Международная исламская академия Узбекистана

Дин ҳақида илм берувчи дунёвий маскан: халқаро ислом академияси ҳаётидан репортаж

4598
(Янгиланган 23:54 09.04.2019)
Ўзбекистон халқаро ислом академияси айни кунларда йигирма ёшини нишонламоқда. Sputnik Ўзбекистон мухбири юбилей сана арафасида ушбу таълим масканида бўлди ва академия ҳаёти билан яқиндан танишди.

Дин ҳақида илм берувчи дунёвий маскан

Ўзбекистон халқаро ислом академияси 2018 йилнинг 16 апрелида Тошкент ислом университети ва Ўзбекистон ислом академияси негизида ташкил топган. Бугунга келиб, мингдан ошиқ талабалар, шу жумладан, чет эллик ёшлар ҳам ушбу таълим масканида таҳсил олмоқда. Айтиш жоизки, хорижий талабалар истисно тарзида Академияга суҳбат асосида қабул қилинади.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Академияда Исломшунослик, Мумтоз Шарқ филологияси, Ислом иқтисодиёти ва халқаро муносабатлар факультетлари мавжуд. Бу факультетлар негизида эса 12 та кафедра ишлаб келмоқда. Ҳозирги вақтда бакалавриатнинг 12 та йўналиши, магистратуранинг 8 та мутахассислиги ҳамда докторантуранинг 4 та ихтисослиги бўйича талаба ва тадқиқотчилар қабул қилинмоқда.

"Халқаро миқёсда фаолият юрита бошлаганимиздан буён дунёнинг барча қитъалари – Америка, Осиё, Европа, Африка, Австралиядан делегациялар ташриф буюрди. Дастлабки йили Россия ва қўшни давлатлар фуқароларида бу ерда келиб таҳсил олиш борасида таклифлар тушган бўлса энди мурожаатлар географияси кенгайиб, улар қаторига Малайзия ва Индонезия каби давлатлар ёшлари ҳам қўшилмоқда", – дейди ушбу таълим масканининг халқаро ҳамкорлик бўлими бошлиғи Зоҳир Тошхўжаев ва сал туриб қўшимча қилади: "Сиз бу ерга бевосита шахсан келиб, фаолиятимиз ҳақида батафсил репортаж тайёрлаган биринчи хорижий журналист бўлдингиз".

Суҳбатимиз давомида иш режани тузиб оламиз ва репортажни таълим даргоҳи ректори, сиёсий фанлар доктори, профессор Шуҳрат Ёвқочев билан интервьюдан бошлашга келишамиз.

Етти ой олдин ушбу лавозимга тайинланган Ёвқочев билан суҳбатимиз академия мақсади ва вазифалари, талабалар одоб-ахлоқи, чет мамлакатларда туриб, Ўзбекистондаги йирик ислом маърифий маскани – Халқаро ислом академияси обрўсига путур етказишга уринаётган ва бундан манфаатдор кучлар борасида кечади.

"Халқаро ислом академияси, дейилганда, кўпчилик наздида илоҳиётдан ёки фақат диний таълим берадиган таълим даргоҳи гавдаланади. Йўқ, ундай эмас. Биз авваламбор, диний ва дунёвий илмларни чуқур биладиган, жадал ривожланиб бораётган ҳозирги давр масалаларига тўлиқ жавоб бера оладиган, дунёқараши кенг мутахассисларни тайёрлаймиз. Янги-янги йўналишлар очмоқдамиз. Мана, ўтган йили янги йўналиш: зиёрат туризми,  ислом иқтисодиёти ва молияси бўйича талабаларни қабул қилдик. 

Ўзбекистон дунё цивилизацияси, хусусан, ислом маданиятининг қадимий марказларидан бири ҳисобланади. Бу мўътабар заминда номи оламга танилган олиму алломалар дунёга келган ва улар томонидан беназир асарлар яратилган. Демак, таълим масканимизнинг яна бир устувор вазифаларидан бири диний-маърифий соҳаларда кенг қамровли илмий тадқиқотлар олиб бориш, алломаларимизнинг бой илмий-маънавий меросини мукаммал ўрганиш ва ёш авлодни шу руҳда тарбиялашдан иборат", - дейди суҳбат давомида профессор.

Ёвқочев академия республикадаги барча диний таълим муассасалари учун ўқув-услубий марказ сифатида хизмат қилишига эътибор қаратади.

"Бу йўналишда эҳтиёж жуда ҳам катта. Ноябрь ойида иш берувчилар мажлисини ўтказдик, академияни битирадиган 150 дан ортиқ талабаларимизнинг ҳаммаси давлат ташкилотларида фаолиятини давом эттиришяпти", - дейди у.

Бугунги кунда Академия хорижда фаолият олиб бораётган олий диний таълим масканлари ҳамда бошқа ташкилот вакиллари билан ҳамкорликни фаоллаштирган. Қолаверса, академияга чет давлатлардаги турли университетлардан кўплаб таклифлар тушмоқда.

