Президент РФ В. Путин принимает участие в торжествах по случаю Дня ВМФ РФ

Ғарб экспертлари "Ғарбни хароб қилиш"да Путинга ким ёрдам бераётганини айтишди

2007
(Янгиланган 15:40 13.02.2020)
Мюнхенда бўлиб ўтадиган хавфсизлик бўйича анжуман учун ҳисобот эълон қилинди. Тадбир Бавария пойтахтида 14 феврал куни бошланиши режалаштирилган

Виктор Мараховский

Бавария пойтахти Мюнхен шаҳрида 14 феврал куни хавфсизлик бўйича анжуман бўлиб ўтади ва унга доир ҳисобот ҳам эълон қилинди. Ҳисоботда алоҳида боб Россияга бағишланганлиги сабабли, шу нарса аёнки, мамлакатимизда айнан шу бобни катта эътибор билан ўқишлари аниқ. Бироқ, ҳисоботнинг асосий мавзуси Ғарбдир. Тўғрироғи, унинг йўқ бўлиб кетиши - ва бунга ким айбдорлиги.

Ушбу саволга жавоб беришдан олдин, муаммонинг моҳияти ҳақида қисқача тўхталсак.

Ҳисобот "Ғарбсизлик" (Westlessness) деб номланган ва биринчи марта жуда аниқлик билан Европа-Америка мутахассислари томонидан истамай қабул қилинган ҳақиқатга бағишланган. Аниқроғи - дунё тобора Ғарбни ўзидан узоқлаштирмоқда ва сурбетларча усиз яшаяпти. Энг ёмони, Ғарбнинг ўзи ҳам "тобора ғарбсизлашмоқда". Буларнинг барчаси жуда ёмон, чунки буларнинг барчаси беқарорлик, кутилмаганлик, демократик қадриятлардан чекиниш ва шу сингари сон-саноқсиз фалокатларни келтириб чиқаради.

Доклад муаллифлар Ғарбнинг фойдали бомбардимонларисиз қолган дунёга мотам тутмоқдалар: "Сурияда Асад режими ва Россия кучлари касалхоналар ва мактабларни атайдан бомбардимон қилмоқдалар, ҳарбий жиноятлар эса кундалик ишга айланиб бўлди... Яқинда Хитой, Эрон ва Россия Ҳинд океани ва Оман кўрфазида илк маротаба қўшма денгиз ҳарбий машқларини ўтказишди... Ливияда Туркия ва Россия янада қатъият билан ҳаракат қилишмоқда ва Ўрта денгизнинг қарама-қарши томонидаги беқарорлик Европага тобора кўпроқ таъсир қилмоқда..." Ва ҳоказо.

Буларнинг барчасига мураккаб афоризмлар ва беўхшов ҳазиллар билан безак берилган. АҚШ ҳақидаги боб эса: "Бирлашмасак дош бера оламизми?", деб номланган бўлиб, Америкада машҳур бўлган "Бирдамликда дош бера оламиз, бирлашмасак - қулаймиз " деган шиорга ишора қилади. Хитой ҳақидаги боб: "Ўжар давлат", бизнинг давлатимиз ҳақидаги бўлим "Путемкин давлати" (огоҳлантирганимиздек, ҳазиллар даражаси паст), Европа ҳақидагиси - "Евровидение танлови", Ўрта ер денгизи минтақаси ҳақидагиси эса - "Ўрта ер даҳшати" ва ҳоказо дея номланган.

Россияга келадиган бўлсак, ҳисобот сўнгги беш йилда Ғарб экспертлар ҳамжамияти жамоаси миясида туғилган концепциядан келиб чиққан. Қатъий айтганда, бу концепция умидсизликдан туғилган. Чунки, бир томондан, экспертларнинг ҳаммаси Россиянинг кучсиз ва ожизлигини, унинг янги санкциялар туфайли парчаланиб кетганлигини ва у деярли қулаш арафасида турганлигини яхши билишган. Бошқа томондан эса барча парчаланган Россиянинг ўжарлик билан нафас олаётганини ва ҳатто ривожланаётганини, парчаланиб кетмаётганини ва унда тартибсизликлар бошланмаганини, у ҳатто, йўқ қилиниши белгиланган давлатларни ҳимоя қилиш учун тиришаётганини - ва у буларни хаммасини уддалай олаётганини кўрди.

