Сверхманевренный истребитель Су-35С

Су-35 Сурия қирғоқларида АҚШ жосус-самолётини ушлади: америкаликлар нима излаяпти?

2158
"Хмеймим" ва "Латакия"даги Россия базалари хавфсизлиги ва жанговар қобилияти Суриянинг Ўрта ер денгизи қирғоқларидаги АҚШ ва НАТО жосус-самолётлари учун "очиқ осмон" билан мутлақо номутаносибдир, деб ҳисоблайди ҳарбий шарҳловчи Александр Хроленко.

Американинг ҳарбий разведка самолётларининг суверен Сурия чегаралари яқинида тез-тез пайдо бўлаётгани ва бу бортларнинг Россиянинг Су-35 қирувчилари томонидан тутилиши АҚШнинг Яқин шарқ минтақасида ўз ҳарбий-сиёсий таъсирини сақлаб қолишга бўлган истагини акс эттиради. Табиийки, "Хмеймим" ва "Латакия"даги Россия базалари хавфсизлиги ва жанговар қобилияти Суриянинг Ўрта ер денгизи қирғоқларидаги АҚШ ва НАТО жосус-самолётлари учун "очиқ осмон" билан мутлақо мувофиқ эмас.

Россиянинг Су-35 қирувчилари томонидан американинг бир нечта "Посейдон" (P-8A Poseidon) разведкачи-самолётларининг тутиб олиниши ҳаммасига ойдинлик киритади. Минтақада 2015 йилдан буён операцияга оид вазият жуда ўзгарган бўлиб, бу ўзгариш Пентагон фойдасига бўлмаган эди. Объектив воқелик ва Россиянинг стратегик (узоқ муддатли) ҳарбий иштироки Ғарбнинг жиғига тегмоқда.

АҚШ ҲДК 6-флоти матбуот-хизмати хабарига кўра, 19 апрель куни Россия Су-35 қирувчиси Ўрта ер денгизида американинг P-8A Poseidon разведкачи-самолети олдидан 25 фут  (7,62 м) масофада учиб ўтди. "Посейдон" экипажи бу сигналга дарҳол реакция билдирмади, ва шу боис 100 дақиқа ичида икки марта тутиб олинди ва турбулентликни ҳис этди.

Илгарироқ АҚШ Су-35 қирувчиси Ўрта ер денгизидаги халқаро ҳаво бўшлиғида америка разведкачи-самолётидан саккиз метр масофада учиб ўтгани учун Россияга эътироз билдирган эди. Америка "Посейдони" гўёки бундай - россиялик учувчининг масъулиятсизлиги ва Су-35дан турбулентлик сингари совуқ реакцияга сабаб бўладиган ҳеч қандай хатти-ҳаракатга йўл қўймаганидан арз қилган эди. Эндиликда "қайноқ" минтақадаги бу сингари учрашувлар тез-тез содир бўлмоқда.

Сабаби нимада, ким айбдор?

Пентагон РФ ҲКК учувчиларини 1972 йилдаги "Очиқ денгизда ва унинг устида ҳодисаларнинг олдини олиш тўғрисида"ги битимга амал қилишга чақирди. РФ Мудофаа вазирлиги америка самолёти Суриянинг Тартус портида Россиянинг ҳарбий-денгиз объектига ўта хавфли даражада яқин келгани учун Су-35 "Хмеймим"даги авиабазадан ҳавога кўтарилганини маълум қилди.

Россия ҳарбий идораси Россия авиацияси парвозлари ҳаво бўшлиғидан фойдаланиш бўйича халқаро қоидаларга қатъий амал қилган ҳолда бажарилишини бир неча бор таъкидлаган. Россия ҲКК учувчилари осмонда "безориликка" йўл қўймайдилар. Су-35 манёврлари эса АҚШ разведкачи-самолётига қайси томонга учиш керак эмаслигини кўрсатмоқда. Бу одатий кузатув амалиётидир. Америкалик учувчилар Ўрта ер денгизи устида "хавфли манёврлар" сабабларини яхши билишади. Март ойи бошида АҚШ қирувчилари Аляска нейтрал сувлари устида Россиянинг узоқ масофага уча оладиган анти-субмарин самолётига тўрт соат ҳамроҳлик қилган.