"Саудия Арабистонига бориб келдик, у ерда ҳам қатор университет, марказлар бизлар билан алоқаларни ўрнатиб, ҳамкорлик ришталарини ривожлантирмоқчи. Октябрь ойида тарихи минг йилдан ўтадиган Ал-Азҳар университети билан меморандум туздик, январь ойида у ерга бориб келиб, биринчи йиллик йўл харитасини тузиб, ҳозирги пайтда магистрант ва бакалаврларни саралаш босқичида турибмиз, куздан бошлаб талабалар Мисрга боришади. Шунингдек, Россия Федерацияси олий таълим муассасалари билан меморандум имзоланган. Англияга–Оксфордга профессор-ўқитувчиларимиз бориб келишаяпти. Туркиядан таклифлар бор. Ўн бешга яқин давлатлар билан алоқаларимиз мавжуд", - дейди халқаро алоқалар борасида ректор ва бу ишларнинг барчаси Академиядаги ўқув жараёни сифатини кўтаришга хизмат қилишини қўшимча қилади.

Суҳбат давомида академия атрофидаги шов-шувларга ҳам тўхталамиз.

“...тош отишлар жуда кўп бўлади. Мевали дарахтга тош отилади, дейишадику. Биласиз-ки, ҳар битта ўқув муассасасининг одоб-ахлоқ қоидалари мавжуд. Биз ўқув жараёнини ташкил қилишда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигига бўйсунамиз. Бу ерга ўқишга кирган талабалар билан икки томонлама  шартнома тузилади. Бу Олий таълим ва ўрта махсус таълим вазирлиги қабул қилган қарорларга зид эмас. Шуни айтишим мумкин-ки, шу кунгача бирорта ҳам талаба одоб-ахлоқ қоидаларини бузганлиги учун академия сафидан четлаштирилмаган", - дейди ректор.

Ёвқочев академиянинг ўзига хос жиҳатлари ҳақида ҳам айтиб ўтади. “Бизда манбалар хазинаси мавжуд, у академиямиз фахри. Бу ердаги қўлёзмаларнинг энг қадимгиси XIII асрга бориб тақалади. XVIII-XIX асрга тегишли 2,5 мингдан ортиқ литографиялар, 10 мингтага яқин замонавий китоблар бор, албатта бориб кўринг”, - дея тавсия этади суҳбат якунида профессор .

Ректорнинг тавсияси билан Манбалар хазинасига йўл оламан.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Бу бўлим иккита алоҳида катта залга бўлинган бўлиб, биттасида замонавий нашр қилинган янги китоблар, иккинчисида эса қадимги қўлёзмалар ва тошбосма китоблар сақланар экан. Замонавий китоблар 10 минг нусхадан зиёд, қадимги қўлёзма асарлар 500 га яқин, тошбосма китоблар эса 1,5 минг нусхадан ошиқ.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Манбалар хазинаси бўлими мудири Муҳаммадсиддиқ Усмоновнинг айтишича, бўлимдаги қадимги қўлёзмаларнинг аксарияти аҳоли томонидан талабалар фойдаланиши учун ҳадя сифатида топшириб кетилган.

Бўлимнинг асосий фаолияти аҳолидан китобларни сотиб олиш, ҳар ойда бир вилоятга сафар уюштириш ва шу қўлёзмалар тўғрисида тарғибот олиб бориш, китоб йиғиш ва сақлашдан иборат. Бўлим ходимларининг асосий вазифаси эса келиб тушган қўлёзма муаллифини, хусусан, ким томонидан ёзилган, қайси даврга тегишли ва китобнинг мавзуси нимадан иборатлигини аниқлашдан иборат. Шунингдек, китобнинг қайси хат туридан ва қандай қоғоз турига (Қўқон қоғозими, Самарқанд қоғозими, Бухоро, Шарқ қоғозларими) дахлдор эканлиги аниқланар экан.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Шу тариқа, китобнинг қисқа каталоги тузилади. Ундан кейин бўлимда муносиб сақлаш қиш, ёз об-ҳавоси масаласи кўриб чиқилади ва шу билан бирга китобнинг умрини узайтириш мақсадида улардан электрон нусха, яъни фотонусхалари кўчириб олинади. “Илмий ходимлар қўлёзмалардаги муҳим мавзуларни танлаб, уларни тадқиқ қилиб, ҳозирги замонавий тилимизга айлантириш билан, илмий ишлар билан банд бўладилар. Бўлимда нафақат диний мавзудаги, балки дунёвий мавзудаги китоблар ҳам кўп. Астрономия, тиббиёт, математика, фиқҳ, ислом тарихи ва манбашунослиги ва хатто зоология яъни ҳайвонот дунёсига тегишли китоблар ҳам мавжуд.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Бўлимда сақланадиган энг катта китоб  - Усмон мусҳафидир. У 2004 йилда кийик терисига кўчирилган. Ҳалифа Усмон (р.а) даврида 7 та, баъзи манбаларга кўра 6 та нусха кўчириб, етти иқлимга тарқатилган. Айнан шу китобнинг ёши билан тенг бўлган Қуръоннинг Лангар нусхаси Қашқадарёдан топилган бўлиб, ҳозирги кунда 20 га яқин саҳифаси Ўзбекистонда, аксарият қисми эса Россияда сақланади.

Манбалар хазинаси бўлими мудирининг айтишича, академиядаги ушбу бебаҳо хазинага БАА делегацияси мутахассислари ўта юқори баҳо берган бўлса, Ғарб давлатлари олимлари ҳам доима қизиқиш билдириб келадилар.

