан Украина миллий хотира институти раиси Владимир Вятровичга нисбатан очилган жиноий иш бўйича текширувлар давом этмоқда - у Халқаро ҳарбий трибуналнинг "ўқ мамлакатлар" асосий ҳарбий жиноятчиларини суд қилиш ва жазолаш тўғрисидаги ҳукмида белгиланган фактларни мунтазам равишда рад этишда айбланади, Латвия Республикаси фуқароси, "СС Латвия легиони" ветерани Висвалдис Лацисга нисбатан дастлабки тергов олиб борилмоқда. Маълум бўлишича, 2017 йилнинг ноябрида Ригада унинг муаллифлиги остида "Латвия легиони ҳақиқат нури шуъласида" китоби чоп этилган бўлиб, матнда у "СС Латвия легиони" полиция батальони томонидан тинч аҳолига қарши амалга оширилган ҳарбий жиноятларни маъқуллаган. 2020 йилнинг апрелида Лацис вафот этди, аммо фигурантнинг вафоти муносабати билан жиноий ишнинг тўхтатишга фақатгина унинг яқин қариндошлари розилиги мавжуд бўлганидагина йўл қўйилади. Яъни уни оқламайдиган асослар бўйича. Шу боис, жиноий иш бўйича текширув давом эттирилмоқда.

Жорий йил Чехия Республикасида Россиянинг ҳарбий шон-шарафининг рамзи бўлган Совет Иттифоқи маршали Иван Конев ёдгорлиги бузилиши бўйича жиноий иш қўзғатилди ва тергов қилинмоқда.

Яқинда Литва Республикасининг Жежмаряй шаҳрида қизил аскарлар биродарлар қабристони яқинида жойлашган, шаҳарни озод қилишда ҳалок бўлган Қизил Армия аскарлари ёдгорлиги таҳқирланиши бўйича яна бир ҳолат қайд этилди. Шубҳасизки, ушбу ҳолатлар Россия ТҚ терговчилари учун муносабат билдиришга асос бўлди - айни вақтда ушбу ҳолат юзасидан процессуал текширув ўтказилмоқда.

— Пировардида нимага эришмоқчисизлар?

— Бизнинг вазифамиз — тирик ва жон фидо қилган халоскор-жангчилар, тинч аҳоли, нацистлар қурбонларининг эзгу номини ҳимоялаш. Уруш сабоқларини ёдга олиш ва билиш - айни ҳозир фожиалар ва хатоларнинг олдини олиш имконига эга бўлиш демак. Шуларни ҳисобга олган ҳолда биз томонимиздан яқинда Тергов қўмитасининг қидирув ва архив ишларини мувофиқлаштириш бўйича штаби ташкил этилди, унинг таркибига ҳудудларида "Муддати йўқ" лойиҳаси бўйича архив, тарих-разведка ва  қидирув ишлари ўтказилиши режалаштирилган бошқа идоралар ва жамоат ташкилотлари вакиллари, Россия Тергов қўмитаси марказий аппарати ва тергов органлари бўлинмалари раҳбарлари ва ходимлари киради.

Уруш очишда масъулиятни нацист жиноятчилари ва антигитлер коалицияси давлатлари зиммасига бирдек ағдариш, Нацист жиноятчилари ва уларнинг шерикларини оқлашга уриниш - бу шунчаки тарихни сохталаштириш, деб бўлмайди. Бу ҳаракатлар ғайриқонуний ва бир вақтнинг ўзида ахлоқ чегараларидан чиққан, бу дунёни бир қарашда аён бўлган ва юридик жиҳатдан ўз исботини топган ёвузликдан халос этганлар хотирасини таҳқирлашдир. Айнан шу учун ҳам бих тарихий ҳақиқатни бузиб кўрсатилишига, хусусан, жиноий-ҳуқуқий чоралар билан ҳам қаршилик кўрсатишимиз шарт.

559
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Ҳимоями ёки тажриба. Америкаликларга Россия чегараларидаги биолабораториялар нега керак

450
(Янгиланган 15:13 17.09.2020)
Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказда биолабораторияларни СССР барҳам яратишни бошладилар. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар

ТОШКЕНТ, 17 сен — Sputnik, Галия Ибрагимова. "Вашингтон Шанхай ҳамкорлик ташкилотига ёрдам баҳонасида биомаълумотлар тўплаш билан шуғулланмоқда", — деб баёнот қилди Хавфсизлик кенгаши котиби Николай Патрушев ШҲТ бўйича ҳамкасблари билан учрашувда. Қўшни давлатлардаги биологик хавфсизлик Москвани анчадан буён ташвишга солиб келади. Америка лабораторияларининг Грузия, Қозоғистон, Тожикистон ва Ўзбекистондаги фаолияти кўплаб саволларни туғдирмоқда. Бу лабораторияларда қандай тадқиқотлар ўтказилади, РИА Новости материалида ўқинг.

