Визит президента РФ В. Путина в Узбекистан

Путин ва Мирзиёев: қизиқишлар мутаносиблигими ёки манфаатлар тўқнашуви?

1722
Мустақиллик йилларида Ўзбекистон мана шу ҳолатдан чиқиб кетиш борасида маълум ишларни амалга оширди. Бир қадар ютуқларга эришди. Лекин бир асрдан ортиқ вақт давомида йўлга қўйилган иш тартиби ва ҳамкорлик бор эди-ку? Шунча тажрибадан воз кечиб, ҳаммасини йўқдан бошлаш икки томон учун ҳам енгилликка олиб келмаслигини йиллар исботлади.

"Россия, Россия, азамат ўлка! Мен сенинг ўғлингман, эмасман меҳмон", деб ёзган эди, бир пайтлар ўзбек шоири Ҳамид Олимжон.

Александр Пушкин портрети
© Sputnik / Максим Блинов

Албатта, бугун бу шиор долзарб эмас. Россия ўзининг улкан имкониятлари, сарҳадлари билан ишчи кучига эҳтиёж сезаётган, Ўзбекистон навқирон, "ишлайман", деб ёнаётган ёшлари билан жаҳонга чиқишга уринаётган бир пайтда бунинг ғалати эшитилиши табиий. Ҳаммаси ўзаро манфаатлар доирасида қурилиши лозим. Ҳеч ким ҳеч кимга "ўғил" ҳам, "ака" ҳам эмас. Давр бунақа "қариндошчилик" ришталарини ҳазм қилолмади.

Фақат дўстлик... Бироқ... Бир пайтлар, мактабда "Ҳуқуқшунослик" фани ўқитиларди. Ўшанда "давлатда дўст бўлмайди, манфаат бўлади, холос", деб ўргатишган.

Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистоннинг ташқи сиёсатига манфаатдан ташқари самимийлик, очиқлик, бироз туйғу ва ҳис-ҳаяжон олиб кирди.

Биламизки, собиқ СССРда дунёга чиқиш марказлаштирилган ҳолда амалга оширилган, нафақат ҳуқуқий меъёрлар, балки транспорт, энергетика инфраструктураси ҳам шунга ихтисослаштирилган эди.

Мустақиллик йилларида Ўзбекистон мана шу ҳолатдан чиқиб кетиш борасида маълум ишларни амалга оширди. Бир қадар ютуқларга эришди. Лекин бир асрдан ортиқ вақт давомида йўлга қўйилган иш тартиби ва ҳамкорлик бор эди-ку? Шунча тажрибадан воз кечиб, ҳаммасини йўқдан бошлаш икки томон учун ҳам енгилликка олиб келмаслигини йиллар исботлади.

Ўзбекистонда амалга оширилаётган ташқи сиёсатнинг очиқлик томон кескин бурилиши, дўстона алоқаларга интилиши, самимийликнинг асосий ўринга чиқиши ушбу – неча-неча авлодлар томонидан шакллантирилган, йўлга қўйилган муносабатларни қайта тикланиши, янада мустаҳкамланишига олиб келмоқда.

Рус матбуотида ўзбекларнинг давлатда ҳужжатсиз юриши тўғрисидаги репортажлар камайиб, уларнинг жасорати ҳақидаги янгиликлар сони кўпаяётгани, Ўзбекистонда рус тилига бўлган қизиқиш, ҳатто собиқ совет даридагидан-да кучайгани икки давлат орасидаги миллатлараро дўстлик фақат сиёсатгагина қараб қолмаганини кўрсатади. 

Давр келдики, зўраки сиёсат билан анча йиллар давомида йўлга қўйилган тартиблар, алоқалар, муносабатларга путур етказилди. Суверенитет ва мустақиллик борасидаги ғоялар авж олганда, иқтисодий муаммолар халқларни қийнаб қўйганда ҳақиқий, умрбоқий русча савол пайдо бўлди: "ким айбдор?" Томонлар айбни бир-биридан қидирди. Таъна-маломатлар ҳам бўлди.

