Покровская церковь в Самарканде

Шарқ қалбидан жой олган православ дини: мусулмонлар нега черковларга келмоқда

2034
(Янгиланган 19:27 06.12.2019)
Мураккаб 90-чи йиллардан кейин Самарқандда руслар сезиларли даражада камайди, аммо шу кечаю-кундузда шаҳардаги православ черковлари нафақат ёпилмаяпти, балки аксинча, қайта тикланмоқда. Черковларга ҳукумат ёрдам бермоқда. У ерга келувчи ибодатчилар сони ҳам кўпайган.

Агар Марказий Осиё мамлакатларида славян аҳолиси вакилларининг ислом динини қабул қилиши – бу барчага маълум воқеа бўлса, акс жараёнлар эса номаълумлигича қолаётган факт саналади. Sputnik Ўзбекистон православ динини қабул қилган маҳаллий фуқаролар ҳақида ҳикоя қилади.

Ўзбекистонда нега рус тилини ўрганишади >>>

Самарқандда учта православ черкови фаолият кўрсатади – авлиё Алексей черкови, Покров черкови ва Ғалаба келтирувчи Георгий (Георгий Победоносец) православ ибодатхонаси. Шунингдек, Авлиё Николай (Николай Чудотворец) черковини қайта тиклаш режалаштирилган. Ҳозирча у вокзал ҳудуди яқинида жойлашган бўш турган бино ҳисобланади.

Бош православ ибодатхонаси

Шаҳар қоқ марказини "Рус Самарқанди", деб аташади. Сабаби, у Россия империяси мустамлакаси даврида қурила бошлаган – архитектурасида асосан XIX-XX аср бошларига хос қурилишлар кўзга ташланади. Гоҳида ўзингизни Осиё юрагида эмас, балки Пятигорск ёки Владикавказда юргандек ҳис қилишингиз мумкин - ғиштлар, меъморий шакллар, қаватлар сонидаги ўхшашлик, дегандек. Бундан ташқари, марказий кўча ҳисобланмиш - барчага машҳур "Бульвар" охирроғидан авлиё Рус православ черковининг Тошкент ва Ўзбекистон епархиясига тегишли Алексей Московский православ черкови гумбазлари яққол кўриниб туради.

Парадное крыльцо в Алексеевский собор в Самарканде
© Sputnik
Парадное крыльцо в Алексеевский собор в Самарканде

Черковга кираверишимизда, панжара ташқарисида, одатга кўра қўлини чўзиб ўтирган бир эркак ва аёлга кўзимиз тушади. Уларни россиялик биродарларидан миллий ранг-баранглик ажратиб туради – аёл эгнига миллий матодан тикилган халат ташлаб олган, қўлида эса бир пиёла чой.

Черковнинг ичи худди янгидек таассурот уйғотади – Инжил манзаралари акс эттирилган ёрқин сариқ деворлар, қордек оппоқ устунлар, шифт бир хил майдонларга бўлиниб, ҳар бирида ўймакор нақшлар билан безатилган. Ҳатто бўёқ ҳиди димоғимизга урилгандек туюлади. Бу ерда фақат плиткалар эски – полга унинг тарихий ўзига хослиги туфайли тегишга рухсат берилмаганини сал кейин билдик.

Алтарь Алексеевского собора в Самарканде
© Sputnik
Алтарь Алексеевского собора в Самарканде

Шанба куни эканлигига қарамай, ибодатчилар йўқ. Бир томонда шам дўкони, бошқа томонда - черков ичкарисида - меҳроб жой олган, тўсиқ ортидан мусиқа садолари эшитилиб турибди – хонишчилар кечки хизматга тайёрланишмоқда.

"Бизнинг черков 1912 йил подшоҳ Николай II даврида казак полклари учун қурилган. Айтишларича, подшоҳ черков очилишига келиши керак бўлган, лекин кела олмаган, кейин Биринчи Жаҳон уруши ва сўнгра инқилоб юз берган. Черков кўп мусибатларни бошдан кечирган – ибодатхоналар таъқибга олинган, гумбазлар ва хочлар вайрон қилинган, черков гоҳ ҳарбий қисм учун рақс зали, гоҳ клуб, гоҳ омбор вазифасини ўтаган. 1992 бино музей балансига ўтказилган ва таъмирлаш ишлари бошланган, тўрт йил ўтгач Москва ва бутун Россия Руҳонийси Алексей II черковга келиб, уни илоҳийлаштирган. Шу пайтдан у ишга тушган. Черковимизга Владимир Путин ва Ислом Каримов, Шойгу ҳамда Москва ва бутун Россия Патриархи Кирилл сингари олий даражадаги меҳмонлар ҳам ташриф буюрганлар", – дея черков тарихига қисқача тўхталади шам дўконида турган, ўзини Елизавета деб таништирган аёл.

