Ҳаётини ўт ўчиришга бағишлаган инсон. Жамолиддин Ҳайитматов билан интервью

572
У керак бўлса жониворни қутқариш учун ҳам ёнғин ичига кириб боради ва энг ҳайратланарлиси, оловдан умуман қўрқмайди.
Ўзбекистонда "Ёш ўт ўчирувчилар" мусобақаси бўлиб ўтаётган бир вақтда Sputnik мухбири Юнусобод тумани Ёнғин хавфсизлиги бўлими командири, 21 йиллик иш стажига эга Жамолиддин Ҳайитматов билан ушбу касб тафсилотлари ҳақида суҳбатлашди.

Ўт ўчирувчи касби ёхуд қутқарувчилар ишининг хавфли томонлари

Жамолиддин Ҳайитматовнинг айтишича, ёнғин хавфсизлиги бўлинмасига армияда хизматни ўташи биланоқ жойлашган - болаликдан инсонларни қутқаришни орзу қилган ва бу олижаноб истак уни ёнғин ўчирувчи касби сари етаклаган.

© Sputnik / Дильшода Рахматова.
Жамолиддин Ҳайитматов Юнусобод туманидаги мактабларнинг бирида ёнғинни бартараф этиб, 6 нафар ўқувчи ҳаётини асраб қолгани учун “Жасорат” медали билан тақдирланган.

"Ўт ўчирувчи касби эркак кишиларга хос касб бўлгани учун танлаганман. Ҳарбий хизматни ўтаётган пайтимда бу касб эгалари ҳарбийларга тенглаштирилган эди. Ёнғин хавфсизлиги бўлинмасига армиядан кейин келганман", - дейди у.

Суҳбатдошимнинг айтишича, уйдагилари унинг бу истагига қарши бўлмаган, аксинча, "инсонларга фойданг тегадиган, яхши касб танлабсан", - дея оқ фотиҳа беришган.

Ўт ўчирувчи қандай ҳислатларга эга бўлиши керак, деган саволимга Жамолиддин Ҳайитматов бу касб эгалари мунтазам машқларда тобланган, яъни жисмонан бақувват, руҳий томондан ўзларини енга олган бўлишлари керак, дея жавоб беради.

"Спорт жуда катта ёрдам беради. Пухта жисмоний тайёргарликсиз яхши ёнғин ўчирувчи бўлиш қийин. Тасаввур қилинг, ёнғин рўй берганида ўзимиз билан оладиган кийим-бош, анжомларимиз оғирлиги ўртача 35-45 килограммни ташкил қилади. Сиз бу юк билан зарур ҳолатларда дейлик бешинчи қаватга катта тезликда кўтарилишингиз керак. Бундай ишларни жисмоний тайёргарликсиз амалга ошириб бўлмайди", - дея тушунтиради у.

Пресс-служба МЧС
Ёнғин рўй берганида ўт ўчирувчилар эгнидаги кийим-бош, анжомлар оғирлиги ўртача 35-45 килограммни ташкил қилади. Либослар оловни қайтарувчи, иссиқ ўтказмайдиган махсус матолардан тикилади.

Қолаверса, фавқулодда ҳолат юз берган вақтда нафақат инсонларни ўт ичидан олиб чиқиш, балки ёнғин ўчирувчининг ўз ҳаётини сақлаб қолиши ҳам ғоят муҳим. Ўт ўчирувчи бир инсон ҳаётини қутқараман, дея ҳодиса жойига келиб, у ерда қолиб кетиши керак эмас. Кичик хато учун тўлов нархи қимматга тушиши мумкин.

- Ўт ўчирувчининг асосий вазифаси – инсонларни қутқариш. Лекин агар уй жонивори олов ичида қолиб кетган бўлса-чи, ёнғин ичига кириб борасизми?

- Албатта, ёнғин рўй берган вақтда одамлар уйдан қочиб чиқиб, жониворларни олов ичида унутиб қолдирган вақтлар ҳам бўлади. Кейин "қутқаринг, илтимос", дея илтимос қилишади. Кўп ҳолларда бундай илтимосларни бажарганмиз.

- Ёнғин рўй берган жойга етиб бордингиз, ишингиз нимадан иборат бўлади?