Концепцияни қандайдир тарзда ҳақиқатга мос келтириш учун зудлик билан муросага келиш керак эди. Натижада Россияга янги қараш вужудга келди.

2018 йиллардан бошлаб Россия, шубҳасиз, жуда даҳшатли, ҳар бири уни ғажиши ва қулатиши мумкин бўлган муаммоларга эга заиф мамлакат эди. Бироқ, бу жуда заиф Россия раҳбарлигида ўта омадли тактик Путин турарди (у ҳамиша тактик бўлган, стратег бўлмаган ҳеч қачон) – Путин Россиясида "қисқа муддатли муваффақиятларга" эришгани ва "вақтинчалик яхши натижаларга эга бўлиши" ҳақидаги иборалар йилдан йилга у ҳисоботдан бунисига ўтиб келмоқда). Умумий айтганда, айёр тактик Путин вақти-вақти билан аслида мавжуд бўлмаган ғалабалар фасадини яратишнинг уддасидан чиқмоқда.

2019 йилда ҳам мана "кучсиз карталарни яхшилаб ишга солган Россия бир нечта дипломатик ғалабаларни қўлга киритди". Кремль ташқи сиёсатида ўзгаришлар йўқлигига қарамай, Россияни яна ПАСЕга қабул қилишди, НАТОнинг аъзоси (яъни, Туркия - таҳр.) Россиянинг С-400ларини сотиб олди, Москва эса ўзини Яқин Шарқда нуфузли куч сифатида намоён қилди... Аммо энг муҳими, Франция президенти Макрон Россияга хушомадгўйлик қилиб, Европаликларни "Россия билан муносабатлар асосларини" қайта кўриб чиқишга чақирди.

(Дарвоқе, энг кулгилиси, маъруза муаллифлари Франция президенти нутқларини Россиянинг энг муҳим ютуқлари сифатида кўрсатишган. Бунда "дунё нега Ғарбни сиқиб чиқараётганини тушуниш мумкин: Ғарб ўзини томоша қилаётган кўзгудан ҳеч узоқлаша олгани йўқ, бу пайтда эса дунё хира фонда ўтиб бормоқда)

Аммо кўзга ташланаётган ғалабаларимиз ортида, албатта, заиф томонларимиз яширинган. Биз рўйхатлаймиз:

1) 2019 йилда Москва саккиз йил ичида Путинга қарши энг катта норозилик намойишлари бўлиб ўтди, сентябр ойида Москва шаҳар Думасига ўтказилган сайловларда эса кремльпараст номзодлар жиддий зарба олди.

2) Сўровларга кўра, кетиш имкониятини кўриб чиқаётган ёшлар сони кўпайган.

3) Сўровларга кўра, президентга ишонадиган ёшлар сони камайди - ҳозир бу атиги 55 фоизни ташкил этади.

4) Россиянинг Хитой билан ҳамкорлиги "Узоқ Шарқда таъсири кучайиб бораётган Хитой"ни  ҳисобга олган ҳолда" айтилса, тенг ҳуқуқли эмас .

Ҳаммаси шу. Путин режимининг бу даҳшатли муаммолари Мюнхен ҳисоботига Россия ҳақида Ғарб оммавий ахборот воситаларида бир хил зерикарли схема асосида ёзиладиган мақолалар тўдаси билан кўчиб ўтган. Бунда "Рус ҳаёти" кун тартиби ва талқинини "ВШЭ – Москва Карнеги маркази – навальный йиғинлари" учбурчагидаги стипендиатлар белгилайди. Улар бир вақтнинг ўзида ҳам ахборот тарқатувчилари, ҳам экспертлардир, бош қахрамонлар ролида ҳам асосан шулар.

Якун - 2020 йил баҳори яқинлашмоқда, Россияда ҳукумат ўзгариши рўй берди, миллий лойиҳалар амалга оширилмоқда, Конституцияга тузатишлар киритилмоқда - ва юқоридаги учбурчак намоёндалари хануз ўтган йилнинг августида рўй берган Москвадаги норозилик намойишларидаги селфилари ҳақида ташвишланмоқда. Ва сезиларли чарчоқ билан "Хитой Сибирни босиб олмоқда" деган мемни қайта-қайта чоп этишмоқда.

...Шундай қилиб, Мюнхен ҳисоботидаги энг қизиқарли нарса биз ҳақимизда эмас.