Прихожанка Покровской церкви в Самарканде Нина
© Sputnik
Прихожанка Покровской церкви в Самарканде Нина

Маълум бўлишича, Екатерина исми аёлга у христиан динига кирганида берилган.

"Ота-онам мусулмон, мен православ динидаман. Бир марта бу ерга келиб, ёқтириб қолганман, сўнг суҳбатдан ўтдим ва чўқинтирилдим", - дейди Елизавета ва кундалик ҳаётда ҳамма уни Лиза, деб чақиришларини қўшимча қилади.

Эътиқод эвазига сигир

Энди авлиё Алексей черковида у нафақат ибодатларда қатнашади, балки ўзи ҳам ишлайди.

"Мен эгаллаб турган лавозим расман - эҳсон йиғувчи, деб аталади. Аммо бу фақат қоғозда, холос. Амалда эса ҳамма ишни бажараман – шамчироқларни тозалайман, овқат пишираман, полларни юваман. Бу ерда фақат уч киши расман меҳнат қиламиз – мен, ҳисобчи ва руҳоний. Келувчилар кам, баъзан 50, баъзида 100 киши келиши мумкин. Лекин катта байрамларда, ёхуд бирор бир муқаддас нарсани олиб келишса, черковга 400 тагача одам келади. Россиядаги черковларнинг ҳомийлари бор, бизда эса йўқ – Самарқандда руслар жуда оз. Шу учун бор умидимиз ҳукуматдан, хайр-эҳсондан эмас ", - дейди Луиза-Елизавета.

Мемориальная доска на Алексеевском соборе в Самарканде
© Sputnik
Мемориальная доска на Алексеевском соборе в Самарканде

Шу билан бирга, аёлнинг сўзларига кўра, Алексей черковига охирги вақтларда маҳаллий аҳоли – ўзбеклар ва тожиклар кўп келадиган бўлган. Олдинлари мусулмонлар черковга келгач, шамни қаерга қўйишни сўрашган ва икона олдида жим туриб, ўзлари учун нимадир сўрашган. Аммо бу динга эътиқод қўйиб, уни қабул қилаётганлар ҳам топилмоқда.

Бу сўзларнинг тасдиғи сифатида Луиза полни юваётган аёлга ишора қилади: "Мана, Галина билан суҳбатлашинг. Аёл қишлоқда ўсган, кейин Россияга кетган, у ерда черковда ишлаган, сўнгра чўқинган, унинг турмуш ўртоғи ҳам насронийликни қабул қилган. Бугунги кунда у каби мусулмонлар жуда кўп".

"Ҳа, мен ўзбекман, - дейди аёл. У рус тилида кучли акцентда гапиради. - 1999 йил тушимда бошим узра катта олтин хоч ва соқоллари оппоқ мўйсафид турганини кўрганман. У менга: "Менинг эътиқодимни қабул қилишни истайсанми? Унда Россияга билет олиб, жуда узоққа йўл ол", деган. "Мен унга пулим йўқлигини айтиб, ишонтиришга ҳаракат қилдим, ота-онам қишлоқда яшарди, ночор эди. Лекин у шу қадар ўз гапида туриб олганди-ки, беихтиёр уйғониб кетдим. Кўзларимни юмишим билан яна хоч ва мўсафид чолни  - Худо-Отани кўрдим, у менга ота-онам сигирни сотиши кераклигини, шунда йўл кира учун пул етарли бўлишини айтди".

Служительница Алексеевского собора Галина рассказывает, как она пришла к православию
© Sputnik
Служительница Алексеевского собора Галина рассказывает, как она пришла к православию

Эрталаб аёл қишлоққа, ота-онасиникига йўл олади ва уларга кўрган туши - улкан фотосуратлар -  болали аёл, оппоқ соқолли мўйсафид ҳақида гапириб беради (Галина бунга қадар ҳеч қачон иконаларни кўрмаган эди), у Худонинг уйини кўришни жуда-жуда хоҳлашини айтади ва ота-онаси сигирни сотишга рози бўлишади. Шу тариқа Галина Саратов вилояти, Энгельс шахридаги Свято-Троицкий черковига келиб ўз хизматларини таклиф қилади.

"Черков бош руҳонийси Василий-ота мени кўриши билан: "Сени қабул қилмайман, сен мусулмонсан", деди. Ғазаб билан: "Сен кимсан-ки, мени ишга олмайсан. Бу ерда Ота-Худо бор, мен унинг даргоҳида ишлайман", дедим. У менинг қистовимдан ажабланиб, рози бўлди. Кейин чўқинишни таклиф этди. Галина деб исм қўйди - ахир исмим Гулистон эди-да. Кейин қариндошларинг билиб қолиб, уришса нима қиласан, деб сўради. Улардан кечаман, дедим", деб ҳикоя қилади Гулистон-Галина.

