Советское госпитальное судно Армения

"Армения" кемасининг 1941 йилнинг кузидаги ҳалокати: денгиздаги энг кўламли фожиа тарихи

831
(Янгиланган 16:17 29.04.2020)
1941 йилнинг кузида Қрим қирғоқлари яқинида немис авиацияси томонидан "Армения" госпитал кемасининг йўқ қилиниши – бемуддат ҳарбий жиноятдир. Бу Совет Иттифоқи Иккинчи Жаҳон урушида қандай душманни ва нима эвазига мағлубиятга учратганини кўрсатувчи ёрқин далил ҳам

Деярли қуролсиз кема бортида ўн мингга яқин одам бўлган - яраланган Қизил Армия аскарлари, тиббиёт ходимлари, аёллар ва болалар. Фақатгина саккиз киши қутқарилган.

Затопленный в Черном море немцами в 1941 году  теплоход Армения
Центр подводных исследований РГО
Затопленный в Черном море немцами в 1941 году теплоход "Армения"

Россия Географик жамияти 27 апрел куни: "Қора денгиз тубида "Армения" кемаси топилди. Кема 1500 метр чуқурликда, Ялта соҳилидан 15 денгиз мили (тахминан 28 км) масофада жойлашган", дея хабар беради. Россия Мудофаа вазирлиги ва Россия Географик жамиятининг ҳамкорликдаги экспедицияси натижасини баҳолаш жуда мураккаб.

Излаш ишлари 35 йилдан ортиқ давом этди. Марказий ҳарбий-денгиз архивидаги "Армения" кемаси фожиаси билан боғлиқ №19 иш "давлат сири" бўлиб,1940 йилларнинг охирида махфийлаштирилади ва тадқиқотчилар ундан фойдалана олмайдилар. Фақатгина 1991 йилга келиб Қора денгиз флотининг Тиббий хизмат музейида ягона географик маълумот топилади - бу Айиқ тоғи ҳудудидаги Гурзуф қишлоғи яқинида юз берган ҳаво ҳужуми ҳақида маълумот эди.

Бироқ, денгизнинг ушбу ҳудудда ўта чуқурлиги ва тубининг мураккаб рельефи қидирувни анча қийинлаштирарди. Ҳатто "Титаник" ва "Бисмарк" кемаларини излаб топган америкалик машҳур Роберт Баллард ҳам ўзидаги юқори технологияли ускуналар билан "Армения"ни топа олмади. Албатта, узоқ муддат давом этган тинимсиз қидирувлар кема бортида қолиб кетган Қрим музейлари хазиналари билан эмас, балки энг аввало хотира ва бурч билан изоҳланар эди.

Госпитал транспорт ҳалокати тарихдаги денгизда юз берган энг кўламли фожиалардан бири ҳисобланади. Таққослаш учун, "Титаник"да 1500 га яқин йўловчи ва Германиянинг "Бисмарк" кемасида 2100 дан ортиқ ҳарбий денгизчилар ҳалок бўлган.

Затопленный в Черном море немцами в 1941 году  теплоход Армения
Центр подводных исследований РГО
Затопленный в Черном море немцами в 1941 году теплоход "Армения"

"Армения" нинг инсоний йўқотишлари ушбу рақамлардан анча фарқли (7 дан 10 минггача ҳалоқ бўлганлар, аниқ рақам маълум эмас).

Шароитни инобатга олган ҳолда, санитар кемасининг фожиаси - китоблар ва фильмларда ёритилишга лойиқдир ва бундан бутун одамзот хабардор бўлиши керак. Дунё Иккинчи Жаҳон урушининг даҳшатлари ва қурбонларини, Совет Иттифоқининг фашистик Германияни ютишда тутган ўрни ҳақида унутмаслиги учун.

