Запуск крылатых ракет

Ғирром ўйини ёки қуролсизланиш бўйича халқаро шартномаларни бузиш кимга керак

524
(Янгиланган 02:04 14.11.2019)
Юта олмаяпмизми,  демак ўйин қоидаларини алмаштирамиз - халқаро стратегик хавфсизлик шартномалари нима сабабдан бузилаётгани ҳақида.

ТОШКЕНТ, 13 ноя - Sputnik. Ҳуқуқшунос ва ташқи сиёсат магистри Ольга Сухаревская Халқаро стратегик хавфсизлик шартномалари нима сабабдан бузилаётгани ҳақида. 

Ўрта ва яқин масофа ракеталари ҳақидаги шартнома

Стратегик қуролларни камайтириш борасида дунёда биринчи имзоланган шартнома бу “Ядровий қуролни атмосферада синовдан ўтказишни таъқиқлаш ҳақидаги шартнома” бўлган эди. У 1963 йилда Буюк Британия, Совет Иттифоқи ва АҚш томонидан имзоланган. Ундан сўнг яна бир неча шартомалар имзоланган. Улардан айримлаги ҳалигача амал қилмоқда, бошқалари ўз кучини йўқотган.

Михаил Горбачев ва Рональд Рейган томонидан 1987 йилда имзоланган Ўрта ва яқин масофа ракеталарини қисқартириш (ДРСМД) ҳақидаги шартноманинг бекор қилиниши энг катта шов шувларга сабаб бўлди. Ушбу шартномани имзолашга АҚШнинг Европада Совет Иттифоқининг Европа қисмига қарши йўналтирилган ракеталарни жойлаштириши ва Совет Иттифоқининг Европага қарши қаратилган ракеталарини жойлаштириш сабаб бўлган эди.

ДРСМД шартларига кўра, АҚШ ва СССР учиш масофаси 500дан 5000 км гача бўлган ракеталарни ишлаб чиқариш таъқиқланар эди. Улар жумласига ҳарбий денгиз кучлари томонидан қўлланиладиган, қанотли ракеталар ҳам киритилган эди. Масалан американинг “Томогавк” ракеталари Ўрта ер ёки шимолий денгизлардан учирилиши мумкин эди.

АҚШ Россияни асоссиз айблаган ҳолда 2019 йилнинг 1 февралида ДРСМДдан чиқиши ҳақида эълон қилди. АҚШ айбловига кўра Россия 9М729 русумли “Искандер” қанотли ракетасини ишлаб чиқиши билан ушбу шартномани бузган. АҚШнинг ўзи бўлса бундан икки йил олдин 1000км масофагача зарба бера оладиган, самолётларга ўрнатиш учун мўлжалланган қанотли ракеталар ишлаб чиқариш учун маблағ ажратган.

АҚШнинг ушбу қадамига қарши Россия ДРСМД шартномасида ўзининг итирокини расман тўхтатди. АҚШ ҳаракатларига қарама-қарши тенг жавоб сифатида Сергей Лавров Россия ҳам ўрта ва яқин масофага зарба бера оладиган ракеталар ишлаб чиқаришни бошлаганини эълон қилди. Лекин Россия ушбу ракеталарни америка ракеталари Европада пайдо бўлмагунча ҳеч қаерда жойлаштирмаслигини эълон қилди.

“Очиқ осмон”

Энди бўлса АҚШ ташаббуси билан яна бир хавфсизлик шартномаси ўз кучини йўқотиш арафасида турибди. “Очиқ осмон” шартномаси махсус жиҳозланган самолётларнинг ўзга давлат ҳудуди устидан назорат парвозларини амалга оширишни назарда тутади. Бу шартномага аъзо давлатнинг ҳарбий фаолиятини назорат қилиб туриш мақсадида амалга оширилади.

АҚШ устидан парвозларни таъқиқлашга Россия томонидан янги ускуналар билан жиҳозланган икки самолётни сертификация қилиш борасида юборган мурожаатномаси бўлди. Америкалик конгрессменлар ушбу парвозларни “миллий манфаатларга зарар етказувчи жосуслик парвозлари” деб топишди. “Очиқ осмон” шартномасидан чиқиш бўлса айнан АҚШ учун қулайдир. Чунки АҚШ ушбу шартномадан чиқмаган бошқа НАТО давлатлари манбааларидан фойдаланиб Россия ҳудудини кузатишда давом этиши мумкин. Россия бўлса бундай қила олмайди. Спутниклар орқали маълумот олиш мумкин албатта, лекин унда назорат тўлиқ бўлмайди.

Юта олмаяпмизми,  демак ўйин қоидаларини алмаштирамиз - шунақами?

Қандай шартномалар қачон имзолангани ва қандай шароитда улар бекор қилинганини ўрганиб чиққан ҳолда бир нарсани англаш мумкин: АҚШ ва унинг ҳамкорлари бирор соҳада устунликка эриша олмаганда, музокаралар муваффақиятга эришар. СССР ёки Россия техник устунликдан маҳрум бўлиб АҚШ олдинга ўтиб кетса – шартномалар тамом деяверинг. ДРСМД бунга яққол мисол.   

Энди бўлса гипертовушли қурол-яроғни БМТ орқали таъқиқлашга уринишлар бўлмоқда, чунки бу соҳада АҚШ Россиядан орқада қолиб кетдида. АҚШ ана шундай қурол яратган заҳотиёқ ушбу таъқиқ бекор қилинишига ҳам шубҳа йўқ.

Буларнинг барчаси анекдотдаги юта олмагач, ўйин қоидаларини ўзгартиришга ҳаракат қиладиган джентльменга ўхшайди.

СНВ-3 ёки халқаро хавфсизлик қолдиқлари

Бугун Россия ва АҚШ орасида қурол-яроғни чеклаш борасида амал қилаётган ягона  шартнома бу  - Стратегик ҳужум қуролларини қисқартириш ҳақидаги шартномадир (СНВ).

Тунги Кремл, Москва. Архив сурат
© Sputnik / Алексей Дружинин/Антон Денисов/Пресс-служба президента РФ

Фақат ушбу шартномаларни сақлаб қолиш ядро-ракеталар соҳасида мулақ назоратни йўқотишни олдини олиш мумкин.

“АҚШ босқичма-босқич дунёда оддий ва ядровий қуроллар соҳасидаги барча чекловларни, олиб ташлашга ҳаракат қилмоқда, - деб ҳисоблайди ҳарбий эксперт Борис Рожин. ДРСМДдан чиққандан кейин 2021 йилда “СНВ-3”ни ҳам тўхтатиш масаласи кўриб чиқилмоқда. АҚШ ушбу шартномани тўхтатиш ёки АҚШ Россия билан Хитойга  шартномани бутунлай янгилашни таклиф қилиши ҳақида хабарлар турли даражаларда айтилмоқда”.

Рожин айтишига кўра, АҚШнинг бундай ҳаракатлари оқибатида халқаро хавфсизлик тизими бутунлай бузилиб кетиши мумкин.  

Ушбу вазият Россияни ҳам хавотирга солмоқда, деди ташқи ишлар вазири ўринбосари Сергей Рябков. Унинг фикрига кўра, бугунги вазиятда СНВ-3 шартномасини узайтириш стратегик барқарорликни сақлаб қолиш, ядро-ракета қуроли соҳасида назоратни сақлаб қолиш учун ва унинг янги услубларини топгунча амалга оширилган ягона ақлли иш бўлиши мумкин.

524
Денежные купюры: евро и доллары

Эксперт Ўзбекистондан валюта олиб чиқишнинг янги лимити ҳақида: буни олқишлаш керак

107
МДУ Иқтисод факультети Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқиб кетилиши мумкин бўлган валюта миқдори оширилиши юзасидан фикр билдирди.

Ўзбекистонда 1 сентябрдан бошлаб хорижга олиб чиқиб кетиш мумкин бўлган нақд валюта миқдори ошади. Киритилган ўзгартиришларга кўра,   жисмоний шахслар томонидан олиб кирилаётган ва олиб чиқиб кетилаётган 70 млн сўм эквивалентидан ортиқ Ўзбекистон нақд валютаси ва (ёки) нақд чет эл валютаси учун декларация тўлдирилади (амалда 2 минг АҚШ доллари). Шунингдек, 100 млн сўмга тенг ёки ундан ошмайдиган нақд валютани Ўзбекистондан ташқарига божхона назорати қоидаларига амал қилган ҳолда чекловларсиз олиб чиқилади (амалда 5 минг доллар).

Москва давлат университети Иқтисод факультети, Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқилиши мумкин бўлган миқдорни аҳоли даромадларига нисбатан номутаносиб деб атади.

"У бизнес юритаётган ёки маиший мақсадлар учун бирор бир операцияларни амалга оширмоқчи бўлган аксарият одамларнинг эҳтиёжларини қоплайди. <...> Нақд валютани чегарадан олиб чиқиб кетиш, замонавий банк хизматларидан фойдалана олмайдиган одамлар учун мантиқий усуллардан бири бўлиб туюлади", деди у Sputnik Ўзбекистонга берган интервьюсида.

Мутахассиснинг фикрига кўра, трансчегаравий савдо янада фаол ривожлана бошлайди, шунинг учун Ўзбекистон ҳукуматининг қарорини олқишлаш керак.

"Оддий одамлар томонидан оз миқдордаги маблағларни олиб чиқиб кетилиши инқирозли вазиятни яратади деб ҳисобламайман. Буларнинг барчаси чакана савдода эмас, балки аҳолидан фарқли ўлароқ, йирик агентлар ишлайдиган улгуржи савдода, яъни катта миқдордаги валютага эга бўлган экспортчилар ва молиявий ташкилотларда шаклланади", - дея хулоса қилди Буклемишев.

107
Кандидат в президенты США Джо Байден

"Руслар Трампнинг рақиби обрўсини тўкишмоқда" ва улар буни жуда яхши уддалашмоқда

414
(Янгиланган 20:41 12.08.2020)
Жо Байденда муаммолар пайдо бўлди: океан орти ОАВлари таянаётган Америка махсус хизматларидаги манбаларга кўра, уни обрўсизлантириш билан Россия шуғулланмоқда.

Агар бу назариядан келиб чиқадиган бўлсак, Байденнинг штаби Москвадаги рақиблар катта ютуқларга эришганликларини тан олишга мажбур бўлади.

Ҳозирда янгиликлар лентаси Байден ўзига вице-президентликка номзод сифатида қора танли сенатор Камала Харрисни танлагани ҳақида хабарларга тўла. Эҳтимол, Байденни шу қадамни ташлашга мажбур қилишган.

Гап шундаки, яқинда йирик социологик компаниялар томонидан ўтказилган икки сўров натижаларига кўра, Байден ва Трамп тарафдорлари ўртасидаги олдинги тафовут тўсатдан эриб, одатий статистик хатолардан фарқланмайдиган даражага тушди.

Breitbart хабар қилади: "Чоршанба куни эълон қилинган Hill-HarrisX сўров натижалари Трампнинг 40 фоизидан фарқли ўлароқ, Байден 43 фоиз тўплаганини кўрсатди. Худди шу куни эълон қилинган Rasmussen Reports сўрови натижалари (Трампнинг) 45 фоиз овозига қарши Байден 48 фоиз овоз олганини кўрсатди. Иккала сўровда ҳам Байден кўрсаткичлари одатий статистик нуқсонлардан бироз ошганлиги кўриниб турибди".

Бир ой олдин, Америка ахборот майдонида Трамп рақибидан 10-12 фоиз ортда қолаётганини кўрсатган сўровлар фаол муҳокама қилинганди. Агар шундай давом этса, демократлар номзоди штаби алами ичида қолган тарафдорларига Америка сайловларига бу каби шафқатсиз аралашган рус агентларининг исмлари, жойлашув жойи ва фамилиялари рўйхатини зудлик билан тақдим этишига тўғри келади. Бу, эҳтимол, амалга оширилар ҳам, лекин агар ҳақиқий сайловчилар кайфиятларини афсонавий рус аралашуви билан боғлаб кўрсак, жуда кулгили манзара намоён бўлади.

Бир томондан, Байденнинг рейтингини Чикаго ва Нью-Йоркдаги тартибсизликлар билан боғлиқ вазият эзмоқда. Мисол учун, Чикагода ўтказилган ижтимоий адолат учун курашнинг энг сўнгги мисоли қуйидагича: "Чикаго полицияси душанба куни эрта тонгда Чикагонинг Magnificent Mile савдо ҳудудида ва шаҳарнинг бошқа қисмларида юзлаб одамлар ойналарини синдириб, дўконларни талон-тарож қилиб, полиция билан тўқнашувларда қатнашганидан сўнг 100 киши ҳибсга олингани ва 13 нафар полиция ходими жароҳатлангани ҳақида хабар берди", - дея хабар беради USA Today газетаси.

Чикаго ва Нью-Йорк шаҳар мэрлари президентнинг оммавий тартибсизликларни бостириш учун федерал куч тузилмаларидан фойдаланилишига қарши чиқаётгани ва вандализм ва оммавий талончиликларни “тинч намойишлар” деб атаб, уларга қарши кураш учун ҳеч бўлмаганда қандайдир қатъий чоралар кўришни рад этаётган таниқли демократлар эканлигини ҳисобга олган ҳолда, электоратнинг салбий реакцияси Трампнинг рейтингини ошишига ва Байден рейтингининг пасайишига айланмоқда. Муаммо шу қадар жиддийки, у нафақат ижимоий  сўровларда, балки реал воқеликда ҳам ўз аксини топмоқда: Нью-Йоркдан солиқ тўловчилар том маънода қочиб кетмоқдалар (шаҳардан кўчириш билан шуғулланадиган компаниялар хизматларининг нархлари осмонга кўтарилиб кетди) ва мэр (ўзи ҳам демократ ва Байден тарафдори) исёнчилардан ҳимояни эмас, балки уларга ўз ҳисобидан ичимлик ваъда қилиб, қайтиб келишларини ўтиниб сўрамоқда.

Тўғри, тартибсизликлар ва талончиликлардан азият чекаётган шаҳар ва штатларнинг мэрлари ва губернаторларини Кремль фойдасига ишлаётганликларига даъво қилса бўлади, аммо уларнинг партиявий мансублигини ҳисобга олган ҳолда, бу иш бериши даргумон. Россияни Чикагога дўконларини талон-тарож қилгани провокаторларни жўнатганликда айблашга уриниб кўрса бўлади (бу ҳеч қанагасига мэрнинг бепарволигига сабаб бўла олмайди), аммо ҳибсга олинган Чикаголик қароқчиларнинг териси ранги ҳисобга олинса, уларнинг келиб чиқиши Россиядан эканлиги ҳақидаги версияси жуда шубҳали кўринади.

Байденнинг рейтинги билан боғлиқ муаммоларнинг бошқа манбаи унинг соғлиғидир. Яқинда Rasmussen Reports ўтказган сўров натижаларига кўра, "АҚШ сайловчиларининг 59 фоизи вице-президент (Байден билан бирга сайловда қатнашадиган - таҳр.) бу кузда ғалаба қозонса, ўзининг тўрт йиллик ваколат муддати тугашидан олдиноқ президент бўлишига ишонади, шу билан бирга  39 фоизнинг бунга ишончи комил".

Қўпол қилиб айтганда, бўлажак сайловларда овоз бермоқчи бўлган америкалик сайловчиларнинг аксарияти Джо Байденни сиёсий жиҳатдан эмас, балки  биологик жиҳатдан тирик мурда деб аташади,  ва бу унинг рейтингига босим ўтказмай қўймайди, ва сайловчиларнинг ҳаммаси ҳам Оқ уйга деярли катафалкда кириб бориши ва ўз лавозимини вице-президентга мерос сифатида қолдириши мумкин бўлган  номзодга овоз беришга тайёр эмас.

Байденнинг ўзи яқин келажакда вице-президентликка номзодини тақдим этишни ваъда қилди ва бу (замонавий сиёсий мода руҳида) албатта латофатли аёл бўлишини таъкидлади. Ушбу кўламли қадамни унинг кўплаб тарафдорлари дастлаб режалаштирилганидан ҳам кенгроқ талқин қилишди ва натижада Демократик партия электоратининг энг радикал қисми бу нафақат шунчаки аёл, балки ирқий озчиликнинг вакили бўлишига ишонч ҳосил қилишди.

Аммо Байденнинг сиёсий технологлари, эҳтимол, сайловчилар қора танли аёлни деярли президенти сифатида фақатгина ирқий ва жинсий хусусиятлари туфайли сайлашга тайёр эмаслар деб тахмин қилишди ва матбуотга эҳтимолий вице-президент бўлиши мумкин бўлган оқ танли аёл – Мичиган штати губернатори штабга келиб-кетгани ҳақида хабарлар тарқатилди. Бунга муносабат ўзини кўп ҳам куттирмади: "Дам олиш кунлари Мичиган губернатори Гретхен Уитмер, оқ танли аёл, Байден билан вице-президентликни муҳокама қилиш учун учиб келгани ҳақида хабар пайдо бўлганидан кейин, қора танли аёл-демократлар, шу жумладан, аёл яшайдиган штатнинг айрим яшовчилари тушкунлик ва умидсизликка тушишди", деб хабар беради Politico.

Ва энди - қора танли фаоллар босими остида ва тўкилаётган рейтингдан қўрқиб, танлов ўзгартирилди ва Байден Калифорния собиқ бош прокурор Камала Харриснинг шериги ва эҳтимол вориси деб эълон қилди.

... Ушбу жанжалнинг ташкилотчиларига Байденнинг рейтингини зил келтирганлиги учун медал билан тақдирласа ҳам бўлар эди, аммо бир лекини бор: демократлар номзоднинг ёши Россия махсус хизматларининг провокацияси эмас, унинг вице-президентликка номзодни танлаши атрофидаги PR-ҳалокатни эса ўз сиёсий технологлари уюштирган, ва улардан ҳеч бирига Россия агенти тамғасини босиб бўлмайди.

Бундан келиб чиқмоқдаки, бизнинг океан орти ҳамкорларимиз эски, синаҳта тактикаларга мурожаат қилишлари ҳамда америка ижтимоий тармоқларида миллионлаб америкаликларни ақлдан оздириб, электорал преференцияларни ўзгартириб юбораётган афсонавий рус троллари ҳақида уйдирмаларни ўйлаб топишларига тўғри келади. Тақдирнинг қалтис ҳазили шундаки, бу айбловларнинг илгари сурилиши Байденг рейтингига янада кўпроқ босим ўтказади: америкалик сайловчилар, ўз нуқсонларига қарамай, уларни аҳмоқ, деб ўйлашларини ёқтиришмайди.

414
Выпускники медицинских вузов

ОТМ битирувчилари магистратурага имтиҳонсиз қабул қилиниши мумкин шартлар

35
Ўзбекистонда кимё ва биология бўйича аъло баҳога ўқиган талабалар магистратурага имтиҳонсиз қабул қилинади.

ТОШКЕНТ, 13 авг — Sputnik. Кимё ва биология бўйича аъло баҳога ўқиган талабалар магистратурага имтиҳонсиз қабул қилинади. Бу Шавкат Мирзиёев имзолаган “Кимё ва биология йўналишларида узлуксиз таълим сифатини ва илм-фан натижадорлигини ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорда кўзда тутилган.

ОТМларнинг кимё ва биология таълим йўналишлари талабалари ўртасида ўтказиладиган республика фан олимпиадаси ғолиблари ҳамда кимё ва биология фанлари бўйича нуфузли халқаро олимпиадалар совриндорлари магистратурага тегишли мутахассисликлар бўйича ўқишга ажратилган квота доирасида давлат грантлари асосида имтиҳонсиз қабул қилинади.

2021/2022 ўқув йилидан бошлаб кимё ва биология йўналишларида кадрлар тайёрлаётган барча ОТМлар мактаб битирувчи синф ўқувчилари ўртасида кўп босқичли (туман (шаҳар) – вилоят – ОТМ) кимё ва биология фани бўйича ўзининг олимпиадасини ўтказади ва 1-3 ўринларни эгаллаган ўқувчиларни ОТМнинг маблағлари ҳисобидан имтиҳонсиз ўқишга қабул қилади.

ОТМларнинг кимё ва биология таълим йўналишлари бўйича имтиёзли дипломга эга бўлган битирувчилари мазкур ОТМнинг магистратурасига қўшимча имтиҳонларсиз тўлов-контракт асосида қабул қилинади.

ОТМларнинг кимё ва биология мутахассислигини аъло баҳолар билан тамомлаган магистрларни таянч докторантурага ОТМнинг кенгаши қарори асосида имтиҳонларсиз тўғридан-тўғри квота доирасида қабул қилиш тартиби жорий қилинади.

Давлат тест маркази 2021 йил 1 февралга қадар Кимё ва биология фанларидан билимларни баҳолаш бўйича миллий сертификатлаш тизимини жорий қилади.

Имтиёз бериладиган даражадаги миллий сертификатга эга мактаб, лицей ва касб-ҳунар мактаби ўқувчилари давлат ОТМга киришда кимё ёки биология фанидан тест синови топширишдан озод этилади ҳамда унга максимал балл берилади.

35