Бўлим мудири сўзларига кўра, Ўрта Осиё давлатларида ҳам бунақа катта бойлик йўқ. Қўшни мамлакатлардан - Туркманистондан келиб ўзлари тарихига тегишли бўлган кўп манбаларни ўрганиб кетишган.

Манбалар хазинаси билан танишгач, дарс жараёнларини кузатиш учун академиянинг асосий бўлимларидан бири бўлган Исломшунослик факультетига йўл оламан.

Аудитория эшигини тақиллатиб, ичкарига киришимиз билан, талабалар ўринларидан туриб меҳмонларга ҳурмат кўрсатишади. Саломдан сўнг барчаси яна ўқитувчи сўзларига диққатларини жамлайдилар.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Дарслар рус, араб, форс тилларида кечмоқда.

Исломшунослик факультети декани Абдухолиқ Ташанов “Исломшунослик” Академия тарихидаги янги йўналиш экани, шу пайтгача Ўзбекистонда бундай факультет бўлмаганини айтади. Ҳозирги кунда факультетда тўртта кафедра мавжуд. Юқори малакали мутахассислар 200 дан ортиқ фанлардан дарс беришади.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Учта йўналиш: исломшунослик, диншунослик, ислом тарихи ва манбашунослик йўналишлари мавжуд.

“Исломшунослик бўлимига биринчи марта 150 талаба қабул қилинди. Мазкур йўналишнинг асосий мақсади талабаларга ислом фанлари: Қуръон, тавсир, ҳадис, фикҳ каби илмлар моҳиятини чуқур ўргатиш ва яхши мутахассисларни етиштириб беришдан иборат. Ислом фанлари манбалари араб тилида бўлгани учун гувоҳи бўлганингиздек факультетда араб тили дарслари кўп ўқитилади.

Шунингдек, ҳозирги кунда диншунос кадрларга бўлган талаблар жуда ҳам ортиб бормоқда, улар нафақат ислом динини, балки бошқа динлар тарихини, моҳиятини чуқур ва теран англайдиган кадр бўлишлари лозим. Тўртта кафедра бутун республикадаги шу турдаги кафедралар учун таянч ҳисобланади.

Яқин келажакда эса факультетда тўлалигича рус ва инглиз тилларида дарслар олиб бориладиган гуруҳлар ташкил этилиши кўзда тутилмоқда, деди у.

Ташанов билан факультет ўз олдига қўйган мақсадлардан ташқари бугунги кунда ислом дунёси бошдан ўтказаётган мураккаб даврлар ҳақида ҳам суҳбатлашамиз.

"Ўз олдимизга ҳақиқий соф манбалар орқали исломий ҳақиқатни, эътиқодни ва билимларни чуқур ўрганадиган мутахассислар тайёрлаш ва шу орқали халқимизга илмни яна қайтаришни мақсад қилиб олганмиз", - дейди суҳбатдош.

Бугунги кунда жаҳонда тобора авж олаётган исломофобия тўғрисида саволимга жавоб берар экан, Ташанов ҳақиқатда ислом дунёси мураккаб вазиятни бошдан кечираётганини инкор этмайди.

"Ҳозир манфаатлар дунёси, маданиятлар тўқнашадиган дунё. Шундай экан, Ислом моҳиятини, унинг замирида вужудга келган цивилизацияни, тараққиётни ҳазм қилолмайдиган кучлар бўлиши табиий. Чунки дунё шундай манфаатлар, эзгулик ва ёвузлик, ёки шундай кучлар тўқнашувидан иборат. Исломни қўрқинчли салтанатга айлантиришга уринаётган, одамлар онгида ислом аллақандай бир ёвузлик тимсоли, ёвузлик дини эканлигини сингдиришга уринаётганлар ва шундай стереотиплар онгида ўрнашиб қолганлар шуни билиши керакки, ислом ҳеч қачон ёвузликка чорламаган. Дунёга қанчадан-қанча тараққиёт маконларини берган дин ёвуз  бўлиши мумкин эмас.

Ислом дини – бағрикенгликни ёқлайди. Ҳар бир ҳолатга инсонийлик нуқтаи назаридан ёндашишни ёқлайди. Ислом тинчлик дини, саломатлик дини. Бу дин ҳеч қачон инсонларни террорга ёки инсонларни бехудага қурбон қилишга чорламайди. Унинг моҳияти дунёни обод қилиш, дунёни ривожлантириш”, - дейди домла.

Ушбу бўлимни тарк этар эканман, академия ҳовлисида талабалар танаффусга чиқишганига гувоҳ бўламан.

Уч-тўрт, гуруҳ-гуруҳ бўлиб ўтирган талабаларнинг деярли аксарияти китоб ёки конспект мутолаа қилиш билан банд. Беседкада дарс тайёрлаб ўтирган қизлар ёнига бораман. Ўзимни таништириб, академия ҳақидаги фикрларини сўрайман.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Суҳбат давомида қизларнинг бири “Ҳадиси шариф билимдони” мусобақаси ғолибаси эканлиги маълум бўлади.

Айтганча, мухбирлигимдан хабар топишгач, юзларини суратга олмаслигимни сўрашади. Уларни тинчлантириб, ўқиш ҳақида савол бераман.

“Устозларимизнинг ҳаммаси ўз соҳалари усталари. Қуръон устозларимиз, фикҳ фани устозларимиздан ўзимизга керакли бўлган маълумотларни олаяпмиз”, - дейди қизлардан бири.