Ҳеч ким унутилмаган

"Армения" санитар кемасининг корпуси масофадан бошқариладиган сув ости аппарати ёрдамида аниқланганидан сўнг, Новороссийск ҳарбий-денгиз базаси руҳонийси протоиерей Кирилл экипаж ва йўловчилар ҳалок бўлган жой устида хотирлаш маросимини ўтказди. Шунингдек, ҳарбий шарафлар бажо келтирилди - гулчамбар сувга туширилиб, замбаракдан уч марта ўқ узилди.

Валерий Тимошенко
Из личного архива Тимошенко Валерия

"Одам денгиздан қўрқади, чунки у денгиз рўпарасида гўё Парвардигор қаршисида тургандек бўлади" - бу сўзлар Россия Ҳарбий-денгиз флотининг денгиз Низомидан анча олдин пайдо бўлган қадимги Помор денгиз низомидан келтирилган. Денгиз офати олдиндан айтиб бўлмайдиган даражада ва ўта хавфли, денгиздаги уруш эса икки баравар шафқатсиздир. Агар кема қирғоқдан узоқда совуқ мавсумда фалокатга учраса, музли сувда одамлар ҳалок бўлиш ҳеч гапмас.

1941 йил сентябр ойининг охирида немис қўшинлари Перекопни қўлга олиб, Қримга киришди. Қизил Армия Қора денгиз флотининг асосий базаси бўлган Севастополга жанглар билан қайтиб борди. Ноябр ойининг бошларида шаҳарни ўққа тутиш ва қамал қилиш бошланди, аммо ярадорларни, аёллар ва болаларни денгиз орқали эвакуация қилиш имкони ҳали бор эди. Тажрибали капитан Владимир Плаушевский бошчилигидаги "Армения" кемаси экипажи айнан шу билан шуғулланган.

Тинчлик даврида ҳажмланиши 6000 тонна ва узунлиги 112 метр бўлган кема қулай каюталарида 980 йўловчигача ташиган. 1941 йил ёзида "Армения" касалхонага айланди ва август ойидан 15 рейсда 15 минг ярадор Қизил Армия аскарларини Қримдан Катта ерга олиб ўтишга муваффақ бўлди. Уруш йилларида Қора денгизда бундай қайта жиҳозланган кемалар 412 мингдан кўпроқ одамни эвакуация қилди.

Сўнгги рейсга санитария кемаси 6 ноябр куни Севастополдан Туапсега 300 га яқин ярадорларни, тўртта ҳарбий госпиталнинг тиббий ходимлари ва бир неча минг фуқарони ташиш учун жўнаб кетди. Ялтада "Армения" тунда бортига яна бир неча юз кишини олиб, 7-ноябр куни эрталаб иккита патрул қайиқлари билан Кавказ томон жўнади. Қрим қирғоғидан 15 мил масофада кемага Люфтваффенинг Heinkel-111 самолёти ҳужум қилди (бошқа маълумотларга кўра - Junkers 87). Қора денгиз флотининг патрул катерлари ва санитария кемасидаги тўртта зенит қуроллари бомба ва торпедалар зарбаларидан сақлаб қололмади. Вайрон жуда катта эди, "Армения" тўрт дақиқада сув остига чўкди. Ноябрнинг қўрғошиндай тўлқинларида кўплаб минглаб одамдан фақат саккизтаси мўъжизавий тарзда омон қолди.

Иккинчи Жаҳон уруши даврида халқаро ҳуқуқ қизил хоч белгиси бор касалхона-кемага ўт очишни тақиқлаган, аммо немис учувчилари барча қоидаларга беписанд қараган. Гитлер қўшинлари Қизил Армия ва тинч аҳолини батамом йўқ қилишга уруш олиб боришган. Россияда буни унутишмаган ва мамлакатнинг Қора денгиз чегаралари мудофаасини доимий равишда кучайтириш нафақат замонавий чақириқларга ва миллий хавфсизликка таҳдидларга тезкор жавоб бериш, балки тарихий хотирани акс эттиришдир.