Оқибатда ҳаммаси аксинча бўлди, аёл 12 йилдан сўнг уйига қайтиб келганида, қариндошлари ундан воз кечишди. Лекин мусулмон эри эса унинг ортидан насронийликни қабул қилди, шундай қилиб улар иккалови Самарқандда яшашмоқда.

Ёқиб юборилган мулла невараси – православ Галина

Инқилобдан олдин замонавий Ўзбекистон ҳудудида қарийб 15га яқин православ черковлари фаолият кўрсатган, аммо совет даврида улар йўқ қилинган ёки хўжалик эҳтиёжлари учун бошқа мақсадларда фойдаланилган. Очилганидан буён умуман ёпилмаган ягона черков – 1903 йил қурилган "Покров Божьей Матери" черкови бўлади. Биз у томон йўл олдик.

Покровская церковь в Самарканде
© Sputnik
Покровская церковь в Самарканде

Черковга яқинлашар эканмиз, йўлимизда кекса бир аёлни учратдик, у бизнинг Москвадан келганимизни эшитиб, хурсанд бўлиб кетди, дарҳол чойга таклиф қилди. Рад этишга мажбур бўлдик. Йўл-йўлакай ўзи хақида гапириб берди.

"1966 йилда қардош Ўзбекистон пойтахти Тошкентни зилзиладан кейин қайта тиклашда ёрдам бериш учун Украинадан келганман.  Ишларимизни тугатганимизда, бизга қолишни таклиф қилишди, истаган шаҳарни танлашимиз мумкинлигини айтишди. Шундай қилиб, мен Самарқандга келдим. 1971 йилдан бери мен шу черковга қатнайман. Мусулмонлар ҳам шу ерга қатнайдилар. Эҳтимол, уларнинг қалби шу динни яқин олгандир, бу ерда улардан ҳеч нарса талаб қилишмайди. Кўплар Туркия ёки Амирликларга кетишдан олдин келиб, эҳсон қолдиради, шам ёқишади, сафар олдидан Худога илтижо қиладилар", дейди аёл ва ўзини Нина хола деб аташимизни сўрайди.

Черков унчалик катта эмас, авлиё Алексей черкови билан солиштирганда, увоққинадек туюлади, лекин шуниси билан ҳам файзли, кўп ибодат қилинган бу ерда, деворларида XVII-XVIII асрга оид иконалар жуда кўп. Ҳатто поллари ҳам ёғочдан.

Старинные иконы в Покровской церкви Самарканда - единственной не закрывавшейся в советские годы
© Sputnik
Старинные иконы в Покровской церкви Самарканда - единственной не закрывавшейся в советские годы

"Черковимизнинг қурилиши учун подшоҳ Николай II 1500 рубль эҳсон қилган экан – буни тасдиқловчи ҳужжатлар бор, - дейди Нина момонинг ҳикоясини давом эттириб Покровская черкови хизматчиси Галина. - Инқилобгача бу ерда якшанба кунги мактаб ҳам бўлган, у ҳозир ҳам якшанба мактаби сифатида ишлайди, подвалида эса совет даврида йўқ қилинган черковлардан омон қолган иконалар сақланади. Уларнинг бир қисмини авлиё Алексей черковига топширганмиз".

Бу черковдаги Галина ҳам Луиза-Елизавета сингари шам дўконини бошқаради ва йўл-йўлакай бошқа кўплаб ишларни бажаради. Покровский черковига асосан келувчилар сони 200 лар атрофида, лекин катта байрамларда – Пасха ва Рождество байрамлари, ёки бирор авлиё мурдаси олиб келинганида кўпрок одам йиғилади, оддий хизмат кунларида одатда 50 кишидан ошмайди.

Галинанинг ўзи ҳам собиқ мусулмонлардан.

Алтарь Покровской церкви в Самарканде
© Sputnik
Алтарь Покровской церкви в Самарканде

"Онам рус, отам Шарқ одами, бобом мулла бўлган – уни 1920-йиллар ўрталарида қулоқ қилишиб, калтаклашиб, чалажон аҳволида фарзандлари кўз ўнгида ёқиб юборишган. Оилани пароканда қилиб, ёш болаларни қишлоқ бўйлаб тарқатиб юборишган. Отам буларнинг барини яхши эсларди, у киши мўмин-мусулмон эдилар. Отам мени жажжилигимда масжидга олиб келганлар ва мулла менга Мушарраф, дея исм қўйган. Мен болалигимдан Қуръон ўқиганман, лекин кўнглим бошқа дуоларни сўрарди. Шундай қилиб, 51 ёшимда, икки ёшли набирам билан биргаликда православ динини қабул қилдим. Шундан кейин барча дуоларни дарҳол эслаб қоладиган бўлдим".

