Цветы у портрета Фиделя Кастро

Кастродан кейинги Куба: Озодлик оролидаги социалистик лойиҳа натижалари

705
(Янгиланган 15:10 04.05.2018)
Кастро даври мероси зиддиятларга бой. Улкан ютуқлар бисёр, аммо жиддий муаммолар ҳам етарли. Риа Новости мухбири Фидель ва Рауль Кастро ҳукмронлиги натижалари ҳақида билиш, шунингдек, Кубани келажакда нималар кутаётганини англашга ҳаракат қилиш учун Гаванага саёҳат қилди

Андрей Веселов

Рауль Кастро ўзидан бор ваколатларни сокит қилиб, давлат раҳбарлигини собиқ комсомол етакчиси Мигель Диас-Канельга топширди. Кубада раҳбарлик курсиларини 1959 йилги инқилоб ва фуқаролар уруши билан бевосита боғлиқ бўлмаган янги авлод эгалламоқда. Кастро даври мероси зиддиятларга бой. Улкан ютуқлар бисёр, аммо жиддий муаммолар ҳам етарли. РИА Новости мухбири Фидель ва Рауль Кастро ҳукмронлиги натижалари ҳақида билиш, шунингдек, Кубани эндиликда нималар кутаётганини тушунишга ҳаракат қилиш учун Гаванага саёҳат қилди.

Хосе Марти номидаги аэропортда божхона назоратида — аёллар. Тўрсимон колготкаларда, калта формали юбкаларда, жимжимадор тилла (ёки тилла суви югуртирилган) тақинчоқларда. Божхона бўлинмаси раҳбари ҳам аёл.

"Бунда инқилобимизнинг хизмати катта. Маъмурият, сиёсат, полиция ва ҳатто махсус хизматларнинг ҳам тенг ярми аёллар, — дейди адвокат ва собиқ шаҳар депутати Эстебан Крус. — Рауль Кастронинг қизи — Мариэла — таниқли феминист. Яширмайман, бошида бизнинг раҳбарларимиз "эркакча" кайфиятда эди, аммо вақт ўтиб ҳаммаси изга тушди. Кубада аёлларни қадрлашади ва ҳурмат қилишади, уларни тенг кўрадилар. Ва бунда Мариэланинг ҳиссаси катта".

"Гигиена ҳаммасидан устун"

"Бу ерда энг зўр тиббиёт мавжуд. Дунёдаги энг зўр тиббиёт! Ҳатто Совет Иттифоқида бўлгандан ҳам яхшироқ. Гарчи биз ҳаммамиз Москвадан ўрганган бўлсак ҳам", — деб ҳикоя қилади Кристина Гонсалес, участка даволовчи-шифокори.

У муболаға қилмаяпти. Куба ҳукуматининг халқаро экспертлар ҳамжамияти томонидан тан олинган энг асосий хизмати — тиббиётдир. Бепул, очиқ ва феноменал даражада сифатли.

БМТ Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти мутахассислари Куба тиббиёт моделини намунавий, дея атайдилар. Шу тариқа, Куба ОИВ ва сифилисни юқтирган оналардан вируссиз фарзандлар дунёга келадиган биринчи мамлакатга айланди. БССТ Бош директори Маргарет Чан ўзининг баёнотида орол "бутун дунёга намуна кўрсатаётгани" айтган эди.

Статистик маълумотлар таажжубга солади. Оролда гўдаклар ўлими Ер шарининг Ғарбий қисми бўйича энг паст, умр давомийлиги эса қўшни давлат Қўшма Штатларникидан кўра кўпроқ. Дарвоқе, Штатлар тиббиёт соҳасига жуда катта маблағ сафарбар этгани билан халқаро рейтингларда Кубадан ортда туради. Мисол учун, Bloomberg агентлиги рейтингизда Куба на 31-ўринда бўлса, АҚШ — 34-ўринда.

"Мен сизга айтсам, америкаликлар бизга даволанишга келишади. Яъни чўнтаги суғурта пулини кўтара олмайдиганлари", — дейди Гонсалес. Шунингдек, Лотин Америкасидан ҳам мижозлар кўп. Баъзида эса бошқа мамлакатлар ҳукуматлари таклифлари билан кубалик шифокорлар хорижда ҳам ишлашади.

Кубинец с ребенком на улице в районе Старая Гавана
© Sputnik / Мария Плотникова
Кубинец с ребенком на улице в районе "Старая Гавана"

"Шундай қилиб, тиббий миссияларнинг бирида Боливияда Марио Тераннинг кўзини операция қилишган, — деб ҳикоя қилади Крус. — Ўша Че Геварани отиб ташлаган Боливия армияси сержантини. Кесалик чоғида унда кўз касаллиги аниқланган, у кўр бўлиб қолиши мумкин эди. Теран бизга ёрдам сўраб мурожаат қилди. Майли, кўрсин!"