Мақсад ва воситалар

Ҳарбий-сиёсий реаллик шундайки, бугун минтақада американинг разведкачи-самолёти "доира чизаётган бўлса", эртага Tomahawk қанотли ракеталари учиб келиши мумкин (Пентагон арсеналида уларнинг сони 5 мингга яқин). Сурияда бундай воқеа аллақачон рўй берган (2017 йилнинг апрелида). Россия ҲКК навбатчи кучлари қоидаларга қатъий амал қилган ҳолда ҳаракатланишган.

Boeing P-8A Poseidon "патрул" ва "анти-субмарин"деб номлангани билан, унинг имкониятлари анча кенг: Ўрта ер денгизи устидаги самолёт қуруқликдаги объектларнинг ҳарбий разведкасини муваффақиятли олиб бораолади (Raytheon AN/APY-10 радиотехник разведка тизими). Яқинда "Посейдон"нинг Advanced Airborne Sensor изловчи радари пайдо бўлди, у ерда нишонларни ҳалқа шаклида излай олади. Кўпнишонли радиолокатор Raytheon AN/APS-137D ҳаводаги ва сув устидаги ҳудуд харитасини аниқлайди ва "чизади".

Самолёт замонавий нишонга олиш-навигация мажмуаси - Smiths Aerospace туфайли кенг спектрдаги ҳарбий вазифаларни ечишга қодир. Ҳарбий ҳаракатлар юз берадиган тақдирда "Посейдон" нафақат бомба масофаси белгилаб ёки Mk.54 торпедалари билан жиҳозланибгина қолмай, но балки SLAM-ER коррекция қилинадиган авиабомба ва бошқарилувчи кемаларга қарши AGM-84K Harpoon ракеталари, AGM-65 Maverick "ҳаво-ер" ракеталари ва ҳатто радиолокацияга эга ўрта масофага учувчи AIM-120 AMRAAM "ҳаво-ҳаво" ракеталари билан жиҳозланади ва бу унга қирувчилар билан жангга киришиш имкониятини беради.

Обрўли америка нашри бўлмиш The National Interest бекорга: "Можаро юз берган тақдирда бу самолётлар қароқчилик қилаётган субмаринларни излаш ва йўқ қилиш, шунингдек, душманнинг сув сатҳида сузувчи кемалари ҳаракатини кузатиш бўйича муҳим вазифаларни бажаради. Табиийки, "қароқчилар"ни Вашингтонда тайинлашади.

Шу боис бу фонда америкаликларнинг дийдиёлари умуман ноўрин. P-8A Poseidon экипажи (9 киши) учун турбулентлик методи асосида Россия ҳарбий базаларига нисбатан амалга оширилаётган жанговар разведка фаолиятининг олди олиниши - ҳарбий навбатчилик зонасида Су-35 қирувчиси билан учрашувда бўладиган эҳтимолий оқибатларнинг энг "зарарсизидир".

Агар Қўшма Штатлар Россиянинг минтақадаги манфаатларини бундан кейин ҳам кўриб кўрмасликка олишда давом этаверса, осмон, денгиз ва қуруқликдаги ёқимсиз учрашувлар эҳтимол давомий бўлар. Гарчи Вашингтон зарба берувчи F-35A қирувчи-бомбардимонларини Сурияга яқин - Иорданияга намойишкорона ўтказиш орқали ишларни яхшилашга ҳаракат қилаётган бўлса-да, минтақада "америка ўзига хос устунлиги" энди қайтмайди. 

Россия – ишончли ҳимоячи

Сурия ҳудудида Россиянинг "Хмеймим" (ҲКК) ва "Латакия" (ҲДК) ҳарбий базалари қонуний асосда жойлашган. Бу ерда РФ Мудофаа вазирлигининг стратегик аҳамиятга эга бўлган қуроллари жамланган, энг янги намунадаги қурол-аслаҳалар ва ҳарбий техника – Су-35С самолётлари, денгизда базаланувчи "Калибр" қанотли ракеталар ва ҳавода базаланувчи  "Х-101" қанотли ракеталар, "Терминатор" жанговар машиналари жой олган, Т-14 "Армата" танклари синовдан ўтказилган. Сурияда вақти-вақти билан НАТО радарлари илғамайдиган янги Су-57 авиация мажмуалари ишга туширилади. Буларнинг барчаси ғарб стратегларининг чинакам ва носоғлом қизиқишига сабаб бўлмоқда. Айтганча, бу ерда техник характеристикалардан ҳам кўра, объектларнинг жойлашуви, координаталари катта қизиқишларга сабаб бўлмоқда. Бу маълумотлар воситаланган (ноқонуний қуроллланган уюшмалар дронлари ёрдамида) эҳтимолий зарбалар учун керак бўлиб қолиши мумкин.