- Жамоамизда ҳар битта ходимни ўз вазифаси бор. Ёнғин рўй берган жойга етиб борганимизда, аввало бўлинма командири “разведка” ўтказади, яъни ёнғин ичида одам бор-йўқлиги аниқланади. Катта ўт ўчирувчи ёнғин ўчиришга киришади. Энг ёши ҳайдовчига ёрдам беради ва шу тарзда барча ишлар босқичма-босқич амалга оширилади.

- Қўрқув бўлмайдими?

- Биз ишга киришишдан олдин махсус курсларда тайёргарликдан ўтамиз. Жараён ичига кириб борсангиз, барчасини тўғри амалга оширишни пухта ўргансангиз, қўрқув ўз-ўзидан йўқолади. Олов ичида нима борлигини ҳеч ким билмайди, шу боис ундан қўрққан одам ҳеч қачон ёнғин ўчирувчи бўлолмайди.

- Жамолиддин ака, сиз 21 йиллик тажрибага эга ўт ўчирувчисиз. Айтингчи, аксарият ҳолларда ёнғинлар нима сабабдан рўй беради?

- Кўп ҳолларда ёнғинлар хавфсизлик қоидаларига риоя этмаслик, яъни қисқа туташувлар туфайли рўй беради. Кейин маст ҳолатда сигарета чекиб, ухлаб қолиш ҳолатлари фожиали якун топган вақтлар ҳам кўп.

Пресс-служба МЧС
Пожар в жилом доме в Узбекистане

Инсон психологиясида «шок» деган ҳолат бор. Дейлик, у "101" рақамини ёддан билса ҳам, ёнғин рўй берганида, ўзини йўқотиб қўйиб, керакли рақамни тера олмаслиги мумкин. Қолаверса, 70 % ҳолатларда ёнғин ҳақида кеч хабар берилади. Кўп жойда уй ёнгани ҳақида қўшнилардан хабар келиб тушади.

- Тажрибали ўт ўчирувчи сифатида фуқаролардан нимани сўраб қолардингиз?

- Биласизми, бир ҳолат кўп кузатилади, кўпинча ёнғин бошланганида, фуқароларимиз оловни мустақил ўчиришга ҳаракат қиладилар. Масалан, ошхонада ёғ ёна бошласа, устига бир челак сув ағдариб юборишади ва ёнғин ўчиш ўрнига аланга олиб кетади. Бундай ҳолатларда ёнаётган ёғ устини дарҳол қопқоқ билан ёпиш лозим. Токли асбоблар ёнадиган бўлса, сув сепиш қатъиян мумкин эмас. Инсонни шу ернинг ўзида ток уриши, нохушлик юз бериши мумкин.

© Sputnik / Дильшода Рахматова.
Будни узбекских пожарников. Кстати, общий вес комплекта экипировки достигает в среднем 35-45 кг

Ёнғин бошланганида ҳар бир сония ғанимат. Айтайлик, ёнғинни бартараф этиш хизмати рақами “101” бўлганига бир неча йиллар бўлиб кетган бўлса ҳам, ҳали ҳам "01"га қўнғироқ қиладиганлар бор.

Ёнғин рўй берганида, бақир-чақир, қўшниларни ёрдамга чақиришга вақт сарфламасдан, дарҳол ўт ўчирувчиларга қўнғироқ қилиш лозим. Имкон бўлса, зарур ҳужжатларни олиб ёнғин рўй бераётган жойни имкон қадар тезроқ тарк этиш лозим. Бу ҳақда биз кўп гапирамиз, афсуски, аксарият ҳолларда фуқароларимиз лоқайдлик қиладилар. Умид қиламизки, ёнғин балоси улардан йироқ бўлади.

Суҳбатдошим билан интервьюни якунлар эканман, "Бу хавфли касбни танлаганингиздан афсусланмайсизми?", дея савол бераман. Жамолиддин Ҳайитматов ҳеч қачон афсусланмаганини айтади. "Тўғри, қийинчилиги кўп, лекин биласизми, ёнғин ўчирувчиларни бутун дунёда қадрлашади. Олов ичига кириб, бир инсон ҳаётини қутқарганингизда, миннатдорлик билдиришни унутиб қўйсалар ҳам ранжимаймиз. Ахир касбимизда фидойилик биринчи ўринда туради. Лекин оддийгина "раҳмат" сўзи ҳам биз ўт ўчирувчилар учун жуда катта рағбат", - дейди суҳбатдошим.

