Церковь святого Фомы в Нью-Йорке.

Бизнинг ва Америка Худоси: сингдирилган қадриятлар масаласи ҳақида

829
(Янгиланган 19:20 13.02.2020)
Америкада атеизм ва мамлакатда унга муҳтож бўлганлар ҳақида кўпроқ гап очилади, деб ҳисоблайди муаллиф.

Россия Конституциясида Худони эслаш зарурми: ижтимоий тармоқлар бўйича кўриб чиқадиган бўлсак, ушбу масала бизнинг конституцияга киритилган ўзгартиришлар ҳақидаги суҳбатда деярли барчани қизиқтиради. Қизиғи шундаки, АҚШда шу кунларда Қодир Тангри аста-секин асосий нарса тўғрисида тортишувларнинг марказида бўлмоқда, гарчи Америка мисолида бу уларнинг Асосий Қонуни тўғрисида эмас (Худо у ерда ҳудди доллар қоғозидаги сингари тилга олинган). Америка мунозараси атеизм ва ўз мамлакатида унга муҳтож бўлганлар ҳақида кўпроқ гап очмоқда, деб ёзади РИА Новости муаллифи.

Мана яқинда рўй берган ҳолат: Бош прокурор Уильям Барр ва Нью-Йорк архиепископи Тимоти Долан католик телеканалининг эфирида учрашдилар. Ва Дональд Трамп администрациясининг бош ҳуқуқшуноси бу йиғилишда шундай деди: "уюшган - ва анча уришқоқ - дунёвий ҳаракатлиги аён, ва динни ҳаётимиздан чиқариб юбориш мақсадида". АҚШда, давом этди у, диндорлар ўз қарашларини динсизларга сингдирмайдилар - аксинча, ўша "жангари дунёвийлар" диндорларга ўз қадриятларини сингдиришга ҳаракат қилмоқдалар.

Бу ерда, албатта, сиёсат хоҳлаганингизча кўп. Вазият қуйидагича аниқланади: Трампнинг биринчи сайлов кампаниясида унинг евангелистлар билан альянс вужудга келди, яъни уни турли хил протестант черковлари ва дин тарғиботчилари таъкидлашлари бўйича – бу хаосни баъзан "Америка дини" деб номлашади. Энди эса Дональд учун иккинчи президентлик сайловлари олдидан католик жамоатини жангга жалб қилишмоқчи. "Трамп учун католиклар" коалицияси кутилмоқда, айниқса президентнинг энг яқин ходимлари, шу жумладан Бош прокурор Барр ҳам ушбу динга тегишли эканлиги аниқланган.

Аммо умуман олганда, бу вазиятда сиёсат кенгроқ тушунилиши керак, гап нафақат кейинги сайлов ҳақида. Ва ҳатто АҚШ деб номланган бир мамлакатда ҳам эмас.

Шундай бўлдики, 80-йиллардан бошлаб либерал, демократик деб аталадиган мафкура деярли барча Ғарбий давлатлар гуруҳларида шакллана бошлади ва Американинг ўзида "социалистик" ёрлиғи унга қаттиқ ёпишиб олди. Бу АҚШ Демократик партиясининг, Европадаги кўплаб социал-демократларнинг мафкураси ва шу қаторда динларга қарши курашни ўз ичига олади.

Давроқе, кимга қанақа, кардинал Тимоти Доланга эса бу бошқаларга қараганда яхшироқ маълум. Бир неча йил олдин, нафақат АҚШда, балки глобал миқёсда католик руҳонийларига, улар қаторлари яққол педофиллардан иборат йўсинида катта ҳужум уюштирилди. Албатта, кимдир, буларнинг барчаси тўғри эканлигини тахмин қилиши мумкин - битта педофил ёки ўнта, лекин юзлаб эмас. Бироқ, аввалига дунё бу чексиз либералларнинг барча кампаниялари кўп йўналишларда ва кўпайиб боришига тайёр эмас эди - "яшил иқтисодиёт учун" ҳам, "ирқчилик" ва "эркаклар шовинизми"га қарши ... Аввалига одамлар бошида янги балога муносабат билдиришга ва қаердан пайдо бўлганини тушунишга улгирмаганлар ҳам.

Бу ерда жуда муҳим нарса: тахминан 80-йиллардан бошлаб, рус ва ғарбий икки жамият антифазада ривожланган. Худди шу "социализм" улар орасида шиддат билан ҳаракат қилди, аммо аслида - кўплаб чап қанотли майда ҳаракатлар, шу жумладан атеистик ҳаракатлар ҳам. Бизда ҳамма нарсани тескариси бўлди, шу жумладан динларнинг тикланиши. Аммо инсоният жамияти инерциондир, унда фикрлаш тарзи аста-секин ўзгаради ва атиги 2010 йилга келиб, аксарият россияликлар энди ғазабли ва муросасиз Ғарб "социалистлари" ва Россия ичидаги содиқ талабалари билан умумий тилга эга эмасликлари аниқ бўлди.