Россия кучлари ва юқори технологиялари жойлашган ҳудудлар осмондан, денгиздан ва қуруқликдан ишончли пана қилинишга муҳтож. Шу боис, сурия заминида С-400 "Триумф" зенит ракета тизими ва С-300 "Фаворит" зенит ракета мажмуалари, "Панцирь-С1" зенит ракета-пушка мажмуалари, қирувчи авиация эскадрильялари ҳарбий навбатчиликни олиб бормоқда.

Ўрта ер денгизидаги ҳарбий таҳдидлар ва кучларнинг очиқчасига намойиш этилишига Россия шунчаки худди шу хилда жавоб қайтармоқда. Яна бир марта эслатаман: РФ қўшинлари Сурия ҳудудида республика расмий ҳукумати илтимосига биноан бўлиб турибди, АҚШ ҲДК 6 флоти кемалари ва авиқцияси эса Ўрта ер денгизида фақат ўз ташаббусига биноан ҳаракатланаяпти. Америка ҳарбий хизматчиларини Сурияга ҳам ҳеч ким таклиф қилмаган.

2158
Нюрнбергский процесс (20 ноября 1945 г. - 1 октября 1946 г.). Международный военный трибунал над бывшими руководителями гитлеровской Германии. Здание Нюрнбергского Дворца юстиции.

Нюрнберг дарслари: Уруш ҳақида 3та энг катта ёлғон

905
(Янгиланган 16:06 22.11.2020)
Иккинчи Жаҳон Уруши ҳақидаги ёлғон хабарлар қачон пайдо бўлган, уларга қарши қандай курашиш керак - "Нюрнберг дарслари" форуми.

ТОШКЕНТ, 21 ноя — Sputnik, Данара Курманова. Ушбу кунларлда Москвада ХАА “Россия Сегодня” томонидан ташкил қилинган “Нюрберг дарслари” номли илмий-амалий форум бўлиб ўтмоқда. Унинг асосий мавзуси – нима сабабдан замонавий жамиятда Иккинчи жаҳон уруши тўғрисида бунча кўп ёлғонлар пайдо бўлмоқда ва уларга қарши қандай курашиш керак?

Ушбу мавзудаги фейк хабарлар асосан ижтимоий тармоқларда пайдо бўлмоқда, уларни назорат қилиш эса мушкул иш. Медиа соҳаси экспертлари эса бунга қарши курашиш мумкин деб ҳисоблайди. Бунинг учун Уруш ҳақида тарқатилаётган 3та асосий ёлғонларни билиб олиш керак.

Биринчи ёлғон: Иккинчи Жаҳон урушида АҚШ асосий рол ўйнаган

“Тарихни қалбакилаштириш, Урушда Америка ғалаба қозонди дейишга уринишлар олдин ҳам бўларди, лекин у вақтлар безбетлик даржаси камроқ эди, - деб ҳисоблайди немис ёзувчиси Antispiegel сайти бошлиғи Томас Рёпер. – Олдинлари ҳеч бўлмаса СССР ва АҚШ иттифоқдош бўлган, лекин энг катта зарар айнан Шарқий фронтда бўлган, дейишарди. Ҳозир бўлса совет аскарларини кўпинча оккупант дейишади, америкаликлар эса Германияга шоколад билан келган эмиш."

Рёпер хулосасига кўра, тарихни қайта кўчиришга кўпроқ европа ОАВлари ёрдам беришмоқда, жумладан Германия ОАВлари ҳам. Яқинда Германиянинг Der Spiegel журнали ижтимоий тармоқда Освенцим концлагерини америкаликлар озод қилган деб ёзиб чиқарди. Шундан сўнг ёғилган норозиликлардан сўнг нашр ўз хатосини тан олди ва "Аушвиц" концлагерини Қизил Армия озод қилган деб чиқди.

Мутахассислар тарихнинг ҳар қандай ўзгартиришни кескин танқид қилиш керак деб айтишмоқда. Der Spiegel пости биринчи навбатда немис тилига гапирадиган фойдаланувчилар норозилигига сабаб бўлган. Улар нафақат тарихий фактни, балким ўша мудҳиш лагерда қурбон бўлга 1,4 миллион кишилар хотирасини ҳимоя қилиш истагида бўлган.