"Армения" хариталарда қолади

1928 йилда Балтика кемасозлик заводида ишга туширилганидан сўнг Армения Қора денгизнинг энг яхши йўловчи кемаларининг олтилигига кирди. Гўзал ва мустаҳкам кема 14,5 узел (тахминан 27 км/соат) тезликда  узоқ сафарларга (4600 миля) мўлжалланган бўлиб, 96 кишилик каттагина экипажга эга эди. Денгизчилар ҳар бир кема ёки қайиқ ўз кўнгли ва сезиларли ва бузилмас "таркибий элементлари" бор гавдага эга бўлишини билишади. Эҳтимол шунинг учун, Армения бугунги кунда ҳалокатидан 79 йил ўтгач ҳам, ёнбошига ағдарилмасдан тикка турипти. Гарчи кема тузилмалари ва юқори қаватлари даҳшатли ҳаво ҳужуми излари қолган бўлса ҳам – леер тўсиқлари ва бошқа вертикал элементлар портлаш натижасида шунчаки ташқарига бўртиб кетган.

Лекин бу билан воқеа тугамайди. "Армения" кемасининг топилган корпуси ҳарбий дафн жойи деб эълон қилинади, координаталари шимолий кенгликдаги 44 градус 15 минутлик, шарқий узунликдаги 34 градус 17 минут бшлган нуқта денгиз хариталарига киритилади. Шундан кейин, Россия ҲДФнинг барча кема ва қайиқлари бу ердан ўтаётиб ўз байроқларини туширадилар ва Ватаннинг ҳалоқ бўлган ҳимоячиларига ҳарбий шарафлар келтирадилар.

2020 экспедициясининг натижалари "Армения"нинг сўнгги кунини тўлиқ тиклашга имкон беради. Россия географик жамиятининг сув ости тадқиқотлари маркази кема тақдири ҳақида ҳужжатли фильм тайёрламоқда.

Бир ярим километрлик чуқурлик "Армения" бортида ҳалоқ бўлган бир неча минг кишининг тинчлигини хазина ёки шов-шув қидирувчиларнинг жиноий ҳуружларидан сақлашга ёрдам беради. РФ Мудофаа вазирлиги ва Россия географик жамиятининг изловчилари эса ўз ишларини давом эттирадилар, чунки Иккинчи Жаҳон урушининг барча сирлари ҳали ҳам очилмаган.

831
Нюрнбергский процесс (20 ноября 1945 г. - 1 октября 1946 г.). Международный военный трибунал над бывшими руководителями гитлеровской Германии. Здание Нюрнбергского Дворца юстиции.

Нюрнберг дарслари: Уруш ҳақида 3та энг катта ёлғон

909
(Янгиланган 16:06 22.11.2020)
Иккинчи Жаҳон Уруши ҳақидаги ёлғон хабарлар қачон пайдо бўлган, уларга қарши қандай курашиш керак - "Нюрнберг дарслари" форуми.

ТОШКЕНТ, 21 ноя — Sputnik, Данара Курманова. Ушбу кунларлда Москвада ХАА “Россия Сегодня” томонидан ташкил қилинган “Нюрберг дарслари” номли илмий-амалий форум бўлиб ўтмоқда. Унинг асосий мавзуси – нима сабабдан замонавий жамиятда Иккинчи жаҳон уруши тўғрисида бунча кўп ёлғонлар пайдо бўлмоқда ва уларга қарши қандай курашиш керак?

Ушбу мавзудаги фейк хабарлар асосан ижтимоий тармоқларда пайдо бўлмоқда, уларни назорат қилиш эса мушкул иш. Медиа соҳаси экспертлари эса бунга қарши курашиш мумкин деб ҳисоблайди. Бунинг учун Уруш ҳақида тарқатилаётган 3та асосий ёлғонларни билиб олиш керак.