Ғарбнинг кимлар учундир тушуниб бўлмайдиган ўзаро мафкуравий нафрати, албатта Москва халқаро саҳнада бирон бир нотўғри иш қилганлигидан келиб чиқмаган: кўпинча бу нафақат раҳбарларнинг, балки жамият ичида кўпчиликнинг ғоявий муросасизлиги эканлиги аён бўлди.

Ва шунда Трамп пайдо бўлди (ва унинг бошқа мамлакатлардаги клонлари) - ва ғишт колипдан кўчди. Ташқи сиёсат нуқтаи назаридан Америка республикачиси жуда ёқимсиз шаҳс бўлиши мумкин. Бу, шартий айтганда, агар бомбардимонлар янада кўпроқ бўлганида, Индохитойдаги урушда ғалаба қозонса бўлар эди деб ўйлайдиган одам. Бундай одамларга Россия, Хитой ва бошқа кўплари ёқмайди. Аммо ички сиёсат, яъни қадриятлар нуқтаи назаридан тўсатдан Россия ва Ғарбнинг антифазаси тўсатдан тугай бошлади ва бу билан нима қилиш кераклиги ҳали ҳам номаълум. Кўринишидан, аввал Америка ва бошқа жамиятларда кураш қандай ривожланаётганини кузатиш керак. Жумладан – дин ҳақида.

Ва у хусусан шундай тарзда ривожланмоқда. Daily Signal-даги таҳлилий материални кўриб чиқсак, шундай хулоса келтирилади-ки, АҚШ тарихида ҳеч қачон бахтсиз одамлар (социологик сўровларига кўра) шунчалик кўп бўлмаган. Ҳатто Буюк Депрессия ва Иккинчи Жаҳон Уруши йилларида ҳам, гарчи молиявий жиҳатдан ўша пайтда одамлар анча камбағал яшаган. Ҳеч қачон бундай миқдордаги ўз жонига қасд қилиш, руҳий тушкунлик, синфдошлари ва ҳамкасбларининг оммавий отиб ташлаш, ёлғизликни тан олишлар бўлмаган.

Бунга сабаблар жуда кўп, аммо гап биринчи навбатда ёш авлод ҳақида кетмоқда. Шундай экан, айб смартфонлар ва бу авлод тирик одамлар билан алоқа қила олмаслигидир; худди шу авлоднинг иқлим ўзгаришидан қўрқиши ... ва яна нима?

Жамият ўзининг тўқимасининг вайрон бўлиши, дейди материал муаллифи. Авваллари дин ва оила одамларни бирлаштирган. Аммо бугунги кунда 1980 йилдан кейин туғилган авлод ҳақида гапирадиган бўлсак, уларнинг учдан бир қисми ўзларини бирон бир динга тааллуқли деб ҳисобламайдилар: мамлакат тарихидаги ноёб ҳолат. Шу билан бирга, бутун мамлакатда бўйича - турмуш қурмай яшаётганлар сони турмуш қурганларнинг сонидан ошиб кетди.

Бу ерда эса, давом эттиради муаллиф, чап қанотдагилар (демократлар), мактаб давридан бошлаб, доимий равишда одамга нафақат Худо йўқлигини, балки уларнинг мамлакати ҳақиқий ёвузлик, уларнинг ўтмиши бутунлай шармандалик, келажак эса умидсизлик эканлигини тушунтириб келмоқда. Инсоннинг ҳаёти мазмундан маҳрум бўлмоқда, аммо маъносиз одам бўлолмайди.

70-80-йилларда Совет халқлари Ғарб жамиятлари билан боғлиқ бўлган нарсаларга жуда иштиёқ билан қарашган эдилар. Кейинчалик, аксарият россияликлар бу жамиятлардан ажралиб чиқаётгандай туюлди, уларга нисбатан энг кўпи билан ўзларини яхши ҳис қилмадилар. Энди, эҳтимол, АҚШдаги ички кураш президент сайловлари билан умуман якунланмаслигини ҳисобга олиб, қайта уланиш вақти келди чоғи.

829

Ғарб биринчи марта русларнинг Суриядаги ҳарбий муваффақиятини тан олди

1105
Америкаликлар айнан Москва ҳамда Эроннинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди.

ТОШКЕНТ, 9 авг - Sputnik, Андрей Коц. Агар руслар ёрдам бермаганида, Башар Асад урушда ютқазган бўлар эди – америкаликлар айнан Москва ҳамда Эрон ва “Ҳизбуллоҳ”нинг аралашуви Сурия армиясига мамлакатнинг катта қисмини ноқонуний қуролли гуруҳлардан қайтариб олишга имкон берганини тан олишди. Бундай хулосага Конгресс тадқиқот хизмати 49 саҳифадан иборат "Суриядаги қуролли низонинг шарҳи ва АҚШнинг бунга муносабати" ҳисоботида келган. Ҳарбий таҳлилчилар яна нималарга эътибор беришди ва улар қандай тахминлар билдирилди - РИА Новости материалида.