Худо ягона, фақат унинг исмлари ва тиллари жуда кўп

Мушарраф-Галинанинг сўзларига кўра, бу ерда фақатгина насронийлар учун дуо қилишмайди. Покровская черковига мунтазам қатнайдиган ибодатчиларнинг аксариятининг оиласида мусулмонлар бор. 

"Черковимизда чўқинмаган инсон учун дуо қилишдан ташқари, ёзувга буюртма бериш ҳам мумкин.  Кўряпсизми - улар кўк рангда. Ҳафтада бир марта руҳоний улар учун ибодат қилади, дуо ўқийди. "Мени қанча амакиваччаларим борлиги  биласизми? Уларнинг барчаси мусулмон, лекин улар учун ҳам ибодат қилишим керак. Якшанба кунлари, биз православлар, барча яқин мусулмонларимизни эслаймиз", дейди Галина.

Священное писание и православный крест на кафедре в храме Самарканда
© Sputnik
Священное писание и православный крест на кафедре в храме Самарканда

Галинанинг сўзларига кўра, кўпинча бир диндан иккинчисига ўтиш аёллардан бошланади. Гап шундаки, православ черковларида улар ўзларини масжидлардагидан кўра эркинроқ ҳис қиладилар, ҳатто насронийлик динини қабул вилмаган тақдирда ҳам улар бу ерга келишлари, иконалар қаршисида туриб, эри ва фарзандлари учун ибодатда бўлишлари мумкин.

"Мен бу ерда шундай воқеаларга гувоҳ бўлганман-ки, аввал бошда мусулмон қизлар келишади-да, иконалар олдида туриб, ибодат қилишади, Худодан жуфт сўрашади. Кейин эрлари билан келиб, фарзанд сўрашади. Қарабсизки, насронийликни қабул қилиб, черковда никоҳдан ўтадилар ва фарзандларини чўқинтирадилар. Кимдир мусулмонлигича қолади, лекин дам олиш кунлари ёки бирор катта байрамларда масжидга эмас, айнан шу ерга келадилар", дейди Мушарраф-Галина.

"Мен Худо битта, деб ўйлайман, фақат унинг исмлари ва тиллари жуда кўп, лекин у ҳаммани тушунади. Гап сен нимадан куч ва нажот топишингда, ўз руҳингни қай тарзда қутқаришни хоҳлашингда. Ҳар ким ўзича таскин топади", - дейди Мушарраф-Галина ўз ҳикояси якунида.

Ўзбекистон - нафақат Шарқ, балки бутун дунёдаги энг бағрикенг ва мультимаданиятга эга давлатлардан биридир. Бу ерда барча конфессия вакиллари тинч-тотув ҳаёт кечирадилар. Мусулмонлар, православлар, яҳудий ёки будда динидаги кишилар кундалик ҳаётда бир-бирлариникига меҳмонга борадилар, баъзан байрамларни ҳам биргаликда нишонлайдилар. Бу ранг-баранглик ва бирлик айниқса кўҳна Самарқандда яққол кўзга ташланади, черковларнинг олтин ранг гумбазларидаги православ хочлари масжидларнинг хушбичим миноралари ва осмон сингари мовий гумбазларини ҳамоҳанг тўлдириб туради.

2034
Мавзу:
Рус Самарқанди: Sputnik Ўзбекистон махсус лойиҳаси (4)
Нюрнбергский процесс (20 ноября 1945 г. - 1 октября 1946 г.). Международный военный трибунал над бывшими руководителями гитлеровской Германии. Здание Нюрнбергского Дворца юстиции.

Нюрнберг дарслари: Уруш ҳақида 3та энг катта ёлғон

806
(Янгиланган 16:06 22.11.2020)
Иккинчи Жаҳон Уруши ҳақидаги ёлғон хабарлар қачон пайдо бўлган, уларга қарши қандай курашиш керак - "Нюрнберг дарслари" форуми.

ТОШКЕНТ, 21 ноя — Sputnik, Данара Курманова. Ушбу кунларлда Москвада ХАА “Россия Сегодня” томонидан ташкил қилинган “Нюрберг дарслари” номли илмий-амалий форум бўлиб ўтмоқда. Унинг асосий мавзуси – нима сабабдан замонавий жамиятда Иккинчи жаҳон уруши тўғрисида бунча кўп ёлғонлар пайдо бўлмоқда ва уларга қарши қандай курашиш керак?