Биринчи ёлғон: Иккинчи Жаҳон урушида АҚШ асосий рол ўйнаган

“Тарихни қалбакилаштириш, Урушда Америка ғалаба қозонди дейишга уринишлар олдин ҳам бўларди, лекин у вақтлар безбетлик даржаси камроқ эди, - деб ҳисоблайди немис ёзувчиси Antispiegel сайти бошлиғи Томас Рёпер. – Олдинлари ҳеч бўлмаса СССР ва АҚШ иттифоқдош бўлган, лекин энг катта зарар айнан Шарқий фронтда бўлган, дейишарди. Ҳозир бўлса совет аскарларини кўпинча оккупант дейишади, америкаликлар эса Германияга шоколад билан келган эмиш."

Рёпер хулосасига кўра, тарихни қайта кўчиришга кўпроқ европа ОАВлари ёрдам беришмоқда, жумладан Германия ОАВлари ҳам. Яқинда Германиянинг Der Spiegel журнали ижтимоий тармоқда Освенцим концлагерини америкаликлар озод қилган деб ёзиб чиқарди. Шундан сўнг ёғилган норозиликлардан сўнг нашр ўз хатосини тан олди ва "Аушвиц" концлагерини Қизил Армия озод қилган деб чиқди.

Мутахассислар тарихнинг ҳар қандай ўзгартиришни кескин танқид қилиш керак деб айтишмоқда. Der Spiegel пости биринчи навбатда немис тилига гапирадиган фойдаланувчилар норозилигига сабаб бўлган. Улар нафақат тарихий фактни, балким ўша мудҳиш лагерда қурбон бўлга 1,4 миллион кишилар хотирасини ҳимоя қилиш истагида бўлган.

Иккинчи ёлғон: янги авлодга ўша Уруш тарихи қизиқ эмас

Ижтимоий тармоқларда яна бир ёлғон тез-тез учраб туради, гўёки ҳозирги ёшларга Иккинчи жаҳон уруши тарихи қизиқ эмас. Лекин Russia Today журналисти Мария Бутина хулосасига кўра – аслида бундай эмас. “Ўлмас полк” тадбирини эсга олсак, олдинги йилларда унда 39 давлат иштирок этган бўлса, ҳозир уларнинг сони 115тага етган.

“Шунинг учун ватандошларимизни қўллаб-қувватлаш керак, улар – тарихий хотира ҳимоячиларидир, улар тинчлик ва ҳамкорлик ғоясини тарғиб этувчилар ва Россия фуқароларининг хориждаги ҳимоячиларидир”, - дейди Бутина.

Уруш ҳақида ҳақиқатни сақлаб қолиш истагида бўлган кишилар сони яқин хорижий мамлакатларда ҳам ўсиб бормоқда, деб ҳисоблашади форум спикерлари. Россиялик Сергей Мирошниченконинг волонтёрлик иши бунга далил бўлиши мумкин. У ишдан бўш вақтларида Нюрнберг стенограммаларини ва Уруш билан боғлиқ бошқа ҳужжатларни таржима қилади. Яқинда интернетда янги портал пайдо бўлди - Nuremberg Media. У ерда Нюрнберг трибунали ҳақида батафсил маълумот топиш мумкин. Лойиҳа асосчилари - "Россия сегодня" медиагуруҳи ва Sputnik агентлиги.

- Уруш ҳақида ҳикоя қилганда рад этиб бўлмас фактларни келтириш керак, - деб ҳисоблашади “Нюрнберг дарслари” форуми иштирокчилари. Коммунизм ва нацизм бир нарса, деб оғиз кўпиртираётганларган биргина фактни келтириш мумкин –  Гитлер ҳукумати СССР халқларини оммавий стерелизация қилишни режалаштирган.