Ўзбеклар бекорга "гина қилган қариндошдан умид" дейишмайди: вақт икки давлатнинг ўзаро муносабатларини йўқлик қаърига сингиб кетишига йўл қўймади. Чунки бир-неча авлодлар кўпдан-кўп ришталар, муносабатлар, алоқалар даврида, улар асосида тарбия топди, ўсиб-улғайди.  Муносабатлар фақат сиёсат, давлат, иқтисод даражасида эмас, балки, оилавий, шахсий даражагача тушган энди.

Энди, ўшанда иқтисодий муаммоларда ўзаро муносабатларнинг алоқаси бўлмагани, суверенитет ва мустақиллик дегани барча қариндош-уруғ, таниш-билишдан, қадриятлардан воз кечиб юбориш дегани эмаслигини англаб етилганда, вазият тубдан ўзгарди.

Ўзбекистонда қайта тикланувчи ва арзон электр энергиясига эҳтиёж юқори, шунингдек, етиштирилаётган деҳқончилик, боғдорчилик маҳсулотлари учун бозор, энергоресурсларнинг жаҳон бозорига чиқиш имконият зарур. Бунда Россиянинг кўмаги асқотиши табиий.

Рус миллатида бир нақл бор - "инсон фақат нон билан тирик эмас", дейишади. Ўзаро ҳамкорлик фақат иқтисодий масалаларда, инвестиция, савдо йўналишларида қолиб кетмайди. Аслида икки давлатни мустаҳкам боғлаган, иқтисодий муносабатлар узилай деб қолган чоғларда ҳам мустаҳкам турган – гуманитар соҳа бўлади.

Рус адабиёти, айниқса унинг олтин даври – 19 аср адабиёти, рус санъати, хусусан, тасвирий санъати ўзбекистонликлар учун ҳар доим маёқ бўлганини тан олиш лозим. Рус тилини олинг. Ҳали айтилди, унга Ўзбекистонда эҳтиёж кун сайин ортиб бормоқда.

Хоҳлаймизми, йўқми, Ўзбекистон дунёга рус тили орқали чиқди ва шу тил орқали кўпроқ дунёдан хабардор бўлмоқда. Шундан Ўзбекистон ҳар доим қайсидир маънода Россия манфаатларига хайрихоҳ бўлган, дунёга унинг қарашлари билан боққан.

Қолаверса, илм-фан борасидаги ҳамкорлик, ўзаро мутахассислар алмашинуви, ёшларни ўқитиш, тарбиялашдаги шерикчилик, уларни бир-бирлари билан яқиндан таништириш (бу ҳақда президент Шавкат Мирзиёев Москвадаги бир маърузасида таъкидлаб ўтган эди) бугуннинг муҳим масаласи.

Россия Президентининг Ўзбекистонга ташрифи давомида мана шу каби ўзаро манфаатли масалалар муҳокама этилиши назарда тутилмоқда.

Рус тарихчиси Лев Гумилёв Буюк Хитой деворининг қурилишига аслида босқинчилик урушлари эмас, балки савдо санкциялари сабаб бўлган, деганга ўхшаш фикрни илгари сурган эди (дарвоқе, ушбу тарихчи туркийларнинг тарихдаги ўрнига юқори баҳо беради).

Бугун, жаҳон иқтисодида савдо урушлари авж олиб, рамзий Хитой деворлари барпо этилаётганда азалий шерик давлатларнинг ўзаро алоқаларни янада мустаҳкамлашга ҳаракат қилишлари таҳсинга сазовор ва бу муносабатлар икки давлатнинг ҳар бир фуқаросида ижобий кайфият уйғотиб, уларнинг ҳаётига ижобий таъсир кўрсатиши табиий.

1722
Мавзу:
Владимир Путиннинг Ўзбекистонга давлат ташрифи (31)
Попрошайки в Ташкенте

“Тиланчилар макони”: пойтахтдаги жамоат жойларидаги тиланчилар ҳаётига назар

737
Бугунги кунда мамлакатда тиланчилик қилаётган шахсларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарлик чоралари белгиланганлигига қарамай, жамоат жойларида садақа сўраётган қариялар, эркагу аёллар, ачинарлиси болаларнинг сони кўпайгани кўзга ташланади.