Ушбу мавзудаги фейк хабарлар асосан ижтимоий тармоқларда пайдо бўлмоқда, уларни назорат қилиш эса мушкул иш. Медиа соҳаси экспертлари эса бунга қарши курашиш мумкин деб ҳисоблайди. Бунинг учун Уруш ҳақида тарқатилаётган 3та асосий ёлғонларни билиб олиш керак.

Биринчи ёлғон: Иккинчи Жаҳон урушида АҚШ асосий рол ўйнаган

“Тарихни қалбакилаштириш, Урушда Америка ғалаба қозонди дейишга уринишлар олдин ҳам бўларди, лекин у вақтлар безбетлик даржаси камроқ эди, - деб ҳисоблайди немис ёзувчиси Antispiegel сайти бошлиғи Томас Рёпер. – Олдинлари ҳеч бўлмаса СССР ва АҚШ иттифоқдош бўлган, лекин энг катта зарар айнан Шарқий фронтда бўлган, дейишарди. Ҳозир бўлса совет аскарларини кўпинча оккупант дейишади, америкаликлар эса Германияга шоколад билан келган эмиш."

Рёпер хулосасига кўра, тарихни қайта кўчиришга кўпроқ европа ОАВлари ёрдам беришмоқда, жумладан Германия ОАВлари ҳам. Яқинда Германиянинг Der Spiegel журнали ижтимоий тармоқда Освенцим концлагерини америкаликлар озод қилган деб ёзиб чиқарди. Шундан сўнг ёғилган норозиликлардан сўнг нашр ўз хатосини тан олди ва "Аушвиц" концлагерини Қизил Армия озод қилган деб чиқди.

Мутахассислар тарихнинг ҳар қандай ўзгартиришни кескин танқид қилиш керак деб айтишмоқда. Der Spiegel пости биринчи навбатда немис тилига гапирадиган фойдаланувчилар норозилигига сабаб бўлган. Улар нафақат тарихий фактни, балким ўша мудҳиш лагерда қурбон бўлга 1,4 миллион кишилар хотирасини ҳимоя қилиш истагида бўлган.

Иккинчи ёлғон: янги авлодга ўша Уруш тарихи қизиқ эмас

Ижтимоий тармоқларда яна бир ёлғон тез-тез учраб туради, гўёки ҳозирги ёшларга Иккинчи жаҳон уруши тарихи қизиқ эмас. Лекин Russia Today журналисти Мария Бутина хулосасига кўра – аслида бундай эмас. “Ўлмас полк” тадбирини эсга олсак, олдинги йилларда унда 39 давлат иштирок этган бўлса, ҳозир уларнинг сони 115тага етган.

“Шунинг учун ватандошларимизни қўллаб-қувватлаш керак, улар – тарихий хотира ҳимоячиларидир, улар тинчлик ва ҳамкорлик ғоясини тарғиб этувчилар ва Россия фуқароларининг хориждаги ҳимоячиларидир”, - дейди Бутина.

Уруш ҳақида ҳақиқатни сақлаб қолиш истагида бўлган кишилар сони яқин хорижий мамлакатларда ҳам ўсиб бормоқда, деб ҳисоблашади форум спикерлари. Россиялик Сергей Мирошниченконинг волонтёрлик иши бунга далил бўлиши мумкин. У ишдан бўш вақтларида Нюрнберг стенограммаларини ва Уруш билан боғлиқ бошқа ҳужжатларни таржима қилади. Яқинда интернетда янги портал пайдо бўлди - Nuremberg Media. У ерда Нюрнберг трибунали ҳақида батафсил маълумот топиш мумкин. Лойиҳа асосчилари - "Россия сегодня" медиагуруҳи ва Sputnik агентлиги.

- Уруш ҳақида ҳикоя қилганда рад этиб бўлмас фактларни келтириш керак, - деб ҳисоблашади “Нюрнберг дарслари” форуми иштирокчилари. Коммунизм ва нацизм бир нарса, деб оғиз кўпиртираётганларган биргина фактни келтириш мумкин –  Гитлер ҳукумати СССР халқларини оммавий стерелизация қилишни режалаштирган.

Ушбу лойиҳа немис врачи Адольф Покорный томонидан таклиф қилинган. Ўзининг 1941 йилда киритган таклифида у душманни нафақат енгиш, балким йўқ қилиниши керак деб ҳисоблаган. Бунинг учун у дастлаб 3 миллион асирга олиганларни стерилизация қилиш керак деб ҳисоблаган. Шу билан бирга у асирларни тирик сақлаб қолиб умрининг охирига қадар ишчи кучи сифатида фойдаланиш керак деб ҳисоблаган. Тажриба муваффақиятли кечган тақдирда ва Гитлер ғалаба қозонганда, СССРнинг қолган аҳолиси билан ҳам шу тарзда иш тутиш режалаштирилган бўлган.

Учинчи ёлғон – Фейклар интернет туфайли пайдо бўлди

Аслида ёлғон хабарлар ҳар доим мавжуд бўлган, дейди журналист ва "Рақамли тарих" YouTube-канали автори  Егор Яковлев. Интернет ихтиро қилинганидан сўнг Ахборот майдонида ёлғон хабарлар тез  ва кенг тарқала бошлади, лекин уларнинг даражаси кескин камайган. Олдинги асрларда ёлғонлар яратишда “ижодий ёндашув” даражаси  анча юқори бўлган.

Масалан 1817 йилда чех шоири Вацлав Ганка Крале Двур шаҳарчасдаги черков ичидан қадимий қўлёзма топиб олганини ва унда 1242 йилда чехлар монгол-татарларини тор-мор қилгани ҳақида ёзилганини хабар қилган. Ўшанда кўплаб чехлар унга ишонишган эди. Шоирнинг ёлғони фақат 70 йил ўтиб очилган.

Ёки 1939 йилда франциянинг "Гавас" ахборот агентлиги Иосиф Сталин Польшани эгаллаб олмоқчи бўлгани ҳақида ёлғон хабар тарқатган. Ушбу мақсадда совет раҳбари Политбюрода Германияни қўллаб-қувватловчи нутқ сўзлаган. "Гавас"нинг ёлғон хабар тарқатгани урушдан кейин маълум бўлган. Буни Британия ва Германия олимлари исботлашган.

806

Тоғли Қорабоғда тинчликпарвар операция рейтинги

327
(Янгиланган 10:28 21.11.2020)
Россия қўшинларининг Тоғли Қорабоғда бўлиб туриши можаро ҳарбий йўл билан ҳал этилиши эҳтимолини деярли нолга туширади, Озарбайжон ва Арманистон раҳбариятига музокаралар столига, маҳаллий аҳолига эса ўз уйларига қайтишларига имкон беради.

Бу Россия ташқи сиёсати самарадорлиги, РФ Қуролли Кучларининг бекаму-кўст ташкиллаштирилгани ва жанговар тайёргарлиги юқори даражадалиги намойишидир.

Можаро зонасидаги тинчликпарвар кучлар ўз ҳаракатлари билан рақибларнинг қуролли қарама-қаршилигини йўққа чиқаради. Россия ҲКК ҳарбий-транспорт самолётлари 15-мотоўқчилар бригадаси бўлинмалари ва техникасини бу ҳудудга ташишда давом этмоқда. Мотоўқчилар Жанубий Кавказда барқарорликнинг ишончли кафили сифатида ном қозонмоқда.

Операция бошланганидан сўнг Степанакерт ва Тоғли Қорабоғнинг бошқа аҳоли пунктларига Арманистон Республикаси ҳудудидан тўрт мингдан ортиқ қочқинлар қайтиб келишди. Биргина 19 ноябрда тинчликпарвар кучлар қўриқловида 27 та автобусда 1200 дан ортиқ одам келди.

Тоғли Қорабоғдаги энг мураккаб гуманитар масалаларга ечим топиш учун идоралараро муносабат билдириш маркази таркибида Россия Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг жамланган отряди ва бешта ихтисослашган тузилмалари - инсонпарварлик юзасидан миналардан тозалаш, тиббиёт, транспорт ва савдо-маиший таъминот, урушаётган томонларни яраштириш тузилмалари фаолият юритмоқда.

"Шимол" ва "Жануб" хавфсизлик зоналаридаги кузатув постлари, патруллаш ва полиция вазифаларини оддий кўз билан кўриш мумкин. Россия тинчликпарвар кучлари Лочин йўлаги бўйлаб фуқаролик автотранспортлар ҳаракати хавфсизлигини таъминламоқда, улар қурол-яроғ олиб ўтилишининг олдини олиш учун автомобилларда текширув ўтказадилар. Россия операциясининг Қорабоғдаги кўплаб вазифалари, тузилмалари, механизмлари ва алгоритмлари у қадар аниқ эмас. Қорабоғ ҳодисаси тарихда аналоги йўқ ва 15-мотоўқчи бригадаси ҳарбий хизматчилари олдига қатъий талаблар қўймоқда.