Ушбу лойиҳа немис врачи Адольф Покорный томонидан таклиф қилинган. Ўзининг 1941 йилда киритган таклифида у душманни нафақат енгиш, балким йўқ қилиниши керак деб ҳисоблаган. Бунинг учун у дастлаб 3 миллион асирга олиганларни стерилизация қилиш керак деб ҳисоблаган. Шу билан бирга у асирларни тирик сақлаб қолиб умрининг охирига қадар ишчи кучи сифатида фойдаланиш керак деб ҳисоблаган. Тажриба муваффақиятли кечган тақдирда ва Гитлер ғалаба қозонганда, СССРнинг қолган аҳолиси билан ҳам шу тарзда иш тутиш режалаштирилган бўлган.

Учинчи ёлғон – Фейклар интернет туфайли пайдо бўлди

Аслида ёлғон хабарлар ҳар доим мавжуд бўлган, дейди журналист ва "Рақамли тарих" YouTube-канали автори  Егор Яковлев. Интернет ихтиро қилинганидан сўнг Ахборот майдонида ёлғон хабарлар тез  ва кенг тарқала бошлади, лекин уларнинг даражаси кескин камайган. Олдинги асрларда ёлғонлар яратишда “ижодий ёндашув” даражаси  анча юқори бўлган.

Масалан 1817 йилда чех шоири Вацлав Ганка Крале Двур шаҳарчасдаги черков ичидан қадимий қўлёзма топиб олганини ва унда 1242 йилда чехлар монгол-татарларини тор-мор қилгани ҳақида ёзилганини хабар қилган. Ўшанда кўплаб чехлар унга ишонишган эди. Шоирнинг ёлғони фақат 70 йил ўтиб очилган.

Ёки 1939 йилда франциянинг "Гавас" ахборот агентлиги Иосиф Сталин Польшани эгаллаб олмоқчи бўлгани ҳақида ёлғон хабар тарқатган. Ушбу мақсадда совет раҳбари Политбюрода Германияни қўллаб-қувватловчи нутқ сўзлаган. "Гавас"нинг ёлғон хабар тарқатгани урушдан кейин маълум бўлган. Буни Британия ва Германия олимлари исботлашган.

909

Тоғли Қорабоғда тинчликпарвар операция рейтинги

331
(Янгиланган 10:28 21.11.2020)
Россия қўшинларининг Тоғли Қорабоғда бўлиб туриши можаро ҳарбий йўл билан ҳал этилиши эҳтимолини деярли нолга туширади, Озарбайжон ва Арманистон раҳбариятига музокаралар столига, маҳаллий аҳолига эса ўз уйларига қайтишларига имкон беради.

Бу Россия ташқи сиёсати самарадорлиги, РФ Қуролли Кучларининг бекаму-кўст ташкиллаштирилгани ва жанговар тайёргарлиги юқори даражадалиги намойишидир.

Можаро зонасидаги тинчликпарвар кучлар ўз ҳаракатлари билан рақибларнинг қуролли қарама-қаршилигини йўққа чиқаради. Россия ҲКК ҳарбий-транспорт самолётлари 15-мотоўқчилар бригадаси бўлинмалари ва техникасини бу ҳудудга ташишда давом этмоқда. Мотоўқчилар Жанубий Кавказда барқарорликнинг ишончли кафили сифатида ном қозонмоқда.

Операция бошланганидан сўнг Степанакерт ва Тоғли Қорабоғнинг бошқа аҳоли пунктларига Арманистон Республикаси ҳудудидан тўрт мингдан ортиқ қочқинлар қайтиб келишди. Биргина 19 ноябрда тинчликпарвар кучлар қўриқловида 27 та автобусда 1200 дан ортиқ одам келди.

Тоғли Қорабоғдаги энг мураккаб гуманитар масалаларга ечим топиш учун идоралараро муносабат билдириш маркази таркибида Россия Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг жамланган отряди ва бешта ихтисослашган тузилмалари - инсонпарварлик юзасидан миналардан тозалаш, тиббиёт, транспорт ва савдо-маиший таъминот, урушаётган томонларни яраштириш тузилмалари фаолият юритмоқда.