ТОШКЕНТ, 19 окт — Sputnik. Аҳолининг маълум бир қатламини қамровчи мўлтони (тиланчи) лар жамиятда азалдан бўлган ва бу мавзуга илгари кўп ҳам эътибор қаратилмас эди. Улар ўзларининг тили билан айтганда аввал ҳам, ҳатто бугунгача бемалол  “отамерос касби”ни давом эттириб келишади. Бироқ бугунги кунда тоғни урса талқон қилишга қодир эркаклар, ҳаётда бир оз қийинчиликка дуч келган хотин-қизлар ҳам эл қатори меҳнат қилиб пул топиш ўрнига, тиланчиликни ўзларига касб қилиб олишаётганлиги кишини ўйлантиради.

© Sputnik / Наталья Селиверстова

Кун давомида ўйлаб кўрсак, минглаб ўтиб-қайтаётган йўловчиларнинг ҳар ўндан учтаси пул узатса, бу тиланчиларнинг сизу бизга нисбатан яхшироқ шароитда яшашига етади.  Аммо бу ҳолат эртага қаёққа олиб боради, жамиятда  боқимандалик иллатини келтириб чиқармайдими, деган ўринли савол туғилади.   

Сўзимизнинг исботи, Мирзо Улуғбек туманига йўлингиз тушса, эътибор беринг, “Буюк ипак йўли” метроси атрофлари, унинг ичи сизда гўё “тиланчилар макони”дек тасаввур уйғотади. Сиз бу ерда пул ташлаб кетишлари учун ёнига кичик дастрўмол тўшаб олган, метрога ўтиш ер ости йўлагини банд қилиб турган “момо”ни, пиёдалар ўтиш йўлагидаги зинада мунғайиб ўтирган бошқа бир онахонни, сал нарироқда костюм-шим кийиб олган “обрўли” отахонни яна метрога кириш зинасида чақалоқ кўтариб ўтирган ўрта ёшли холани учратасиз. Уларни гапга солсангиз, ижтимоий муҳофазага муҳтож бўлганликлари учун эмас, аксинча, ўзлари ишлашни истамасликлари, ҳеч қандай божларсиз, кўпроқ пул ишлаш мумкинлиги учун тиланчилик қилишаётганлигини англаб етасиз.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Масалан, метро ташқариси  йўлагидаги зинада хомуш ўтирган момо бизга боқувчи фарзандлари борлиги, нафақахўрлиги, маҳалла идорасидан ҳеч қандай ёрдам олмаслигини айтади. Тиланчилик маъмурий жавобгаликка сабаб бўлиши, нега туман профилактик инспекторлари ёки маҳалла раисларидан ёрдам сўраб мурожаат қилмаганлиги ҳақида сўрасак, момо бизни жеркийди ва тинч қўйишимизни истаб бизни ҳатто қувиб солади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу тариқа ҳафсаламиз пир бўлиб, сал нарироқда тиланчилик қилаётган, ёши 68 да бўлган костюм-шимли амакига яқинлашамиз. Амаки қўлимиздан узатилаётган пулни оларкан, бу ерга Юнусобод туманидан келиб “ишлаётгани”,  бундан фарзандларининг хабари йўқлиги, агар иш бўлса соғлиги ишлашни тақозо қилишини айтади. “Нега ёшингизга муносиб иш билан шуғулланмайсиз, гарчи соғлигингиз кўтарар экан” деган саволимизга эса амаки “иш йўқ, маҳалла ёрдам бермайди” деган жавоб билан кифояланади.  

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Яна ушбу метро ташқарисида, пиёдалар ўтиш йўлагида  ҳўл сочиқларнинг донасини 5 минг сўмдан сотиб юрган болакайлар учрайди. Аввалига уларга қараб, эҳтимол, пандемия шароити туфайли тирикчилик қилишга мажбур бўлаётгандир, ҳар ҳолда меҳнат қилишяпти-ку деган фикр ўтади кўнглимиздан.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу ўйда улардан бирини саволга тутамиз. Айни пайтда 6-синф ўқувчиси бўлган Элбек (исмлари ўзгартирилган) “Буюк ипак йўли” метроси атрофида ишлаш учун Юқори Чирчиқнинг Хитойтепа маҳалласидан келиши, ота-онаси ажрашгани, онаси укасини шифохонада олиб ётгани, бир маротаба онаси МФЙ раисидан ёрдам сўраб чиқиб, ноумид қайтгани, шу боис ишлашга мажбурлигини айтади.

