Жители Узбекистана

Ўзбекистонда қанча одам яшашини ҳеч ким билмайди

6419
(Янгиланган 12:30 27.07.2019)
Тез орада барча МДҲ давлатларида аҳолини рўйхатга олиш ишлари бошланади. Аммо Ўзбекистон бундан истисно. Sputnik нега республикада статистик маълумотларни янгилашга шошилишмаётганини очиқлашга ҳаракат қилди

ТОШКЕНТ, 27 июл — Sputnik. Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги иштирокчи-мамлакатларида тез орада бошланадиган кенг кўламдаги аҳолини рўйхатга олиш ишлари сюрпризларни олиб келиши мумкин, деб ҳисоблашади МДҲ давлатлараро статистик қўмитаси вакиллари.

"МДҲ давлатларида аҳолини рўйхатга олиш ишлари жорий ва келгуси йилларнинг октябр ойларида ўтказилади. Ўзбекистон бундан истисно. У ерда рўйхатга олиш ишлари 2022 йилда ўтказилади. Шунингдек, Украинада аҳолини рўйхатга олиш ишлари ўтказиладиган аниқ санани айтолмайман. 2016 йилда мамлакат биз имзолаган умумий битимга қўл қўймаган, лекин қизиқ баёнот эълон қилган: "Биз буни имзоламаймиз, лекин ҳаммага алам учун аҳолимизни рўйхатдан ўтказамиз", деган. Ва бу бизни жуда қувонтиради", - деб ҳикоя қилди Sputnik агентлигига МДҲ давлатлараро статистика қўмитаси раиси Владимир Соколин.

Украина битта рўйхатга олишни ўтказиб юборган бўлса, МДҲ статистика қўмитасини кўпроқ Ўзбекистон ташвишга солмоқда. Бу ўлкада охирги марта аҳоли 1989 йилда рўйхатдан ўтказилган ва республика ўша вақтда СССР таркибида бўлган.

"Ўзбекистон энг катта бош оғриғимиз. Охирги 30 йил ичида у ерда жиддий миграция жараёнлари кечган. Ҳозирда у ерда қанча инсон яшашини ҳеч ким айта олмайди. Лекин рўйхатга олиш ишларини ўтказаётган бошқа мамлакатлар материалларида уларда ўзбеклар сони бирданига кўпайгани кўриниб турибди. Демак, бу давлатларга улар қаёыдандир келишган", - дея тушунтиради Соколин.

Соколиннинг айтишича, Ўзбекистонда хубби бир вақтлар Молдовадаги каби - мамлакатдан аҳоли оқими юз берган бўлиши мумкин. У ерда 3,5 миллион киши истиқомат қилади, деб ҳисоблаб келинган, аммо 2014 йилда ўтказилган рўйхатга олиш ишларидан сўнг "бир миллион киши қаёққадир ғойиб бўлгани" аниқланган.

Молдовадан фарқли ўларов Ўзбекистонда кадрлар муаммоси мавжуд - 30 йил ичида кекса ёшдаги статистика ходимлари ишдан кетишган, ёшлари ҳали иш ўрганмоқда ва нимани қандай бажариш кераклигини яхши тасаввур эта олишмайди. Владимир Соколиннинг айтишича, статистикани машиналар эмас, тирик одамлар тўплайди, уларни эса ҳали кўп нарсага ўргатиш лозим.

"Мен баҳорда Тошкентда бўлдим. Совет иттифоқи даврида ўзбек статистикаси энг яхшилардан бири эди ва улар ҳозир бор ҳаракатни ўша даражани тиклашга йўналтиришган. Мамлакатнинг ёпиқлиги туфайли ҳамкасблар билан мулоқотнинг узилиб қолганлиги соҳага салбий таъсир кўрсатган. Шунга қарамай, рўйхатга олиш қарори қабул қилинган, Ўзбекистон ҳукумати барча халқаро форумларда фаол қатнашмоқда. Улар бандай тадбирларда кўрган ва ўрганганларини ўзларида жорий этишга ҳаракат қилишмоқда", - дейди МДҲ бош статисти.

У шунингдек Ўзбекистон аҳолини рўйхатга олиш муаммоси билан яккама-якка қолмаслигини айтиб, тинчлантиради. Мамлакатга биринчи галда Мустақил давлатлар ҳамдўстлиги статистика қўмитаси, МДҲ давлатлари миллий статистика хизматлари, халқаро ташкилотлар ва Россия ёрдам беришини айтади.