Академия атрофидаги шов-шувлар ҳақида фикрларига қизиқаман. Айтишларича, бу ҳақда улардан тез-тез сўраб туришади. “Биласизми, фикримча, бизнинг мақсадимиз биринчи галда илм бўлиши керак. Вақтимиздан тўғри фойдаланиб, билимимизни ошириб олишимиз керак, шу биринчи ўринда”, - дейди жавобни қисқа қилиб ёш талаба.

Шундан сўнг академиянинг Мумтоз Шарқ  филологияси факультетига йўл оламан. Бу ерда мисрлик ўқитувчи Убайд Муҳаммад  Абдулжаввад дарс беради.

Сўзлашича, талабалик йиллари даврида илк маротаба Ўзбекистон ҳақида эшитган. Чунки ўша вақтда республика эндигина мустақил давлатга айланган ва бу ҳақда бутун дунёга хабарлар тарқалган эди.

"Мен унгача Моварауннаҳр ҳақида кўп маълумот билардим, бу ердан етишиб чиққан буюк мутафаккир ва уламоларнинг асарлари тўғрисида ҳам маълумотим бор эди. Ўқишни битирганимдан кейин, докторлик даражасига эришгач, Ўзбекистонда араб тилидан дарс бериш учун номзодим Миср Ташқи ишлар вазирлигидан тасдиқланган. Ўзбекларнинг ахлоқ-одоби, уларнинг анъаналари, адабиёти жуда ёқади", - дейди у ва академиянинг бир бўлаги бўлиб, шу соҳада ишлаётганидан жуда ҳам мамнунлигини қўшимча қилади.

Таъкидлашича, ўзбекистонлик ва мисрлик талабалар ўртасида ўхшашлик жуда катта.

"Улар ўртасидаги маданият бир-бирига яқин. Одоб, илмга интилиш, устозларга бўлган ҳурмат ҳам ўхшаш. Биз мисрликлар ўзбек халқининг– одоби, устозни ҳурмат қилиши, илмга бўлган интилиши ҳурмат қиламиз ва яхши кўрамиз. Президент Шавкат Мирзиёев ҳам кўп айтадилар – дунёга очилдик, деб, демак мана шундай очиқлик даврида ўзлигимизни, гўзал анъаналаримизни, катталарга, устозларга ҳурмат, қўшниларга эътибор сингари миллий анъаналаримизни сақлаб қолишимиз керак", - дейди суҳбатдош.

Убайд Муҳаммад Абдулжаввад Ўзбекистонга қаттиқ меҳр қўйгани учун академияда узоқ йиллар ишлашни режалаштиришини маълум қилиб, мен билан хайрлашади.

Международная исламская академия Узбекистана
Sputnik / Дильшода Рахматова
Международная исламская академия Узбекистана

Академияда дўстона муҳит, дўстона кайфият ҳукм суради, сиз билан ҳатто сизни танишмаса-да албатта, саломлашишади.

Шу учунми, ушбу таълим даргоҳини бу ердаги муҳитдан мамнун ҳолда тарк этдим.

4598
Боевики движения Талибан

Қобул толиблар исканжасида: Афғонистон МОда қандай қилиб "таянч нуқта"ни топа олади

1417
(Янгиланган 22:28 11.07.2020)
"Толибон"нинг келишувга бора олмаслиги Афғонистондаги ҳарбий-сиёсий вазият янада ёмонлашишига олиб келади, қўшни Марказий Осиё мамлакатларига терроризм фаоллиги "кўчиб ўтиши" билан таҳдид қилади.

Бу муаммони фақат ОДКБ(КХШТ) ва ШҲТ давлатлари салоҳиятини фаол жалб қилган ҳолда, ўзаро кўпқиррали ҳамкорлик форматида ҳал қилиш мумкин.

Афғонистоннинг асосий автомагистралларида июль ойи бошида толиблар тажовузи кескин ошди ва куч тузилмалари бу ҳолатга самарали қаршилик кўрсата олмайдилар. Террорчилар ўзаро уюшган ва қуролланган. Мамлакат шимолида американинг замонавий, ўқ узиш масофаси 1 800 метргача бўлган ўз-ўзини зарядловчи 12,7-ммли Barrett M82 снайпер милтиқларидан фойдаланганлик ҳолатлари қайд этилди. Бу ҳолат эса Афғонистон пойтахти Қўшма Штатлар билан тинчлик битими мажбуриятларини бажармайдиган "Толибон"нинг қаттиқ қамали остида эканлигини англатади.

Абдул Рашид Дўстум июл ойи бошида Афғонистон тарихида учинчи маршалга айланди (шоҳ Вали Хон ва Муҳаммад Қосим  Фахимдан ташқари), аммо бу тайинлов ғалабалар сонини кўпайтирмади.

Афғонистон куч тузилмалари 22 июн куни 19 йил давом этган ҳарбий ҳаракатлар давомида маълум бир вақт мобайнида юз берган энг катта йўқотишлар ҳақида баёнот беришди: бир ҳафта ичида толиблар 32 провинцияда 422 та ҳужумни амалга ошириб, 290 дан ошиқ ҳарбий хизматчи ва полициячиларни ўлдирганлар.