Россия ФСБ Арманистон томонидан Озарбайжоннинг ғарбий ҳудудлари ва Нахичеван Автоном Республикаси ўртасида транспорт ҳаракатини таъминлашини (фуқаролар, транспорт воситалари ва юкларнинг икки йўналишда ҳам ҳеч бир тўсиқларсиз ҳаракатланишини) назорат қилиб боради. Россия ҳукумати тинчликпарвар кучларнинг фаолияти билан боғлиқ харажатларни молиялаштиришни ўз зиммасига олади. Бундай операция нархи йилига юзлаб миллион долларни ташкил этади (шахсий таркиб таъминоти, техника эксплуатацияси, ёқилғи сарфи), аммо Жанубий Кавказ хавфсизлигини пул билан ўлчаб бўлмайди.

Операция аҳамияти - жуда катта, рейтинги - энг юқори. Россиянинг Қорабоғдаги миссияси (БМТ ўлчовлари бўйича) энг кўп сонли бўлмасин, майли, аммо Жанубий Кавказда ва Каспий олди минтақасида барқарорликни сақлаб туриш учун у жуда муҳим.

Яқин чет эл мамлакатлари

Россия тинчликпарвар кучлари собиқ иттифоқ ҳудуди - Абхазия, Жанубий Осетия, Тожикистон, Молдова хавфсизликни мустаҳкамлаш учун кўп ишларни амалга оширдилар. Шунга қарамай, Тоғли Қорабоғда яқиндагина юз берган фожиали ҳодисалар МДҲ давлатлари ўртасида қуролли можаролар потенциали сақланиб қолганлигидан далолат беради. Тинчликнинг ўта мўртлиги борасида мисоллар келтириш учун узоққа бориш шарт эмас.

Бугун Молдованинг янги сайланган президенти Майя Санду Россия ҳарбий хизматчиларини Приднестровье ҳудудидан олиб чиқилиши зарурати ҳақида дастурий (ёки дежур) баёнот қилди.

Тегишли битим асосида, 1992 йилда тинчликпарвар контингент киритилгандан сўнг, - ҳарбий ҳаракатлар тўхтаган ва 28 йил давомида қайта тикланмаган Шарқий Европанинг ягона минтақаси эканлигини у, эҳтимол, .унутган бўлиши мумкин.

Приднестровье Молодва Республикасида Россия қўшинлари оператив гуруҳи бор. Унинг асосий вазифаларидан бири - Колбасна аҳоли пункти яқинида жойлашган ўта йирик миқдорда (20 минг тоннадан зиёд) ва ҳаддан зиёд хавфли бўлган эски қурол захиралари арсеналини қўриқлашдир (1990-йй бошида бу ерга Германия, Венгрия, Польшадан совет қўшинлари ўқ-дорилар запаси олиб кирилган. Арсенални жойида йўқ қилиш имконсиз, олиб чиқиш ҳам муаммо - 2500та вагон талаб этилади, аммо ўқ-дорилар захирасининг 57%и аллақачон транспортабел эмас. Агар россияликлар чиқиб кетса, Моловадаги ҳолат ҳақиқий маънода портлаш хавфига яқин даражага келиб қолади. Умид қиламизки, прагматизм устун келади.

Тинчликпарвар кучларнинг Марказий Осиё йўналишида самарадорлиги борасида мисол келтирмоқчиман. Эслатиб ўтмоқчиман, Россия, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон 1993 йилда, минтақавий барқарорлик асосига айланган, Коллектив тинчликпарвар кучларни (КТК) тузиш тўғрисида қарорни имзолашган эди. Ўшанда КТК таркибига Россия Қуролли Кучларининг 201-сонли мотоўқчилар дивизияси ва Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон бўлинмалари кирган эди. Ўша йили тинчликпарвар кучларнинг коллектив саъй-ҳаракатлари билан Тожикистондаги қуролли можарони бартараф этишга муваффақ бўлинди. Республикада Россия ФСБ чегара хизматининг тезкор гуруҳи қолди ва 2005 йилда 201-мотоўқчилар дивизияси асосида Тожикистондаги Россия 201-ҳарбий базаси, аслида тинчликпарвар базаси ташкил этилган эди.

Россия Федерацияси БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси сифатида, халқаро ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари билан биргаликда бутун коинотдаги тинчлик учун жавобгарликни ўз зиммасига олади. Собиқ иттифоқ ҳудудида ва МДҲдан ташқари мамлакатларда - алоҳида (автоном) миссиялар, БМТ кучлари ва КХШТ контингенти таркибида миллатлараро ва ички низоларнинг олдини олади ва бартараф этади.

Югославиядан Анголагача

Россиялик тинчликпарварлар аҳамият тажрибага эга ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги ҳарбий кузатувчилар сони бўйича РФ биринчи ўнликка кириши ҳам бежиздан эмас.