Айтганча, Ўзбекистонда аҳоли сони йилига кўпаяётгани, бу эса турар ва нотурар жойларнинг сони кўпайиб боришига сабаб бўлаётганига қарамай, сўнгги ўн йилда содир бўлган ёнғинлар, уларда ҳалок бўлган ва тан жароҳати олганлар сони камайиб бормоқда. Масалан, 2008 йилда 14 725та ёнғин бартараф этилган бўлса, 2017 йилга келиб, бу рақам 12 705тани ташкил этди. Вафот этганлар сони 218 нафардан 159 нафарга камайиб, сўнгги беш йилда содир бўлган ёнғинларнинг 80 фоизи бошланғич даврида бартараф этилди. Натижада 399 нафар кишининг ҳаёти сақлаб қолинган.

572
Аждар Куртов. Архивное фото

Афғонистоннинг ва Марказий Осиё билан яқинлашуви эҳтимоли кам - Куртов

10
(Янгиланган 10:23 02.07.2020)
Марказий Осиё ва Афғонистон ҳеч қачон яхлит бўлмаган. Айниқса совет даврида МО республикалари ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан илдам ривожланиб кетган.

ТОШКЕНТ, 2 июл - Sputnik. "Миллий стратегия муаммолари" журналининг бош муҳаррири ва сиёсатчи Аждар Куртов Sputnik мухбирига Ғарб давлатлари Афғонистонни Марказий Осиё билан ягона ҳудуд сифатида ҳисоблашга ҳаракат қилаётганига қарамасдан МО ва Афғонистон орасида иқтисодиё муносабатлар ривожланиши эҳтимолллиги кам деди.

Эслатиб ўтамиз, бироз олдин "С5+1" форматидаги "Марказий Осиё - АҚШ" конференцияси бўлиб ўтган эди. Унда Ўзбекистон, Тожикистон, Туркманистон, Қозоғистон ва Қирғизистон  ташқи ишлар вазирлари иштирок этган эди.

Ушбу анжуманда муҳокама қилинган мавзулардан бири - халқаро ҳамжамиятнинг Афғонистон муаммоларини ҳал қилишдаги роли бўлган эди. 

Куртов айтишига қарагандан Афғонистон кўплаб халқаро экспертлар томонидан Марказий Осиёнинг бир қисми деб баҳоланади.

"Хусусан, АҚШда "Катта Марказий Осиё" деган термин бор ва у Афғонистонни ҳам ўз ичига олади. Бундай қилишдан мақсад - Марказий Осиё республикаларига бўлган муносабатни қайта кўриб чиқишдир. Собиқ Иттифоқнинг бешта республикасига бўлган муносабатни Афғонистон билан боғлаш ва шундай йўл билан Россия ролини кичрайтириб кўрсатишдир", - дейди эксперт. 

Лекин Марказий Осиё ва Афғонистон ҳеч қачон яхлит бўлмаган ва бунга бир неча сабаблар бор, деб ҳисоблайди эксперт. 

"Афғонистоннинг ва Марказий Осиё республикаларининг тарихий ривожланишида жиддий фарқ бўлган. Айниқса совет даврида. Ушбу ҳудудларнинг иқтисодий ва ижэтимоий ривожланишига назар солсак, Марказий Осиё республикалари Россия ёрдамида жуда илгарилаб кетганини кўрамиз", - дейди Куртов. 

Эксперт фикрига кўра, АҚШ ушбу ҳудудга кириб келишидан мақсади, биринчи навбатда ўз фойдаси йўлида амалга оширмоқда. 

- Вашингтоннинг Афғонистон бўйича режаси чипакка чиқди. Энди америкаликлар бобсқичма-босқич қўшинларни олиб чиқишни режалаштирмоқда. Энди америкаликлар "чиқиш юмошоқроқ" бўлиши учун қўшни давлатларни ҳам ушбу  жараёнга жалб қилмоқчи, - дейди эксперт.

"С5+1" форматида таклиф қилинаётган лойиҳаларнинг ҳеч бири ҳудуддаги реал геополитик вазиятни ҳисобга олмайди. Лекин тан олиш керакки айрим муваффақиятли лойиҳалар ҳам бўлган. Хусусан, АҚШ иштирокида Панж дарёси устидан Афғонистон ва Тожикистон орасида кўприк қуриш, Ўзбекистон иштирокида Афғонистонда темирйўл қурилиши. 

