Высадка десанта

Қотилликлар, қийноқлар ва товламачилик. Бутун дунё АҚШ сирларидан қандай бохабар бўлган?

1026
(Янгиланган 01:14 19.02.2020)
Маълумотларни ошкор қилган шахсни иккинчи бор қамоққа олишди, аммо АҚШ ҳукуматининг ўзи тахмин қилинаётган ҳарбий жиноятлар учун жавоб берганича йўқ.

ТОШКЕНТ, 18 фев — Sputnik, Софья Мельничук. Ҳеч қандай суд ва суриштирувсиз амалга оширилган қатл, тинч аҳолининг ўққа тутилиши, чет эл ҳукуматларига ўтказилган босимлар ва маҳбусларнинг қийноққа солиниши - ўн йил олдин бутун дунё америка ташқи сиёсатининг мана шундай ёқимсиз тафсилотларидан хабардор бўлган эди.

Маълумотларни ошкор қилган шахсни иккинчи бор қамоққа олишди, аммо АҚШ ҳукуматининг ўзи тахмин қилинаётган ҳарбий жиноятлар учун жавоб берганича йўқ.

Мураккаб давр

"Бошқа чора йўқ, фақатгина АҚШдан ёрдам олиш мумкин эди. Аммо, илтимосларга қарамай, шу аён эдики, биз ҳеч нарса қилмоқчи эмасдик. Агар ҳужжатларни эълон қилсам, гўё, бу адолатсизликни тўғрилашим мумкиндек кўринди менга", — Челси Мэннинг ўн йил олдин америкага оид дипломатик ёзишмалардан иборат махфий файлларни нега жамоатчиликка эълон қилганини худди шундай тушунтирган эди.

2010-йилнинг 18-февралида жанжалли шов-шувлар билан танилган WikiLeaks сайти Мэннингдан олинган ҳужжатларнинг биринчи қисмини эълон қилди. Кенг кўламли фош қилишлар эса "Рейкьявик 13", деб номланган файллардан бошланди.

Эндиликда ўз жинси ва исмини ўзгартирган, бутун жаҳонга танилган Брэдли Мэннинг ўша вақтда разведкага оид маълумотларни таҳлил қилиш бўйича мутахассис эди. У Ироқдаги ҳарбий базаларнинг бирида хизмат қилар ва унинг қўлидан улкан ҳажмдаги махфий материаллар ўтарди. Шу жумладан, у Мудофаа вазирлиги ва Давлат департаменти компьютер тармоқлари, шунингдек, Ички хавфсизлик вазирлиги ва Адлия вазирлиги томонидан ишлатиладиган разведка коммуникациялари глобал тармоғига ҳам бемалол улана оларди.

Машҳур фош қилувчининг болалиги ва ўсмирлиги бахтиёр кечган, деб айтиб бўлмайди. Оила муҳитини яхши деб бўлмасди, ота-онаси ичкиликка муккасидан кетган ва кейинчалик ажрашиб кетадилар. Болакай нимжон бўлиб ўсар, ўсмирлик чоғида тенгдошлари унинг устидан кулардилар. Шу билан бирга, танишларининг хотираларида у анчайин зийрак ва мустақил фикрли бола бўлиб муҳрланиб қолган.

Челси Мэннингга айланган Брэдли Мэннинг

Мактабдан кейин университетга кира олмагач, отаси унга аввал армияга боришни, сўнг ветеранларни қўллаб-қувватлаш дастури бўйича олий таълим олишни маслаҳат беради. Аммо Брэдлининг ҳарбий хизматга доир умидлари бошқача эди. У хизматга бориб, гендер тенглик касаллигини енгиб олишни истар, чунки болалигидан ўзини аёлдек ҳис этарди.

2009-йилда Брэдли Мэннинг мураккаб даврни бошдан кечирди. У Ироқда бўлган вақтларида, ўзи ҳамиша қарши бўлиб келган уруш иштирокчисига айлангани учун виждон азобида ёнарди. Бундан ташқари, унда психологик муаммолар ҳам зўрайди - гендер масаласи ҳеч барҳам топмасди. Йил охирида эса унинг асаблари панд берди: раҳбарининг танбеҳига жавобан, у иш кабинетида тўполон кўтаради.

Худди шу вақтда Брэдли WikiLeaks ҳақида билди — сайтда 2001 йил 11 сентябрида содир этилган террорчилик актлари ҳақида маълумотлар эълон қилинганди.

2010-йилнинг январида Мэннинг иш компьютеридан Ироқ ва Афғонистонда ўтказилган ҳарбий кампаниялар тўғрисида бир неча юз минг файлларни юклаб, кўзни шамғалат қилиш учун уларни устига "Lady Gaga" деб ёзилган дискда олиб чиқиб кетади.

Махфий маълумотларни у аввалига йирик америка нашрларида ишлайдиган журналистларга пуллашга уриниб кўради, аммо мухбирлар бу таклифни жавобсиз қолдиришди. Ўшанда Мэннинг компроматни WikiLeaksга йўллайди ва жавобини кутиб ўтирмасдан, тез орада қолган қисмини ҳам юборади. Шу тариқа барча материаллар сайтда пайдо бўлади.

Ҳужжатларга кўра, америка ҳукумати 2008 йилдаги иқтисодий инқироз зарбасига учраган Исландияни Яқин Шарқдаги ҳарбий кампанияда иштирок этишга мажбур этган. 30 йилда биринчи марта тараққий этган ва Халқаро валюта фондига мурожаат қилган - коллапс ёқасига келиб қолган давлатда шунчаки бошқа танлов қолмаганди.

Суд ва терговсиз

2010 йилнинг апрелида 2007 йил 12 июнда Бағдодда олинган видеоёзув пайдо бўлади. Бунда жанговар вертолётдан бир неча киши отиб ташланган, хусусан, Рейтернинг икки журналисти ҳам. Мухбирлар қўлидаги фотоаппаратларни америкаликлар қурол деб ўйлашган. Сўнгра жароҳатланганларга ёрдам бериш учун етиб келган автомобилга қарата ҳам ўт очилган. Икки болакай жароҳатланган ва видеода бу ҳолатга изоҳ берган ҳарбий: "Нима десам, ўзларидан хато ўтган, ахир улар болаларни жанг майдонига олиб келишган", деб айган.

Мэннинг илгаригидек гендер номувозанатликдан азият чекарди. Раҳбарларнинг бирига хат йўллаб, ҳолатни тушунтиради ва мактубга ўзининг аёллар либосидаги суратини илова қилади. У ўзида яхши томонга ўзгаришни сезмаётганди. Натижада психиатрлар қўмондонликка уни хизматдан озод қилишни маслаҳат беришади.

Худди шу даврда ижтимоий тармоқларда танишлари билан суҳбатлашган Мэннинг WikiLeaksга маълумотлар юборганига иқрор бўлади. Суҳбатлардан бири хакер Адриан Ламо билан бўлган эди. У эса 2010-йил май ойи охирида Мэннингни ФБРга сотади. Уни Ироқда ҳибсга олишади. Унга нисбатан, хусусан, "душманга ёрдам" айблови илгари сурилиб, бу учун олий жазо назарда тутиларди.

Июль ойи охирида 2004-2009 йиллар кечган афғон урушининг янги тафсилотлари акс эттирилган янги файллар пайдо бўлади. Аниқ бўлишича, коалиция қўшинлари жанговар ҳодисалар давомида юзлаб афғон фуқароларини ўлдиришган ва булар ҳақида расман хабар қилинмаган. "Худкушлар бўлиши эҳтимоли" билан отиб ташланган оддий мотоциклчилар воқеаси, шулар жумласидан. Махсус хизматларнинг "қора отрядлари" толиблар етакчиларига ов уюштирар ва улар суд ҳамда суриштирувларсиз ўлдириларди.

Вашингтонда ушбу материаллар кескин қораланади. Оқ уйда ҳужжатлардаги ҳодисалар Барак Обамадан олдинги даврда бўлиб ўтганини таъкидлайди.

Қўрқинчли сирлар

2010-йилнинг октябрида Ироқда ўтказилган ҳарбий кампаниялар ҳақида яна тўрт юз мингга яқин ҳужжатлар қўшилади. Маълум бўлишича, қурбонлар сони эълон қилинганидан анча кўп эди. "Биз уруш олдидан ва уруш даврида ҳақиқатни яширишга бўлган уринишларнинг бир қисмини тузатишга умид қиламиз",  -деган эди ўшанда WikiLeaks асосчиси Жулиан Ассанж.

Пентагонда ўшанда бир марта эмас, бир неча маротаба қурбонларнинг аниқ сони ҳақида аниқ статистика олиб борилмаслигини, аммо 2004-йилдан 2008-йилга қадар, америка ҳарбийлари маълумотларига кўра, 77 мингга яқин ироқликлар ҳалок бўлган. WikiLeaks маълумотлари бўйича — камида 109 минг.

Жаҳон шунингдек, ушлаб турилганлар билан ўта шафқатсиз муносабатда бўлингани, тинч аҳоли билан боғлиқ фожиавий ҳодисалардан хабар топади.

"Шунингдек, КППларда ҳеч қандай асоссиз кўзи ёрадиган аёлни олиб кетаётган ҳайдовчини ўлдирганлик ҳақида далиллар бор. Ироқлик асирларни қийнашган, томида битта қўзғолончи борлиги гумони билан бутун бинолар йўқ қилинган", — дейилади WikiLeaks хабарида.

Шундан сўнг Гуантанамо қамоқхонаси атрофида жанжал авж олади. У ерда ҳеч қандай айблов қўйилмаган 150 нафар покистонликлар ва афғонлар ушлаб турилганди. Шу жумладан, 89 яшар кекса чол ва 14 яшар ўсмир ҳам. Ҳибсга олинганлар қийноққа солинган.

Бош информатор Брэдли Мэннинг 2013 йилда ишнинг 22 эпизодидан 17тасида айбдор деб тан олинади ва 35 йилга озодликдан маҳрум этилади. Ҳукм эълон қилинганидан сўнг у ўзини аёл деб ҳисоблашини ва бундан буёғига ўз исмини Челсига ўзгартирганини эълон қилади. 2014-йил унинг ҳужжатлари алмаштирилади ва гормонал терапия курсини ўташга рухсат берилади.

Аммо у аёллар қамоқхонасига олиб ўтилмайди.

Судда Мэннинг қилган ишидан афсусдалигини айтади: "Мени ҳаракатларим одамларга зиён етказганидан афсусдаман. Бу Қўшма Штатларга зиён етказганидан пушаймонман. Ҳаракатларим туфайли қасддан қилинмаган оқибатлар келиб чиққани учун узр сўрайман. Мен бу қарорларни қабул қилаётганда, одамларга ёрдам бера олишимга ишонар эдим".

2017-йил Барак Обама буйруғи билан Мэннингга берилган жазо юмшатилади. Челси етти йиллик қамоқ жазосидан сўнг муддатидан олдин озодликка чиқади, аммо тез орада яна панжара ортига қайтади. 2019-йилнинг апрелида аёлни 400 кунга ҳибсга олишади. Сабаби, у АҚШ ҳукумати томонидан қўзғатилган жиноий ишда WikiLeaks ва Лондонда қўлга олинган Жулиан Ассанжга қарши кўрсатма беришдан бош тортган эди. Мэннинг ҳукумат билан ҳамкорлик қилишдан бош тортган ҳар бир кун учун  жаримага тортилади ва ҳибс муддатининг охирида давлатдан қарзи 440 минг долларга етади. Челси Твиттерда ўзида бор маблағларнинг жами миқдори 11 кунлик ҳибс учун тўлашга етишини таъкидлаганди.

Челси Мэннинг

БМТда трансгендернинг қўлга олиниши юзасидан ҳавотир билдирилган эди. Мэннингни қамоқдан озод қилиш талаби баён этилган петиция 58 759 имзони тўплайди. РИА Новости Челси билан суҳбатлашишга уриниб кўрди, бироқ у алоқага чиқмади.

Америка ҳарбийларининг ҳарбий жиноятлари Афғонистондаги Халқаро жиноий суд томонидан ўрганилмоқда. Аммо АҚШ Халқаро жиноий судда иштирок этмайди ва унинг қарорларини тан олмайди. Ўтган йили Вашингтон Гаага судининг бош прокурори Фата Бенсудани визадан маҳрум қилганди. Давлат котиби Майк Помпео эса суриштирув иштирокчиларининг қолганлари билан ҳам худди шундай йўл тутилишини айтган.

1026
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Америкаликларга Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораториялар нимага керак?

522
(Янгиланган 17:38 29.05.2020)
Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. РИА Новости муаллифи буни ўрганди.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik, Галия Ибрагимова. "АҚШ бутун дунё бўйлаб, шу қатори, чегараларимиз атрофида, ҳарбий биологик фаолият олиб бормоқда", - деди Сергей Лавров КХШТ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида. Москва узоқ вақтдан бери қўшни давлатларнинг биологик хавфсизлиги ҳақида ҳавотирда. Қозоғистон, Арманистон ва Тожикистонда америкаликлар биологик лабораториялар тармоғини яратдилар. Россия расмийларининг, айниқса, Грузиядаги Лугара номидаги марказга оид саволлари кўп. Вашингтонга буларнинг нима кераги борлиги ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Қасддан чиқариб юбориш

Қозоғистонда коронавирусдан биринчи зарарланиш март ойининг бошида қайд этилди. Ҳукумат чегараларни ёпиб, фавқулодда ҳолат эълон қилди. Интернетда ушбу вирус 2016 йилда республиканинг жанубий-шарқида америкаликлар томонидан қурилган биолаборатория билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди.

Олма-Ота Марказий реферанс-лабораторияси (ЦРЛ) Қозоғистон учун хос бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган. У Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази негизида фаолият юритади, республика Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади. У Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Қозоғистон мулки ҳисобланади. АҚШ ушбу иншоот учун 108 миллион доллар ажратган.

Вашингтон буни: минтақада АҚШ ҳарбийлари жойлашгани ва тадқиқотлар номаълум вирусли инфекциялардан ҳимояланишга ёрдам беради, дея тушунтирганди.

КХШТ, МДҲ ва ШҲТ саммитларида Москва вакиллари америкаликлар ушбу лабораторияларни Россия манфаатларига қарши ишлатишлари мумкинлигини бир неча бор таъкидлашган. Аммо Қозоғистон расмийлари маҳаллий биологлар ишига ҳеч ким аралашмаслигига ишонтиришган.

"Хорижий олимларнинг иштирок этишига фақат қўшма тадқиқотлар ўтказилганда ва грант лойиҳалари амалга оширилгандагина йўл қўйилади", - деб изоҳ берган ЦРЛ.

2018 йилда Қозоғистонда менингит билан касалланишлар сони сезиларли даражада ошди ва Олма-Отада ЦРЛдан менингококк инфекция штаммининг сизиб чиқиши ҳақида гапира бошлашди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар қасддан вирус тарқалишига йўл қўйдилар, дея жиддий ёздилар. Шу тариқа, улар гўёки лабораторияда ишлаб чиқилган бактериологик қуролнинг самарадорлигини синаб кўрмоқчи бўлган.

Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳеч қандай эпидемия йўқлигига ишонтирган. "Қозоғистонда менингит билан касалланиш ҳолати 58 та, улардан 32 таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобласак, БССТ стандартларига кўра, улар жуда паст", - деди вазирлика.

Коронавирус ҳам ўхшаш тарихга эга. Ҳокимият фитнани рад этди ва ваҳима тарқатмасликка чақирди.

Фаолиятнинг ёпиқ режими

Совет даврида Арманистон ССР Микробиология институти энг йирик микробиология маркази ҳисобланган. 90-йилларда институтнинг илмий ишланмаларига АҚШ ва Буюк Британия қизиқиш билдирди. Арманистонлик мутахассислар Ғарб мамлакатларида амалиёт ўташга таклиф этилган.

2000 йилларда америкаликлар мамлакатда бир нечта биологик лабораторияларни очишга ёрдам берди. Пулларни, Қозоғистонда бўлгани каби, Пентагон ажратган. Фақат Арманистон Касалликларни назорат қилиш ва профилактикаси Миллий марказининг ўзига модернизация қилишга ўн миллион доллар сарфланди.

Ереван, Гюмри, Ванадзор, Мартуни ва Ижеванда қурилган илмий марказлар Кавказ минтақасига хос бўлган вирус ва штаммларни ўрганадилар.

Лабораториялар Арманистон соғлиқни сақлаш тизимининг бир қисмидир, аммо АҚШ мудофаа вазирлигининг таҳдидларни камайтириш агентлиги бу ерга кириш ҳуқуқига эга. У ерда маҳаллий мутахассислардан ташқари, америкаликлар ҳам ишлайди.

Арманистондаги биолабораториялар ёпиқлилига Москва томонидан танқид билдиради. Шубҳаларни бартараф этиш учун ўтган йилнинг кузида бош вазир Никол Пашинян россиялик мутахассислар билан ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзолашга рози бўлди. Тафсилотларни келишиб олинди, аммо охиргига келиб Арманистон томони ушбу ҳужжатдан воз кечди.

Хавфли эпидемиология

2010-чи йилларда америкалик биологлар КХШТнинг яна бир аъзоси - Тожикистонга эътиборини қаратдилар. Улар юқумли касалликларнинг авж олишига олиб келиши мумкин бўлган ноқулай эпидемиологик вазиятдан хавотирда эдилар. Ғарбнинг бир нечта жамғармалари тадқиқот марказларини ташкил этиш учун маблағ ажратди.

Шундай қилиб, 2013 йилда Душанбе шаҳридаги Гастроэнтерология институти негизида биологик хавфсизлик лабораторияси очилди. Ушбу лойиҳа Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африкада шунга ўхшаш иншоотларни барпо этган Франциянинг Мерьё хайрия жамғармаси томонидан молиялаштирилди.

Одатда, французларга БМТ ва АҚШнинг USAID ҳалқаро ривожланиш бўйича агентлиги ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошди.

2019 йилда Республика сил касаллигини назорат қилиш маркази негизида лаборатория ташкил этишди. USAID ва Пентагон ҳомий бўлди. Маҳаллий биологлар, чет эллик ҳамкасблари иштирокида Марказий Осиёга хос бўлган сил, безгак, гепатит ва ўлат каби касалликларни ўрганмоқдалар.

Ўтган йили Тожикистон шимолидаги Исфара шаҳрида яна бир иншоот очилди. У ҳақида маълумот оз, уни ҳам америкаликлар молиялаштирди.

" Марказий Осиёда коронавирусдан олдин ҳам эпидемиологик вазият яхши эмас эди. Минтақага гепатит, ўлат, сил касаллиги хосдир, шунинг учун янги биолаборатория зарур. Уларга маблағ керак. Чет эл ёрдамисиз эплай олмаймиз",- деб тушунтирди РИА Новости-га Душанбе шаҳридаги Сиёсий тадқиқотлар маркази директори Абдуғани Мамадазимов.

Тожик мутахассиси америкаликлар фаолиятида шубҳали нарсани кўрмайди. "Шунчаки улар доим биринчи бўлиб эътибор беради. Агар коронавирусдан кейин Россия, Хитой ёки ЕИ минтақага вирусларга қарши курашда фаол ёрдам бера бошласа, республика ҳукумати буни қўллаб-қувватлайди", - дейди эксперт.

Грузия патогени

Грузия КХШТга аъзо эмас, лекин Россия билан чегарадош ва Кавказда муҳим рол ўйнайди. Москва Ричард Лугар жамоат соғлиғини сақлаш тадқиқот марказидан хавотирда. Россия ҳукумати Тбилиси яқинидаги биолаборатория америкаликларнинг манфаатларини кўзлаб фаолият юритади деб ҳисоблайди.

Шубҳалар бекордан-бекор пайдо бўлмайди. 2018 йил сентябр ойида Грузия давлат хавфсизлиги собиқ вазири Игорь Гиоргадзе лабораторияда одамлар устидан эксперимент ўтказишлари мумкинлигини маълум қилиб Лугар марказида даволанаётган ўнлаб одамлар вафот этганлиги ҳақидаги ҳужжатларни тақдим этди. Шу билан бирга, у ерда Пентагоннинг буюртмаларини бажарадиган Американинг учта - CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий фирмалари биологлари ишлаган.

Гиоргадзе лабораторияда бактериологик ҳимоянинг юқори даражасида эканлигига эътибор қаратди. Бундан ташқари, марказда "зарарли моддалар сочиш ускуналари ва биологик фаол материал билан тўлдирилган ўқ-дорилар" мавжуд. "Мақсади жамиятни ҳимоя қилиш бўлган ташкилотга бу каби нарсаларни нима кераги бор?" - деб ҳайрон бўлди собиқ вазир.

Москвада буни эшитишди. ТИВнинг қуролларни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари департаменти бошлиғи Владимир Ермаков Россия ўз чегаралари яқинида америка биологик тажрибаларига тоқат қилмаслигини маълум қилди.

Пентагонда Гиоргадзенинг айбловлари бемаънилик деб аталди. Тбилиси лабораторияни тинч ишланмалар билан шуғулланаётганига ва одамлар устида тажриба ўтказилиши ҳақида гап бўлмаганлигини таъкидлади. Грузия расмийлари Лугар марказига россиялик мутахассислар ташриф буюришига қарши эмас эди. Аммо бу режалар ўтган йилги икки мамлакат ўртасидаги муносабатлардаги инқироз туфайли барбод бўлди.

"Грузия ҳеч қачон физик-кимёвий биология соҳасидаги тадқиқотлар билан қизиқмаган. Ва ушбу лабораторияда ходимларнинг ҳимояси юқори биологик даражада эканлиги кўплаб саволларни келтириб чиқаради. Бу каби оғир патогенлар билан шуғулланиш нима учун керак?" - дейди РИА Новости билан суҳбатда биология фанлари доктори, Сибир федерал университети профессори Николай Сетков.

Вектор вирусология марказининг илмий ишлар бўйича бош директор ўринбосари Александр Агафоновнинг таъкидлашича "Лугар марказида биологик қуроллар ва уларни етказиб бериш воситаларини иўлаб чиқилиш тўғрисида тўғридан-тўғри маълумотлар ёпиқланган".

"Аммо CH2M Hill, Battelle ва Metabiota хусусий компанияларининг иштироки ва контракт мажбуриятлари тўғрисида маълумот, масалан, Сибир куйдиргиси, туляремия ва Қрим-Конго геморрагик безгаги вирусининг хавфли бактериялари бўйича тадқиқотлар - эътиборсиз қолмаслиги керак", - дея таъкидлайди мутахассис.

Агентлик томонидан сўралган экспертлар постсовет давлатлари ташқи ёрдамдан умид қилиб, эпидемиологик вазият устидан назоратни бой бериб қўйиши мумкин деган тўхтамга келишди. Ва бу ўта жиддий оқибатларга олиб келиши мумкин. Устига-устак, пандемия даврида ушбу лабораторияларга янада кўпроқ эҳтиёткорлик билан қарала бошланди, натижада ушбу тузилмаларни янада очиқроқ қилишга яхши асос бор.

522
Президент США Дональд Трамп

Трамп ижтимоий тармоқларни Twitterнинг аҳмоқлиги учун товон тўлашга мажбур қилади

119
Америка президенти ўзида сиёсий цензурани жорий қилганлиги учун ижтимоий тармоқларни тартибга солиш тўғрисида фармонга имзо чекди.

Трампнинг сабр-тоқатини йўқотган энг сўнгги томчи Twitter Оқ уй эгасининг иккита хабарига фойдаланувчиларга далилларни текширишга чақирувчи белги қўйгани, яъни уни ёлғончиликда айблагани бўлди.