Бундан ташқари, 42 нафар тинч аҳоли, шу жумладан, аёллар ва болалар ҳалок бўлган. Сал олдин (19 июн куни) АҚШ Марказий қўмондонлиги раҳбари генерал Кеннет Маккензи Қўшма Штатлар толиблар билан феврал ойида имзолаган битим доирасида ўз мажбуриятларини бажариб, Афғонистондаги қўшинлари сонини 8600 нафаргача қисқартиргани ҳақида маълум қилди. Террорчилар фаоллашуви америка қўшинлари чиқарилиши билан боғлиқлиги аниқ. Шу билан бирга, НАТОнинг "Қатъий кўмак" миссияси вазифалари бажарилмаган. Америкаликлар томонидан Афғонистоннинг миллий хавфсизлик кучлари тайёргарлигига миллиардлаб доллар сарфланган бўлса-да, бу ҳаракатлар самара бермади. 2001 йилда "Мустаҳкам озодлик" операцияси ўтказилганидан буён афғон героинининг ишлаб чиқарилиши кўлами ўн карра ошди ва дунёда гиёҳванд моддалар ноқонуний айланмасининг 80%дан ортиғини ташкил қилди. Толиблар ҳукуматни куч билан босиб олишга интилмоқда, "Ал-Қоида" жангариларини яшириб, Афғонистон ва Марказий Осиё мамлакатлари ҳудудида террорчилик ташкилотлари ривожланиши ва кучайишига ҳисса қўшмоқда.

Қарама-қарши ҳамкорлик

Пентагон толиблар ҳаракати Афғонистондаги барқарорликнинг бош хатари бўлиб қолаётганини тан олади. АҚШ ҳарбий идораси июль ойидаги докладда толиблар ҳаракатига салбий баҳо берган, уларнинг Ал-Қоида билан алоқаси таъкидлаб ўтилган: "Аль-Қоида"нинг минтақавий филиали – АКИС – узлуксиз равишда "Толибон"нинг қуйи звеноси ролини бажариб келади ва унга афғон ҳукуматини йўқ қилиш бўйича интилишларида ёрдам беради, шунингдек, минтақадаги АҚШ кучлари ва ғарб мақсадларига бўлган ҳужумларга доимий қизиқишни қўллаб-қувватлаб келади. Ҳар ҳолда "Толибон" ушбу докладни пропагандистик ва асоссиз, деб атади. Чиқарилган америка қўшинлари ортга қайтиши даргумон. Афғонистондаги тинчлик жараёни катта эҳтимол билан виртуал лойиҳа, коалиция ҳукумати эса - эришиб бўлмас идеаллик рамзи бўлиб қолади.

Пентагоннинг "Толибон" билан биродарлашуви қандай якун топади?

Афғонистон президенти Ашраф Ғани "Мен афғон халқига хизмат қиламан, толиблар хоҳишига эмас", дея вақтинчалик ҳукумат фойдасига лавозимни тарк этиш имкониятини рад этмоқда. Афғонистон миллий ярашув бўйича Олий кенгаши раҳбари Абдулла Абдулла яқинда "Толибон" ҳаракати иштирокида вақтинчалик ҳукуматни шакллантириш масаласи қуролланган можаро томонлари тўғридан-тўғри мулоқот ташаббуси билан чиққан тақдирда рўй бериши мумкинлигини айтди.

Тўғридан-тўғри мулоқот эса ўзаро асирлар алмашинуви жараёни якунлангач бошланиши лозим.

Жараён мантиқий якунига етишдан йироқ, ва боши берк кўчага кириб қолган, ахир "Толибон" озод этишни талаб қилаётган жангарилар рўйхатида "Ал-Қоида", "Лашкар-и-Тайба" ва бошқа террорчилик ташкилотлари аъзолари номлари келтирилган.

Афғон ҳукумати 4 015 маҳбусларни озодликка чиқарди ва ўта оғир жиноятлар учун суд қилинган 597 нафар маҳбусни чиқармоқчи эмас. Мисол учун, улар орасида - Қобулдаги Германия элчихонасида портлаш ташкилотчилари бор, ушбу теракт оқибатида 150га яқин инсон ҳалок бўлган. "Толибон"га яқин манбаларнинг таъкидлашича, номма-ном келтирилган 5000 маҳбуснинг озодликка чиқарилмасидан афғонлараро музокаралар бошланишидан умид қилиш керак эмас.

Ўзбекистон ва Тожикистондаги таянч нуқталари

Вашингтон Афғонистон учун таянчни, афғон турбулентлиги уларнинг хавфсизлигига тўғридан-тўғри хавф соладиган чегарадош Марказий Осиё давлатларидан изламоқда. Июль ойи бошида АҚШнинг Афғонистон бўйича махсус вакили Залмай Халилзод ва АҚШ Халқаро тараққиётни молиялаштириш корпорацияси раҳбари Адам Бойлер Тошкентга ташриф уюштирдилар.

Маҳаллий ҳукумат билан Афғонистонда тинчлик ўрнатиш истиқболлари, Ўзбекистонда инвестициявий лойиҳаларни амалга ошириш учун DFC молиявий маблағларини жалб қилиш масалалари муҳокама қилинган. Сал олдин Халилзод Покистон ва Қатарда бўлиб, у ерда ҳам Афғонистондаги тинчлик музокаралари жараёнини қўллаб-қувватлаш масалаларини муҳокама қилганди.