Иккинчи ёлғон: янги авлодга ўша Уруш тарихи қизиқ эмас

Ижтимоий тармоқларда яна бир ёлғон тез-тез учраб туради, гўёки ҳозирги ёшларга Иккинчи жаҳон уруши тарихи қизиқ эмас. Лекин Russia Today журналисти Мария Бутина хулосасига кўра – аслида бундай эмас. “Ўлмас полк” тадбирини эсга олсак, олдинги йилларда унда 39 давлат иштирок этган бўлса, ҳозир уларнинг сони 115тага етган.

“Шунинг учун ватандошларимизни қўллаб-қувватлаш керак, улар – тарихий хотира ҳимоячиларидир, улар тинчлик ва ҳамкорлик ғоясини тарғиб этувчилар ва Россия фуқароларининг хориждаги ҳимоячиларидир”, - дейди Бутина.

Уруш ҳақида ҳақиқатни сақлаб қолиш истагида бўлган кишилар сони яқин хорижий мамлакатларда ҳам ўсиб бормоқда, деб ҳисоблашади форум спикерлари. Россиялик Сергей Мирошниченконинг волонтёрлик иши бунга далил бўлиши мумкин. У ишдан бўш вақтларида Нюрнберг стенограммаларини ва Уруш билан боғлиқ бошқа ҳужжатларни таржима қилади. Яқинда интернетда янги портал пайдо бўлди - Nuremberg Media. У ерда Нюрнберг трибунали ҳақида батафсил маълумот топиш мумкин. Лойиҳа асосчилари - "Россия сегодня" медиагуруҳи ва Sputnik агентлиги.

- Уруш ҳақида ҳикоя қилганда рад этиб бўлмас фактларни келтириш керак, - деб ҳисоблашади “Нюрнберг дарслари” форуми иштирокчилари. Коммунизм ва нацизм бир нарса, деб оғиз кўпиртираётганларган биргина фактни келтириш мумкин –  Гитлер ҳукумати СССР халқларини оммавий стерелизация қилишни режалаштирган.

Ушбу лойиҳа немис врачи Адольф Покорный томонидан таклиф қилинган. Ўзининг 1941 йилда киритган таклифида у душманни нафақат енгиш, балким йўқ қилиниши керак деб ҳисоблаган. Бунинг учун у дастлаб 3 миллион асирга олиганларни стерилизация қилиш керак деб ҳисоблаган. Шу билан бирга у асирларни тирик сақлаб қолиб умрининг охирига қадар ишчи кучи сифатида фойдаланиш керак деб ҳисоблаган. Тажриба муваффақиятли кечган тақдирда ва Гитлер ғалаба қозонганда, СССРнинг қолган аҳолиси билан ҳам шу тарзда иш тутиш режалаштирилган бўлган.

Учинчи ёлғон – Фейклар интернет туфайли пайдо бўлди

Аслида ёлғон хабарлар ҳар доим мавжуд бўлган, дейди журналист ва "Рақамли тарих" YouTube-канали автори  Егор Яковлев. Интернет ихтиро қилинганидан сўнг Ахборот майдонида ёлғон хабарлар тез  ва кенг тарқала бошлади, лекин уларнинг даражаси кескин камайган. Олдинги асрларда ёлғонлар яратишда “ижодий ёндашув” даражаси  анча юқори бўлган.

Масалан 1817 йилда чех шоири Вацлав Ганка Крале Двур шаҳарчасдаги черков ичидан қадимий қўлёзма топиб олганини ва унда 1242 йилда чехлар монгол-татарларини тор-мор қилгани ҳақида ёзилганини хабар қилган. Ўшанда кўплаб чехлар унга ишонишган эди. Шоирнинг ёлғони фақат 70 йил ўтиб очилган.

Ёки 1939 йилда франциянинг "Гавас" ахборот агентлиги Иосиф Сталин Польшани эгаллаб олмоқчи бўлгани ҳақида ёлғон хабар тарқатган. Ушбу мақсадда совет раҳбари Политбюрода Германияни қўллаб-қувватловчи нутқ сўзлаган. "Гавас"нинг ёлғон хабар тарқатгани урушдан кейин маълум бўлган. Буни Британия ва Германия олимлари исботлашган.