Бундай миссиялар шартли равишда икки турга бўлинади - тинчликни сақлаш ва тинчликка мажбурлаш. Можаро зонасидаги вазият, тинчликпарвар кучларнинг устувор вазифалари ва ҳаракатларига қараб, операция мақоми ўзгартирилиши мумкин. Шу тарзда, 2008 йил августда Грузия-Осетия можароси зонасида тинчликни сақлаш операцияси Грузияни тинчликка мажбур қилиш операциясига айланди (Грузия томони ҳарбий ҳаракатлар бошлагани ва Россия тинчликпарвар кучлари постига қилинган ҳужумдан кейин).

Россия ҳарбий хизматчилари 1992 йилдан мураккаб халқаро тажрибага эга бўлишни бошладилар - БМТнинг Югославиядаги тинчликпарварлик операцияларида (1992 - 2003), бунда руслар контингенти 1600 кишини ташкил этган. Шу сингари вазифалар кейинчалик Ангола, Либерия, Мозамбик, Кот-д’Ивуар, Руанда, Бурунди, Эфиопия, Судан, Чад Республикаси ва Марказий Африка Республикаси (CАР) да ҳал этилган.

Ҳар бир миссия можаронинг қақшаткичлиги, хавфсизлик зонасидаги ҳарбий қарама-қаршилик хатари, жалб қилинган қўшинлар ва кучлар сони, логистика ва ротациянинг ўзига хос хусусиятлари, маҳаллий аҳоли менталитети ва табиий-иқлим шароитлари билан белгиланадиган характерли хусусиятларга эга. Ҳарбий хизматчилар номаълум давлатда "беқарор тинчлик" ҳолатига қисқа муддатда мослашишлари ва ўз миссияларининг бутун даврида доимий жанговар ҳозир ҳолатда туришлари керак.

Ротациянинг одатий цикли - ҳар олти ой, ва бунда ҳарбий тинчликпарвар кучларнинг руҳи ва жисмоний чидамлилиги ўта қаттиққўл синовдан ўтказилади. Кузатувчилар миссияси деярли қуролсиз кечади, тинчликпарвар кучлар иштирокидаги операциялар асосан енгил қурол-аслаҳага эга бўлади.

Россиялик тинчликпарвар кучлар жорий йилда БМТнинг тўққизта миссиясида хизмат қилишмоқда: Ғарбий Сахарада (MINURSO), МАРда (MINUSCA), Конго Демократик Республикасида (MONUSCO), Кипрда (UNFICYP), Суданда (UNISFA), Косовода (UNMIK), Жанубий Суданда (UNMISS), Яқин Шарқда (UNTSO), Колумбияда (UNVMC). БМТ ва Африка иттифоқи томонидан Суданда олиб борилаётган тинчликпарвар операцияси энг йирик (ҳарбий хизматчилар сони 20 мингдан зиёд) саналади. Экзотик географияга қарамай, бу ҳаёт учун доим хавф соладиган машаққатли ишдир. Ер сайёрасида ҳар йили 100га яқин тинчликпарвар ҳалок бўлади, фожиаларнинг аксарияти - мақсадли ҳужумлар давомида юз беради.

327
Милиция

Хоразмда аёл кишини ечинтириб, видеога олганларнинг шахси аниқланди

641
Хоразм шевасида сўзлаётган бир гуруҳ аёллар томонидан бошқа бир аёл кишини қизлик иффати йўқлигини рўкач қилиб ечинтириб уяли телефони орқали олган видеотасвир тарқалди.

ТОШКЕНТ, 23 ноя — Sputnik. Хоразмда аёл кишини ечинтириб, видеога олганларга нисбатан жиноят иши қўзғатилди, деб хабар қилди вилоят ИИБ ахборот хизмати.

Хабарда айтилишича, 22 ноябрь куни ижтимоий тармоқларда Хоразм шевасида сўзлаётган бир гуруҳ аёллар томонидан бошқа бир аёл кишини қизлик иффати йўқлигини рўкач қилиб ечинтириб уяли телефони орқали олган видеотасвир тарқалди.

Ушбу видеолавҳадаги ҳолат қачон, қаерда содир бўлганлиги ва жараён иштирокчиларининг шахсига аниқлик киритиш мақсадида Хоразм вилояти ИИБ масъул ходимлари томонидан терговолди текширув ҳаракатлари олиб борилди.

Олиб борилган суруштирув жараёнида мазкур ҳолат жорий йил 7 октябрь куни Урганч шаҳрида содир бўлганлиги маълум бўлди.

Жараён иштирокчиларининг шахси тўлиқ аниқланган бўлиб, тергов манфаатлари ва жабрланувчининг шахсий ҳаёт дахлсизлигини таъминлаш мақсадида иштирокчиларнинг исм-шарифлари ошкор этилмайди.

Мазкур ҳолат юзасидан ички ишлар органлари томонидан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

641