"Айтганча, БМТ аҳолишунослик жамғармаси ҳозирда РФ ТИВ билан ишламоқда, бундан кўзланган мақсад, Россия маълум миқдордаги маблағларни ўзбек статистикасига ёрдам учун ажратиб бериши керак. Россия улкан салоҳиятга эга, Россия ўз ҳамкасбларига ҳамиша ёрдамга келади", - дея таъкидлайди Владимир Соколин.

У шунингдек, аҳолини рўйхатга олиш ишлари амалга оширилгач, сюрпризлар бўлиши мумкинлигини истисно этмайди. "Ўзбекистон - мусулмон давлат эканлигини, у совет давридаги шароитлар эмас, янги шароитларда яшаётганини унутмаслик лозим. Эҳтимол, бир оилада нечтадан рафиқа ва фарзандлар борлигини билгач, ҳайратга тушармиз. Ушбу демографик характеристикалар аҳоли ўсишини белгилаш, соғлиқни соқлаш соҳаси ҳамда таълим соҳаларида маълум режаларни амалга ошириш учун жуда муҳим. Статистика шунчаки катта қизиқиш учун эмас, балки ҳолатни тўғри тушуниш ва олдинга ҳаракат қилиш учун амалга оширилади", - деб ишонтиради статист.

Айтишича, рўйхатга олиш материаллари демографик келажакка назар ташлаш имконини беради, шу билан бирга бунда ҳар бир мамлакат аҳолисининг нафақат жинси ва ёш таркиби ҳақида билиш мумкин, балки нолдан 16 ёшгача бўлган қизларни ҳисоблашда ўн йилликлар олдинга аҳоли сонини прогнозлаштиришга имкони ҳам вужудга келади.

"Амалиётда бу рақамлар 99,9% тўғри бўлиб чиққан, албатта, агар уруш, очлик ва эпидемия рўй бермаса", - дейди Владимир Соколин.

6419

Ҳақиқат қаерда? Арманистон ва Озарбайжон баёнотлари ва раддиялари кураши

196
Урушдаги контрпропаганда, одатга кўра, душман жанговар руҳини тушириш учун ишлатилади - бунда унинг йўқотишлари сони бўрртирилиб, ўз шахсий ютуқлари ҳам ортиқча катталаштирилган усулдан фойдаланилади

2020 йил сентябр ойида Тоғли Қорабоғда бўлиб ўтган Озарбайжон ва Арманистон ўртасидаги қуролли қарама-қаршилик ҳаддан зиёд кўп миқдордаги хабарлар тарқалаётгани билан олдингиларидан фарқ қилмоқда, эътиборли жиҳати ушбу хабарлар эълон қилиниши билан, шу оннинг ўзидаёқ қарши томон раддияси эълон қилинмоқда. Бу халқаро кузатувчиларга вазиятни таҳлил қилиш ишларини қийинлаштирмоқда, Боку ва Ереваннинг ҳар қандай расмий баёнотларига нисбатан ишончсизликни уйғотмоқда.

Сентябрдаги жанговар ҳаракатлар кечган кунлар давомида сон-саноқсиз миқдордаги шубҳали рақамлар, фактлар, шаффоф бўлмаган эпизодлар тўпланди. Мисол учун, Арманистон Мудофаа вазирлиги маълумотига кўра, 49та озарбайжон дронлари уриб туширилган, аммо фақат бир дона учувчисиз учиш қурилмаси(УУҚ)нинг қолдиқлари фотосурати эълон қилинган. Ўз навбатида, Озарбайжон Мудофаа вазирлиги 18та арман УУҚ, шунингдек, 80та арман танклари ва бутун бошли шахсий таркиб полки (икки мингга яқин киши) йўқ қилингани ҳақида хабар берди. 

Ўтган ўн йиллик давомида тан олинмаган Тоғли Қорабоғ Республикаси ҳудудида кечган ҳарбий-сиёсий турбулентлик давомида Арманистон ва Озарбайжон жанговар ҳолатда 20га яқин дронларни йўқотган эди. Фронт бўйича мудофаадаги позициялари бир километрни эмас, ундан кўпроқ масофани эгаллайдиган арман полкини тезликда йўқ қилиш учун, эҳтимол, оммавий қирғин қуроллари керак бўлади.

Лекин Арманистон Мудофаа вазирлиги ҳам 790 нафар озарбайжон ҳарбий хизматчилари йўқ қилинганлиги ҳақида хабар қилди. Агар бу йўқотишлар рост бўлса, бундай темпда икки армия қишга етиб бормайди. Эслатиб ўтаман, турли маълумотларга кўра, мобилизацияга қадар Озарбайжон 65 мингдан 125 минггача "милтиққа", Арманистон ва тан олинмаган Тоғли Қорабоғ эса - 65 минггача амалдаги ҳарбий хизматчиларга эга бўлган.