Шу билан бир қаторда Тошкентда ўзбек жиҳодчилари фаоллиги кузатилмоқда - ДХХ ва ИИВ ходимлари 30 июнь куни "Тавҳид ва жиҳод катибаси" халқаро террористик ташкилотининг "жиҳодга" тайёрланаётган 11та тарафдори фаолиятига чек қўйди.

Орадан тўрт кун ўтиб республикада "Жиҳодчилар" экстремистик оқимининг иккита яширин гуруҳлари, жами 25 киши фаолиятига чек қўйди.

Эҳтимол, толиблар билан тинчлик музокаралари ва Афғонистон иқтисодиётига инвестиция лойиҳалари қачонлардир иштирокчиларга дивидендлар олиб келар ҳам. Шундай бўлсада, бугунги кунда ОДКБ ва ШҲТ сингари "таянч нуқталари" фойдалироқ. Биринчи галда Афғонистон ҳудудидан қўшнилар территориясига муқаррар хавф туғдираётган террористик фаоллика куч билан жавоб қайтариш давлатлараро салоҳиятини ривожлантириш лозим. ИД стратегияси экспансияни кўзда тутади. Марказий Осиё республикаларидан бўлган 4200 нафар жиҳодчилар Ироқ ва Сурияда жанговар тажриба орттирдилар.

Американинг Soufan Group компанияси докладига мувофиқ, террористик ташкилотлар томонидан Яқин Шарқда амалга оширган жанговар ҳаракатларда 2018 йилда 1 300га яқин тожик, 1 500 ўзбек, 500 қозоқ ва 500 қирғиз фуқаролари иштирок этишган. Бу одамларнинг аксарияти янги "қаҳрамонликлар"га тайёрлиги эҳтимолдан ҳоли эмас.

Таъкидлаш муҳимки, Ўзбекистоннинг мудофаа ва хавфсизлик соҳасидаги мустаҳкам позициялари асосан Россия Федерацияси ва МДҲдаги бошқа давлатлар билан ҳарбий ва ҳарбий-техникавий ҳамкорлик туфайли яратилган.

Марказий-Осиё минтақасидаги барқарорлик ОДКБ кучлари: тезкор ёйиладиган коллектив кучлар (10 дан ортиқ батальонлар) ва тезкор жавоб қайтарувчи коллектив кучлар (махсус бўлинма таркибидаги 22 минг ҳарбий хизматчилар) томонидан мунтазам таъминланади. Ўзбекистон ОДКБга аъзо эмас, аммо шундай бўлсада, ушбу "хавфсизлик гумбази" остидадир. Куч тузилмаларининг кўпмиллатли контртеррористик ҳамкорлиги мунтазам ривожланади. Сал олдин Ўзбекистон ва Тожикистон "Шериклик-2020" деб номланган ҳарбий ҳамкорлик тўғрисида иккиёқлама битимни имзолаган эди.

Тожикистонда жойлашган Россиянинг 201-ҳарбий базаси ўз ҳарбий имкониятларини доимий равишда кучайтириб ва ошириб боради. Мотоўқчилар бўлинмалари муҳим объектларни миналаштирилган душман автомобиллари ҳужумларидан ҳимоя қилиш машғулотларини мунтазам амалга ошириб келади.

"Жиҳодчилар"нинг тактик ҳаракатларига "Орлан-10" учувчисиз учиш қурилмалари ва бронеуралларда жойлашган "ЗУ-23" мобил зенит қурилмалари ёрдамида чек қўйилади. Бу ишлар ҳатто тунги вақтларда ҳам тегишли прицел ва приборлар ёрдамида амалга оширилади.

Мобил гуруҳлар тоғда жойлашган Ляур полигонида позиция мудофаасидан ҳужумга ўтишни, ортга тисарилаётган душманни таъқиб қилиш ва йўқ қилишни ўрганадилар.

Марказий Осиё стратегик йўналишида 2020 йилда Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилоти (КХШТ) давлатлари қуролли кучларининг 40 га яқин қўшма машғулотлари бўлиб ўтади. Бир нечта давлатлар ҳудудларида 20дан ортиқ полигонлардан фойдаланилади.

Бундан ташқари, август ойида Шанхай ҳамкорлик ташкилотига аъзо саккиз давлатнинг 10 мингдан зиёд ҳарбий хизматчилари кенг кўламли "Тинчлик миссияси-2020" аксилтеррор машғулотларида иштирок этадилар. Террорчилар билан муваффақиятли "музокараларнинг" реал ва алмаштириб бўлмайдиган инструментлари мана шундан иборат. Аммо ғарблик "шериклар" баъзида Россиянинг минтақавий ролини (ОДКБ ва ШҲТ) бошқача мазмунда кўрсатишга ҳаракат қилишади.

Ғалати воқеа

Америка журналистлари хавф-хатарни писанд қилмаган ҳолда 6 июль куни аллақандай Раҳматулла Азизийни топиш учун афғонистоннинг Қундуз провинциясига келадилар. Азизийни The New York Times нашри июнь ойида "россиялик агентлар" ва "Толибон" ўртасида воситачи деб атаган эди. Эслатиб ўтаман, NYT версиясига кўра, Россия разведкаси толибларга америка ҳарбийлари қотиллиги учун пул тўлаган бўлиши мумкин. Табиийки, Азизийни топишнинг имкони бўлмади. Қундузда у ҳақда ҳеч ким ҳатто эшитмаган бўлиб чиқди. Сал олдин "Толибон": Ислом амирлигининг 19 йиллик жиҳоди аллақандай разведка органи ёки чет давлатнинг садақасига муҳтож эмас", дея ўз эътирозини билдирган эди.