Ҳарбийдан фуқароликка

Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораторияларни СССР барҳам топганидан сўнг яратишни бошлашган. Янги қурилишга ҳожат йўқ эди: аксарият тадқиқот марказлари совет институтлари негизида ташкил этилди. титутов. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар.

Москва ва Вашингтон ўртасидаги қурол-яроғ пойгаси етмишинчи йилларга келиб биологик ва кимё уруши билан тўлдирилди. Ижтимоий блок давлатларидаги лабораториялар совет ҳукумати Ғарбга қарши қўлламоқчи бўлаётган қуролни синовдан ўтказаётгани ҳақида миш-мишлар юрарди. Аммо бундай таъкидларга қарши аниқ бир далиллар топилмади. Аммо, СССР барҳам топгач, тадқиқот марказларидан сизишлар рўй бермаслигининг олдини олиш муҳим эди.

Америкаликлар ўз ёрдамини таклиф этишди. Тўқсонинчи йиллар бошида улар Москвага собиқ иттифоқ давлатларидаги ядро, кимё ва биологик қуроллар захираларини йўқ қилишга ёрдам беришди. Сенаторлар Сэм Нанн ва Ричард Лугар томонидан бунинг учун махсус "Таҳдидни биргаликла камайтириш дастури" ишлаб чиқилди — ва айнан унинг доирасида Марказий Осиё ҳамда Кавказдаги биолабораторияларнинг модернизацияси амалга оширилди.

Ушбу, келиб чиқиши, аслида ҳарбий объектлар америкаликлар қўллаб-қувватлаши натижасида фуқаролик илмий-тадқиқот марказлари сифатида қайта жиҳозланди. Аммо Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон, Грузиядаги эпидемиологик ҳолат мураккаблигича қоларди. У ерларда тез-тез вабо, гепатит, тиф касалликлари эпидемияси қайд этиларди.

Вашингтон хавфли касалликларни ўрганиш учун маблағ ажратди, бироқ бир шарт билан - лабораторияларда америкалик мутахассислар ҳам ишлаши керак эди. Минтақаларда тўпланган штаммлар ғарб тадқиқот марказларига олиб чиқиб кетилди. Америкаликлар бу ҳолатни Европа ва АҚШда вирусни ўрганиш ва вакцинани яратиш учун имкониятлар кўплиги билан изоҳлардилар.

Москванинг лабораториялар учун грантлар нега Пентагон ва НАТО бюджетидан ажратилиши ҳақидаги саволларига америкаликлар жавоби ҳамиша бир хил янграрди: тадқиқотлар тинчлик мақсадларида ўтказилмоқда.

Пентагон буюртмасига кўра

Ушбу мавзу айниқса 2018 йилда, Грузия собиқ давлат хавфсизлиги вазири Игорь Гиоргадзе Ричард Лугар номидаги жамоат саломатлигини тадқиқ қилиш марказида даволанишдан сўнг ўнлаб одамлар вафот этишгани ҳақида гапирганидан сўнг, айниқса ўткир тус олди. Собиқ амалдор лабораторияда одамларга устида тажрибалар ўтказилганлигини истисно қилмаган эди.

Гиоргадзе яна бир деталга - биологик ҳимоянинг олий даражасига эътибор қаратган эди. Унинг сўзларига кўра, марказда "зарарли моддалар ва биологик фаол материалга эга ўқ-дориларни пуркаш учун ускуналар" мавжуд. "Мақсади - аҳолини ҳимоялаш бўлган бундай муассасага бундай нарсаларнинг нима кераги бор?", - дея савол беради собиқ вазир. У шунингдек, марказ ходимлари Пентагон буюртмаларини бажаришларини яширмаганликларини қўшимча қилади.

АҚШ Гиоргадзе айбловларини беъманилик, дея атади ва барча тадқиқотлар - фақатгина тинчлик мақсадларида амалга оширилмоқда, дея яна бир карра ишонтиришди. Аммо Россия ўз чегаралари сарҳадларида биологик экспериментларга тоқат қилмайди, дея огоҳлантиради ТИВнинг қуролни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари бўйича департаменти раҳбари Владимир Ермаков.

Грузия ҳукумати барча гумонларга нуқта қўйиш учун россиялик мутахассисларни таклиф этганди. Аммо Москва ва Тбилиси ўртасида ўтган йили юз берган инфироз туфайли ташриф амалга ошмади.

Қозоғистон штаммлари

Москвани Қозоғистондаги биолабораториялар ҳам ташқишга солади. Май ойида бўлиб ўтган ОДКБга аъзо давлатларнинг ТИВ раҳбарлари учрашувида Сергей Лавров Россия ўз чегаралари бўйлаб биолабораториялар барпо этилишига қарши эканлиги ҳақида баёнот қилган эди.

Хитой ҳам кескин танқид билан чиқиб АҚШдан Марказий Осиёда Пентагон томонидан молиялаштириладиган барча тадқиқот объектларини ёпишни талаб қилди. Америкаликлар бунга жавобан минтақа мамлакатларини Америка-Хитой зиддиятига аралаштирмасликка чақирдилар.

Биолабораториялар масаласи ШҲТ саммитларида ҳам муҳокама қилинди. Ушбу ташкилот аъзолари бўлган — Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон - илмий марказлар америка ҳарбий ишланмалари билан боғлиқ эмаслигини айтиб, ишонтирсаларда, Россия ва Хитойни бу инонтира олмади. ШҲТ аъзолари бундай фаолият турларига эътиборлик билан қарашлари лозим, деган фикрда тўхталдилар.

Танқиддан бир оз вақт ўтиб, Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев биологик хавфсизлик тўғрисидаги қонунни тайёрлашга фармон берди. У лабораторияларда чет эллик эмас, маҳаллий мутахассислар ишлашлари лозим, дея таъкидлади. Аммо давлат раҳбари, гап айнан қайси марказлар ҳақида бораётганига аниқлик киритмади. Аммо қозоғистонлик кузатувчиларнинг аниқлик киритишича: гап Олма-Отадаги Марказий референс-лаборатория ҳақида борган.

МРЛ Қозоғистон учун характерли бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган, 2016 йилдан Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази базасида фаолият юритади, гарчи Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади ва республика мулки саналади. АҚШ бу мақсад учун 108 миллион доллар ажратган.

Олма-отадаги ушбу биолаборатория Қозоғистонда кўплаб маротаба ташвишларга сабаб бўлган. 2018-йилда мамлакатда менингит билан оғриш сезиларли ошган. Ўшанда МРЛдан менингокок инфекцияси штамми сизиши юз бергани ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар атайдан - тажриба учун вирус тарқалишига йўл қўйиб берган, деган жиддий фикрларни илгари суришганди.

Аммо Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги: ҳеч қандай эпидемия йўқ, дея барчани ишонтиришга уринди. "Қозоғистонда 58та менингит ҳолати қайд этилган, улардан 32таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобга олсак, БССТ ўлчовларига кўра, бу паст даража", - деди идора ўз баёнотида.

Коронавирус билан боғлиқ ҳолат ҳам шунга ўхшаш: интернетда у биолаборатория билан боғлиқлигини таъкидлашмоқда. Ҳукумат ушбу конспирологияни рад этди ва ваҳима солмасликка чақиришди.

Мураккаб эпидемиология

Чет эл биолабораториялари Тожикистонда ҳам бор. Улардан бири 2013-йилда Гастроэнтерология институти негизида, Душанбеда ташкил этилган. Лойиҳа франциянинг Мерьё хайрия фонди томонидан молиялаштирилган. Ушбу фонд бу сингари объектларни Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африка мамлакатларида ҳам барпо этган.

Францияликларга эса, қоидага кўра, БМТ ва АҚШнинг халқаро тараққиёт бўйича агентлиги (USAID) ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошиқни ташкил қилди. Қозоғистон ва Грузия билан боғлиқ ҳолатдаги каби, чет эллик ҳомийлар: Тожикистонга бу мураккаб эпидемиологик вазият туфайли зарур, дея тушунтирардилар.

2019 йилда лабораторияларнинг яна бири сил касаллигига қарши курашиш Республика маркази негизида ташкил этилди. USAID ва Пентагон ҳомийлар сифатида иштирок этди. Маҳаллий биологлар чет эллик ҳамкасблари иштирокида у ерда ўпка касаллиги, безгак, гепатит ва вабони ўрганишади.

Ўтган йили Тожикистон шимоли - Исфара шаҳрида янги объект очилди. У ҳақда маълумот жуда оз, америкаликлар ҳомийлик қилган.

Американча тикланиш

АҚШнинг ҳарбий-биологик дастурида Ўзбекистон ҳам иштирок этади: 2018-йилда бу ҳақда РФ ҚКнинг радиация, кимё ва биологик муҳофаза қўшинлари раҳбари, генерал-майор Игорь Кириллов маълум қилган. Унинг тушунтиришича, Ўзбекистон томони америкаликларга патоген микроорганизмлар ҳақида маълумотлар тўплашда ёрдам беради.

Россия ҳарбийсининг бу сўзларига Тошкентда таажжубга сабаб бўлди. "Тўғрисини айтсак, бу ҳақда эшитмаган эканмиз", - Кирилловнинг бу сўзларига жавобан республика Мудофаа вазирлиги худди шундай изоҳ берди.

Аммо ўзбек ҳукумати 2007 йилда америкаликлар Тошкентдаги вирусология институтида грант ажратганини инкор этмади. Бу маблағларга маҳаллий мутахассислар америкаликлар билан ҳамкорликда минтақада тез-тез авж олиб турадиган бруцеллезни ўрганишга киришдилар. Аммо АҚШ ёрдами ҳолатни ўзгартира олмади — келгуси йилда касалланиш кўрсаткичи бурунги йиллардаги кўрсаткичлардан ошди ҳатто.

Америкаликлар кўп йиллар давомида Орол денгизидаги тикланиш оролида тадқиқотлар олиб бордилар. Совет вақтида у ерда бактериологик қуроллар синовдан ўтказилган биокимёвий полигон бўлган. 2000 йилларда АҚШ полигоннинг мини-омборларида сибир яраси (куйдирги) спораларини излаб топишга уринишган.

Вашингтон бундай фаолликни региондаги экологик ҳолатни яхшилашга интилиш билан изоҳлаган эди. Аммо, аксинча, Ўзбекистонда куйдирги билан касалланиш ҳолатлари қайд этилди. Бу атайдан сиздирилгани ҳақида миш-мишлар тарқалди, аммо инфекциянинг Вирусология институти билан боғлиқлиги ҳақида далиллар ҳозирча йўқ.

450
Бомбардировщик-ракетоносец Ту-160 Владимир Судец Военно-космических сил России

Россия Ту-160 самолётлари янги жаҳон рекордини ўрнатди

0
Ту-160 бомбардимончи самолётлари парвози йўналиши Шимолий Муз океани, Тинч океани, Карск денгизи, Лаптевлар, Шарий-Сибирь, Чукотка, Баренцево денгизларининг нейтрал ҳудудлари бўйлаб ўтган.

ТОШКЕНТ, 20 сен — Sputnik. Россиянинг Ту-160 стратегик бомбардимончи самолётлари 19 сентябрь куни янги жаҳон рекордини ўрнатди. Бу ҳақда РИА Новости хабар қилди.

“Бугун узоқ парвозлар икки экипажи Ту-160 стратегик ракета ташувчиларида узоққа парвоз қилиш ва парвоз давомийлиги бўйича янги рекорд ўрнатишди. Россия ҲКК учувчилари 25 соатдан кўпроқ вақт ҳавода бўлиб, 20 минг километрдан ортиқ масофани учиб ўтишди”, - Россия Ҳаво-космик кучлари узоқ парвозлар қўмондони, генерал-лейтенант Сергей Кобилаш.  

Кобилаш ушбу тоифа самолётларда ҳали ҳеч ким бундан узоққа учмаганлигини қўшимча қилди.

2010 йилдаги аввалги рекордни ҳам Ту-160 ўрнатган. Ўшанда парвоз 24 соату 24 дақиқа давом этган.

Ту-160 бомбардимончи самолётлари парвози  йўналиши Шимолий Муз океани, Тинч океани, Карск денгизи, Лаптевлар, Шарий-Сибирь, Чукотка, Баренцево денгизларининг нейтрал ҳудудлари бўйлаб ўтган.

Америка журнали Россиянинг энг хавфли жанговар самолётини айтди

Парвоз ва қўниш Саратов вилоятидаги Энгельс аэродромида содир бўлди. Тўхтовсиз парвоз пайтида Ту-160 самолёти олти ва Ил-78 самолёти уч маротаба ҳавода ёнилғи қуйишни амалга оширди. Маршрутнинг айрим босқичларида ракета ташувчиларга Су-35 қирувчилари, шунингдек, хорижий давлатларнинг самолётлари ҳамроҳлик қилди. Россия бомбардимончиларининг парвози ҳаво ҳудудидан фойдаланиш бўйича халқаро қоидаларга қатъий риоя қилинган ҳолда амалга оширилган.

0