Арманистон Мудофаа вазирлиги баёнотига кўра, 29 сентябр куни турк ҲҲКга тегишли F-16 қирувчиси озарбайжоннинг Гянжа аэродромидан ҳавога кўтарилган ва Варденис тумани ҳудудида Арманистоннинг Су-25 ҳужум самолётини уриб туширган. Учувчи майор Валерий Данелин қурбон бўлган. Самолёт қолдиқлари фотолари эълон қилинган, аммо уларга қараб фожиа сабабларни аниқлаштириш жуда қийин.

Арман ҳарбий идораси жанговар ҳаракатларга турк кучлари жалб қилинганлигини исботловчи тўлиқ далилларни тақдим этишни ваъдасини бермоқда. Ҳозирча эса Озарбайжон ва Туркия авиа-зарба тўғрисидаги маълумотларни рад этишди. Бокунинг таъкидига кўра, улар жанговар авиациядан умуман фойдаланмайди.

Арманистон Республикаси президенти ёрдамчиси Хикмет Гаджиев маълумотларига кўра, иккита арман Су-25 самолёти тоғга урилиб, портлаган. Бу сингари ҳодисалар аввал яхши кўринмаслик ҳолатларида - Арманистонда ва бошқа давлатларда юз берган. Самолёт техник эскирганлик ёки Арманистоннинг Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа тизимларининг тасодифий (дўстона) ўт очиши туфайли ҳам қулаган бўлиши мумкин. Мабодо арман Су-25 рақиб томонидан уриб туширилган бўлса, Арманистон Мудофаа вазирлиги мутахассислари турк F-16 қирувчиси парвозини нима ёрдамида кузатишди, ва унда нега Ганжа аэродроми бўйлаб бўлса ҳам жавоб зарбасини йўллашмади.

30 сентябр куни журналистлар билан учрашувда Арманистон бош вазири Никол Пашинян Озарбайжон (ва F-16)га қарши Су-30СМ қирувчилари ва "Искандер" ОТРКлари эҳтимолий қўлланилиши хусусидаги саволга тўғри жавоб беришдан қочди.

Россия ва жаҳон ҳамжамиятининг аксарият мамлакатлари Боку ва Ереванни зудлик билан ўт очишни тўхтатишга чақиради. РФ президенти Владимир Путин 29 сентябрь куни Арманистон Бош вазири Никол Пашинян билан бўлган суҳбатда можаро зонасидаги жанговар ҳаракатлардан чуқур ташвишдалигини билдирди, ва деэскалация зарурлигига эътибор қаратди.

РФ преззиденти Владимир Путиннинг озарбайжонлик ҳамкасби Илҳом Алиев билан мулоқоти зарурат туғилганида бўлиб ўтади.

196
Ракетные установки Азербайджана ударили по Нагорному Карабаху

Қорабоғдаги зиддийлашув ва дронни қўллашдаги "сурия" тажрибаси

763
Тоғли Қорабоғдаги ҳарбий ҳаракатлар можаро томонларининг технологик жиҳатдан сезиларли тараққий этганини намоён қилмоқда, деб ёзади ҳарбий шарҳловчи Александр Хроленко

Озарбайжон ва Арманистон қўшинлари разведка ва зарба учувчисиз учиш қурилмалари (УУҚ)дан - "сурия тажрибаси"ни ҳисобга олган ҳолда фаол фойдаланишмоқда. Бу табиийки жонли куч ва техникада йўқотишлар сони ортишини келтириб чиқармоқда.

Яқин ўтмишда рўй берган худди шу сингари жанговар ҳаракатлардан фарқли ўлароқ, Қорабоғдаги ҳозирги оғир аслаҳалар қўлланилаётган зиддият жанг майдонида олинган видео билан кечаётганига гувоҳ бўлмоқдамиз. Бу кадрларда Озарбайжон ва Арманистоннинг ҳавода мунтазам кузатилаётган разведка ва зарба дронларини кўриш мумкин.

Арманистон ҳарбий идораси маълумотларига кўра, озарбайжон қўшинлари 29 сентябрь куни арман ҳудуди Варденис шаҳрида жойлашган ҳарбий қисм бўйлаб туркияда ишлаб чиқарилган дрон ёрдамида авиазарба беришди. Сал олдин Озарбайжон Мудофаа вазирлиги Арманистон қуролли кучлари Қорабоғ билан чегаратуташув жойида аҳоли пунктлари Арманистон ҳарбий кучлари томонидан ўққа тутилгани ҳақида баёнот берган эди.