Буларнинг барчаси ўз йўлига, Куба тиббиётининг асосий сири — дастлабки профилактик ишларда. Ҳар бир оиланинг ўз хонадон-шифокори бор. Йилда бир марта кубаликлар мажбурий тарзда диспансеризациядан ўтишади. 11 миллион аҳолига 90 минг шифокор тўғри келади, яъни ҳар минг кишига 8,2 шифокордан. Бу кўрсаткич АҚШ ва Европа мамлакатларидагидан кўра 3-4 баробар кўп.

"Мен одамларни биламан. Муаммолар менга таниш. Шу жумладан, яширин ҳолдаги муаммолар ҳам", — деб тушунтиради Гонсалес.

"Кимдир кўп чекади, кимдир кўп ичади. Биз касалликларни бошидаёқ "қўлга оламиз", — дея давом этади аёл. — Агар мисол учун, қон босимининг ошиб кетиши (гипертония) хавфи мавжудлигини илғасак — жисмоний машғулотлар ва парҳез ёзамиз. Шу тариқа операциянинг олдини олиш мумкин. Биз оддий нарсалар ҳақида ҳам тинимсиз гапирамиз. Ҳаттоки, шахсий гигиенанинг нақадар муҳимлиги ҳақида. Бу ҳақиқатда кўпгина касалликлар ва унинг асоратларининг олдини олишда ёрдам беради".

Фидель Кастро в Узбекистане
© Sputnik / /Стрингер
Фидель Кастро в Узбекистане

Катта ҳурматга эга ғарблик экспертлар Куба тиббиёти хизматларини тан олиб турган бир вақтда, Америка ва Европа таблоидлари "енг шимариб" мамлакатдаги очлик ва иқтисодиёт соҳасида давлат монополияси ҳақидаги асотирларни тарқатишда давом этмоқда. Бу ёлғон. "Ейишга нарса йўқми? Мана мевалар, мана сабзи, қаранг! Ҳаммаси бор", — дейди Рикардо Парра, шаҳар бозоридаги сотувчи.

Рикардонинг амакисининг кичик фермаси бор. Йигитнинг ўзи уй ишларида ёрдам беради, савдода туради ва университетга киришга тайёргарлик кўрмоқда. Оролда кичик тадбиркорликка рухсат берилган. Расман — 2016 йилнинг май ойидан, аслида эса бизнес ундан олдинроқ ривожлана бошлаган. Давлат ерлари фермерларга 2008 йилдан берила бошлаган.

"Ҳужжатлар ва бюрократияга — минимум", — дейди Рикардо.

Шу билан бирга Куба режали иқтисодиётдан воз кечгани йўқ ва хусусий тадбиркорларни стратегик соҳаларга қўймоқчи эмас. Ферма, сартарошхона ва тамаддихона бўлса. бошқа гап — марҳамат. Компартия бунга қарши эмас.

Эски нарсалар ороли

Кубадаги дўконларда нарсалар турлари ривожланган мамлакатлардагига нисбатан анча одми. Вазият аста-секин ўзгармоқда, аммо сифатли нарсалар танқис. Бу ҳолат кубаликларга ўз шахсий мулкига эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлишни, нарсаларни созлаб ва таъмирлаб ишлатишни ўргатди. Оқибатда, Кубада винтаж нарсалар ва раритет техникалар қўриқхонаси вужудга келди.

Кубинцы на улице в районе Старая Гавана.
© Sputnik / Мария Плотникова
Кубинцы на улице в районе "Старая Гавана".

Диего Мора — қўли гул уста. У ҳамма нарсани созлай олади — жиҳоздан тортиб, қаҳва тайёрлайдиган ускунагача. Аввалига бу иш у учун эрмак эди, кейин эса дўстлари, танишлари, танишларининг танишлари мурожаат қила бошлашди. Ва мана, йигирма йилдан ошиқ вақтдан буён у профессионал рестовратор-универсал бўлиб ишлаб келмоқда.