905

Тоғли Қорабоғда тинчликпарвар операция рейтинги

331
(Янгиланган 10:28 21.11.2020)
Россия қўшинларининг Тоғли Қорабоғда бўлиб туриши можаро ҳарбий йўл билан ҳал этилиши эҳтимолини деярли нолга туширади, Озарбайжон ва Арманистон раҳбариятига музокаралар столига, маҳаллий аҳолига эса ўз уйларига қайтишларига имкон беради.

Бу Россия ташқи сиёсати самарадорлиги, РФ Қуролли Кучларининг бекаму-кўст ташкиллаштирилгани ва жанговар тайёргарлиги юқори даражадалиги намойишидир.

Можаро зонасидаги тинчликпарвар кучлар ўз ҳаракатлари билан рақибларнинг қуролли қарама-қаршилигини йўққа чиқаради. Россия ҲКК ҳарбий-транспорт самолётлари 15-мотоўқчилар бригадаси бўлинмалари ва техникасини бу ҳудудга ташишда давом этмоқда. Мотоўқчилар Жанубий Кавказда барқарорликнинг ишончли кафили сифатида ном қозонмоқда.

Операция бошланганидан сўнг Степанакерт ва Тоғли Қорабоғнинг бошқа аҳоли пунктларига Арманистон Республикаси ҳудудидан тўрт мингдан ортиқ қочқинлар қайтиб келишди. Биргина 19 ноябрда тинчликпарвар кучлар қўриқловида 27 та автобусда 1200 дан ортиқ одам келди.

Тоғли Қорабоғдаги энг мураккаб гуманитар масалаларга ечим топиш учун идоралараро муносабат билдириш маркази таркибида Россия Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг жамланган отряди ва бешта ихтисослашган тузилмалари - инсонпарварлик юзасидан миналардан тозалаш, тиббиёт, транспорт ва савдо-маиший таъминот, урушаётган томонларни яраштириш тузилмалари фаолият юритмоқда.

"Шимол" ва "Жануб" хавфсизлик зоналаридаги кузатув постлари, патруллаш ва полиция вазифаларини оддий кўз билан кўриш мумкин. Россия тинчликпарвар кучлари Лочин йўлаги бўйлаб фуқаролик автотранспортлар ҳаракати хавфсизлигини таъминламоқда, улар қурол-яроғ олиб ўтилишининг олдини олиш учун автомобилларда текширув ўтказадилар. Россия операциясининг Қорабоғдаги кўплаб вазифалари, тузилмалари, механизмлари ва алгоритмлари у қадар аниқ эмас. Қорабоғ ҳодисаси тарихда аналоги йўқ ва 15-мотоўқчи бригадаси ҳарбий хизматчилари олдига қатъий талаблар қўймоқда.

Россия ФСБ Арманистон томонидан Озарбайжоннинг ғарбий ҳудудлари ва Нахичеван Автоном Республикаси ўртасида транспорт ҳаракатини таъминлашини (фуқаролар, транспорт воситалари ва юкларнинг икки йўналишда ҳам ҳеч бир тўсиқларсиз ҳаракатланишини) назорат қилиб боради. Россия ҳукумати тинчликпарвар кучларнинг фаолияти билан боғлиқ харажатларни молиялаштиришни ўз зиммасига олади. Бундай операция нархи йилига юзлаб миллион долларни ташкил этади (шахсий таркиб таъминоти, техника эксплуатацияси, ёқилғи сарфи), аммо Жанубий Кавказ хавфсизлигини пул билан ўлчаб бўлмайди.

Операция аҳамияти - жуда катта, рейтинги - энг юқори. Россиянинг Қорабоғдаги миссияси (БМТ ўлчовлари бўйича) энг кўп сонли бўлмасин, майли, аммо Жанубий Кавказда ва Каспий олди минтақасида барқарорликни сақлаб туриш учун у жуда муҳим.

Яқин чет эл мамлакатлари

Россия тинчликпарвар кучлари собиқ иттифоқ ҳудуди - Абхазия, Жанубий Осетия, Тожикистон, Молдова хавфсизликни мустаҳкамлаш учун кўп ишларни амалга оширдилар. Шунга қарамай, Тоғли Қорабоғда яқиндагина юз берган фожиали ҳодисалар МДҲ давлатлари ўртасида қуролли можаролар потенциали сақланиб қолганлигидан далолат беради. Тинчликнинг ўта мўртлиги борасида мисоллар келтириш учун узоққа бориш шарт эмас.

Бугун Молдованинг янги сайланган президенти Майя Санду Россия ҳарбий хизматчиларини Приднестровье ҳудудидан олиб чиқилиши зарурати ҳақида дастурий (ёки дежур) баёнот қилди.

Тегишли битим асосида, 1992 йилда тинчликпарвар контингент киритилгандан сўнг, - ҳарбий ҳаракатлар тўхтаган ва 28 йил давомида қайта тикланмаган Шарқий Европанинг ягона минтақаси эканлигини у, эҳтимол, .унутган бўлиши мумкин.

Приднестровье Молодва Республикасида Россия қўшинлари оператив гуруҳи бор. Унинг асосий вазифаларидан бири - Колбасна аҳоли пункти яқинида жойлашган ўта йирик миқдорда (20 минг тоннадан зиёд) ва ҳаддан зиёд хавфли бўлган эски қурол захиралари арсеналини қўриқлашдир (1990-йй бошида бу ерга Германия, Венгрия, Польшадан совет қўшинлари ўқ-дорилар запаси олиб кирилган. Арсенални жойида йўқ қилиш имконсиз, олиб чиқиш ҳам муаммо - 2500та вагон талаб этилади, аммо ўқ-дорилар захирасининг 57%и аллақачон транспортабел эмас. Агар россияликлар чиқиб кетса, Моловадаги ҳолат ҳақиқий маънода портлаш хавфига яқин даражага келиб қолади. Умид қиламизки, прагматизм устун келади.

Тинчликпарвар кучларнинг Марказий Осиё йўналишида самарадорлиги борасида мисол келтирмоқчиман. Эслатиб ўтмоқчиман, Россия, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон 1993 йилда, минтақавий барқарорлик асосига айланган, Коллектив тинчликпарвар кучларни (КТК) тузиш тўғрисида қарорни имзолашган эди. Ўшанда КТК таркибига Россия Қуролли Кучларининг 201-сонли мотоўқчилар дивизияси ва Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон бўлинмалари кирган эди. Ўша йили тинчликпарвар кучларнинг коллектив саъй-ҳаракатлари билан Тожикистондаги қуролли можарони бартараф этишга муваффақ бўлинди. Республикада Россия ФСБ чегара хизматининг тезкор гуруҳи қолди ва 2005 йилда 201-мотоўқчилар дивизияси асосида Тожикистондаги Россия 201-ҳарбий базаси, аслида тинчликпарвар базаси ташкил этилган эди.

Россия Федерацияси БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси сифатида, халқаро ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари билан биргаликда бутун коинотдаги тинчлик учун жавобгарликни ўз зиммасига олади. Собиқ иттифоқ ҳудудида ва МДҲдан ташқари мамлакатларда - алоҳида (автоном) миссиялар, БМТ кучлари ва КХШТ контингенти таркибида миллатлараро ва ички низоларнинг олдини олади ва бартараф этади.

Югославиядан Анголагача

Россиялик тинчликпарварлар аҳамият тажрибага эга ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги ҳарбий кузатувчилар сони бўйича РФ биринчи ўнликка кириши ҳам бежиздан эмас.

Бундай миссиялар шартли равишда икки турга бўлинади - тинчликни сақлаш ва тинчликка мажбурлаш. Можаро зонасидаги вазият, тинчликпарвар кучларнинг устувор вазифалари ва ҳаракатларига қараб, операция мақоми ўзгартирилиши мумкин. Шу тарзда, 2008 йил августда Грузия-Осетия можароси зонасида тинчликни сақлаш операцияси Грузияни тинчликка мажбур қилиш операциясига айланди (Грузия томони ҳарбий ҳаракатлар бошлагани ва Россия тинчликпарвар кучлари постига қилинган ҳужумдан кейин).

Россия ҳарбий хизматчилари 1992 йилдан мураккаб халқаро тажрибага эга бўлишни бошладилар - БМТнинг Югославиядаги тинчликпарварлик операцияларида (1992 - 2003), бунда руслар контингенти 1600 кишини ташкил этган. Шу сингари вазифалар кейинчалик Ангола, Либерия, Мозамбик, Кот-д’Ивуар, Руанда, Бурунди, Эфиопия, Судан, Чад Республикаси ва Марказий Африка Республикаси (CАР) да ҳал этилган.