Унинг ўзи билан бир манзилда яшовчи, бўйнига сочиқлар солинган қутини осиб олган жияни — Беҳзод эса 10 ёшда. У ҳам отаси қамоқдалиги, онаси далада ишлаши, мактабга умуман бормаслигини айтади.

Болаларнинг нега 1.5-2 минг сўмлик сочиқларни 5 минг сўмдан сотаётганликларига қизиқсак, улар сочиқларни бир кун ичида сотиб улгуришмаса, унинг қадоғидаги суратлар ва ранглар ўчиб, яроқсиз ҳолга келиб қолиши, сўнг уни ҳеч ким сотиб олмаслигини айтишади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, ана шу ғамда юрган болаларнинг бугун жамиятда яхши ўқиб билим эгаллашлари учун ҳукумат томонидан барча шарт-шароитлар яратилган, оилавий шароити қониқарли бўлганлардан тортиб, ижтимоий муҳофазага муҳтож болаларгача назорат остида.

Шунга қарамай, бу каби “топарман” болаларни Юнусобод туманидаги янги очилган метро атрофларида ҳам учратишимиз мумкин. Улар бир бирига жуда ўхшаш опа-сингилларнинг болалари бўлиб, юқоридаги “салфетка” сотувчиларидан фарқли ўлароқ (оналари билан бирга) очиқчасига тиланчилик қилиб келишади. Гоҳ у гоҳ бу йўлакка ўтиб, пиёдаларга халақит қилишади, уларнинг йўлини тўсиб садақа сўрашади. Тротуар четида ўтириб, китоб ва эски-туски буюмларни сотаётган қариялар ҳам улардан аллақачон безиб қолишган, тиланчи болалар уларни калака қилиб, сотилаётган молларига мақсадсиз тегишади ёки савдо буюмларини олиб қочишади. Ачинарлиси, жамоат жойида ҳаракатланиш тартибини шу тарзда қўпол бузаётган “тўда”ни ҳеч ким тартибга чақирмайди.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, тиланчиларни жазолаш эмас, тиланчиликни касб қилиб олганларни тартибга чақириш мақсадида Ўзбекистон президенти томонидан жамоат жойларида тиланчилик қилаётганларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарликни кўзда тутувчи қонун имзоланди.

Қўл чўзганга қамоқ: Ўзбекистонда тиланчилик таъқиқланмоқда

Мазкур қонунга кўра, тиланчиларга аэрапортлар вокзаллар, хиёбонлар, истироҳат боғлари, бозорлар, савдо мажмуалари, кўчаларда, моддий ва маданий меърос объектлари жойлашган ҳудудлар ва шу каби жамоат жойларида тиланчилик билан шуғулланиш тақиқланди. Қонунни бузганларга нисбатан маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги 188-3-моддасига мувофиқ, БҲМнинг 1 бараваридан 3 бараваригача жарима солиш ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ жазолари қўлланилиши кўзда тутилган.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Аммо бугунги кунда тиланчилар сонининг камайиш ўрнига ортиб бораётгани сал кам бир йил давомида ҳам қонун ижроси бўйича етарлича ишлар олиб бориляптими деган саволни келтириб чиқаради.

737
Заведующий отделом Средней Азии и Казахстана Института стран СНГ Андрей Грозин

Грозин: Марказий Осиё Россия учун шахмат доскаси эмас

888
(Янгиланган 19:55 16.10.2020)
МДҲ мамлакатлари Ўрта Осиё институти бўлими раҳбари Андрей Грозин Россия иштирокидаги МО+1 формати истиқболлари ҳақида гапирди ва минтақага нисбатан Москва ёндашуви Ғарб манфаатларидан нимаси билан фарқланишига аниқлик киритди

Марказий Осиё мамлакатлари ва Россиянинг ташқи ишлар вазирлари МО+1 форматида видеойиғилиш ўтказдилар.