"Эски нарсаларда жон ва сеҳр бор. Бу стол ортида сизнинг катта бувангиз, бувангиз ва отангиз ўтирган экан, сиз ҳам бажонидил ўтиришни истайсиз, — деб ҳикоя қилади Мора. — Яна бир афзал томони бор. Эски нарсалар — ҳақиқий, улар узоқ вақт хизмат қилади. Янги мебеллар худди картондан ясалгандек. Баъзан менга янги бир нарсани таъмирлашга олиб келишса, ундан воз кечаман. Илгарилари ҳаммаси техника ишлаши, хизмат қилиши учун қилинган бўлса, ҳозир тезроқ ишдан чиқиши ва сиз янгисини олишингиз учун қилинмоқда".

Ҳамма нарсани ҳам созлашни иложи бўлмайди. Кўҳна Гавананинг яна бир кўриниши — барбод бўлган, авария ҳолатидаги бинолардир. "Биринчидан, уйни таъмирлаш — стулни таъмирлашдан кўра қимматроқ, — кулади Мора. — Иккинчидан, қўшни давлатларда ҳам — худди шу ҳолат".

Инфратузилма билан боғлиқ муаммолар мавжуд. "Илгарилари свет тез-тез ўчарди, ҳозир бундай ҳолатлар камроқ", — деб ҳикоя қилади россиялик Олег. У Куба маъмурияти буюртмаси билан маҳаллий подстанциялар учун электр етказиш ишлари билан шуғулланади.

"Тан олиш керак, улар муаммони бартараф этишга ҳаракат қилишмоқда. Лекин кўп нарсани ўзгартириш керак. Аслини олганда, ҳаммасини ўзгартириш керак", — қўшимча қилади у.

Бунинг сабаби — республиканинг ёпиқлигида. Аммо бу ерда оға-ини Кастроларнинг заррача ҳам айби йўқ. Гаванани қурол кучи билан ўзига бўйсундира олмаган Вашингтон тотал иқтисодий блокадани ўрнатган эди. Куба билан савдо қиладиган ҳар қандай давлат санкциялар остида қолиши мумкин. Оқибатда, орол деярли изоляцияда қолди. Олис СССР билан алоқалар у учун "Ҳаёт йўли"га айланди.

"Биз ёпилганимиз йўқ. Биз мулоқот ва савдо қилишни истар эдик. Лекин бизга бу учун имкон беришмади. 1990-йилларда Москва биздан юз ўгирганида, америкаликлар санкцияларни кучайтирди. Улар беш-етти йилдан кейин бизни таслим бўлади, деб ўйлашган эди, — дейди Крус. — Аммо биз чидадик! Натижада Оқ Уй ортга чекинди. Обама даврида улар босимни сусайтирдилар".

Бир мамлакат — икки тизим

Куба тарихи АҚШга нисбатан кўрсатилган афсонавий мардонавор қарама-қаршиликлар билан чамбарчас боғлиқ. Кичик бир орол дунё гигантига қаршилик кўрсата олди. Катта авлод бундан бошқача фахрланади.

1960 йилда кубаликлар Чўчқалар бўғозида АҚШдан келган десанчиларнинг ҳужумини қайтарганларида, Николас Родригес 19 ёшда бўлган. У Куба полициясининг батальонларидан бирида хизмат ўтар эди. "Мен шунчаки қўлимда милтиқ ушлаганча, отар эдим", — дея эсга олади у.

Шундан сўнг Родригес бир умр савдо флотида хизмат қилган, ҳозир нафақада. "Мен жуда кўп сузганман, Европада, Африкада бўлганман. Таққослай оламан, — дейди у. — Ҳа, бизнинг маошларимиз катта эмас (Статистика ва ахборот Миллий бюроси маълумотларига кўра, Кубада ўртача ойлик 29 доллар 60 центни ташкил этади, — таҳр.), лекин нархлар ҳам шунга яраша жуда паст. Бизга етади! Бизда бошқа давлатларда сингари қашшоқлик йўқ. Сизни кўчага ташлаб қўйишмайди. Сиз очликдан ўлмайсиз. Тиббиёт ҳақида эса, сизга айтиб беришган бўлса керак".

"Биз ўзимизга хос, алоҳида дунёимизга эгамиз. Ва шахсан мени ҳаммаси қониқтиради", — хотима қилади Родригес.

Муаммолар фақатгина Кубанинг социалистик дунёси атрофни ўраб турган капиталистик ҳақиқатга тўқнаш келганда бошланади.

Америкаликлар оролни забт этолмади, кубаликларни санкциялар билан синдира олмади, аммо мамлакатнинг хўжалик ҳаётида ҳозирда дарз юзага келди. Ҳукумат туризм орқали маблағларни ўзига жалб қилмоқда. Шу боис Кубада иккита иқтисод юзага келган. Биттаси — оддий, иккинчиси — туристик. Ҳаттоки валюта ҳам иккита: оддий песо, ва чет элликлар учун конвертация қилинадиган. Бир доллар учун бу ерда битта конвертация қилинадиган ёки 25та оддий песо беришади. Бу эса иқтисодий шизофрения ҳиссини туғдиради.

Энрике Лабос — сальса ўқитувчиси ва таксичи. Рақсдан у сайёҳларга дарс беради ва уларни ўзининг ялтироқ эски кабриолетида олиб юради.

"Мен иккитасини биламан, улар чет элликларга худди итларга қарагандек қарашарди. Отелда ишлар эди улар. Бундай пулларни кўрганларида, кўзлари ёнарди, — деб ҳикоя қилади Лабос. — Ва улар мамлакатдан кетишга қарор қилишди. Ўйлашдики, у ерда дарҳол бойиб кетадилар. Лекин улар ҳозир ҳеч ким. Майамида идиш ювишади".

Лабоснинг ўзи кетишни хоҳламайди. "Менга Кубада ёқади. Мен бу ерда яшашни истайман, шу ердаги нарх-наво ва кафолатни хоҳлайман. Аммо маош чет эл фуқаролариникидек бўлиши керак", — кулади у.

"Иккита иқтисод муаммоси — янги давлат раҳбари мана шу муаммо билан шуғулланиши керак бўлади, — дейди ишонч билан Крус. — Бу икки бўлакни бир-бирига улаш керак. Ва бу ерда оддий ечим, афсуски. йўқ. Дунёдан ёпилиб бўлмайди. Бу ҳеч қаерга олиб бормайдиган йўл. Лекин ҳаддан зиёд тез очилиш ҳам хавфли, ҳаммасини барбод қилиб, қўлдан бой бериш мумкин".

Ҳозирча Кубанинг янги раҳбари Мигель Диас-Канель мамлакат аҳолисига "социалистик йўлдан қайтмаслик" ва "Кастро ва Че Гевара йўлидан боришда" давом эттириш ваъдаларини бермоқда.

705
Теглар:
Озодлик ороли, Фидель Кастро, Куба
Заливка нефтепродуктов в танкеры

Хитой АҚШни нефтни қайта ишлашда сиқиб чиқарди: бундан Россия ютадими?

741
Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдириши мумкин.

ТОШКЕНТ, 2 дек — Sputnik. Ирина Бадмаева. Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдиради. Америкаликлар ЯИМ бўйича ҳам ортда қолиши эҳтимоли юқори. Аммо, таҳлилчиларнинг таъкидлашича, хитойликларга пандемиянинг иккинчи тўлқини халақит бериши мумкин.

Етакчи ўзгариши

Хитой давлат статистика бюроси маълумотларига кўра, октябрь ойида мамлакатда нефтни қайта ишлаш икки ярим фоизга ошиб, суткасига 14,09 миллион баррель миқдоридаги тарихий рекордга етган. АҚШда сентябрда жами 13,5 миллион эди.

Хитойликлар бу билан тўхтаб қолиш ниятида эмас. Келгуси йил охирида иккита янги нефтни қайта ишлаш (НҚИ) заводи ишга туширилади, дейилади Халқаро энергетика агентлигининг ноябрь ойидаги ҳисоботида. Бу 2023 йилдан кейин рўй бериши кутилган эди.

Умумий қуввати кунига 1,2 миллион баррель бўлган яна тўрттаси қурилмоқда. Масалан, бутун Буюк Британия бўйлаб шунча қайта ишланади.

Хитой бир неча ўн йиллардан буён бензин ва дизель ёқилғисига ўсган талабни қондиришга ҳаракат қилмоқда. Хатти-ҳаракатлар зое кетмади.

“2020 йилдан буён мамлакат нефть маҳсулотларини ишлаб чиқаришни уч бараварга кўпайтирди. 2025 йилга келиб нефтни қайта ишлаш суткасига 20 миллион баррелга етади”, - дейди Марк Гойхман, “ТелеТрейд” ахборот таҳлилий марказ бош иқтисодчиси.

АҚШ ўтган асрдан буён қўлдан бой бермай келаётган етакчиликни 2021 йилда бой беради, деб ҳисоблайди агентлик суҳбатдоши.

Америкаликлар НҚИларни нефть нахлари тушиб кетиши ортидаги паст таннарх сабаб ёпишмоқда. Ўтиб бораётган йилда қора олтин нархи бир неча марта тушиб кетди. Масалан, 18 мартда Brent маркали 15 фоизга арзонлашди ва 2003 йилдан буён биринчи марта баррелига 24,52 доллардан сотилди.

Ёқилғига бўлган дунё талаби ҳам қисқарди. Шу боис нефтни қайта ишлаш рекорд даражадаги 1,7 миллион баррелга пасайди. Боз устига катта қисми айнан Америка НҚИга тўғри келди.

Яшил энергетика: ким ғолиб бўлиб, ким ютқазмоқда

Хитойнинг яна бир муваффақияти сабаби – коронавирусга қарши самарали курашиш, деб ҳисоблайди “Алор Брокер” бош таҳлилчиси Алексей Антонов. Хитой иқтисодиёти қайта тикланиб, мустаҳкамлигини намойиш этмоқда, Европа ва АҚШда эса қулашда давом этмоқда.

Хитойликларнинг нафақат нефтни қайта ишлаш, балки металлургияда ҳам етакчилик қилаётганликлари тасодифий эмас. “Бирламчи ресурслар истеъмоли маркази, Хитой эндиликда янада юқори қайта ишлаш саноатини ривожлантирмоқда”, - дейди Марк Гойхман.

Бу каби суръатлар ҳам Ҳиндистон, ҳам Яқин Шарқда кузатилмоқда, дея таъкидлайди иқтисодчи. Бу Ғарб компанияларининг қатор эскирган қувватларнини ҳатта Осиё минтақасида, масалан, Сингапурда ёпилишга олиб келади.

Қолаверса, АҚШ ва Эски дунё аста-секин муқобил энергия манбалари фойдасига углеводородлардан воз кечмоқда. Хитой эса қатъий экологик мажбуриятларга боғлиқ эмас.

“Штатлар Хитойга ифлос ишлаб чиқариш майдончаларини тақдим этиб, яшил энергетикага пул тикмоқда. Иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатлар бошқалари ҳисобига тикланадиган ресурсларга ўтишини молиялаштиради ва уларни яна “экологик солиқ” тўлашга мажбур қилади. Оқ уй маъмуриятида бу иш билан янги президен ҳузурида иқлим масалалари бўйича махсус вакил бўладиган сисёсий оғир вазнли Жон Керри шуғулланади”, - дейди Антон Гринштейн, “Hamilton” инвестиция компанияси эксперти.

Нефтга қарам Россия яшил сценарий учун компаниялар харажати ўсиши ва бюджет даромади тушиши билан оғир оқибатларга олиб келади. “Хом ашё тузилиши сақланишида маҳаллий иқтисодиётга АҚШ нефтни қайта ишлашда биринчиликни сақлаш қолиши фойдалироқ”, - деб ҳисоблайди суҳбатдош.

Россия 15-20 йилдан кейин тушиб кетаётган  нефть даромадларини ўрнини тўлдириш учун ғазнини бошқа манбалар билан тўлдирииш ҳақида жиддий ўйлаши зарур, дея қўшимча қилади Марк Гойхман.

Яқин келажакда Хитойда нефть маҳсулотлари сарфи ошиши ортидан бу йўналишда хом ашёнини экспорт қилишга диққатни қаратиш лозим.

Пандемия: осиёча сценарий

Аммо ҳаммаси якунланиш хусусиятига эга. 2025 йилга келиб Хитойда ишлаб чиқиш қувват талабдан ўзиб кетиш эҳтимоли юқори. Хитой CNPC нефтгаз корпорацияси маълумотларига кўра, 5 йилдан сўнг мамлакатда нефть маҳсулотлари суткасига 1,4 миллион баррель ҳаддан зиёд бўлиши мумкин.

“Ҳозир Штатлар билан кескинлашган муносабатлар шароитида Хитой нефтчилари ташқи савдодаги чекловлардан қайтариб ютиб олиш хоҳиши билан ёнмоқда. Шу тариқа давлат обрўини кўтариш”, - дея тахмин қилади Алексей Антонов.

Шу боис ҳозирги тенденцияларни 3-5 йил олдинга кузатиш асосида татбиқ қилган ҳолда нафақат нефтни қайта ишлаш, балки ЯИМ миқдори бўйича ҳам етакчи ўзгаришини кутиш мумкин.

“Пандемияга қадар Хитойга Америка иқтисодиётини ортда қолдириш учун 5 йил етмаган эди. Энди эса коронавирусга қарши курашдаги самарали кураш туфайли хитойликлар муддатидан аввал олинга чиқиб олишлари мумкин”, - дея ҳисоблайди Антон Гринштейн.

Бошқа масала – АҚШ ўрини бўшатишга ҳозирми. Америка ҳукумати муаммони иқтисодий ва дипломатик жиҳатдан ҳал қилишга уриниб кўрганди, дея таъкидлайди таҳлилчи. Лекин бу иш бермади. Ҳозир эса президент ишбилармон ўрнига президент сиёсатчи келмоқда.

Бундай ташқари, Хитойда нефтни қайта ишлаш маҳсулотларига бўлган талабнинг кескин ўсиши эпидемологик вазиятнинг яхшиланиши билан боғлиқ. Аммо Осиёда иккинчи тўлқин рўй бериши истисно қилинмаган. Касалланиш авж олиши аллақачон Индонезия, Япония, Жанубий Кореяда кузатилди. Бу АҚШ ва Хитой ўртасидаги кучларни тубдан ўзгартиришга қодир.

741
Теглар:
иқтисод, нефть, Россия, АҚШ, Хитой

"Руслар буни уддалади": жаҳон тоталитар державаси барпо этилди

1484
"Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги Америка Қўшма Штатлари бизни яқин тўрт йил ичида нима учун жазолайди, деган саволга жавоб топди

Виктор Мараховский
Бу - гарчи тўғридан-тўғри бўлмаса-да, аммо жуда тушунарли жавоб. Агентлик мутахассислари олти ой давомида ўнлаб америка ОАВларида чоп этилган мақолалар бўйича ("Саккизоёқ 3" коди билан) тадқиқотлар ўтказдилар, унда бизнинг давлатимиз номи ҳам келтирилган.

Хулоса: Америка медиа-соҳасида (демакки америка сиёсатида ҳам) бизнинг сиз билан мавжудлигимиз контексти энди анча ойдинлашди (ва шунинг учун Америка сиёсати учун) аниқ. Шунингдек, унда бизга қандай роль ажратилгани ҳам.

Демакки, бизга бўладиган, Россияга нисбатан кутилаётган тахминий муносабатлар ҳам тушунарлидек.

Яхши хабар: америка ОАВлари бизни эслашади, яхши кўришади, ва ҳатто 2016 йилгидан, яъни "руслар борасидаги жазава" ўз чўққисида бўлган вақтдагиданда кўпроқ эсга олишар экан (эсга олишлар чорак кўрсаткичга ортган).

Нохушроқ хабар: ўтган йилги обзордан тахминан бир йил ўтиб ҳеч вақо ўзгарган эмас.

Жорий йилнинг 1 августидан 15 ноябрига қадар Россия ҳақида чоп этилган 1227 мақола орасида — нольтаси позитив ёзилган. Нейтрал, дея баҳолаш мумкин бўлган мақолалар ("йўқ, руслар Трамп ғалабаси ҳақидаги заҳарли хештегни ишга туширмади", "йўқ, руслар сайлов натижаларига таъсир кўрсатишмади"; "руслар сайловларга аралашувини инкор этишмоқда" каби), - 46 та, ёки умумий ҳажмдан тўрт фоизни ташкил этади.

Қолган 96 фоизи — бу ҳаттоки такрорий эмас, балки мақсадли аудиторияга бир хил мантрани аҳмоқона тарзда сингдиришдан иборат: руслар сайловларга аралашишмоқда, руслар ижтимоий тармоқларда сизнинг онгингизни бузмоқда, руслар Трамп учун, руслар фейкларни тарқатишмоқда.

Габриэлнинг Россия АҚШ сайловларига аралашмаслиги ҳақидаги сўзлари ортида нима турибди? Германияда Россия АҚШда ўтказилган 2016 йилги сайловларга аралашмагани ҳақида гапира бошлашди. Sputnik радиоси эфирида сиёсатшунос Юрий Почта немислар Қўшма Штатлар томонидан, шу жумладан ўз номларига ҳам қарши айтилаётган айбловларнинг асоссизлигини тан олишни бошлашгани ҳақида таъкидлади.

Ушбу сингдиришлар шу даражада умидсиз ва зерикарли эдики, бу ерда ҳатто ҳазм этиладиган нарсанинг ўзи йўқ эди: кабинетларда ёки масофадан иш билан банд бўлган, ўз ҳаётида ҳеч нарса билан ҳақиқатда қизиқмайдиган журналистлар ва муҳаррирлар ўтиришар, улар ҳафтасига беш марта (мисол учун CNN — 106 кунда 570 та мақола чоп этган) қуйидагилардан бизни хабардор этиш учун оғиз очишарди:

— Путин ўз броси Трампни бизнинг сайловларга аралашиш учун қўллаб-қувватлаш ҳақида орзу қилмоқда,
— Россия сайловларимизни синдиришга ҳаракат қилишда давом этмоқда,
— Россиялик троллар аудиторияга таъсир кўрсатмоқда,
— Ижтимоий тармоқлар рус хакерлари ва троллар фаолиятини лозим тарзда назорат қилмаяпти,
— Трамп учун овоз бериб, сен соядаги қора лорд Путиннинг кўрсатмаси бўйича овоз бермоқдасан.
Буларнинг барчасининг, табиийки Россияга нисбатан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва бўлмайди ҳам. Бу АҚШ медиа-ҳаётининг ички бир элементи - онги суст омма ва узлуксиз сайловлар цикллари кечадиган мамлакат.

Бу шундай бир давлатки, бу ерда ички душманлар бўйлаб зарба берадиган медиапушкаларнинг асосий вазифаси оммага узлуксиз равишда - бир хилдаги суггестив мантраларни, яқин қолган сайловларда қатнашиб, лозим бўлган номзодга овоз беришга даъват қилувчи (бу, агар ёдингиздан кўтарилган бўлса, демократия деб аталади) гипнос-мантраларни етказишдан иборат.

Икки минг йигирма иккинчи йил ушбу тетик демократияга фақат битта янгилик олиб келди: ижтимоий платформалар-гигантлар Facebook ва Twitterда ўз назоратида бўлган медиа-майдонни демократлардан бўлган номзод Жо Байден фойдасига цензура қилди.

Яъни:

— Трампни "бузғунчи мафияга қарши курашувчи" сифатида улуғлайдиган коллектив онгларни бостириш (Qanon тақиқига қаранг) - бунда Трамп Путиннинг қўғирчоғи ва оқ ирқчилар ҳомийси сифатида иблисона бир қиёфада гавдалантирилди,

— Трамп ҳар сафар оғиз очганида "ижтимоий тармоқлар томонидан жалб қилинган мустақил экспертлар" томонидан унинг гаплари ёлғон сифатида баҳоланган тақдирда, уни мум тишлашга мажбурлаш (19 октябрдаги маълумотларни топишга муваффақ бўлдим: Трамп 65 марта "мум тишлатилган", аммо Трамп оғзини оммавий равишда ёпиш кўринишидаги ҳақиқий разолат ҳали олдинда эди),

— Байден ва унинг оиласи Украинада қандай ўйнаганлари мавзусига бағишланган энг мейнстрим матбуот суриштирувларини ҳам оғзини ёпиб ташлаш (бу ерда Twitter ва Facebook ўта натижадор бўлди — New York Postда ёритилган кичик-Байденнинг саргузаштлари ҳақида демократ-сайловчиларнинг каттагина қисми бехабар қолиб кетди).

Биз ахборот асри XXI асрнинг тоталитар державаси барпо этилиши саҳнасини кузатдик, ва у деярли кўз ўнгимизда тамом бўлди.

Медиа-майдонларга эгалик қилувчилар бир вақтнинг ўзида фантомларни реклама қилиб (масалан, худди ўша рус аралашуви, холбуки 5 ноябр куни АҚШ киберхавфсизлиги ва инфратузилма хавфсизлиги агентлиги бўйича раҳбари Кристофер Кребс айтганидек, умуман бўлмаган) , унга айтиладиган эътирозларни блоклашмоқда, демократларга берилган овозлар сеҳрли тарзда 14 миллион овозга кўпайиб, иккиланаётганлар овози йўқ қилинди ва худди ўша "ҳеч қандай алдашлар бўлмади, Трамп алдаяпти, трампистлар ҳам" ритмидаги гипнос-мантраларни илгари сурмоқда.

...Бу ерда нимани қайд этиш лозим?

Биз, албатта, АҚШ маъмуриятининг кейинги ҳаракатларига таъсир кўрсатишга қодир эмасмиз. Биринчидан, чунки Америкада "Россияпарастлар лоббиси" йўқ ва бўлмаган ҳам (айтганча, айниқса у ҳеч қачон республикачилар орасида бўлмаган: АҚШдаги "россияпараст" сиёсий арбоб аслида Демпартиядан президентликка маргинал номзод Тулси Габбард бўлган, у бизни жазолашга даъват қилмагани учун "рус активи" деган ном орттириб олганди).

Иккинчидан — ва энг асосийси — биз битта оддий нарсани ёдда сақлашимиз керак: мана ўн йилдирки АҚШ элитаси (сиёсий, медиа, ва бошқа исталган) Россия ҳақида ҳеч вақо билмайди. Американинг ҳеч бир сиёсатчиси бизнинг заҳарли мамлакатимизга келишмайди, уларнинг ҳеч бири Москва, Питер, Екатеринбург, Сибирь ва Камчаткани кўрмаган; уларнинг ҳеч бири руслар билан учрашмаган, албатта, БМТда тайёрлаб қўйилган навбатдаги ўзаро "батлл"ларда иштирок этадиган рус дипломатларидан ташқари; Россия ҳақидаги барча маълумотлар уларга, ҳар сафар Путин томонидан заҳарланадиган ва мўъжиза туфайли омон қоладиган трансмиллий сиёсий-лесбиянкалар ва ўта бадқовоқ мухолифатлардан иборат патологик кадрлар орқали етказиб турилади.

Аммо, буларнинг барчаси ҳам улар эътибори перифериясида: барча асосий душманлар уларнинг ўз миллати ичида мужассамлашган ва айнан уларни биринчи ўринда забт этишади.

Бундаги яхши хабар нимада дейсизми?

Юқорида санаб ўтилган сабабларга кўра бизнинг давлатимизга қарши кураш ва жазолашнинг аллақандай ноёб методлари қўлланилади, дея ўйламаслик лозим.

Исталган бир мамлакатга аниқ ва мақсадли ҳаракатларни қўллаш учун уни билиш талаб этилади. Қандайдир отишмада олий даражадаги боссни ўлдиришга ҳаракат қилганлар, билишадики: буни узоқ ўрганишсиз амалга ошириш мумкин эмас.

Хуллас: гап АҚШ Россиянинг оғрийдиган жойига зарба беришга унчалик қодир эмаслигида ҳам эмас (отиладиган нарсанинг барчаси кўп йиллар олдин отилиб бўлинган). Ҳаммаси бунданда ёмонроқ: улар ҳаттоки бизнинг мамлакатга зиён етказиш масаласида ҳақиқатан диққатни жамлашга қодир эмас.

Биттагина оддий сабабга кўра: айни вақтда у ерда ички оппонентларни ўз асосий рақиби сифатида кўрувчи медиа-сиёсий олигархия ғалаба қозонди.

Бу эса, ушбу фонда қуйидагиларга босим ўтказиш лозимлигини англатади:

— "янги тенглик" ни рад этадиган диний консерваторларга, яъни девиант озчиликларнинг сўзсиз имтиёзли позициясини;
— ўзининг бекаму-кўстлиги ва уларнинг оқланган ҳаёт тарзи ҳақидаги тасаввурлари учун оқ танли эркакларни;
— "яшил" энергетика фойдасига анъанавий энергетикага, —
олдиндан шуни айтиш жоизки, Россия таҳдиди ҳақидаги фантом маргинал сифатида қаралади. Ва шовқинли, аммо самарасиз методлар билан ғолиб чиқиши керак.

Аммо бу Россиянинг "Шимолий оқим - 2" каби макролойиҳаларига ҳеч нарса хавф солмаётганини англатмайди. Аммо, ушбу таҳдид кучаймоқда, деб таъкидлаш учун ҳам ҳеч қандай асос йўқ.

Бизни, табиийки, яхши кўришмайди (ҳатто, нафратланишади, деб айтиш мумкин — ахир ҳар не рўй берганда дунёдаги гегемонни ярим соат ичида йўқ қилишга қодир бўлган коинотдаги ягона давлатдан нимани ҳам кутиш мумкин).

Аммо давлатнинг тоталитар тузилмаси, у "раҳнамо" ёки "демократик" бошқарув шаклига эга бўлсин, нормал ҳолатдаги давлат тузилмасидан шуниси билан фарқ қиладики, у ҳамиша бош душманларни ўз ичида излайди ва топади.

Шундай экан, барчамиз сабрли бўлишимизга тўғри келади.

Ёки, попкорн, ёки бўлмаса семичка оволинг.

1484

Шойгунинг қизи Россия триатлон федерацияси президенти этиб сайланди

36
Спор ҳамжамияти орасида Ксения Шойгу оммавий спорт тадбирларини ўтказадиган ташкилот раҳбари сифатида танилган

ТОШКЕНТ, 5 дек — Sputnik. РФ Мудофаа вазири Сергей Шойгунинг қизи — Ксения Шойгу — Россия Триатлон федерациясининг янги президенти лавозимини эгаллади, бу ҳақда терма жамоа мутахассиси Мария Шорей РИА Новостига маълум қилган.

Федерация раҳбарлигига сайловлар шанба куни ҳисобот-сайлов анжуманида бўлиб ўтган.

Ташкилотнинг аввалги раҳбари Петр Иванов Бутунроссия енгил атлетика федерацияси раҳбари этиб сайланган.

Спор ҳамжамияти орасида Ксения Шойгу оммавий спорт тадбирларини ўтказадиган ташкилот раҳбари сифатида танилган.

36