АҚШ ҲК Марказий қўмондонлиги раҳбари генерал Кеннет Маккензи 8 июл куни миллий разведкадан Россиянинг толиблар билан эҳтимолий тил бириктируви ҳақида хабарлар келиб тушганлиги ҳақида баёнот берди. Аммо бу хабарлар етарлича асос базасига эга эмасди. Маккензининг таъкидлашича, толиблар кўп йиллар давомида америкалик аскарларга ҳужум уюштириб келади The New York Timesдаги мақолалар Афғонистонда америка қўшинлари хавфсизлигини таъминлаш алгоритмини ўзгартира олмаган.

Сўнгги йилларда Россиянинг Марказий Осиёда ижобий таъсири ортган, ва бу Ғарбдаги энг тор доирада минтақавий муаммоларни ўз фойдасига "тартибга солиб туришни" истовчи алоҳида кучларга ёқмаяпти. Аммо Афғонистондаги уруш ва тинчлик масалалари устидан монопол назорат ўтмишда қолмоқда. РФ Хавфсизлик кенгаши котиби Николай Патрушев сешанба куни бежиздан: "Россия ва америка махсус хизматлари кенг кўламли йўналишлар бўйича ҳамкорлик қиладилар. Терроризмга қарши кураш - аниқ амалий натижалар бор соҳадир", дея таъкидламади. Мураккаб масалалар фақатгина ҳамкорликдаги халқаро уринишлар билан ҳал этилади. Афғон йўналишида ОДКБ ва ШҲТга аъзо ҳар бир давлатнинг ўрни беқиёсдир.

1417
Павильон компании RT (Russia Today)

RTнинг тақиқланиши: Ғарб Россияга қарши ишлашни унутиб қўйгани ҳақида

514
(Янгиланган 17:26 10.07.2020)
Литва ўз ҳудудида RT-нинг бешта каналини трансляциясини тақиқлади. Бу Латвия ҳукумати шунга ўхшаш қадам қўйгандан бир ҳафта ўтгач рўй берди. Навбатда - Эстония, унинг ташқи ишлар вазири ҳам шунга ўхшаш чора қўлланилишини истисно қилмади.

 

Бу масала бўйича Таллиннинг алоҳида позицияси имкониятлари унчалик катта эмас ҳам: уччала “Болтиқбўйи йўлбарслари”нинг Россияга қарши анъанавий келишуви ва республикада Sputnik агентлиги ишлашига тўсиқларни яратишда Эстония ҳукумати энг фаол ва изчил бўлганликларини ҳисобга оладиган бўлсак. Маълумки, керакли натижага эришиш учун улар агентлик ходимларига жиноий таъқиб таҳдиди билан очиқдан-очиқ қувғин қилишди.

Бироқ, бу воқеада энг қизиғи Вильнюснинг қарорга расмий асос келтириши. Унга мувофиқ, ўз навбатида Ғарб санкцияларига учраган Дмитрий Киселев, RTни бошқараётганлиги медиа-манбага қарши чоралар кўриш учун сабаб бўлган.

Гап ҳатто шунда ҳам эмас-ки, бу баёнот нотўғрилиги сабабли Литва ҳукуматига пичинг изоҳлар билан танбеҳ берилди, бу изоҳлар муаллифлари RTнинг аслида Дмитрий Киселёв бошқарадиган “Россия сегодня” ҲАА тузилмалари билан ҳеч қандай алоқаси йўқлигини эсладилар.

Муҳимроғи шундаки, худди шунга ўхшаши олдин рўй бериб бўлган: бир ҳафта олдин, Латвия ОАВлар бўйича Миллий кенгаши RTнинг тақиқланишини телеканаллар Дмитрий Киселёвнинг “амалдаги шаҳсий назорати остида” эканлиги билан изоҳ берган эди. Кейин, худди шу тарзда, Маргарита Симоньян ва Россия Ташқи ишлар вазирлиги Латвия расмийларининг очиқдан-очиқ профессионалсизлиги ва ўзларининг қарорларини очиқдан-очиқ сафсата эканлиги ҳақида баёнот беришди.

Ўша пайтда, рўй берганни тасодиф ва маълум бир ижрочиларнинг хатоларига йўйиш мумкин эди: ахир, ҳеч бир тизим ишини тушунмаганлар ва палапартиш ишлайдиганлардан кафолатланмаган. Аммо бундай вазиятда давлатга ўзини орқага тортиши унча яхши эмас, ҳатто ўз амалдорлари очиқчасига зарба остига қўйса ҳам.

Аммо Литвада ҳам вазият ҳудди шу тарзда қайтарилиши шуни аниқ кўрсатадики: ҳеч қандай тасодиф бўлмаган, бўлмайди ҳам. Буларнинг барчаси Латвия ва Литва ҳукуматларининг онгли позициясидир, бунда барча “ҳаҳ, шундай қолаверсин” тамойилига тушади.