Энг қизиғи, матн муаллифлари шикоят қилаётган "ғарбийсизлик" сабаблари.

Хуллас, Ғарб борлиги ҳақидаги тушунча иккига бўлинган. Баъзи "ўнг қанот насроний популистлари" учун Ғарб - диний, маданий ва миллий урф-одатлар уйғунлигидир. Бошқалар, яъни "либераллар" учун Ғарб - либерал демократия тамойилларига содиқ бўлган барча нарсадир.

Ўнг қанотли популистларнинг фикрига кўра Ғарб, гўё, чет элликлар, ғайридинлар ва тубдан фарқ қиладиган чет эл маданий матрицаларни ташувчилар томонидан йўқ қилинмоқда - ва "одамларни демпингида" бойиётган либерал элита уларни олиб кирмоқда.

Ўз навбатида, либераллар Ғарб борлиғича, айнан вайронагар, нолиберал, ксенофоб ва диний жаҳолатпараст ташқи дунёга айлантирмоқчи бўлган ўнг қанот популистлари томонидан йўқ қилинишига ишонадилар.

Албатта, Путин Россияси ҳам қўлидан келганича ҳаракат қилмоқда, аммо у Ғарбдаги ёрдамчиларисиз ҳеч нарсага эриша олмас эди.

Нимани таъкидлаш жоиз: иккала томон ҳам, албатта, ҳақ.

Ғарб цивилизация ва сиёсий моҳият сифатида, шубҳасиз, асрлар давомида муаммоларни ҳал қилиш ва дунёни ўзгартиришнинг ўзига хос усулларини ривожлантирган насроний миллий маданиятларининг бир йиғиндиси.

Бироқ Ғарб, шубҳасиз, у ерда яратилган либерал мафкура, аксарият элита томонидан қўллаб-қувватланадиган ва бу элиталарга ўнлаб йиллар давомида ишончли восита сифатида хизмат қилган.

Ҳа, энди Ғарбнинг бу икки мос таркибий қисми зиддиятга дуч келди. Чунки шахсни биринчи ўринга қўядиган либерализм динни, урф-одатларни ва ҳатто кўпчилик хоҳиши билан шахсни бостирадиган оддий демократияни бўғиб қўйишга доим шай. Анъаналар ва демократия эса озчиликка сиёсий имтиёзлар берадиган либерализмни бўғиб қўйишга ҳаракат қилмасдан қолмайди.

Аммо бу ерда ажаблантирадиган нарса шундаки, қарама-қарши томонлар ўзларининг рақибларига эътибор беришни ва: "Ҳа, бу ҳам биз, бу ҳам Ғарб " деб тан олишни хоҳламайдилар. Аксинча – тафовут қанчалик узоқлашса, шунчалик ғазаб билан улар бир-бирларини Британия байроғи каби йиртишга ҳаракат қилишмоқда. Гарчи бу уларни фақат заифлаштириши аниқ бўлса-да.

Шундай қилиб, иккала томонга ҳам фақат муваффақият тилаш қоляпти. Ғалати туйилса ҳам, "Ғарбсиз дунё" эндиликда Ғарб ҳозир бўлган ва фаол бўлаётган жойдан кўра қонсизроқ ва хавфсизроқ жой.

2007

Ғарб биринчи марта русларнинг Суриядаги ҳарбий муваффақиятини тан олди

1075
Америкаликлар айнан Москва ҳамда Эроннинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди.

ТОШКЕНТ, 9 авг - Sputnik, Андрей Коц. Агар руслар ёрдам бермаганида, Башар Асад урушда ютқазган бўлар эди – америкаликлар айнан Москва ҳамда Эрон ва “Ҳизбуллоҳ”нинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди. Бундай хулосага Конгресс тадқиқот хизмати 49 саҳифадан иборат "Суриядаги қуролли низонинг шарҳи ва АҚШнинг бунга муносабати" ҳисоботида келган. Ҳарбий таҳлилчилар яна нималарга эътибор беришди ва улар қандай тахминлар билдирилди - РИА Новости материалида.

Кучларнинг тақсимланиши

Ҳужжатда Сурия харитаси таҳлил қилинган. АҚШнинг Ат-Танф ҳарбий базаси жойлашган, Иордания билан чегарадош кичик анклавдан ташқари, мамлакатнинг марказий, ғарбий ва жанубий қисмлари Башар Асад ҳукумати назорати остида. Шимолий-ғарбдаги Идлиб Муҳафазаси экстремистик гуруҳлар ва Туркия бошқаруви остида. Евфраатнинг шимолий ва шарқий ҳудудлари - Суриянинг деярли учдан бир қисми - курдларда.

Бу ерда таҳлилчилар айёрлик қилмоқдалар, чунки аслида бу ерларни айнан Вашингтон бошқармоқда. Бу ерда америкаликлар кўп эмас - ҳисоботга кўра, 600га яқин аскар. Бироқ, улар углеводородларга бой ушбу минтақадаги асосий нефт конларининг атрофидаги позицияларни эгалламоқда. Бундан ташқари, Сурия шарқида хусусий ҳарбий компанияларнинг бир неча юз жангчилари фаолият юритмоқда. Ҳужжатда қайд этилишича, расмий ҳукумат АҚШ ҳарбийларининг минтақада жойлашганини ноқонуний деб ҳисоблайди. Бироқ Вашингтон нефть конларини террорчилардан ҳимоялаш кераклигини таъкидламоқда.

Ҳисобот муаллифлари баъзан Асад армияси билан тўқнашувлар рўй беришини яширмайдилар. Уларнинг таъкидлашларича, шу йилнинг февраль ойида Қамишли қишлоғидаги назорат пунктида суриялик ҳарбийлар АҚШ қуролли кучларининг патрулига қарата ўқ узган. Ҳеч ким шикастланмаган. Бундан ташқари, улар мамлакатнинг шимолий-шарқида Россия ва Америка ҳарбий хизматчилари ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув ҳолатлари тез-тез рўй бериши қайд этилади.

Интернетда АҚШ армиясининг зирҳли машиналари Россия ҳарбий полицияси автомашиналари йўлини тўсиб қўйишга уринаётганининг ўнга яқин видеолавҳалари мавжуд. Яхшиямки, можаролар отишмагача бормади.

Россия тарк этмайди

Умуман олганда, америкаликлар мамлакатдаги Эроннинг иншооатларига Исроилнинг зарбалари ва Россияга қарши санкциялар Москва ва Теҳронни Башар Асадни қўллаб-қувватлашдан воз кечишга ёки ҳеч бўлмаганда унга ёрдамни қайсидир маънода чеклашга мажбурламаганини тан олди.

"АҚШ Москванинг Суриядан Яқин Шарқдаги нуфузини кенгайтириш учун плацдарм сифатида фойдаланиш истагини ва имкониятларини тўлиқ баҳолай олмади, - деб ёзади таҳлилчилар. - Россия, Эрон ёки уларнинг "ишончли вакиллари" билан тўғридан-тўғри ҳарбий тўқнашувни истисно қилиб бўлмайди. Бундан ташқари, Москва ўз иттифоқчиси бўлмиш Сурияни қўллаб-қувватлашда қанчалик чуқурлашиши мумкинлигини тушуниш керак".

Ҳисобот муаллифлари афсус билан Дамашққа босим ўтказиш тобора қийинлашаётганини тан олмоқдалар. Фронт чизиғини Сурия пойтахтидан нарироққа силжитиш, биринчи навбатда Россия авиацияси ва махсус кучларнинг ёрдами туфайли амалга оширилди, ҳозирда мамлакатнинг катта қисми "режим" назорати остида. Башар Асаднинг сиёсий мухолифларининг қўлларида деярли ҳеч қандай дастак қолмаган. Шу билан бирга, Дамашқ ва курдлар аста-секин яқинлашишмоқда. Бу марказий ҳукумат шарқ ва шимол устидан назоратни қайтариб олиши мумкинлигини англатади.

ИД* ҳамон хавфлидир

2018 йил декабрь ойида Дональд Трамп ИД* устидан ғалабани эълон қилди. Аммо таҳлилчилар фикрича, гуруҳ ҳали яксон қилинмаган. АҚШ иттифоқчилари 2019 йил март ойида Сурияда ИД*нинг оҳирги истеҳкомларини эгаллаб олишди. Аммо исломийчилар ҳам Сурияда, ҳам Ироқда исёнкорларнинг қумондонлик ва бошқарув тузилмасини сақлаб қолишган. Бу шуни англатадики, улар ҳали ҳам таъсирли зарбаларни беришга қодир.

"Узоқ истиқболда Суриядаги ИД* тақдири мамлакатда гуруҳни яна кучайишига тўсқинлик қила оладиган хавфсизлик идораларини ярата олишимиз қобилиятига боғлиқ, - деб таъкидлашади ҳисобот муаллифлари. – Аммо "Ислом давлати"*нинг таҳдиди узоқ вақт давом этади. Террорчиларга қарши курашишлари учун, биз курдларни қўллаб-қувватлашда давом этишимиз керак".

Яна бир хавф - бу 10 мингга яқин ИД* жангчилари сақланаётган ҳарбий маҳбуслар лагерлари. Улар асосан мамлакатнинг шимолида жойлашган бўлиб, курд бўлинмалари томонидан қўриқланмоқда. Бундан ташқари, экстремистларнинг оила аъзолари сақланаётган лагерлар ҳам мавжуд. Улардан энг каттаси - Ал-Холда 66 мингга яқин террорчиларнинг аёллари ва фарзандлари жойлаштирилган. Таҳлилчилар фикрига кўра, бу ерларда жангарилар маҳбусларнинг жанговар руҳини қўллаб-қувватлаб турган ҳолда ўз тарғиботини давом эттирмоқдалар, ИД* эса ўз тарафдорларини озод қилиш мақсадида, ҳужумлар уюштиришни режалаштирмоқда.

Курд раҳбарияти маҳбусларни қўриқлаш учун кучлари етишмаётганини бир неча бор маълум қилган. Америкаликлар ёрдам беришга шошилмаяптилар - Вашингтон жангариларнинг ватанлари уларни жазосини ўташи учун уйларига қайтариб олиб кетишларини талаб қилмоқда. Аммо ҳеч ким "ўз" террорчиларини қайтаришни хоҳламаяпти ва бундан қочиш учун ҳар хил баҳоналарни топишмоқда.

Муаммоли провинция

Энг қайноқ жой - бу Идлиб провинцияси. Бу ерда ҳозирда Сурия, Россия, Эрон ва Туркия ҳаракат қилмоқда. Бу ерда АҚШ қўшинлари йўқ, аммо америкаликлар бир неча бор "Ал-Қоида"* билан боғлиқ бўлинмаларга зарбалар берган. “Ҳайят Таҳрир аш-Шам”*, “Хурас ад-Дин”*, Сурия миллий армияси, "Хизбуллоҳ" ва бошқа гуруҳларининг бу ерда нодавлат бўлинмалари мавжуд. Шунингдек, ИД* жангчилари ҳам бор.

"Идлибнинг шимолий туманлари мухолифат кучлари томонидан назорат қилинадиган ягона минтақадир, - деб таъкидлайди таҳлилчилар. – Маҳаллий гуруҳлар бу 2011 йилда Дамашққа қарши чиққанларнинг қолдиқларидир. Идлибда Туркия ва Россия президентлари келишиб олган вақтинча тинчлик битими 5-чи мартдан бошлаб амал қилмоқда. Уларнинг қўшинлари М4 стратегик трассасида қўшма патруллар ўтказмоқдалар".

Ҳисобот муаллифлари, жангариларнинг ўққа тутишига қарамай, тинчлик ҳозирча сақланиб турилганини таъкидламоқдалар. Бироқ, Туркия Идлибга қўшинларни кўчиришни тўхтатмади ва яқинда зарурият туғилса, жанговар ҳаракатларини тиклашга тайёрлигини билдирди. Демак, Суриядаги уруш ҳали бери тугамайди.

* Россияда тақиқланган террорчилик ташкилотлари.

1075
Американские военные на юго-востоке Афганистана

Афғонистон: толибонлашувдан сўнг америка оккупацияси жаннатдай кўринади

892
(Янгиланган 19:21 08.08.2020)
Афғонистон учун янги тинчликка эришиш осон кечмаяпти. Америкаликларсиз, жанглар ва террорчилик актлари билан рўй бермоқда бу. Бу тинчлик янги қуролли можаролар манбаига айланиш ва минтақадаги қўшниларнинг тинч ҳаётига раҳна солиш билан таҳдид қилмоқда

Афғонистондаги реал ҳолат тинчлик битими ҳақидаги декларацияларга мос эмас. АҚШ билан ушбу битимни имзолаганидан кейинги беш ой вақт давомида "Толибон"* Қобул билан ўт очишни тўхтатиш борасида келишувларга эриша олмади. Жангарилар янги аҳоли пунктларини ўз назоратига олишга уринмоқда, қатор провинциялардаги армия ва полиция блокпостларига, ҳарбий база ва полиция бўлинмаларига тез-тез ҳужум уюштирмоқда. Август ойи бошида 37 нафар ҳарбий хизматчи ва полициячилар, 61 жангари ва 43 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлишди.

Шимолий Боғлан провинциясида 5 август куни йўлга яқин жойдаги мина портлаши оқибатида 12 киши ҳалок бўлди. Бир кун ўтгач, Боғлан-Саманган шоссесида толиблар иккита бензовозни ёқиб юборди, еттитасини эгаллаб олди ва ичидаги ёқилғисини Пули-Хумрида литрини 20 афғонийдан пуллади. Бу "бизнесга" ҳатто бир вақтнинг ўзида афғон хавфсизлик кучларига қарши олиб борилаётган ва фақатгина Қандаҳор ҳамда Ғазнида муваффақиятга эришилган жанглар ҳам ҳалал бера олмади.

"ИД" жангарилари ҳам "иккинчи нафас" очилганини ҳис қилдилар – Жалолободдаги қамоқхонага уюштирилган ҳужум оқибатида (шарқий Нангархар провинцияси) 2 август куни 29 киши ҳалок бўлди (10 террорчи шулар жумласидан) 800 нафар маҳбуслар - ИД аъзолари, толиблар ва оддий жиноятчилар қочиб кетди.

Тинчлик сари қўйилаётган қадамлар жуда кичик. Афғонистондаги ҳибсга олинган ва асирдаги куч тизимлари вакиллари ўртасида кечган мураккаб ва турлича шарҳ бериш мумкин бўлган ўзаро алмашув деярли якунланди. Озод этилган хавфсизлик кучлари вакилларининг умумий сони 1005 кишига етди, қамоқхоналардан 4750дан зиёд толиблар қўйиб юборилди. Озодликка чиқарилган жангарилар жанговар ҳаракатларга қайтмаслик ҳақида мажбуриятга имзо чеккан эди, аммо аксарияти берган ваъдасини бузди ва яна қўлига қурол олди.

Афғонистон президенти Ашраф Ғани толиблар рўйхатидаги 400 та энг ашаддий террорчиларни қамоқлардан озод этишдан бош тортди ва бу муаммони халқ билан муҳокама қилишни таклиф қилди. Аммо "Толибон" ҳаракати 5 август куни ҳукуматнинг Лойя Жирги (халқ вакиллари йиғини)ни ўтказиш қарорига қарши чиқди. Гўёки бу йиғин ҳуқуқий мақомга эга эмас ва "оккупация тугаганидан сўнг" афғон халқини тақдим этолмайди. Шу тариқа, толиблар ўзини мамлакат конституцияси ва жиноят кодексидан устун қўйиб, сўнгги инстанциядаги ҳақиқатга даъво қилмоқдалар, Кобулдаги "коллаборацион" ҳукуматнинг ноқонунийлигини таъкидламоқдалар. АҚШ эса буларнинг барчасига "қўлни ювиб, қўлтиққа артган".

Қайноқ шимол

Афғонистон шимоли нотинч. Тожикистон ва Ўзбекистонга туташ шимолий провинция бўлган Балх июл ойи охирида ҳукумат кучлари ва толиблар ўртасида жанговар ҳаракатларнинг авж олиши сабабли энг хавфли ҳудудга айланди. Афғонлараро ноаниқ ички жараёнлар фонида Душанбе афғон-тожик чегарасидаги вазият кескин тус олганини қайд этмоқда. Бу ерга ўнлаб, шу жумладан, тожикистонлик жангарилар тўпланмоқда.

Президент Эмомали Рахмон ҳатто Тоғли-Бадахшон автоном вилоятидаги чегара ҳудудини мустаҳкамлаш топшириғини берди. Тожикистон шерик-давлатлар ва халқаро ташкилотлар билан тожик-афғон чегарасидаги хавфсизлик масалаларини мунтазам муҳокама қилади.

Воқеалар мантиғи шундан иборатки, борди-ю ғалаба толиблар томонида бўладиган бўлса - АҚШ билан келишув шартларига биноан - қўшни Марказий Осиё давлатларидан бўлган жангарилар Афғонистондан чиқариб юборилиши мумкин. Тайёргарликдан ўтган юзлаб жангариларнинг Тожикистон ва Ўзбекистонга қайтиши вазиятни радикаллаштириши ва издан чиқариши мумкин. Бу сингари сценарийларни фақатгина ҳамкорликдаги уринишлар билан, ОДКБ (КХШТ) ва Россияни жалб этган ҳолда тўхтатиш мумкин бўлади. Хўш, кейин-чи?

"Толибон" даставвал халқ иродаси маҳсули эмаслиги, балки Покистоннинг очиқ конфигурация лойиҳаси эканлигини ва у Тожикистон, Ўзбекистон ва бошқа қўшни давлатлар ҳудудларига "Марказий Осиё баҳори" ни трансляция қилиши мумкинлигини тушуниш муҳимдир. "Толибон" ташқи ўйинчилар учун уруш ва қирғин учун қулай воситадир. "Толибон" жангарилари - ташқи ўйинчилари учун қулай уруш ва бузиш воситасидир. Таркиби ва қарашлари жиҳатдан ушбу ранг-баранг террористик уюшманинг халқаро маънода қонунийлаштирилиши ўта хавфли.

Ҳатто "Толибон"нинг Қўшма Штатлар томонидан маъқулланган иккинчи бор ҳокимиятга келиши ҳам афғон халқи ва қўшни давлатлар учун - диний экстремизмдан тортиб, наркотрафик ва қуролланган терроризмгача бўлган маънода (бу уюшма асосидир) доимий таҳдид манбаи бўлиб қолади.

32 миллион аҳоли учун Афғонистоннинг "толибонлаштирилиши": дунёвий илм ва маданият, телевидение ва кинотеатрларнинг таъқиқланиши, аксарият мактаблар ва университетларнинг ёпилиши, конституциянинг шариат судларига алмаштирилиши, аёлларнинг ижтимоий ҳаётдан чегараланиши, ўрта асрларга хос бўлган оммавий қатл ва йўл қўйилган кичик бир тартибсизлик учун қўл-оёқлар ампутациясининг кенг жорий этилиши демакдир (1996 йилда толиблар ҳокимиятни қўлга олганида худди шундай бўлган).

Ёвузлик маскани

Умуман олганда, "Толибан" ўз ғалабасида шубҳаланган эмас, ва қонуний афғон ҳукуматини "тозалаб ташлашга" тайёр. Толиблар етакчиси Мавлави Хибатулла Охундзода ўтган ҳафтада: "Бизнинг жиҳодимиз босқинчиликни тугатиш ва Афғонистонда соф исломий ҳукуматни яратиш учун бўлган ва шундай бўлиб қолади", дея қайт этди. Шу боис, АҚШ ва халқаро ҳамжамият "муаммолар яратишда давом этишни бас қилишлари" шарт.

Ўта дағал баёнот бу. Аммо агар муаммоларга назар соладиган бўлсак, бугунги кунда толиблар ҳукмронлиги остида 15 миллионга яқин киши яшаб келмоқда, бу Афғонистон аҳолисининг деярли тенг ярмига тенг. Бу одамлар эрталаб уйларини тарк этаётганларида, тирик қайтиш-қайтмасликларини билмайдилар. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси (UNODC) маълумотларига кўра, 2017 йилда Афғонистонда афюн ишлаб чиқариш 87 %га ошди ва тўққиз минг тоннани ташкил қилди, Америка ҳарбий кучлари мавжуд бўлган даврда эса гиёҳванд хом-ашё ишлаб чиқариши 40 баравар ортди, афғон опиуми контрабандасининг йиллик ҳажми 3 миллиард долларга баҳоланади.

 

Буларнинг барчасига қарамай, "Толибон" мафкураси, режаси ва дастурларини баҳам кўрмасдан туриб, қандай қилиб толиблар билан тинчликка эришиш мумкин? Аввалроқ, Sputnik агентлигига берган интервьюсида, Афғонистон Сенати раисининг биринчи ўринбосари Муҳаммад Алам Исидёр: "Афғон халқи учун Афғонистонда толиблар - бу террорчи уюшма эканлигини тушуниш жуда муҳим. Ва биз учун толибларнинг исталган давлат томонидан қўллаб-қувватланиши номаъқбулдир... Биз учун "Толибон" ва "Ислом давлати" террористик уюшмалари ўртасида қандайдир муҳим фарқ йўқ. 

Нуфузли афғон сиёсатдори ва мужоҳидлар ҳаракати фахрийси Изидёр шунингдек, "Толибон"ни бевосита ёки билвосита қўллаб-қувватлаш нотинчлик Марказий Осиёдаги қўшни давлатларга кўчиши учун замин яратишини таъкидлади.

Ақл-идрок билан берилган баҳо бу. Афғонистонда ҳеч нарса ўзгарган эмас. Америка ўзининг террорчилар билан кечган узоқ йиллик жанговар ҳаракатлари режасини Пентагон бўлинмаларининг тезкор ва хавфсиз эвакуациясига (дунёни сув босса - ўрдакка не ғам қабилида) трансформация қилди, холос. Яқинда АҚШ Афғонистоннинг Гилменд, Урузғон, Пактика ва Лагман провинцияларида яна бешта ҳарбий базасини ёпди. Афғонистондаги америка қўшинлари сони тез фурсатда 4 минг кишигача қисқаради ва 2021 йилнинг май ойида бирорта аскар қолмайди. Энди президент Доналд Трамп администрацияси, Давлат котиби Майкл Помпеонинг сўзларига кўра, Афғонистондаги вазиятни нормаллаштириш учун Кремл кўмагига муҳтож. Бироқ, истиқболда нормаллашув юз бериши даргумон.

Россия Афғонистоннинг терроризм ва наркотиклардан ҳоли бўлган тинч, барқарор, мустақил ва иқтисодий жиҳатдан ривожланган давлат сифатида шаклланишига кўмаклашиш сиёсатини изчиллик билан олиб бормоқда. Толиблар ҳаракатларига нисбатан танқидий қарашларнинг йўқлиги РФ ва КХШТга аъзо бошқа мамлакатларнинг афғон йўналишидаги ҳаракатлари учун тўсиқ  бўлмоқда. Ҳатто Афғонистон ТИВ раҳбари Ҳаниф Атмар кеча: "Биз эрта босқичда ярашув тўғрисида ўйлашимиз ва ўшанда толибларга муносиб имконият беришимиз керак эди... Биз уларга ярашувнинг муносиб вариантини таклиф эта олмадик ва улар Афғонистонни тарк этишларини талаб қилдик. Бу ёмон сиёсат эди", дея "гуноҳкорона" баёнот қилди (эҳтимол, Ҳаниф Атмар "соф" ҳукуматдан ўрин олишни режалаштирмоқда).

Аммо шу билан бирга, КХШТнинг "Толибон"га нисбатан аксарият даъволари ҳеч қаерга йўқолган эмас. Ҳаракат қонуний ҳукуматга қарши қуролли зўравонликни эътиқод қилади, "Ал-Қоида"* билан симбиозни йўқотмайди, гиёҳванд моддалар савдосидан фойдаланади ва бу рўйхатнинг бошланишидир.

 

* – РФ ва қатор бошқа давлатларда таъқиқланган террористик уюшма.

892
Мавзу:
Афғонистон: 30 йил тинчлик илинжида
Вынос флага Узбекистана на футбольное поле

Ўзбекистон 2025 йилда ёшлар ўртасидаги Осиё ўйинларига мезбонлик қилади

5
Қарорга мувофиқ, Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳузурида “Тошкент–2025” ёзги Осиё ўйинларини ўтказиш дирекцияси ташкил этилади.

ТОШКЕНТ, 10 авг — Sputnik. “2025 йилда Ўзбекистонда ёшлар ўртасидаги IV ёзги Осиё ўйинларини ўтказишга тайёргарлик кўриш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Ҳукумат қарори қабул қилинди.

Қарорга мувофиқ, Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳузурида “Тошкент–2025” ёзги Осиё ўйинларини ўтказиш дирекцияси ташкил этилади.

Осиё ўйинларини юқори савияда ташкил этиш ва ўтказиш бўйича халқаро ва республика миқёсидаги тадбирлар ҳамда унинг доирасида кўргазмалар, конференциялар, илмий-амалий анжуманлар ва бошқа тадбирларни ўтказиш Дирекциянинг асосий вазифаларидан бири этиб белгиланди.

Шунингдек қарор билан, “Тошкент–2025” ёзги Осиё ўйинларини ўтказишни ташкил этиш бўйича ташкилий қўмита таркиби ҳамда чора-тадбирлар дастури тасдиқланди.

5