Дипломатлар сиёсий ва савдо-иқтисодий соҳаларидаги ҳамкорликни муҳокама қилиб, коронавирус ҳамда Афғонистондаги вазият борасида ҳам тўхталдилар. Вазирлар, шунингдек, мамлакатларнинг ўзаро гуманитар ҳамкорлиги истиқболларини белгилаб олдилар.

Андрей Грозиннинг фикрича, музокаралар ва маслаҳатлашувларнинг жорий формати янгилик эмас - ва бунда Россия велосипед ихтиро қилгани ҳам йўқ.

"Бу ЕОИИ ёки КХШТда бўлгани сингари фақат иқтисод ёки хавфсизлик масалалари билан чегараланиб қолмай, балки барча муаммолар хусусида гаплашиб олишнинг энг фойдали ва оддий усулидир. Россия иштирокидаги МО+1 формати ҳали ўйлангани каби фаолият кўрсатмаётгани бу бошқа масала, яъни бу формат қандайдир доимий амал қилувчи инструментга айланмаган", - дея таъкидлади эксперт.

Шу билан бирга, Грозин Москванинг Марказий Осиё мамлакатларига нисбатан тамомила бошқача ёндашувига эътибор қаратди. РФ минтақани ягона маданий майдоннинг бир қисми сифатида қабул қилиб, мамлакатлар билан ўзаро манфаатли узоқ йиллик алоқаларни ўрнатиб келмоқда.

"Бу ерда мавҳум назарий геосиёсат мавжуд эмас. Марказий Осиё Россия учун - биз билан чамбарчас боғлиқ бўлган, умумий тарихий ва маданий илдизларга эга ҳудуддир. АҚШ учун МОдаги сиёсат шахмат ўйини кабидир, аммо биз учун мутлақо шахмат доскасимас. Бизнинг келажагимиз ва бизнинг тинчлигимиз ушбу минтақадаги хавфсизликка боғлиқлигини тушунамиз", - дея тушунтиради эксперт.

Экспертнинг тўлиқ изоҳини Sputnik Ўзбекистон радиоподкастида тингланг.

888

Ўткир тишли вирус, ниқоб ва шифокорлар: турли мамлакатлардаги граффитлар сара суратлар

0
Жорий йилда коронавирус пандемияси санъатнинг ажралмас қисмига айланди десак, асло муболаға бўлмайди.

Коронавирус ҳаётимизга шунчалик жиддий кириб келдики, ниқоб таққан кишилар ва вируслар 2020 йилда санъатнинг ажралмас қисмига айланди.

Дунёнинг турли бурчакларида шифокорлар, коронавирус ва пандемияга бағишланган граффитлар пайдо бўлди.

Sputnik жамланмасида сара суратлар.

0
  • © REUTERS / Piroschka van de Wouw

    Амстердамда Голландия ҳукумати томонидан эълон қилинган янги ижтимоий чекловлардан сўнг ниқоб кийган одам Халқаро кўча санъати музейида санъат асарига қараб турибди.

  • © AP Photo / Mosa'ab Elshamy

    Ниқоб таққан аёл Мароккода ниқоб таққан Мона Лиза граффити олдида.

  • © REUTERS / John Sibley

    Лондон марказида граффити қаршисида турган аёл.

  • © AFP 2018 / Vladimir Zivojinovic / STR

    Сербияда рассомлар граффит чизмоқда.

  • © AP Photo / Binsar Bakkara

    Индонезияда ниқоб тақиш зарурлигини эслатувчи граффит.

  • © AFP 2018 / Mohammed Abed

    Фаластинда болакай ўткир тишли вирус олдидан ўтиб кетяпти

  • © AFP 2018 / Juni Kriswanto

    Ява оролида ҳароратни ўлчаётган киши тасвирланган граффит.

  • © REUTERS / Edgard Garrido

    Мексикада тиббиёт ходимларига бағишланган граффит.

  • © AP Photo / Luca Bruno

    Италиядаги ҳамшира граффити.

  • © AFP 2018 / Oli Scarff

    Манчестерда одамлар тиббиёт ходими граффити қаршисида. Буюк Британия.