Трамп ва унинг тарафдорларини бир неча штатлар расмийлари томонидан ноябр ойида бўлажак навбатдаги президент сайловлари доирасида почта орқали оммавий овоз беришни амалга ошириш бўйича олиб борилаётган ҳаракатлари ташвишга солмоқда. Ташвишга губернатор-демократларнинг алоҳида фаоллиги сабаб бўлмоқда. Масалан, Калифорния штати раҳбари Гэвин Ньюсом барча сайловчиларга бюллетенлар юборилишига кўрсатма берди. Республикачиларнинг фикрига кўра, бу уларнинг рақобатчиларини коронавирус эпидемиясига қарши туриш баҳонасида овоз бериш натижаларини ўзгартириш ниятини яширади.

Президентнинг твитлари айнан шунга бағишланган бўлиб, унда почта орқали овоз бериш сохталаштиришга олиб келишини айтилган, чунки "почта қутилари очилиб, қалбакилаштирилади ва ҳатто ноқонуний равишда чоп этилиб, имзоланади".

Twitter эса махсус саҳифани яратди, унга Трамп хабарлари остидаги эслатма орқали ўтса бўлади. Унда оммавий ахборот воситалари ва бошқа фойдаланувчиларнинг республикачиларнинг ташвишлари асоссиз ва даъволари ёлғон эканлигини таъкидланган твитлари жойлаштирилган. Хусусан, почта орқали овоз беришда минимал қонунбузарликларни аниқлаган тадқиқотлар натижалари келтирилган.

Бу ерда ҳақиқат ким томонда эканлигини жуда узоқ вақт муҳокама қилиш мумкин.

Бир томондан, Америка сайлов тизими ўзига хос хусусиятлар ва архаизмларга тўла, улар циник скептикларнинг фикрига кўра, сайловларни манипуляция ва қалбакилаштиришдан жуда ҳимоясиз қилади. АҚШдаги сайлов жараёни аввалиданоқ барча партияларнинг ҳалоллиги ва соф виждонлилигини назарда тутади. Айнан шунинг учун Россия учун шунчаки ҳайратланарли ҳолатлар мавжуд, масалан, шахсни тасдиқловчи ҳужжатсиз овоз бериш имконияти.

Бошқа томондан, Америка сайловларида, айниқса кенг кўламли сайловларда, қонунбузарликлар ва сохталаштиришлар камдан-кам ҳолларда қайд этилади. АҚШда сайлов жараёнининг ҳалоллиги давлат-сиёсий тизимнинг узоқ муддатли барқарорлиги ва мустаҳкам миллий консенсусга асосланади, деб тахмин қилиш мумкин.

Ва учинчидан, республикачиларнинг рақибларининг эҳтимолий товламачиликлари ҳусусида кучайган паранояси ва кескин сиёсий қарама-қаршилик,  халқнинг тарқоқлигини чуқурлашгани ва либералларнинг янги қаттиқ мағлубиятига дучор бўлиши шароитида джентельменлик келишувларига амал қилинишига шубҳа туғилишини тушунса бўлади.

Умуман олганда, ҳатто бундай максимал умумлаштиришда ҳам кўриниб турибди-ки, бу мавзу мунозарали ҳусусиятга эга ва бирон бир томоннинг яққол ҳақлиги тўғрисида гапиришнинг иложи йўқ: икала томоннинг ҳам ўз ваъжлари бор. Шундай қилиб, президентнинг ҳабарларига "Трамп ёлғон гапиряпти!" позицияси билан суқулиб олган Twitter, консерваторларнинг, уларнинг рақиблари Америка сиёсий ўйинининг асосий қоидаларига риоя қилишдан бош тортиши тўғрисида қўрқувини фақатгина кучайтирди.

Рўй берган ҳодиса табиий равишда Twitter-ни сўз эркинлигини бўғишда ва президент сайловларига аралашишда айблаган АҚШ раҳбарининг ғазабини қўзғатди. Энди эса у ижтимоий тармоқларни давлат томонидан тартибга солишни қатъийлаштириш бўйича таҳдидларини амалга оширишга тайёр.

Дарвоқе, Twitter-нинг ён босиш нияти йўқ. У Трампнинг твитлари "сайловчиларни овоз бериш ва сайлов жараёнида иштирок этиш учун нима қилиш кераклиги тўғрисида чалкаштириб юбориши мумкин" деб таъкидлаб, ўзининг ҳақлигини тасдиқлади.

Шу билан бирга, компания рақобатдош ҳамкасбларининг қўллаб-қувватлашини олмаганлиги муҳимдир. Facebook асосчиси Марк Цукерберг унинг ҳаракатларини қоралади ва ижтимоий тармоқлар интернет орқали одамларнинг шарҳларига ҳакам бўлмаслиги кераклигини таъкидлади.

Буни цензуранинг катта механизмини яратган, шу жумладан "фактларни текшириш бўйича мустақил экспертлар" га таяниб, ёлғон маълумотни ўз ичига олган постларни алоҳида белгилайдиган медиа-платформанинг раҳбаридан эшитиш жуда ҳайратланарли. Аммо бу Twitter-нинг Трамп билан муросасиз курашида жуда ҳаддидан ошириб юборганини тасдиқлайди ва бу Трамп учун ижтимоий тармоқларга нисбатан ҳаракат қилишга жиддий сабабдир. Цукербергнинг баёноти, ўз компаниясини президентнинг ғазабидан халос қилиш ва рақибига фақатгина ўзи ҳаракатлари учун жавоб бериш имкониятини тақди этиш истагига жуда ўхшайди.

Аслида, Twitter-нинг ғазабини тушунса бўлади.

Ҳатто Fox News каби консерватив оммавий ахборот воситаларининг таъсир имкониятлари тенглаша олмайдиган либерал медиа-манбаларнинг бирлашган гуруҳи бир неча йилдан бери улар ёқтирмайдиган президентга қарши чиқмоқда. Бироқ, Трамп ижтимоий платформалар орқали сайловчилар билан тўғридан-тўғри алоқада бўлиб, аввало айнан шу Twitter-ни ишлатади.

Аммо ижтимоий тармоқ билан курашиш учун бундай қўпол ва очиқчасига аҳмоқона "бизда имконият бор ва буни истаймиз, шунинг учун бизга мумкин" нуқтаи назаридан усул танланганлиги, 73 ёшли оқсоқол нима учун уларнинг-да майдонидаги прогрессив жамоатчилик устидан муваффақият билан ғалаба қозонаётганини тушунтиради.

119

Путин Суриядаги Россия ҳарбий базасини кенгайтириш бўйича топшириқ берди

437
Суриядаги Россия Ҳарбий-космик кучлари авиация гуруҳи 2015 йилнинг 30 сентябрида Сурия ҳукуматини террорчилар билан курашда қўллаб қувватлаш учун операцияни амалга ошириш мақсадида ташкил этилган.

ТОШКЕНТ, 29 май - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин РФ Мудофаа вазирлиги ва Ташқи ишлар вазирлигига Сурия томони билан ҳарбий базани кенгайтириш борасида музокаралар ўтказиш бўйича топшириқ берди. Бу ҳақда давлат раҳбари фармойишида айтилган.

"Россия Федерацияси ҳукуматининг Россия Федерацияси ва Сурия Араб Республикаси ўртасида Россия Федерацияси Қуролли Кучларининг авиация гуруҳини 2015 йил 26 августда Сурия Араб Республикаси ҳудудида қўшимча кўчмас мулк ва акваторияни топшириш тўғрисидаги Битимга 1-сонли Баённомани имзолаш бўйича таклифи қабул қилинсин", - дейилган ҳуқуқий-ахборот интернет-порталида эълон қилинган ҳужжатда.

Қонунчилик лойиҳасига принципиал характерга эга бўлмаган тузатишлар киритилиши мумкин.

Суриядаги Россия Ҳарбий-космик кучлари авиация гуруҳи 2015 йилнинг 30 сентябрида Сурия ҳукуматини террорчилар билан курашда қўллаб қувватлаш учун операцияни амалга ошириш мақсадида ташкил этилган.

Сурияда Россия ҳарбийлари Хмеймим авиабазасида ва Тартус портидаги ҳарбий-денгиз базасида жойлашган.

437