Ушбу лойиҳалар икки томонлама муносабатларни ривожлантиришда ижобий рол ўйнади, лекин Афғонистон муаммосини ҳал қилишда жиддий ёрдам бермайди, деб хулоса қилади Куртов.

Эспертнинг тўлиқ нутқини аудиоподкастимизда тингланг.

Куртов: сближение между странами ЦА и Афганистаном вряд ли произойдет
10

Коронавирусдан соябон. Маҳаллий дори препарати иккинчи тўлқиндан ҳимоялайди

449
Дори воситаларини яратишга одатда йиллар талаб этилади. Шу сабабли, баъзи олимлар шошилинч тарзда коронавирусга қарши вакциналарни ишлаб чиқишни бошлаган бўлсалар, бошқалари мавжуд дориларни синаб кўришга қарор қилишди.

ТОШКЕНТ, 1 июл - Sputnik, Владислав Стрекопытов. Соғлиқни сақлаш вазирлиги коронавирусга қарши фавипиравир асосида яна бир Россия препаратини - Саранскдаги "Биохимик" заводининг “Арепливир” дорисини маъқуллади. Биринчиси – “Авифавир” - май ойининг охирида тасдиқланган. Аммо клиник синовлар фақат апрел ойида бошланди. РИА Новости фармацевтика компаниялари бундай қисқа  муддатларда қандай уддалай олганликларини аниқлади.

Коронавирусни даволашда янги давр

COVID-19га қарши дорилар яратилишини фақатгина инсониятни бактериал инфекциялардан сақлаб қолган антибиотикларни кашф қилиш билан таққослаш мумкин. Ва Россия биринчилардан бўлиб янги хавфли касалликка қарши дори ишлаб чиқди. Клиник тадқиқотлар шуни кўрсатдики, унинг самарадорлиги 90 фоизни ташкил этади, яъни ўз вақтида даволанган ўн кишидан тўққизтаси ўлмаслиги кафолатланган.

Дармон излаб

Дори воситаларини яратишга одатда йиллар талаб этилади. Шу сабабли, баъзи олимлар шошилинч тарзда коронавирусга қарши вакциналарни ишлаб чиқишни бошлаган бўлсалар, бошқалари мавжуд дориларни синаб кўришга қарор қилишди.

Хусусан, антивирус, иммуномодулятор ва респиратор воситалар синовдан ўтказилди. Эбола вирусига қарши ишлатилган ва SARS ва MERS билан курашда самарали бўлган Американинг “Ремдесивир”ига, шунингдек, Япониянинг гриппга қарши “Фавипиравир” дорисига алоҳида умидлар билдирилган.

Иккала дори ҳам РНК-вируслари гуруҳига кирувчи SARS-CoV-2га қарши кенг таъсир доирасига эга. Улар РНКга қарам бўлган РНК-полимеразани, ҳужайрадаги патогенни кўпайтириш учун зарур бўлган ферментни бостиради. Бошқа дорилар эса фақатгина вирусни ҳужайраларга киришига тўсқинлик қилади.

“Ремдесивир” АҚШ ва Германияда клиник синовлардан муваффақиятли ўтди ва 1-май куни АҚШ Озиқ-овқат маҳсулотлари ва дорилар бошқармаси (FDA) синов тугаганидан икки кун ўтгач, соддалаштирилган тартибда COVID-19 ни даволаш учун “Ремдесивир”дан “фавқулодда фойдаланишга” рухсат тақдим этди.

Россиялик олимлар ва фармацевтика компанияларининг вакиллари япон дорисини асос қилиб олиб, тез фурсатда клиник тадқиқотларни ўтказдилар ва “Фавипиравир” асосида дори воситасини чиқаришни бошладилар.

“Фавипиравир”дан “Арепливир”гача

Fujifilm Holdings таркибига кирувчи Toyama Chemical компаниясифавипиравирни  2002 йилда гриппга қарши восита сифатида ишлаб чиқди. Аммо, ҳайвонларда ўтказилган тажрибалар шуни кўрсатдики, ҳомиладорлик пайтида уни қўллаш мумкин эмас, чунки ҳомиланинг ДНК-сига салбий таъсир кўрсатиши ва хомиланинг шикастланиши хавфи мавжуд, шунинг учун уни маъқуллаш билан қийинчиликлар пайдо бўлди.