RT узатилишини тақиқлаш сиёсий қарор эканлиги яққол. Аммо буни қонуний “тозароқ” сабаб билан тушунтиришнинг иложи йўқмиди? Албатта бор. Аммо бунинг учун улар кўпроқ ҳаракат қилиши, масъул идораларни ҳаракатлантириши, қонунчиликдаги тешикларни қидириши керак эди.

Бир вақтлар айнан қабул қилинаётган қарорларнинг ташқи нуқсонсизлигига амал қилишнинг юридик моҳирлик каби ҳусусият Ғарб демократиясининг муҳим кузурларидан бири бўлган. У расмий процедураларга риоя қилишга мойил бўлмаган бошқа сиёсий тизимлар фонида анча эди.

Аммо ўшандан бери жуда кўп вақт ўтди. RT узатилишини тақиқлаш масаласида, Болтиқбўйи мамлакатлари сўнгги йилларда бутунлай бошқа ва анча кучли давлатлар томонидан яхши йўлга қўйилган йўлдан юрди.

Америкаликлар учун номаълум кукун билан тўлдирилган найча силкитишни, халқаро ҳамжамият олдида Ироққа бостириб киришни оқлаш учун чиндан ҳам мавжуд бўлган бошқа сабабларни қидириш ўрнига қўйди. Скрипалларнинг заҳарланиши атрофида британияликлар катта томоша намойиш этди - ва улар ҳеч қандай яққол, диққат билан қарашга лойиқ бўлган бу “тешиклардан” хижолат бўлишмади. Адолатни ўз миллий брендига айлантирган Нидерланди, МН17 иши бўйича суд жараёнида шундай “кульбитлар”ни уюштирдики, бундан ҳайрон ҳам бўлиб бўлмайди.

Нафақат Россия, балки Хитой, Эрон, Венесуэла ва бошқа “яккаланган мамлакатлар”га келсак, бундай мисоллар шунчалар кўп-ки, улар аллақачон камдан-кам учрайдиган истиснолардан одатий ҳолга айланди. Бундай фонда, Литва ва Латвия ҳукуматларининг RT трансляциясини тақиқлаш билан боғлиқ позицияси ниҳоятда узвий уйғун кўринади: расмий асос сифатида бу сафсатани эълон қилиб бошни оғритмаса ҳам бўлади.

Бунда ҳатто қандайдир мантиқ ҳам бор: Россияда қарши қарашларга эга аудиторияни “Киселёв RTни бошқараётгани” (ҳудди шу тарзда, “Скрипальни Путин заҳарлагани” ёки “Донбас устида Боингни Кремл уриб туширгани”) туғрисида иддаолар қониқтиради, Россияга, ва уни ёқтирадиган давлатларни эса Ғарб ўз томонига ишонтириш ва оғдириш масаласини маънисиз ва маблағлар сарфлашдан маъно йўқлигини тобора тушуниб етмоқда.

Дастлаб, бу (очиқчасига палапартиш) ёндашув Ғарбнинг ахборот, сиёсий, мафкуравий ва ҳатто маънавий монополияси туфайли юзага келди. Айнан шу туфайли у маълум бир вақтда ўз сиёсатини, Россия ва умуман олганда, ўз рақобатчиларга нисбатан пуҳталик билан ва профессионал равишда ишлаб чиқиш зарур деб ҳисобламай қўйди. Натижада, у бу монополияни қўлдан чиқарганини, шу жумладан ваколатларнинг йўқолиши туфайли ва “ҳаҳ, шундай ҳам бўлаверади” тамойилига  ишониб қолганини пайқамай қолди.

Энди вазият янги босқичга ўтди. Ҳозирда худди шу кучлар самарали ишлаш ва жиддий малакали ҳаракатлар қилишдан маъно кўрмаяптилар, чунки “ўзимизникилар эпланиб олади”, душманни эса барибир авраб бўлмайди.

Бу ерда ажабланарли нарса шундаки, улар жиддий ишонадиларки (ва RT бўйича прибалтларнинг яқиндаги қарорлари буни тасдиқлайди) бундай юқори профессионал ёндашув ёки профессионал бўлмаган ёндашув уларни Россия устидан мафкуравий ва геосиёсий ғалабага олиб келади.

514

Қозоғистонда пандемия қурбонлари хотирасига бир дақиқа сукут сақланди видео

0
Бугун қўшни республика Қозоғистонда коронавирусдан вафот этганлар хотирасига умуммиллий мотам куни. Аввалроқ давлат раҳбари Қосим-Жомарт Тоқаев 13 июлни мотам куни деб эълон қилиш ташаббуси билан чиққанди.

Бугун бутун Қозоғистон мотам тутмоқда: давлат байроқлари туширилган, телевизион ва радиоканаллар кўнгилочар дастурларни намойиш қилмайди, давлат ташкилотлари сайтлари оқ-қора тус олган.

Соат 12:00 да бутун мамлакат бўйлаб бир дақиқа сукут сақланди. Маросимда Қозоғистон президенти ҳамда мамлакатнинг бошқа расмийлари иштирок этди.

Қозоғистонда коронавирусдан жами 375 киши қурбон бўлган. Пандемия бошлангандан буён 58 мингдан зиёд касалланиш ҳолати қайд этилган. 34 мингдан ортиқ бемор COVID-19 енгган

0
Теглар:
коронавирус, Қозоғистон
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси