"Путин ва Муҳаммад бир-бирига бақиргани" ҳақида ривоят

1809
(Янгиланган 15:50 23.04.2020)
Коронавирус қўзғатган дунё тартибининг инқирози қанчалик чуқурлашса, янги дунё тартибини ўрнатиш учун авж олаётган жанглар билан олиб бориладиган ахборот урушининг зарбалари шунчалик кучли бўлади.

Коронавирус қўзғатган дунё тартибининг инқирози қанчалик чуқурлашса, янги дунё тартибини ўрнатиш учун авж олаётган жанглар билан олиб бориладиган ахборот урушининг зарбалари шунчалик кучли бўлади. Ахборот урушининг энг муҳим жиҳатларидан бири душманлар сафига фитна киритиш ва Атлантика элитасига қарши чиққан Россия - ҳужумларнинг асосий нишонларидан биридир. Бундан ташқари, асосий нишон ички сиёсий барқарорлик бўлиб қолмайди - бу ерда ҳам қийинчиликларни рўкач қилиш ўйинлари, жамиятнинг айрим қисмларини ҳокимиятга қарши йўналтириш каби ҳаракатлар бўлиши турган гап, аммо ташкилотчиларнинг ўзини ҳам бу ҳаракатлар муваффақиятига умидлари кам. Энди асосий урғу Россия ва унинг ҳамкорлари ўртасида жаҳон миқёсидаги фитна ва низоларни келтириб чиқаришга уринишларга қаратилади, яъни турли йўллар билан жанжалга эришилмаса ҳам, ҳеч бўлмаганда Владимир Путин ва дунё раҳбарлари ўртасидаги муносабатларни мураккаблаштиришдир. Чунки айнан Россия янги дунё тартибини шакллантириш режаларининг чизувчиси ролини ўйнайди ва унинг халқаро мавқеини пасайтирган ҳолда муқаррар "қадриятларни қайта баҳолаш" ни кечиктиришга уриниб кўриш мумкин.

Дезинформация ва фитна, миш-мишлар ва сафсата маълумотларни тарқатиш – ҳаммасидан фойланиляпти. Путин ва Си Цзиньпин орасини бузиб бўлмаяпти – аммо, масалан Москванинг Европа мамлакатлари билан муносабатларини тикланишига қарши туриш мумкин, маълум сиёсатчиларга фитна уюштириб обрўсизлантириш мумкин (масалан, ўтган йили Австрияда бўлгани каби) ва Африка президентлари ва араб шайхларини Путин билан қўрқитиш мумкин.

Табиийки, бундай ишлар доимо олиб борилади (аммо, йилдан-йилга соҳталашиб бормоқда), лекин давлатлар ва дунё етакчиларининг яккаланиш даврида бу алоҳида аҳамият топяпти. Кўп нарса дунё келажаги борасида савдолашиш пайтида буюк давлатлар клубидаги кучларнинг қандай тақсимланишига боғлиқ - ва бу "савдолашиш" ҳамма изоляциядан чиққанидан сўнг ҳамма онлайн-режимдан ташқарида юзма-юз кўришганда ҳал қилувчи босқичга ўтади. Шунинг учун, "шов-шувлар" частотаси ортиб боради - биз шу чоршанба куни кўрганимиз каби.

Саудия валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад Владимир Путинга ультиматум қўйди, телефон орқали суҳбат чоғида улар бир-бирларига бақиришди ва суҳбат жанжал билан якунланди. Ушбу шов-шувли маълумотни Лондоннинг Middle East Eye нашри - ўзининг номи айтилмаган Саудиядаги манбаларига таяниб эълон қилди. Гап бир ярим ой олдин - 6 март куни бўлиб ўтган ОПЕК+ йиғилиши арафасида бўлиб ўтган суҳбат ҳақида кетмоқда. Ўшанда Россия ва Саудия Арабистони нефт қазиб олишни қисқартириш тўғрисида келиша олмадилар, шундан сўнг саудияликлар ишлаб чиқаришни кескин ошириб, нарҳларни туширишни бошладилар, бу эса нархларнинг пасайишига олиб келди (коронавирус туфайли глобал инқироз шароитида). Бир ой ўтгач, Россия ва Саудия Арабистони ҳатто АҚШни жалб қилган холда келишиб олишди - ва ишлаб чиқариш қисқарди, аммо нархлар ҳозирда тушишда давом этмоқда. Бироқ, гап ҳозир бу ҳақда эмас.

Middle East Eye манбаларининг таъкидлашича, телефон орқали суҳбат пайтида Путин ва шаҳзода Муҳаммад жуда қаттиқ жанжаллашган:

"Учрашувдан олдин Путин ва Муҳаммад бин Салмон ўртасида суҳбат бўлиб ўтди. МБС ўзини жуда тажовузкор тутди ва ультиматум қўйди. У агар келишув амалга ошмаса, саудияликлар нархлар урушини бошлаши билан қўрқитди. Мулоқот шахсий ҳақоратларга ўтди. Улар бир-бирларига бақиришди. Путин ультиматумни рад этди ва қўнғироқ ёмон якунланди".

Гўёки валиаҳд шаҳзода бекорга ўзини шундай тутмади - Трампнинг изни билан. Нима эмиш, Владимир Путин билан суҳбатдан олдин Муҳаммад Америка президентининг куёви ва маслаҳатчиси Джаред Кушнер билан боғланган:

"Путин билан суҳбат Трампнинг Кушнер орқали билвосита марҳамати билан бўлиб ўтди. Кушнер МБСдан буни қилишни сўрамади, лекин у бўлажак қўнғироқ ҳақида билган ва унга тўсқинлик қилмади. Бин Салмон ўзига хулоса чиқриб олди".

Хулоса шуки, америкаликлар Салмоннинг Путин билан жанжаллашиш режалари ҳақида билишган, аммо уни тўхтатишмаган. Қандайдир бемаъниликми? Ҳа, айниқса Россия билан келишув амалга ошмаганидан сўнг, саудияликлар нархни қулатиб қўшимча арзон нефтни бозорга ташлашни бошлаганларини ҳисобга олса, бу эса Американинг сланец нефтини ишлаб чиқариш учун мутлақо зарадир. Лондон нашри ёки унинг манбалари нима учун ва кимни алдашга уринмоқда?

Путин ва шаҳзода Муҳаммад бир-бирларига бақириб, ҳақорат қилишларини уларнинг муносабатлари билан умуман таниш бўлмаган одамгина тасаввур қилиши мумкин. Гап шунчаки, шаҳзода президентдан икки баравар ёшлигида эмас, балки Россия ва Саудия Арабистони ўртасидаги муносабатларни янги босқичга олиб чиққан айнан Путин ва Муҳаммад бўлади. 2015 йилда қиролликда ҳукмдор ўзгарганидан бери, Муҳаммад янги қирол ва унинг отаси Салмоннинг ўнг қўли бўлганидан бери, ёш шаҳзода Путин билан кўп учрашувлар ўтказган (бизнинг икки томонлама муносабатларимиз тарихида илгари бундай бўлмаган). Баъзида у Россияга йилига икки марталаб ташриф буюрди - ўтган йилнинг октябрида эса узоқ вақт тайёрланган Путиннинг  Ар-Риёдга ташрифи амалга ошди.

Мартдаги суҳбат назарий жиҳатдан қизишлар билан ўтиши мумкин эди, аммо шахсий ҳақоратлар ва қичқириқлар даражасида эмас. Мавзунинг аҳамияти иккала суҳбатдошга ҳам аён бўлган: саудияликлар нархларни ушлаб қолиш учун ишлаб чиқаришни янада қисқартиришни таклиф қилган, Россия эса бу ёрдам бермайди ва фақат дунё бозорида ўз улушини доимий равишда ошириб борадиган америкаликларга қўл келади деб ҳисоблаган. Яъни, мақбул нарх бўйича мувозанатни топиш ва Россия ва Саудия Арабистони олдида турган стратегик муаммони ҳал қилиш борасида баҳс кетган: бозорда ўз улушини сақлаб қолиш ва Американинг кенгайишини чеклаш. Америкаликларнинг ёш шаҳзодани айёрона иғво қилиш режасидан кўра, анти-америка фитнасини (баъзилар март ойида саудияликлар ва руслар ўртасидаги зиддиятларни саҳнабоп, соҳта деб атадилар ҳам) кўриш осонроқ.

Аммо бу ерда чиндан ҳам айёр режа мавжуд - фақат у бошқа нарсада. Путин ва Муҳаммад ўртасидаги хеч қандай зиддиятлар йўқлиги аниқ, фақат тушунмовчиликлар бўлган, аммо ОПЕК+ битимининг бузилишлиги натижасида эмас, балки жаҳон иқтисодиётининг коронавирусга қарши курашиш чоралари туфайли тўхтаб қолиши натижасида нефт бозори қулаши шароитида Москва  ва Ар-Риёд ниҳоят келишув бўйича тўҳтамга келди. Шу билан бирга, АҚШ иштирокида - Путин, Трамп ва қирол Салман учлиги форматида иккита суҳбат бўлиб ўтди. Ва Путин ва шаҳзода Муҳаммад ўртасида камида битта суҳбат ўтди (уларнинг барча мулоқотлари ҳақида расмий маълумот йўқ), бундан кўриниб турибдики - ҳеч ким алоқани узмаган. Бироқ Middle East Eye нашри айнан Путин ва Муҳаммад ўртасида ўрнатилган ишончга зарба бериш учун ишлаб чиқилган: энди улар ким ва нима учун жанжал ва қичқириқларни ўйлаб топди ва ким ва кимга шундай йўл билан сигнал берганликларини ўйлаб ўтиришсин. Саудияликлар ҳамма нарсани америкаликларга оғдаришмоқда - улар бизни тўхтатишмади (гўё Кушнер ёки Трамп Муҳаммадга таъсир қилиши мумкиндек). Ёки, аксинча, америкаликлар олдида ўзларини оқлашмоқда - Путин ҳамма нарсада айбдор, у келишувдан воз кечди, ҳатто меросхўрнинг ғазабини чиқарди. Бундай "фитналар" англосаксон махсус хизматларига ҳос – ва айнан Middle East Eye даги мақола уларнинг амалиётининг натижаси.

Шунингдек, бу мақоланинг бошқа прагматик мақсади бор -  Саудия Арабистони ва Россия ўртасидаги конкрет шартномани бузиш. Бу мақоланинг ўзида очиқчасига айтилган - "бу жанжал, икки мамлакат ўртасидаги муносабатларни бир неча ой давом этган яхшилаш ҳаракатларини хавф остига қўйди, ша қаторда Москва ва Ар-Риёд йирик қурол битимини жиддий муҳокама қилишаётган бўлган ".

"Саудия Арабистонининг Путин билан баҳси Москва ва Ар-Риёд ўртасидаги бир неча ойлик парда орти дипломатиясини йўққа чиқарди. Муносабатлардаги бундай динамика ўтган йилнинг сентябр ойида Эрон дронларининг Saudi Aramco заводларига ҳужумларига жавоб бермаслигидан Путин фойдаланганидан сўнг вужудга келди. Шу билан бирга, Туркия ва Эрон етакчилари билан учрашувдан кейин Путин саудияликларга Россия ҳаво мудофаа тизимларини сотиб олишни таклиф қилди, январ ойи ўрталарида эса, Middle East Eye манбалари маълумотрларига кўра, Саудия Арабистони Россиянинг "Панцирь-С1М"ларини сотиб олиш тўғрисида қатъий қарор қабул қилди.

"Улар ҳеч қандай шартномаларга имзо чекмадилар. Улар тизимларни ("Панцирь-С1М" – таҳр.) сотиб олишга қарор қилишди, аммо алоҳида шарт билан. Саудияликлар Россия тизимининг баъзи қисмларини ўз мамлакатларида ишлаб чиқарилишини хоҳладилар. Улар жуда жиддий ёндошган эди. Бу Aramco ҳужумидан уч ой ўтгач содир бўлди", - деб ҳабар берди манба.

Бу (умуман аввал эълон қилинмаган) шартнома бузилганини англатадими? Ҳеч ҳам - лекин у икки раҳбар ўртасидаги хаёлий жанжал билан биргаликда тортилмоқда, шунинг учун буни муқаррар оқибат сифатида қабул қилиниши керак.

Америкаликлар учун "Панцирь" битимини бузиши жуда муҳим, чунки улар рақобатдан қўрқишади. Ваҳоланки, Саудия Арабистонинг АҚШ билан потенциал ҳарбий буюртмалар тўплами Россияникидан анчагина катта. Бу ерда муҳимроғи принцип - Американинг иттифоқчиси руслардан қурол сотиб олармиш!

Ҳудди шу ҳолат С-400 сотиб олган Туркия билан ҳам содир бўлган - ва ҳеч қандай таҳдид ёки ишонтиришлар Эрдўғонни тўхтата олмади. Энди саудияликлар билан ҳам худди шундай бўлиши мумкин: аввалига улар "Панцирь"ни сотиб олишади, кейин эса С-400 келишувига ҳам етиб борилади, уларни етказиб бериш тўғрисида Ар-Риёд ва Москва анча олдин, шу жумладан, Путин ва Муҳаммаднинг шахсий муносабатлари туфайли келишувга эришганлар. Бу каби қуролларни сотиб олиш эса нафақат пул. Бу пулдан ҳам муҳимроқ: геосиёсий суверенитетнинг намойиши.

Анқарани Вашингтондан олиб кетган Москва эмас – Эрдўғоннинг ўзи миллий суверенитетни мустаҳкамлаш йўлини танлади. Ар-Риёдни Вашингтондан тортиб олаётган ҳам Москва эмас - бу шаҳзода Муҳаммад ўзи мамлакатини янада мустақил қилишни хоҳламоқда. Шунинг учун Владимир Путин ва Россия унга ва янги дунё тартибини қуришга тайёр бўлган бошқа дунё раҳбарларига жуда зарурдир.

1809
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси (1382)
Ракетный комплекс Искандер-М

Яхши раққосга "Искандер"лар ҳалал бермоқда

1120
Юқори технологияли ва юқори аниқликдаги қурол-яроғ тизимларидан жанговар фойдаланиш - мутахассис-операторлардан тегишли тайёргарлик, ишончли разведка ва зарба контури ташкил қилиш, шунингдек, сиёсий донишмандлик ва қабул қилинган қарорлар учун жавобгарликни талаб этади.

Бошқа координатлар тизимида энг тўкис ракеталар ҳам "бошқа тизимдан" бўлиб қолиши, старт олмаслиги, нишонлар ёнидан учиб ўтиши ёки "10 фоизга" портлаши мумкин.

1in.am нашрига берган интервьюсида Тоғли Қорабоғда яқинда рўй берган жанговар ҳаракатлар якунларига баҳо берар экан, Арманистон Республикаси бош вазири Никол Пашинян Россия қуролининг ишончлилиги ва жанговар қобилиятига шубҳа билдирди. Унинг сўзларига кўра, "Искандер" тезкор-тактик мажмуа ракеталари ё умуман портламаган, ё "10 фоизга" портлаган (бу борада аниқлик киритилмаган). Шу билан бирга, Пашинян армияда - унинг тузилмалари ҳамда қурол-аслаҳалар борасида сезиларли ислоҳотларни амалга оширмоқчилигини маълум қилган.

Арманистон Республикаси Мудофаа вазирлигида бош вазирнинг "Искандерлар" ҳақидаги турлича талқин қилиниши мумкин бўлган гапларига изоҳ беришдан бош тортишди. Эҳтимол, Пашинян етарлича маълумотга эга бўлмаган, ёки маслаҳатчиларидан бири томонидан унга янглиш маълумотлар етказилган. Россия ракета мажмуалари тактик-техник характеристикалари ва обрўси шу даражада юқорики, профан(ҳар қандай соҳадан бехабар бўлган шахсга нисбатан ишлатилади - тарж.)лар ҳимоясига у муҳтож эмас. Россия томонидан жаҳон қурол бозорининг учдан бир қисми назорат қилиниши ҳам бежиздан эмас. 2020 йилда Россияда қурол-аслаҳалар экспорти ҳажми 13 млрд. долларни ташкил этди. Ушбу рақам ва фактлар аксарият мамлакатлар машаққатли меҳнатидан топган маблағлари эвазига, тўлиқ баҳосида харид қиладиган мудофаа маҳсулотларининг сифатидан далолат беради.

Моҳир қўлларга тушган "Искандер" ТТРМ (тезкор-тактик ракета мажмуаси) Кавказ тоғлари ва денгизларда (ўқув машқларида), жанговар ҳолатларда эса — Сурия ва Африка шимолида нишонларни муваффақиятли забт этади.  Бундай қуролни ўнлаб мамлакатлар сотиб олишни хоҳлаган, ва улардан айримларигина "Искандер-Э"нинг экспорт модификациясини қўлга киритиш имкониятига эга бўлган. Арманистонга омад кулиб боқди, сабаби квазибалликтик маневрларни амалга оширадиган, душман томоннинг ҳаводан ҳужумига қарши тутқич бермас, учиш масофаси ва аниқлилиги бўйича таққослаш мумкин бўлган ракеталар мавжуд эмас.

Квазибаллистик васваса

Россия ўзининг юқори технологик имкониятларини барча мамлакатлар билан баравар баҳам кўрмайди. Шу фонда Пашиняннинг интервьюси очиқ кунда чақнаган чақмоқдек бўлди. "Искандер-М" мажмуаси 2006 йилда Россия армияси қуроллари сафига қабул қилинган, ўз синфида сайёрадаги "энг яхши" деб тан олинган ва шу боис "80-йиллар қуроли" сифатида баҳоланиши - масхаралашдек туюлади.

Арманистон бош вазирининг Россия ОТРМга нисбатан очиқчасига айбловли баёноти бир нечта тахминлар ва хулосалар чиқаришга имкон беради. Бу ерда соҳадан бехабарлик ёки дезинформация энг ёмон сценарий бўлмаслиги мумкин (бу жуда оддий кўринмоқда). Эҳтимол, Россия қуролларини оммавий равишда обрўсизлантириш - "стратегик танлов масала", Арманистон армиясини таркибий ва сифат жиҳатидан ислоҳ қилиш бўйича аллақандай дастурнинг бир қисми бўлиши мумкин, саволлар мана шундагина туғилади. Яқин келажакда Ереван қандай қуролларга эга бўлишни ният қилмоқда, қайси стандартларга мувофиқ мудофаа қобилиятини кучайтирмоқчи? Ва, энг муҳими, ҳарбий қурилишнинг янги босқичи қандай пировард мақсад билан бошланмоқда?

Қорабоғдаги кузги жанглардан сўнг хулосалар чиқарилган ва режалар тузилган деб тахмин қилиш мантиқан тўғри. Бироқ, эскитдан қолган: "Ғалабанинг ҳар доим кўп оталари кўп бўлади, мағлубият эса ҳамиша етимдир", деган нақл бор. Пашиняннинг интервьюсидан хулоса қилиш мумкинки, Мудофаа вазирлиги ва Бош штабда "уруш тўғрисида бутун ҳақиқатни исботлаш, аниқлаш, кўриш" бўйича кўплаб таҳлилий ишлар олиб борилмоқда, шу билан бирга 1000 дан ортиқ жиноий ишлар қўзғатилган. Бу ерда нима кўпроғини тушуниш қийин - ҳақиқатни излаш ва стратегияни тузатишми ёки кейинги репрессиялар учун "айбдорларни тайинлаш". Ва мағлубиятнинг асосий "оталари" жавобгарликдан қочишлари учун, уларнинг сони объектив равишда нолларсиз сонлар билан чеклантирилган.

Интервью матнининг миллий хавфсизлик масалаларига бағишланган каттагина қисмида "КХШТ мажбуриятлари Арманистоннинг халқаро тан олинган чегараларида шакллантирилиши" ҳақидаги реверансдан сўнг Ташкилот билан муносабатлар ҳеч қаерда бирорта қатор билан бўлса ҳам ёдга олинмаган. КХШТ (ОДКБ) эса - Арманистон учун урушдан кейинги нотинчлик ва Қорабоғдаги заиф тинчлик шароитида ягона ишончли суянчдир. Тез-тез ишлатиладиган "инқилоб" ва "Конституция" сўзлари ўз-ўзидан ҳеч нарсани тартибга солмайди, мамлакат хавфсизлигини кафолатламайди. Армия - ҳар қандай давлатнинг тинчлиги, барқарорлиги асосидир, аммо аниқ режасиз "муҳим ислоҳотлар" ҳақидаги фикрлар деструктив (ҳалокатли) кўринишга эга. Худди Россия қуролининг паст салоҳияти, миллий армиядаги енгиб бўлмас коррупция ва Ҳарбий техник ҳамкорлик линияси бўйича туташ поставкаларга шама тариқасида билдирилган саёз фикрлар сингари.

Тутқич бермас ва жуда кучли

"Искандер-М" ракета мажмуаси 500 км масофада юқори аниқлик билан душманнинг жуда муҳим объектлари (ҳарбий базалари, қўмондонлик пунктлари ва алоқа узеллари, ракета мажмуалари, аэродромлардаги самолёт ва вертолётлари)ни йўқ қилишга мўлжалланган (Арманистон 300 км масофадан нишонга олишга қодир "Искандер-Э" ТТРМ экспорт варинатларига эга.

Мажмуанинг асосий афзалликлари: стратегик мобиллик, ҳарбий навбатчиликни яширин тарзда олиб бориш ва ракета зарбаларини бериш имконияти, автоматик ҳисоб ва учиш топшириғини киритиш, оловли ва радиоэлектрон қаршилик шароитларида ҳам жанговар вазифаларни катта эҳтимол билан бажаришга қодирлик.

Жанговар самарадорлик икки турдаги - баллистик ва қанотли ракеталардан фойдаланиш эвазига оширилган. Маршдан биринчи ракетанинг учирилиши - саноқли дақиқаларни олади, пусклар ўртасидаги интервал — бир дақиқа. Ракетанинг учиш тезлиги — соатига 7200 кмдан ортиқ (яъни учиш 3-4 дақиқани олади). Траекториянинг дастлабки ва якуний участкаларида бошланғич массаси 4 тоннага тенг бўлган 9М723К1 ракетаси сониясига 2000 м дан юқори тезликда ҳаракатланади, квази-баллистик (ҳисобланмайган) эгри чизиқ бўйлаб ҳаракат қилади ва 30g гача бўлган ортиқча юк билан манёвларни амалга оширади (бу эса мавжуд бўлган барча ҳаводан ҳужум мудофааси ва ракеталарга қарши мудофаа тизимлари ёрдамида ракетани тутиб олишни йўққа чиқаради).

"Искандер"нинг ҳар бир пуск установкаси мобил ва автономдир. У исталган жойда ва исталган вақтда, ҳатто разведка сунъий йўлдошлари ёки авиациялардан мустақил равишда ҳаракатлана олади. Нишонга тўғрилаш учун дастур, инерциал навигация тизими ГЛОНАСС сунъий йўлдошлари сигналларидан фойдаланилади. Ракеталарни парвоз вақтида қайта йўналтириш мумкин, бу эса ҳаракатчан нишонларга ҳужум қилиш имконини беради, хусусан, душман ҲДК га ҳам. Финал участкада ақлли ўз-ўзини йўналтириш оптик головка активлаштирилади, у ноёб аниқликни таъминлайди. 9М728 ёки Р-500 боеголовкалари нишондан 1 метрдан ошиқ оғмайди. "Искандер"нинг юқори аниқликка эга ракеталари кичик қайтариш сатҳларига, парвозда мураккаб траекторияларга эга (газодинамик ва аэродинамик руллар ёрдамида бошқарилади). Мажму икки типдаги ракеталарга эга: аэробаллистик 9М723 — 50 км бўлган баландликда квазибалликстик траекториялар бўйича учади, қанотли 9М728 ёки Р-500 — кичик баландликларда нишонга боради.

"Искандер-М" ТТРК чет элнинг энг яхши тезкор-тактик мажмуалари(LORA, Lance, ATACMS, Pluton)дан аниқлилик, ракеталарни пускка тайёрлаш бўйича тезкорлик ва бошқа характеристикалар жиҳатдан анча устун. Унга ўхшашлик жиҳатдан энг яқини — исроилнинг LORA тезкор-тактик мажмуасидир, аммо у ҳам масофа ва аниқлилик бўйича "Искандер"дан ортда қолади (шу билан бирга "Лора" ракеталари олдиндан тахмин қилиш мумкин бўлган баллистик траектория бўйлаб ҳаракатланади). Америкаликлар ортда қолмоқда — 2020 йилда ATACMS "антиквар" мажмуасини модернизациялашдан воз кечишди ва энди-энди учиш масофаси 300 км гача бўлган M270 MLRS ва HIMARS зал билан ўт очиш реактив тизимлари учун юқори аниқликдаги зарба берувчи ракетани яратишни бошладилар.

Россия Федерациясининг обрўли мутахассислари прогнозларига кўра, "Искандер"ларнинг чет эл аналоглари 2025 йилгача пайдо бўлмайди.

1120

Бунақаси Россияда ҳали бўлмаган: мудофаа қандай танк устида ишламоқда

2292
Қўшинлар сафида ғилдиракли танклар қандай ўринни эгаллаши мумкинлиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 24 фев — Sputnik, Андрей Коц. Бақувват, юқори тезликка эга ва яхши ҳимояланган - "Бумеранг" бирлашган зирҳли платформа асосида Россияда илк ғилдиракли танк яратишмоқчи. Истиқболли шасси характеристикалари унга "Спрут-СД" самоходкасидаги сингари силлиқ стволли пушкага эга қурол-аслаҳа мажмуасини ўрнатишга имкон беради, деб тушунтиради "Ҳарбий саноат компанияси" бош директори Александр Красовицкий.

Қўшинлар сафида ғилдиракли танклар қандай ўринни эгаллаши мумкинлиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Сурияда асқотади

Красовицкийнинг сўзларига кўра, унификациялаштирилган "Бумеранг" ғилдиракли платформаси ишланмаси якунланишига оз қолган — у асосида қурилган К-16 бронетранспортерининг давлат синовлари йил якунига қадар режалаштирилган. Муҳандисларнинг таъкидига кўра, конструкцияда фан ва техниканинг энг замонавий ютуқларидан фойдаланилган.

Келгуси режалар — истиқболли БМП К-17, махсус техника ва бошқа намуналарни синовдан ўтказиш. "Ҳарбий-саноат компанияси" бош директори "Бумеранг" платформасида ғилдиракли танкнинг қисқа муддатда яратилиши - саноат учун муаммо эмас.

Гарчи бундай техника Совет Иттифоқида ишлаб чиқилган бўлса-да, Россия армиясида тўлиқ айланадиган башняда кучли қурол билан жиҳозланган ғилдиракли танклар - зирҳли машиналар оиласининг норасмий номи шундай - йўқ эди. Гарчи ушбу машиналар ҳимоя жиҳатдан гусеницали транспорт воситаларига ён берсада, аммо тезлик, манёвр қила олиш ва ход захираси жиҳатдан уларни сезиларли даражада ортда қолдиради.

"Ғилдиракли танклар улар учун мос грунтга эга мамлакатларда кенг тарқалган, — дея ҳикоя қилади РИА Новостига ҳарбий эксперт Алексей Леонков. — Масалан, Африкада. Шу боис, жумладан, ЖАРда асосий талаб айнан ғилдиракли танкларгадир. Уларнинг асосий афзалликлари — тезлик ва таъмирлашлар орасидаги босиб ўтадиган масофадир. Агар асосий жанговар танк, қўпол қилиб айтганда, ўн минг километрдан сўнг синса, пушкали бронеавтомобил белгиланган юз минг километрни босиб ўтади".

Экспертнинг сўзларига кўра, бу сингари танклар Россия армиясига темир йўл ўтказиш имконияти анча заиф бўлган марказий осиё йўналишида асқотган бўларди: ғилдиракли бронемашиналарни автотрассалар бўйлаб ўтказиш анча осон. Бундан ташқари, бундай техника худди ўша - Сурияни патруллашда ёрдам бериши мумкин. Ҳозир у ерда ҳарбий полиция "Тигр" зирҳланган автомобиллари ва БТР-82Ада ҳаракатланмоқда.

Леонковнинг таъкидлашича, истиқболли танк, худди бронетранспортер сингари, сувли тўсиқларни енгиб ўтишга қодир, юриб ва сузиб кетаётган вақтида зарба бера олади. Қудратли қурол-аслаҳага эгалиги туфайли уни рейдларда каби, умумқўшин операцияларида — масалан, флангаларда, разведкада, дозорда ва жанговар мудофаада ҳам қўллаш мумкин.

Йирик калибр

Ғилдиракли транспорт воситаларининг йўлга нисбатан юмшоқроқ таъсири ҳам муҳимдир. Пўлатдан ясалган танк траклари ҳатто энг мустаҳкам асфальтни ҳам барбод қилиши ҳеч кимга сир эмас. Айнан шу учун оғир зирҳли транспортни махсус транспортер-шатакчиларда ташишни афзал кўришади. Юк ортиш ва тушириш анчагина вақтни олади, ғилдиракли танк эса ҳеч қандай кечикишсиз ёки махсус тайёргарликсиз маршдан жангга киришишга шай.

Истиқболли танкнинг ҲДҚ учун яратилган худди "Спрут-СД" самоходкасидаги сингари 125 миллиметрли пушкасига жанговар бўлимнинг асосий қуроли сифатида қаралади. Ўқлантирувчи автомат ва 40 снарядли жанговар комплектга эга стабиллаштирилган тизим асосидаги силлиқ стволли 2А75 Т-72 ва Т-90 танкларининг 2А46М қуролларига ўхшаш. Самоход тегишли калибрдаги барча турдаги аслаҳа захиралари ҳамда бошқарилувчи танкларга қарши ракеталар ёрдамида ўт очади. Жанговар бўлимнинг қўшимча ёрдамчи аслаҳаси — 7,62 миллиметрли калибрга эга қўш ПКТ пулемет установкасидир.

Бундай аслаҳалар билан таъминланган пушкали "Бумеранг" дунёдаги энг қудратли ғилдиракли танкка айланиши мумкин. Ғарб ва Шарқ мамлакатларида ушбу синфга мансуб жанговар техникаларнинг аксарияти 105 миллиметр калибрга тенг қуролларга эгадир. Ғилдиракли такнлар НАТОга аъзо бир нечта мамлакатлар ва Осиё минтақасида қуроллар сафида туради. Бу Stryker платформаси асосида ишланган американинг M1128 MGS, Франциянинг AMX-10RC, японларнинг MCV, италиянинг Centauroсидир. Мудофаа вазирлиги 2010 йилларнинг бошида Рим билан қуруқликдаги қўшинлар учун Centauro партиясини харид қилиш бўйича музокаралар ўтказган. Машиналарнинг бир нечтаси ҳаттоки Россияга синовлар учун олиб келинган ҳам, аммо иш шу билан якунланган: италия ғилдиракли танклари Россиянинг жанговар техника ишончлилигига қўйиладиган талабларга жавоб бермаган.

Танкларга ва дронларга қарши

Истиқболли "Бумеранг" ғилдиракли платформасини илк бор Ғалаба парадида 2015 йилда намойиш қилишган эди. Бу база асосида ишланган техника совет даврида, қолаверса кейинчалик РФда яратилган БТР оиласига мансуб бронетранспортерлардан йирикроқ ва қудратлироқдир.

Шосседа 750 от кучига эга ЯМЗ-780 двигател машинани соатига 100 километр тезликда елдира олади. Мотор бўлими — олд қисмда, бу эса десантга танкнинг орқа қисмидан машина ичига кириш ва чиқиш имконини беради. "Бумеранг" оиласига мансуб машиналарнинг зирҳланиш даражаси кўп қаватли бўлиб, таркибида лой ҳам аралашган. Бу эса гомоген ҳимоядан анча ишончлироқдир.

Ҳозирча "Бумеранг" оиласининг энг қудратли машинаси - масофадан бошқариладиган "Бумеранг-БМ" универсал жанговар модулига эга ғилдиракли К-17 пехота жанговар машинаси саналади. Қуроли - 30 мм автоматик 2А42 пушкаси (селектив боепитание ва 500 тагача снарядлар захирасига эга), танкларга қарши - "Корнет" танкларга қарши бошқариладиган ракета қўш пуск установкасига эга.

Аммо бундан ҳам жиддийроқ вариантлар бор. К-17 учун эҳтимолий жанговар модуллардан бири — АУ-220М "Байкал" бўлиб, у дақиқасига 120та ўқ уза оладиган 57-миллиметрли пушкага эга. Бу машина эга бўлган снарядлар қуввати ғарб мактабининг барча замонавий пехота жанговар машиналарига қарши кураш учун етарли саналади. Бундан ташқари, 57 миллиметрга эга калибр учувчисиз учиш аппаратларини, хусусан, кичик ўлчамдагиларини ҳам 12 километргача бўлган масофада самарали йўқ қилишга қодир.

2292
Мужчина держит папку в руке

Ҳарбий хизмат, ички ишлар ва божхона: пенсия таъминотига доир янги қонун

357
(Янгиланган 20:20 02.03.2021)
“Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. “Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

Шавкат Мирзиёев 12 февраля принял участие в расширенном заседании коллегии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан
Пресс-служба президента Узбекистана

Қонун лойиҳасини ишлаб чиқишдан кўзланган мақсадлар:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилаётган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчилари ва уларнинг оила аъзолари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ва собиқ Совет Социалистик Республикалар Иттифоқининг қонун ҳужжатларига мувофиқ яратилган бошқа ҳарбий тузилмаларда ҳарбий хизмат ўтаган бўлиб, собиқ Иттифоқ таркибига кирган, бироқ Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигига аъзо бўлмаган давлатлар ҳудудида истиқомат қилаётган шахслар ҳамда ушбу шахслар оила аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини муҳофаза қилиш (агар зикр этилган шахсларнинг пенсия таъминоти, мулоҳаза юритилаётган давлатларнинг ҳарбий хизмат (хизмат) ўтаган шахслар ва уларнинг оила аъзоларини пенсия билан таъминлашга оид қонун ҳужжатларида кўзда тутилмаган бўлса);

ҳарбий хизматчиларни ижтимоий жиҳатдан муҳофаза қилиш масалаларини нафақат уларнинг ҳуқуқ ва имтиёзларига тааллуқли кўплаб меъёрларни бир бутун қилиб, ўз ичига мужассам этадиган кодекс хусусиятига эга ҳужжат асосида, балки соҳага оид устувор масалаларни белгилаш бўйича давлат ҳокимияти идораларининг мажбуриятларини аниқ ифодалайдиган, мулоҳаза юритилаётган масалаларни рўёбга чиқариш йўлларини белгилаб берадиган ҳужжат асосида йўлга қўйиш киради.

"Қонун лойиҳаси пенсияларнинг қуйидаги миқдорларини кўзда тутади:

а) ҳақиқий ҳарбий хизмат ўталган муддат 20 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, хизмат ўташнинг чекланган ёшига етгани ёки соғлиги ёмонлашгани муносабати билан ҳақиқий ҳарбий хизматдан (хизматдан) истеъфога бўшатилган шахсга эса 45 фоизи тайинланади. 20 йилдан ортиқ ўталган ҳар бир тўлиқ хизмат йили учун пул таъминотига оид тегишли сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, ушбу сумманинг жами 75 фоизидан ошмайди;

б) умумий меҳнат стажи 25 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 25 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 1 фоизи қўшилади;

в) меҳнат стажи ҳисобга олинган тарзда хизмат ўтаган йиллари учун пенсия тайинланаётганида: умумий меҳнат стажи 20 йилни ташкил этса,  пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 20 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, пул таъминотига оид тегишли сумманинг жами  75 фоизидан ошмайди.

Хизмат ўтаган йиллари учун тайинланадиган пенсия миқдори Ўзбекистон Республикасида жорий этилган ёшга доир пенсиянинг энг кам миқдоридан кам бўлиши мумкин эмас.

Ҳарбий хизматчилар тоифасига мансуб, ногиронлик ҳолати ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлган (ҳарбий жароҳат олган) ногиронларга қуйидаги миқдорларда пенсия тайинланиши кўзда тутилган:

I гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  90 фоизи;

II гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  80 фоизи;

III гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  55 фоизи", - деб ёзилган ҳужжатда.

357
Теглар:
Давлат божхона қўмитаси, божхона, Ички ишлар органи, Тошкент, Ўзбекистон