2014 йилда фавипиравир “Авиган” савдо номи остида рўйхатга олинди.Ундан фақат гриппнинг бошқа вирусга қарши воситаларга чидамли янги штаммларига нисбатан, яъни охирги чора сифатида фойдаланишга рухсат берилди. Олти йил давомида бундай вазият ҳеч ҳам рўй бермади ва агар коронавирус бўлмаганида дори ҳақида унутишлари мумкин эди.

2020 йил феврал ойида, Фавипиравир Zhejiang Hisun Pharmaceutical компанияси томонидан гриппга қарши дори сифатида Фавилавир номи билан чиқарадиган Хитойда, дорини COVID-19дан даволашда қўллай бошлашди. Март ойида хитойликлар мисолини Япония ва Италияда ҳам қўллай бошлашди.

Апрел-май ойларида Россияда ушбу дори воситасининг ҳар ҳил вариантини учта фармацевтик компания синовларини бошлаб юборди – “ХимРар”, “Промомед” ва “Р-Фарм” гуруҳига кирувчи “Технология лекарств”. Биринчи бўлиб Соғлиқни сақлаш вазирлигининг маъқуллашини Россия тўғридан-тўғри инвестициялар жамғармаси (РФПИ) кўмагида “ХимРар” компаниясида яратилган “Авифавир” қўлга киритди. Мана энди - Саранскдаги “Биохимик” заводида “Промомед” МЧЖ томонидан ишлаб чиқарилган “Арепливир”.

“Янги коронавирус инфекциясининг мураккаблиги шундаки, этиологик жиҳатдан ишлайдиган дори мавжуд эмас, яъни унинг келиб чиқиш сабабини йўқ қиладигани. дейди Пётр Белый, “Промомед” МЧЖ директорлар кенгаши раиси РИА Новости-га. - Биз Японияда бошқа касалликни даволаш учун яратилган молекулани олдик ва кенг миқёсли клиник синовларни биринчилардан бўлиб ўтказдик. Бу борада Россия кўплаб мамлакатлардан олдинда қолмоқда”.

“Биохимик” АЖ - энг йирик дори воситалари ишлаб чиқарувчиларидан бири. Тўлиқ цикл заводи барча турдаги дори-дармонларни ишлаб чиқаради.

“Бизда жуда катта биотехнологик платформа мавжуд - биз билан ишлайдиган ходимлар, асбоблар, технологиялар, олимлар ва клиникачилар. Бу бизга деярли тез ҳаракат қилишимизга имкон берди, - дейди Белый. - Биз биологларни жалб қилдик. Одамлар дам олиш кунисиз ишладилар. Меъёрлар, курслар, модданинг қанчалик тоза бўлиши кераклигини қайтадан ҳисоблаб чиқишга тўғри келди. Натижада, барча технологик ечимларни ўзимиз ишлаб чиқдик”.

Исботланган самарадорлик

Ўрта оғирликдаги коронавирус инфекцияси тасдиқланган 210 бемор иштирок этган клиник синовлар Москва, Санкт-Петербург, Саранск, Смоленск ва Рязан шаҳарларидаги тиббий муассасаларда ўтказилди.

Ушбу вирусга қарши препаратни қабул қилган беморларнинг 70 фоизида жиддий бурилиш касалликнинг биринчи кунидаёқ юз берган, тўрт кундан кейин эса вирус танадан ғойиб бўлган. Ўнинчи кунда беморларнинг юз фоизида ПЦР таҳлили салбий чиқди. Стандарт даволаниш қўлланган назорат гуруҳида ушбу даврда 70 фоиз бемор даво топди.

“Арепливир” жуда яхши натижалар берди, - дейди Россия Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, тадқиқотлар олиб борилаётган марказлардан бири бўлмиш Н.П. Огарев номидаги Мордовия давлат университети Тиббиёт институти директори Лариса Балыкова. - Учинчи куннинг ўзида одамларда ҳароратни пасайди, умумий интоксикация аломатлари тезда регрессия бўлди ва аҳволи яхшиланди. Ўнинчи кунга ўпка зарарлини ҳажми 25-35 фоизга камайди”.