Кучларнинг тақсимланиши

Ҳужжатда Сурия харитаси таҳлил қилинган. АҚШнинг Ат-Танф ҳарбий базаси жойлашган, Иордания билан чегарадош кичик анклавдан ташқари, мамлакатнинг марказий, ғарбий ва жанубий қисмлари Башар Асад ҳукумати назорати остида. Шимолий-ғарбдаги Идлиб Муҳафазаси экстремистик гуруҳлар ва Туркия бошқаруви остида. Евфраатнинг шимолий ва шарқий ҳудудлари - Суриянинг деярли учдан бир қисми - курдларда.

Бу ерда таҳлилчилар айёрлик қилмоқдалар, чунки аслида бу ерларни айнан Вашингтон бошқармоқда. Бу ерда америкаликлар кўп эмас - ҳисоботга кўра, 600га яқин аскар. Бироқ, улар углеводородларга бой ушбу минтақадаги асосий нефт конларининг атрофидаги позицияларни эгалламоқда. Бундан ташқари, Сурия шарқида хусусий ҳарбий компанияларнинг бир неча юз жангчилари фаолият юритмоқда. Ҳужжатда қайд этилишича, расмий ҳукумат АҚШ ҳарбийларининг минтақада жойлашганини ноқонуний деб ҳисоблайди. Бироқ Вашингтон нефть конларини террорчилардан ҳимоялаш кераклигини таъкидламоқда.

Ҳисобот муаллифлари баъзан Асад армияси билан тўқнашувлар рўй беришини яширмайдилар. Уларнинг таъкидлашларича, шу йилнинг февраль ойида Қамишли қишлоғидаги назорат пунктида суриялик ҳарбийлар АҚШ қуролли кучларининг патрулига қарата ўқ узган. Ҳеч ким шикастланмаган. Бундан ташқари, улар мамлакатнинг шимолий-шарқида Россия ва Америка ҳарбий хизматчилари ўртасида тўғридан-тўғри тўқнашув ҳолатлари тез-тез рўй бериши қайд этилади.

Интернетда АҚШ армиясининг зирҳли машиналари Россия ҳарбий полицияси автомашиналари йўлини тўсиб қўйишга уринаётганининг ўнга яқин видеолавҳалари мавжуд. Яхшиямки, можаролар отишмагача бормади.

Россия тарк этмайди

Умуман олганда, америкаликлар мамлакатдаги Эроннинг иншооатларига Исроилнинг зарбалари ва Россияга қарши санкциялар Москва ва Теҳронни Башар Асадни қўллаб-қувватлашдан воз кечишга ёки ҳеч бўлмаганда унга ёрдамни қайсидир маънода чеклашга мажбурламаганини тан олди.

"АҚШ Москванинг Суриядан Яқин Шарқдаги нуфузини кенгайтириш учун плацдарм сифатида фойдаланиш истагини ва имкониятларини тўлиқ баҳолай олмади, - деб ёзади таҳлилчилар. - Россия, Эрон ёки уларнинг "ишончли вакиллари" билан тўғридан-тўғри ҳарбий тўқнашувни истисно қилиб бўлмайди. Бундан ташқари, Москва ўз иттифоқчиси бўлмиш Сурияни қўллаб-қувватлашда қанчалик чуқурлашиши мумкинлигини тушуниш керак".

Ҳисобот муаллифлари афсус билан Дамашққа босим ўтказиш тобора қийинлашаётганини тан олмоқдалар. Фронт чизиғини Сурия пойтахтидан нарироққа силжитиш, биринчи навбатда Россия авиацияси ва махсус кучларнинг ёрдами туфайли амалга оширилди, ҳозирда мамлакатнинг катта қисми "режим" назорати остида. Башар Асаднинг сиёсий мухолифларининг қўлларида деярли ҳеч қандай дастак қолмаган. Шу билан бирга, Дамашқ ва курдлар аста-секин яқинлашишмоқда. Бу марказий ҳукумат шарқ ва шимол устидан назоратни қайтариб олиши мумкинлигини англатади.

ИД* ҳамон хавфлидир

2018 йил декабрь ойида Дональд Трамп ИД* устидан ғалабани эълон қилди. Аммо таҳлилчилар фикрича, гуруҳ ҳали яксон қилинмаган. АҚШ иттифоқчилари 2019 йил март ойида Сурияда ИД*нинг оҳирги истеҳкомларини эгаллаб олишди. Аммо исломийчилар ҳам Сурияда, ҳам Ироқда исёнкорларнинг қумондонлик ва бошқарув тузилмасини сақлаб қолишган. Бу шуни англатадики, улар ҳали ҳам таъсирли зарбаларни беришга қодир.

"Узоқ истиқболда Суриядаги ИД* тақдири мамлакатда гуруҳни яна кучайишига тўсқинлик қила оладиган хавфсизлик идораларини ярата олишимиз қобилиятига боғлиқ, - деб таъкидлашади ҳисобот муаллифлари. – Аммо "Ислом давлати"*нинг таҳдиди узоқ вақт давом этади. Террорчиларга қарши курашишлари учун, биз курдларни қўллаб-қувватлашда давом этишимиз керак".

Яна бир хавф - бу 10 мингга яқин ИД* жангчилари сақланаётган ҳарбий маҳбуслар лагерлари. Улар асосан мамлакатнинг шимолида жойлашган бўлиб, курд бўлинмалари томонидан қўриқланмоқда. Бундан ташқари, экстремистларнинг оила аъзолари сақланаётган лагерлар ҳам мавжуд. Улардан энг каттаси - Ал-Холда 66 мингга яқин террорчиларнинг аёллари ва фарзандлари жойлаштирилган. Таҳлилчилар фикрига кўра, бу ерларда жангарилар маҳбусларнинг жанговар руҳини қўллаб-қувватлаб турган ҳолда ўз тарғиботини давом эттирмоқдалар, ИД* эса ўз тарафдорларини озод қилиш мақсадида, ҳужумлар уюштиришни режалаштирмоқда.

Курд раҳбарияти маҳбусларни қўриқлаш учун кучлари етишмаётганини бир неча бор маълум қилган. Америкаликлар ёрдам беришга шошилмаяптилар - Вашингтон жангариларнинг ватанлари уларни жазосини ўташи учун уйларига қайтариб олиб кетишларини талаб қилмоқда. Аммо ҳеч ким "ўз" террорчиларини қайтаришни хоҳламаяпти ва бундан қочиш учун ҳар хил баҳоналарни топишмоқда.

Муаммоли провинция

Энг қайноқ жой - бу Идлиб провинцияси. Бу ерда ҳозирда Сурия, Россия, Эрон ва Туркия ҳаракат қилмоқда. Бу ерда АҚШ қўшинлари йўқ, аммо америкаликлар бир неча бор "Ал-Қоида"* билан боғлиқ бўлинмаларга зарбалар берган. “Ҳайят Таҳрир аш-Шам”*, “Хурас ад-Дин”*, Сурия миллий армияси, "Хизбуллоҳ" ва бошқа гуруҳларининг бу ерда нодавлат бўлинмалари мавжуд. Шунингдек, ИД* жангчилари ҳам бор.

"Идлибнинг шимолий туманлари мухолифат кучлари томонидан назорат қилинадиган ягона минтақадир, - деб таъкидлайди таҳлилчилар. – Маҳаллий гуруҳлар бу 2011 йилда Дамашққа қарши чиққанларнинг қолдиқларидир. Идлибда Туркия ва Россия президентлари келишиб олган вақтинча тинчлик битими 5-чи мартдан бошлаб амал қилмоқда. Уларнинг қўшинлари М4 стратегик трассасида қўшма патруллар ўтказмоқдалар".

Ҳисобот муаллифлари, жангариларнинг ўққа тутишига қарамай, тинчлик ҳозирча сақланиб турилганини таъкидламоқдалар. Бироқ, Туркия Идлибга қўшинларни кўчиришни тўхтатмади ва яқинда зарурият туғилса, жанговар ҳаракатларини тиклашга тайёрлигини билдирди. Демак, Суриядаги уруш ҳали бери тугамайди.

* Россияда тақиқланган террорчилик ташкилотлари.

1105
Американские военные на юго-востоке Афганистана

Афғонистон: толибонлашувдан сўнг америка оккупацияси жаннатдай кўринади

907
(Янгиланган 19:21 08.08.2020)
Афғонистон учун янги тинчликка эришиш осон кечмаяпти. Америкаликларсиз, жанглар ва террорчилик актлари билан рўй бермоқда бу. Бу тинчлик янги қуролли можаролар манбаига айланиш ва минтақадаги қўшниларнинг тинч ҳаётига раҳна солиш билан таҳдид қилмоқда

Афғонистондаги реал ҳолат тинчлик битими ҳақидаги декларацияларга мос эмас. АҚШ билан ушбу битимни имзолаганидан кейинги беш ой вақт давомида "Толибон"* Қобул билан ўт очишни тўхтатиш борасида келишувларга эриша олмади. Жангарилар янги аҳоли пунктларини ўз назоратига олишга уринмоқда, қатор провинциялардаги армия ва полиция блокпостларига, ҳарбий база ва полиция бўлинмаларига тез-тез ҳужум уюштирмоқда. Август ойи бошида 37 нафар ҳарбий хизматчи ва полициячилар, 61 жангари ва 43 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлишди.

Шимолий Боғлан провинциясида 5 август куни йўлга яқин жойдаги мина портлаши оқибатида 12 киши ҳалок бўлди. Бир кун ўтгач, Боғлан-Саманган шоссесида толиблар иккита бензовозни ёқиб юборди, еттитасини эгаллаб олди ва ичидаги ёқилғисини Пули-Хумрида литрини 20 афғонийдан пуллади. Бу "бизнесга" ҳатто бир вақтнинг ўзида афғон хавфсизлик кучларига қарши олиб борилаётган ва фақатгина Қандаҳор ҳамда Ғазнида муваффақиятга эришилган жанглар ҳам ҳалал бера олмади.

"ИД" жангарилари ҳам "иккинчи нафас" очилганини ҳис қилдилар – Жалолободдаги қамоқхонага уюштирилган ҳужум оқибатида (шарқий Нангархар провинцияси) 2 август куни 29 киши ҳалок бўлди (10 террорчи шулар жумласидан) 800 нафар маҳбуслар - ИД аъзолари, толиблар ва оддий жиноятчилар қочиб кетди.

Тинчлик сари қўйилаётган қадамлар жуда кичик. Афғонистондаги ҳибсга олинган ва асирдаги куч тизимлари вакиллари ўртасида кечган мураккаб ва турлича шарҳ бериш мумкин бўлган ўзаро алмашув деярли якунланди. Озод этилган хавфсизлик кучлари вакилларининг умумий сони 1005 кишига етди, қамоқхоналардан 4750дан зиёд толиблар қўйиб юборилди. Озодликка чиқарилган жангарилар жанговар ҳаракатларга қайтмаслик ҳақида мажбуриятга имзо чеккан эди, аммо аксарияти берган ваъдасини бузди ва яна қўлига қурол олди.

Афғонистон президенти Ашраф Ғани толиблар рўйхатидаги 400 та энг ашаддий террорчиларни қамоқлардан озод этишдан бош тортди ва бу муаммони халқ билан муҳокама қилишни таклиф қилди. Аммо "Толибон" ҳаракати 5 август куни ҳукуматнинг Лойя Жирги (халқ вакиллари йиғини)ни ўтказиш қарорига қарши чиқди. Гўёки бу йиғин ҳуқуқий мақомга эга эмас ва "оккупация тугаганидан сўнг" афғон халқини тақдим этолмайди. Шу тариқа, толиблар ўзини мамлакат конституцияси ва жиноят кодексидан устун қўйиб, сўнгги инстанциядаги ҳақиқатга даъво қилмоқдалар, Кобулдаги "коллаборацион" ҳукуматнинг ноқонунийлигини таъкидламоқдалар. АҚШ эса буларнинг барчасига "қўлни ювиб, қўлтиққа артган".

Қайноқ шимол

Афғонистон шимоли нотинч. Тожикистон ва Ўзбекистонга туташ шимолий провинция бўлган Балх июл ойи охирида ҳукумат кучлари ва толиблар ўртасида жанговар ҳаракатларнинг авж олиши сабабли энг хавфли ҳудудга айланди. Афғонлараро ноаниқ ички жараёнлар фонида Душанбе афғон-тожик чегарасидаги вазият кескин тус олганини қайд этмоқда. Бу ерга ўнлаб, шу жумладан, тожикистонлик жангарилар тўпланмоқда.

Президент Эмомали Рахмон ҳатто Тоғли-Бадахшон автоном вилоятидаги чегара ҳудудини мустаҳкамлаш топшириғини берди. Тожикистон шерик-давлатлар ва халқаро ташкилотлар билан тожик-афғон чегарасидаги хавфсизлик масалаларини мунтазам муҳокама қилади.

Воқеалар мантиғи шундан иборатки, борди-ю ғалаба толиблар томонида бўладиган бўлса - АҚШ билан келишув шартларига биноан - қўшни Марказий Осиё давлатларидан бўлган жангарилар Афғонистондан чиқариб юборилиши мумкин. Тайёргарликдан ўтган юзлаб жангариларнинг Тожикистон ва Ўзбекистонга қайтиши вазиятни радикаллаштириши ва издан чиқариши мумкин. Бу сингари сценарийларни фақатгина ҳамкорликдаги уринишлар билан, ОДКБ (КХШТ) ва Россияни жалб этган ҳолда тўхтатиш мумкин бўлади. Хўш, кейин-чи?

"Толибон" даставвал халқ иродаси маҳсули эмаслиги, балки Покистоннинг очиқ конфигурация лойиҳаси эканлигини ва у Тожикистон, Ўзбекистон ва бошқа қўшни давлатлар ҳудудларига "Марказий Осиё баҳори" ни трансляция қилиши мумкинлигини тушуниш муҳимдир. "Толибон" ташқи ўйинчилар учун уруш ва қирғин учун қулай воситадир. "Толибон" жангарилари - ташқи ўйинчилари учун қулай уруш ва бузиш воситасидир. Таркиби ва қарашлари жиҳатдан ушбу ранг-баранг террористик уюшманинг халқаро маънода қонунийлаштирилиши ўта хавфли.

Ҳатто "Толибон"нинг Қўшма Штатлар томонидан маъқулланган иккинчи бор ҳокимиятга келиши ҳам афғон халқи ва қўшни давлатлар учун - диний экстремизмдан тортиб, наркотрафик ва қуролланган терроризмгача бўлган маънода (бу уюшма асосидир) доимий таҳдид манбаи бўлиб қолади.

32 миллион аҳоли учун Афғонистоннинг "толибонлаштирилиши": дунёвий илм ва маданият, телевидение ва кинотеатрларнинг таъқиқланиши, аксарият мактаблар ва университетларнинг ёпилиши, конституциянинг шариат судларига алмаштирилиши, аёлларнинг ижтимоий ҳаётдан чегараланиши, ўрта асрларга хос бўлган оммавий қатл ва йўл қўйилган кичик бир тартибсизлик учун қўл-оёқлар ампутациясининг кенг жорий этилиши демакдир (1996 йилда толиблар ҳокимиятни қўлга олганида худди шундай бўлган).

Ёвузлик маскани

Умуман олганда, "Толибан" ўз ғалабасида шубҳаланган эмас, ва қонуний афғон ҳукуматини "тозалаб ташлашга" тайёр. Толиблар етакчиси Мавлави Хибатулла Охундзода ўтган ҳафтада: "Бизнинг жиҳодимиз босқинчиликни тугатиш ва Афғонистонда соф исломий ҳукуматни яратиш учун бўлган ва шундай бўлиб қолади", дея қайт этди. Шу боис, АҚШ ва халқаро ҳамжамият "муаммолар яратишда давом этишни бас қилишлари" шарт.

Ўта дағал баёнот бу. Аммо агар муаммоларга назар соладиган бўлсак, бугунги кунда толиблар ҳукмронлиги остида 15 миллионга яқин киши яшаб келмоқда, бу Афғонистон аҳолисининг деярли тенг ярмига тенг. Бу одамлар эрталаб уйларини тарк этаётганларида, тирик қайтиш-қайтмасликларини билмайдилар. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси (UNODC) маълумотларига кўра, 2017 йилда Афғонистонда афюн ишлаб чиқариш 87 %га ошди ва тўққиз минг тоннани ташкил қилди, Америка ҳарбий кучлари мавжуд бўлган даврда эса гиёҳванд хом-ашё ишлаб чиқариши 40 баравар ортди, афғон опиуми контрабандасининг йиллик ҳажми 3 миллиард долларга баҳоланади.

 

Буларнинг барчасига қарамай, "Толибон" мафкураси, режаси ва дастурларини баҳам кўрмасдан туриб, қандай қилиб толиблар билан тинчликка эришиш мумкин? Аввалроқ, Sputnik агентлигига берган интервьюсида, Афғонистон Сенати раисининг биринчи ўринбосари Муҳаммад Алам Исидёр: "Афғон халқи учун Афғонистонда толиблар - бу террорчи уюшма эканлигини тушуниш жуда муҳим. Ва биз учун толибларнинг исталган давлат томонидан қўллаб-қувватланиши номаъқбулдир... Биз учун "Толибон" ва "Ислом давлати" террористик уюшмалари ўртасида қандайдир муҳим фарқ йўқ. 

Нуфузли афғон сиёсатдори ва мужоҳидлар ҳаракати фахрийси Изидёр шунингдек, "Толибон"ни бевосита ёки билвосита қўллаб-қувватлаш нотинчлик Марказий Осиёдаги қўшни давлатларга кўчиши учун замин яратишини таъкидлади.

Ақл-идрок билан берилган баҳо бу. Афғонистонда ҳеч нарса ўзгарган эмас. Америка ўзининг террорчилар билан кечган узоқ йиллик жанговар ҳаракатлари режасини Пентагон бўлинмаларининг тезкор ва хавфсиз эвакуациясига (дунёни сув босса - ўрдакка не ғам қабилида) трансформация қилди, холос. Яқинда АҚШ Афғонистоннинг Гилменд, Урузғон, Пактика ва Лагман провинцияларида яна бешта ҳарбий базасини ёпди. Афғонистондаги америка қўшинлари сони тез фурсатда 4 минг кишигача қисқаради ва 2021 йилнинг май ойида бирорта аскар қолмайди. Энди президент Доналд Трамп администрацияси, Давлат котиби Майкл Помпеонинг сўзларига кўра, Афғонистондаги вазиятни нормаллаштириш учун Кремл кўмагига муҳтож. Бироқ, истиқболда нормаллашув юз бериши даргумон.

Россия Афғонистоннинг терроризм ва наркотиклардан ҳоли бўлган тинч, барқарор, мустақил ва иқтисодий жиҳатдан ривожланган давлат сифатида шаклланишига кўмаклашиш сиёсатини изчиллик билан олиб бормоқда. Толиблар ҳаракатларига нисбатан танқидий қарашларнинг йўқлиги РФ ва КХШТга аъзо бошқа мамлакатларнинг афғон йўналишидаги ҳаракатлари учун тўсиқ  бўлмоқда. Ҳатто Афғонистон ТИВ раҳбари Ҳаниф Атмар кеча: "Биз эрта босқичда ярашув тўғрисида ўйлашимиз ва ўшанда толибларга муносиб имконият беришимиз керак эди... Биз уларга ярашувнинг муносиб вариантини таклиф эта олмадик ва улар Афғонистонни тарк этишларини талаб қилдик. Бу ёмон сиёсат эди", дея "гуноҳкорона" баёнот қилди (эҳтимол, Ҳаниф Атмар "соф" ҳукуматдан ўрин олишни режалаштирмоқда).

Аммо шу билан бирга, КХШТнинг "Толибон"га нисбатан аксарият даъволари ҳеч қаерга йўқолган эмас. Ҳаракат қонуний ҳукуматга қарши қуролли зўравонликни эътиқод қилади, "Ал-Қоида"* билан симбиозни йўқотмайди, гиёҳванд моддалар савдосидан фойдаланади ва бу рўйхатнинг бошланишидир.

 

* – РФ ва қатор бошқа давлатларда таъқиқланган террористик уюшма.

907
Мавзу:
Афғонистон: 30 йил тинчлик илинжида
Президент США Дональд Трамп на военной авиабазе Рамштайн, Германия

Трамп АҚШ ва бутун дунё манфаати учун Германиядан қўшин олиб чиқмоқда

0
АҚШ Мудофаа вазири Марк Эспернинг айтишича, Германиядан қўшинларни олиб чиқиш Россияни ушлаб туришни ўз ичига олган стратегияга зид эмас.

АҚШ Мудофаа вазири Марк Эспернинг айтишича, Германиядан қўшинларни олиб чиқилиши Россияни тийиб туриш стратегиясига киради.

Вазирнинг бу вазиятдаги ҳолати оддий губернатор ҳолатидан ёмонроқ, чунки унинг тасарруфида эълон қилинаётган позицияни қўллаб-қувватлаш учун фақат битта аргумент мавжуд. Расмий равишда қараладиган бўлса, АҚШ амалда "қўшинларни шарққа, Россия чегараларига яқинроқ жойга кўчиради". Муаммо шундаки, яқинроқдан ўрганилса, ушбу тезис юз бераётган воқеаларнинг америкаликлар учун ноқулай бўлган аксини фош қилиб, чангга айланади.

Германияни деярли 12 минг аскар тарк этади. Аммо уларнинг аксарияти - 6,4 минг киши АҚШга, уйларига қайтади. Қолганлари бошқа Европа мамлакатларига, шу жумладан Италия ва Белгияга қайта тақсимланади. Москва ёнига – Польшага эса - фақат бир минг аскар юборилади.

Эспернинг сўзларини қўллаб-қувватлашга унча етарли бўлмаган математика. Бундан ортиқ бўлмаслиги тайин, чунки ГФРдаги Америка контингенти атрофидаги маш-машалар, НАТО ва Россия ўртасидаги қарама-қаршиликдан анча йироқ.

 

2018 йил июн ойида Washington Post  газетаси Пентагон томонидан ўтказилган Европада қўшинларнининг кенг кўламли қайта жойлаштириш нархлари ва таъсири таҳлили ҳақида айтиб берган эди. Газетанинг таъкидлашича, Трамп ўша йилнинг бошидаёқ ушбу ғояга қизиқиш билдирган. Аммо бунга АҚШ президентининг ҳохиши фақатгина мудофаа учун катта пул тўлашни истамаган НАТО бўйича иттифоқчиларининг норозилиги билан боғлиқ эди. Биринчидан, бу ерда гап аввало Берлинга тегишли, у кўп йиллар давомида Шимолий Атлантика альянси низомида талаб қилинганидек ҳарбий харажатларни ялпи ички маҳсулотнинг икки фоизигача оширишдан қочаётганди.

Бир йил олдин, ушбу мавзу жамоат эътиборида яна пайдо бўлди. Унда АҚШнинг Германиядаги элчиси Ричард Гренелл ўз мамлакатининг ҳарбий контингентининг бир қисмини Германиядан Польшага олиб чиқишга тайёрлигини очиқдан-очиқ билдирган, чунки "немислар ўз савдо балансининг профицитини ички мақсадларига сарфлаётган бир пайтда, Америка солиқ тўловчилари Германиядаги 50 мингдан ортиқ америкаликлар учун тўлашда давом этишини кутиш ҳақоратлидир".

Бу баёнот Польшада энг жўшқин ва ва бағоят ҳурсанд муносабат билан кутиб олинишига сабаб бўлди. Бутун ўтган йил давомида Польша сиёсатчилари ва ОАВлари айнан  уларнинг мамлакати ГФР ўрнига Америка ҳарбий кучларининг Европадаги асосий марказига айланишини жуда орзу қилиб келдилар. Гап ядро қуролларини ҳам кўчириш истиқболларини муҳокама қилишгача борди ҳам. Аммо таъкидлаш жоизки, бу гаплар ўзидан ўзи пайдо бўлмади, балки воқеаларнинг бундай ривожланишига йўл қўйган АҚШ амалдорлари томонидан қўзғатилди.

Умуман олганда, агар далилларни сиёсий баёнотлар, режалар ва тахминлардан тозаласак, унда рўй бераётганларнинг моҳияти жуда оддийлигини кузатса бўлади.

АҚШ кўп йиллар давомида дунёдаги энг йирик иқтисодиётлардан бири бўлган Германияни ҳарбий харажатларини кескин оширишга мажбур қилишга уриниб келган, чунки агар бу муваффақиятли амалга ошганида, маблағларнинг катта қисми океан ортига оқиб келган бўларди. Америкаликлар таҳдидлар, босим ва шантаж усулларигача боришган. Бироқ, уларнинг барча саъй-ҳаракатлари муваффақиятсиз бўлди: Вашингтон немис ҳукуматини ўз позицияларидан силжита олмади.

Кўринишидан, Дональд Трамп рўй бераётган воқеалардан ниҳоятда чарчаган, АҚШ бу вазиятда мутлақо ютқазганига ўхшамаслиги учун энди мамлакат мудофаа вазири ва бошқа амалдорлар давлат раҳбарининг Германиядаги ҳарбий кучларни олиб чиқиб кетиш тўғрисидаги қарорини қўллаб-қувватлаш операциясини амалга оширмоқдалар.

Аммо аслида бу рўй берди ҳам. Улар бой берди.

Улар немислардан ўзлари хоҳлаётганига мажбурлай олмадилар. Ўз иқтисодиётига қўшимча сармоялар киритолмадилар. Европадаги ҳарбий контингент қисқартирилади ва буларнинг барчаси Россиянинг тобора кучайиб бораётган таъсири ва кучи фонида. Германияни қўшинларнинг олиб чиқиб кетилиши кўринишидаги жазолаш кўринишидан жуда суст: ГФР ҳақиқатан ҳам ҳарбий тузилмага хизмат қиладиган иш жойларини ва маълум воситалардан маҳрум бўлади, аммо бу йўқотишларни, мамлакат Вашингтон талабларига рози бўлган тақдирда вужудга келадиган йўқотишлар билан солиштириб бўлмайди.

Умуман олганда, Польшадаги қўшимча мингта ҳарбий АҚШга ўз юзни сақлаб қолишга ва Россияни ушлаб туриш йўлини давом эттиришини жар солиб туришга имкон берадиган ягона нарсадир.

Аммо, бу воқеадаги энг қизиғи, Трамп айнан нима сабабдан Германиядан контингентни олиб чиқишга қарор қилганида. Ахир унга вазиятни яна ҳам чўзиб ўтиришга ҳеч нарса тўсқинлик қилмаган ва салбий оқибатлари ҳам камроқ бўларди.

Бу ерда, муаммо ечимини Америка президентнинг шахсияти ва у миллий етакчи сифатида ўз олдига қўйган мақсадларда излаш керак.

Ажабтовурлигига қарамай, Дональд Трамп аслида АҚШда тўпланиб қолган тизимли муаммоларни, шу жумладан радикал чоралар билан ҳал қилишни режалаштирган. Қолаверса, АҚШ ўз иқтисодий манфаатлари давлат обрўси билан очиқчасига зиддиятларга тўғри келиб қолган тузоққа тушиб қолди.

Аслида, президентнинг норозилиги бежиз эмас: Америка нафақат Европанинг мудофаа функцияларини ўз зиммасига олди, балки у асосан ўзи бу учун пул тўлайди, чунки Эски Дунёнинг энг катта ва энг бой иқтисодиётлари унинг бўйнига қулайгина ўрнашиб олган.

Шубҳасиз, бу ерда уларнинг ҳеч бири, шу жумладан Германия, Россиядан ўзларига нисбатан ҳарбий таҳдиди ҳақиқатига аниқ ишонмаслиги бу ерда катта рол ўйнайди. Агар америкаликлар Москва билан ҳарбий ва сиёсий ўйин ўйнашларни давом эттиришни истасалар, Европа ўзининг НАТО бўйича катта ҳамкорига қўмаклашиб туришга тайёр, аммо ўз амбициялари учун Вашингтон ўзи тўлаши керак.

АҚШнинг глобал супердержава сифатида мақоми аксарият Америка элиталарининг жуда муҳим мавқега эга, бунинг учун улар ҳар қанча маблағ тиқишга тайёр. Шу жумладан, олдиндан муваффақиятсиз ҳисобланган лойиҳаларга ҳам.

Аммо Дональд Трамп бундай позициядан йироқроқ. У бир неча бор ва очиқчасига дунё етакчисилиги АҚШ ва унинг иқтисодиётига маълум фойда келтириши кераклигини тақидлаган. Агар бу иш бермаса, унда супердержава мақоми бефойда ва қимматга тушадиган бемаъниликдир, уни қўллаб-қувватлашга сарфланадиган маблағларни эса янада муҳимроқ соҳаларга йўналтирилиши керак.

Германиядан контингентнинг бир қисмини олиб чиқиш қарори, Трампнинг сўзлари принципиал масалалар бўйича асли ҳаракатларга зид эмаслигига яна бир мисолдир.

Берлинни ўз позициясини ўзгартирмаслигини англаган, у ўзини ишбилармон каби тутди ва харажатларни камайтириш жараёнини бошлади. Ҳарбийларни кўчириш АҚШга анча қимматга тушади, аммо бу ҳар ҳолда бу уларни Германияда ушлаб туришдан кўра фойдалироқ бўлади. Шунинг учун Дональд Трампнинг қарори иқтисодий нуқтаи назардан самарали ва АҚШнинг миллий манфаатларига жавоб беради деб ишонч билан айтишимиз мумкин.

Айни пайтда, бу қарор, шубҳасиз, АҚШнинг заифлигини, зиммасига олинган молиявий мажбуриятлари бутун юкини кўтаришга қодир эмаслигини намойиш этиш орқали ўзининг дунё бўйлаб гегемонияси йўқ қилишни давом эттирмоқда. Бу эса бутун дунё манфаатларига жавоб беради.

0