Позиция жанглари давом этмоқда, рақиблар бир-бирига алоҳида (нуқтали) зарба беришмоқда. Можаро ҳудудидан қочоқлар сезиларли оқимининг йўқлиги ҳам жанговар ҳаракатларнинг нисбатан босиқ характеридан далолат бермоқда.

Қайноқ осмон

Айни вақтда экспертлар ҳамжамияти фақатгина АР ва ОР ҳарбий идораларининг расмий маълумотига таянишлари мумкин. Қорабоғ кучлари гўёки 49та озарбайжон дронларини уриб туширган, ўз навбатида, арман армияси 18та УУҚдан жудо бўлган. Тахминимча, рақамлар ўта бўрттирилган.

Таққослаш учун, ўтган ўн йил мобайнида Тоғли Қорабоғда йигирмага яқин озарбайжон ва арман УУҚлари уриб туширилган эди. Аммо ҳар нега қарамай, минтақадаги дронлар уруши - бу ҳақиқат. Сурия тажрибаси эса шуни кўрсатмоқдаки, замонавий қуролли можароларда учувчисиз комплекслар аҳамияти мунтазам ортиб бормоқда.

Яқин келажакда жанговар ҳаракатлар стратегияси ва тактикаси кўп ҳолларда сунъий онгга эга бўлган разведка олиб бориш ва зарба бериш, юз ва ҳатто минглаб километрлардаги нишонларга "қўли етадиган" автоном учар аппаратлари томонидан белгиланади. Шу бугуннинг ўзида ҳам ЎЎҚлар томонидан жанговар ҳаракатлар зоналарида суткасига 24 соатлик назорат таъминланмоқда.

© Sputnik / Виталий Тимкив

Қорабоғ зиддиятида Боку асосан Исроилда ишлаб чиқарилган, 50 килогача юк кўтаришга қодир ва ҳаракат масофаси 250 км гача бўлган Aerostar, Hermes, Heron ва Harop дронларидан фойдаланмоқда. Бундай аппаратларни разведкада, ўт зарбасини тўғирлашда ҳамда рақибнинг жонли кучи ҳамда енгил зирҳланган техникасига қарши курашда бошқарилувчи жанговар захира сифатида қўллаш мумкин.

ЎЎҚ қимматбаҳо, ва Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа тизимлари воситалари учун етарлича сезилишга эга. Масалан, Hermes 20 миллион долларга яқин туради, аммо уни нишонга сари йўлда уриб туширишлари мумкин. Ҳаражатларни оптималлаштириш учун Озарбайжон исроилнинг Aeronautics Defense компанияси ишлаб чиқарадиган дрон-камикадзе "Орбитер-1К" Systemsнинг хилларидан бирига ўхшаш, ўз-ўзидан тўғирланадиган, кўринувчан ва инфрақизил диапазонларда кузатув оптик-электр тизимига эга, осмонни қўриқловчи "Зарба" жанговар захираларини лицензион ишлаб чиқарилишини йўлга қўйди.

Каттагина маблағга эга бўлмаган ҳолда, Ереван ўз мудофаа саноати имкониятларига таянмоқда. Арманистон "Крунк" типидаги енгил (20 килогача юк кўтариш ва ҳаракат масофаси 150 км бўлган) ҳамда тоғли жойлар учун арзон ва самарали бўлган ўта кичик "Базе" разведка ва зарба аппаратларини ишлаб чиқармоқда ва қўлламоқда. Арман армиясининг 95%дан ортиқ дронлари - маҳаллий ишлаб-чиқарувчилар маҳсулотидир.

Жанубий Кавказ барқарор дунё учун қайноқ нуқта ва юқори технологик қурол учун анча тор бўлиб қолмоқда. Бундай юқоритехнологик қурол борган сари кўпаймоқда. Аммо жанг майдонида томонларнинг бирининг тотал устуворлиги ҳозирча кузатилмаяпти.

763
Фрагмент Капитолия Вашингтона

Тизим бузилди: Америка ушбу инқироздан иккала партиясини ҳам йўқотиб чиқади

26
(Янгиланган 16:16 01.10.2020)
Америка жамиятининг бугунги ривожланиш даражасига икки партияли тизим мос келмай қолган бўлсачи? Балким уларга КПССга ўхшаган бир партияли тизим керакдир? Ёки Россияга ўхшаш кўп партияли тизим кўпроқ мос келар?

ТОШКЕНТ, 26 сен — Sputnik. Бу аллақачон содир бўлиши керак эди: америкалик сиёсатчи айтганидай – бугунги кризисдан Америка иккала партиясини ҳам йўқотиб чиқади, деган эди. Демократик ва Республикачилар партияларидан иборат тизим таъмирлашни эмас, тўлиқ алмаштиришни талаб қилади.

Foreign Policy журнали ёзишига кўра, бугунги кунда АҚШ жамиятидаги бўлиниш шу даражага етган-ки, ҳар бир партия бирлигини фақат бошқа партияга бўлган нафрат ёрдамида ушлаб турибди. Республикачидар Трамп атрофида жамланган, акс ҳолра мамлакатла “Маркс революцияси"  бўлади. Демократлар ҳам қолишмайди – улар фақатгина Трамп иккинчи маротаба сайловда ғолиб чиқиши қўрқувга солгани учун бирга бўлиб туришибди, акс ҳолда мафкуравий сабабларга кўра бир бирларини ғажиб ташалаган бўларди.  

Мақола муаллифи Ли Дратман ушбу вазиятдан чиқиш учун ҳар бир сайлов участкасида номзодларнинг узун рўйхати бўйича овоз беришни таклиф қилмоқда. Худди Ирландия, Австралия ва ... (наҳотки?) Россияда бўлганидек. Ушбу услуб кўп партияли тизим яратишда ва вазтятдан чиқишда ёрдам бериши мумкин.

Кўриб турибмизки, Америкадаги инқироз яна бир марта ҳамма учун муҳим бўлган саволни қўймоқда – қандай сиёсий тизим яхши? Бир, икки ёки кўп партиялими?

Бир партияли тизим – нафақат собиқ СССРда бўлган. Кўплаб  давлатлар ушбу тизимдан ўтган. Унда ягона партияга ўзининг мустақил фикрига эга бўлган ҳар қандай фуқаролар қўшилган. Бунга яққол мисол – Сингапур. У ерда ушбу тизим 60 йиллардан буён ишлаб келмоқда ва энди энди ўз “чарчоғини” кўрсатмоқда. Шундай тизимлар Ҳиндистон, Хитой, Тайванда ва деярли бутун Африкада ҳам  ишламоқда. Бундай тизим нимаси билан хавфлилигини ҳам барча яхши билади – дастлабки муваффақиятлардан сўнг у туриб қолиши мумкин. Унда дастлабки ғоялар ўрнига юқоридан буйруқни кутадиган ижрочиларга айланиб қолиши мумкин. Шунингдек бошлиқлар фикрига қўшилмаганларни “тозалаш” хавфи ҳам бор.

Икки партияли тизим – АҚШ мисолида кўрганимиздек, жамият аста секин ҳар бири ўз қадриятларига эга бўлган, лекин бир-бирига нафрат билан қарайдиган 2та тенг гуруҳга бўлиниб қолиши мумкин. Бунда қарама қаршилик фуқаро уруши даражасигача кучайиши мумкин. Кимга керак бунақа тизим?

Кўп партияли тизимнинг ҳам ўз муаммолари бор: масалан, дастлаб мустақил бўлган партияларнинг бир-бирига қўшилиши, турли блок ва альянслар пайдо бўлиши хавфи. Оқибатда икки партияли ёки бир партияли ҳукумат монополия тизим ҳам келиб чиқиши мумкин.  

Ўша мақолада АҚШ ички сиёсий тизими тўғрисида Ли Дратман яна бир қимматли фикрни билдирган. Бугунги воқеалар одатий ҳол, чунки ҳар 24-36 йилда АҚШ сиёсий тизимида цикл  алмашади, кейин ҳаммаси изига тушиб кетади, - деди сиёсатшунос.

 

Бугунги АҚШ тизими асосан 1980 йилларда пайдо бўлган эди. АҚШ 70 йилларда – Вьетнам урушида мағлубиятга учраганидан сўнг жамият шартли икки гуруҳга бўлинган эди. Бири – урушда иштирок этганлар бўлса, иккинчиси – унга қарши бўлганлар. Биринчи гуруҳ фаол ташқи сиёсат тарафдори бўлса иккинчиси кўпроқ ижтимоий муаммоларга эътибор бериш тарафдори бўлганлар эди. Лекин аксарият масалалар бўйича уларнинг иккаласи ҳам ҳамфикр эди. Шу сабабли ҳам тизим яшунча йил яхши ишлаб келди.

Энди бўлса, балким Америка жамияти учун икки партияли тизим мос келмай қолгандир? Балким  уларанинг бугунги ривожланиш даражасига бир партияли ёки кўп партияли тизим кўпроқ мос келар?

26