Шу биланбирга, ҳеч қандай ножўя таъсир кузатилмади – фақат препаратни ҳомиладор аёллар қабул қилмаса бас.

Терапия қанчалик тез бошланса, самарадорлик шунчалик юқори бўлади ва асоратлар хавфи камаяди. “Вирус кўпайишини блокировка қилиш дарҳол сезиларли самара беради. Шифокорларда авваллари бу каби дори бўлмаган”, -  дейди Белый.

Самарадорлик сири

Бундай қисқа вақт ичида клиник синовлар билан самарадорилиги тасдиқланган инновацион препаратни ишлаб чиқилиши ва ишлаб чиқарилиши бошлангани мутахассисларнинг фикрича - мутлақо ноёб ҳолатдир.

“Биз янги касалликка қарши дори воситасини бир ярим ой ичида ишлаб чиқдик. Илгари бунга ишониб бўлмас эди, - деб шарҳлайди клиник тадқиқотлар раҳбари, Россия Фанлар академиясининг академиги Дмитрий Пушкарь. - Аммо бу нафақат дори воситасини тезда синтез қилган биологлар хизмати. Тизимли биологлар ва клиникачилар, олимлар ва ишлаб чиқарувчилар ҳаракатларининг бирлашуви ҳукуматнинг қонунчилик ташаббуслари ёрдамида амалга ошди”.

Гап 3 апрелда қабул қилинган 441-сонли қарор ҳақида кетмоқда.

“Ушбу ҳужжатга мувофиқ, клиник тадқиқотлар, фармацевтика экспертизаси ва эксперт баҳолашлари кенг миқёсда олиб борилади, аммо клиник тадқиқотлар учун рухсат аввалги каби бир неча ой давомида эмас, балки бир неча кун ичида берилади. Худди шундай тезликда тадқиқотлар натижалари ҳам баҳоланади, - дейди Петр Белый. - Бу нафақат Фавипиравирга тааллуқли. Бизнинг ҳамкасбларимиз тез фурсатда интерлейкинларни блоклайдиган моноклонал антитаначаларни чиқардилар, у коронавирус инфекцияси бўлган беморларда цитокин бўрони ривожланишига тўсқинлик қилади. Ҳукумат фармацевтика саноатига инсон ҳаётини сақлаб қолиш учун инновацион дори-дармонлар билан таъминлашга мисли кўрилмаган имконият берди”.

“Биз учун қонунчилик муҳим аҳамиятга эга, - деб давом этади академик Пушкарь. - 441-чи қарор чиққанидан кейин ҳамма илҳомланиб кетди, ва модда дарҳол ишлаб чиқилди. Агар ҳукуматнинг ташаббуси бўлмаганда, ҳеч ким Фавипиравирни эсга олмаган бўларди. Одамлар, қонунчилик уларнинг фаолиятига бошқа тўсқинлик қилмаслигини тўлиқ англасалар, бизда илғор дори-дармонлар ва технологиялар пайдо бўлиши турган гап”.

Дори қачон ишлай бошлайди?

“Арепливир”нинг клиник синовлари тўлиқ якунланди, натижалар қайта ишланиб, улар Соғлиқни сақлаш вазирлигига етказиш учун тайёрланмоқда. Агар вазирлик уларни оператив кўриб чиқса ва вақтинча рўйхат гувоҳномасини доимийга ўтказиб берса, дори июл ойининг бошларидаёк касалхоналарда пайдо бўлади, кузда ҳамма ҳаётни сақлайдиган дори воситаси билан таъминланади.

“Касалликнинг кузда кутилаётган иккинчи тўлқини қандай бўлишидан қатъи назар, бизда хавфсизлик соябони бор”, - деб таъкидлайди Петр Белый.

Вирусга қарши воситалар, интерлейкинлар блокловчилари ва антибиотиклар - COVID-19 комплекс терапиясининг учта таркибий қисмидир. Биринчиси вируснинг қайталанишини, кўпайишини блокировка қилади, бусиз эса вирус танадаатиги бир неча соат яшай олади ҳолос. Иккинчиси назоратсиз яллиғланишни келтириб чиқарадиган ҳаддан ташқари аутоиммун реакциянинг ривожланишнинг олдини олади. Учунчиси қўшилиб кетадиган бактериал патогенлар билан курашади. Ва энди бу дориларнинг барчаси Россияда ишлаб чиқарилмоқда.

449