Ҳар бир миссия можаронинг қақшаткичлиги, хавфсизлик зонасидаги ҳарбий қарама-қаршилик хатари, жалб қилинган қўшинлар ва кучлар сони, логистика ва ротациянинг ўзига хос хусусиятлари, маҳаллий аҳоли менталитети ва табиий-иқлим шароитлари билан белгиланадиган характерли хусусиятларга эга. Ҳарбий хизматчилар номаълум давлатда "беқарор тинчлик" ҳолатига қисқа муддатда мослашишлари ва ўз миссияларининг бутун даврида доимий жанговар ҳозир ҳолатда туришлари керак.

Ротациянинг одатий цикли - ҳар олти ой, ва бунда ҳарбий тинчликпарвар кучларнинг руҳи ва жисмоний чидамлилиги ўта қаттиққўл синовдан ўтказилади. Кузатувчилар миссияси деярли қуролсиз кечади, тинчликпарвар кучлар иштирокидаги операциялар асосан енгил қурол-аслаҳага эга бўлади.

Россиялик тинчликпарвар кучлар жорий йилда БМТнинг тўққизта миссиясида хизмат қилишмоқда: Ғарбий Сахарада (MINURSO), МАРда (MINUSCA), Конго Демократик Республикасида (MONUSCO), Кипрда (UNFICYP), Суданда (UNISFA), Косовода (UNMIK), Жанубий Суданда (UNMISS), Яқин Шарқда (UNTSO), Колумбияда (UNVMC). БМТ ва Африка иттифоқи томонидан Суданда олиб борилаётган тинчликпарвар операцияси энг йирик (ҳарбий хизматчилар сони 20 мингдан зиёд) саналади. Экзотик географияга қарамай, бу ҳаёт учун доим хавф соладиган машаққатли ишдир. Ер сайёрасида ҳар йили 100га яқин тинчликпарвар ҳалок бўлади, фожиаларнинг аксарияти - мақсадли ҳужумлар давомида юз беради.

331
ЛЭП

Ўзбекистонда электр энергиясидан қарздорлиги энг катта бўлган вилоятлар рейтинги

99
(Янгиланган 15:52 24.11.2020)
Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

ТОШКЕНТ, 24 ноя - Sputnik. Самарқанд вилояти - электр энергиясидан қарздорлик бўйича республикада етакчи, деб маълум қилинди бугун "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш масалаларига бағишланган матбуот-анжуманида.

Sputnik Ўзбекистон мухбири хабари асосида.

Таъкидланишича, Самарқанд вилоятининг электр энергиясидан қарздорлиги 646 миллиард сўмни ташкил қилмоқда. Шундан 553 миллард сўми бу аҳоли қарздорлиги.

Шунингдек, 2 ва учинчи ўриндарда Навоий вилояти (қарз суммаси 410 миллиард) ва Андижон вилояти (қарз 273 миллиард сўмни ташкил этмоқда, шундан 247 милларди аҳолининг қарздорлиги) келмоқда.

Эслатиб ўтамиз, айни пайтда Ўзбекистонда "Ҳудудий электр тармоқлар" АЖ томонидан рақамлаштиришнинг асосий йўналишларидан бири - "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш ишлари изчиллик билан олиб борилмоқда.

"Ҳудудий электр тармоқлари" АЖ ва "KT Corporation" компанияси ўртасида электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш марказини ташқил этиш бўйича 2019 йилда битим имзоланган.

Марказ Корея, Хитой, Сингапур ва АҚШ каби давлатларнинг етакчи компаниялари томонидан ишлаб чиқарилган сервер ускуналар билан жиҳозланган.

Электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш маркази ишга туширилишидан асосий мақсад - республика миқёсида электр энергияси истеъмолчиларининг соатлик, суткалик, ойлик ва йиллик балансларини шакллантириш, кўп тарифлик тизимида ҳисоб-китобларни амалга ошириш, яъни қарздорларни автоматик равишда таъминотдан ўчириш ва фойдаланилган электр энергияси учун тўлов амалга оширилганидан сўнг қайта улаш белгиланган.

Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

Айни кунгача Жамиятнинг ўз маблағлари ҳамда қатор халқаро ташкилотлар инвестициялари ҳисобидан 4,6 миллиондан ортиқ замонавий ҳисоблагич ўрнатиб бўлинган.

99