"Шимол" ва "Жануб" хавфсизлик зоналаридаги кузатув постлари, патруллаш ва полиция вазифаларини оддий кўз билан кўриш мумкин. Россия тинчликпарвар кучлари Лочин йўлаги бўйлаб фуқаролик автотранспортлар ҳаракати хавфсизлигини таъминламоқда, улар қурол-яроғ олиб ўтилишининг олдини олиш учун автомобилларда текширув ўтказадилар. Россия операциясининг Қорабоғдаги кўплаб вазифалари, тузилмалари, механизмлари ва алгоритмлари у қадар аниқ эмас. Қорабоғ ҳодисаси тарихда аналоги йўқ ва 15-мотоўқчи бригадаси ҳарбий хизматчилари олдига қатъий талаблар қўймоқда.

Россия ФСБ Арманистон томонидан Озарбайжоннинг ғарбий ҳудудлари ва Нахичеван Автоном Республикаси ўртасида транспорт ҳаракатини таъминлашини (фуқаролар, транспорт воситалари ва юкларнинг икки йўналишда ҳам ҳеч бир тўсиқларсиз ҳаракатланишини) назорат қилиб боради. Россия ҳукумати тинчликпарвар кучларнинг фаолияти билан боғлиқ харажатларни молиялаштиришни ўз зиммасига олади. Бундай операция нархи йилига юзлаб миллион долларни ташкил этади (шахсий таркиб таъминоти, техника эксплуатацияси, ёқилғи сарфи), аммо Жанубий Кавказ хавфсизлигини пул билан ўлчаб бўлмайди.

Операция аҳамияти - жуда катта, рейтинги - энг юқори. Россиянинг Қорабоғдаги миссияси (БМТ ўлчовлари бўйича) энг кўп сонли бўлмасин, майли, аммо Жанубий Кавказда ва Каспий олди минтақасида барқарорликни сақлаб туриш учун у жуда муҳим.

Яқин чет эл мамлакатлари

Россия тинчликпарвар кучлари собиқ иттифоқ ҳудуди - Абхазия, Жанубий Осетия, Тожикистон, Молдова хавфсизликни мустаҳкамлаш учун кўп ишларни амалга оширдилар. Шунга қарамай, Тоғли Қорабоғда яқиндагина юз берган фожиали ҳодисалар МДҲ давлатлари ўртасида қуролли можаролар потенциали сақланиб қолганлигидан далолат беради. Тинчликнинг ўта мўртлиги борасида мисоллар келтириш учун узоққа бориш шарт эмас.

Бугун Молдованинг янги сайланган президенти Майя Санду Россия ҳарбий хизматчиларини Приднестровье ҳудудидан олиб чиқилиши зарурати ҳақида дастурий (ёки дежур) баёнот қилди.

Тегишли битим асосида, 1992 йилда тинчликпарвар контингент киритилгандан сўнг, - ҳарбий ҳаракатлар тўхтаган ва 28 йил давомида қайта тикланмаган Шарқий Европанинг ягона минтақаси эканлигини у, эҳтимол, .унутган бўлиши мумкин.

Приднестровье Молодва Республикасида Россия қўшинлари оператив гуруҳи бор. Унинг асосий вазифаларидан бири - Колбасна аҳоли пункти яқинида жойлашган ўта йирик миқдорда (20 минг тоннадан зиёд) ва ҳаддан зиёд хавфли бўлган эски қурол захиралари арсеналини қўриқлашдир (1990-йй бошида бу ерга Германия, Венгрия, Польшадан совет қўшинлари ўқ-дорилар запаси олиб кирилган. Арсенални жойида йўқ қилиш имконсиз, олиб чиқиш ҳам муаммо - 2500та вагон талаб этилади, аммо ўқ-дорилар захирасининг 57%и аллақачон транспортабел эмас. Агар россияликлар чиқиб кетса, Моловадаги ҳолат ҳақиқий маънода портлаш хавфига яқин даражага келиб қолади. Умид қиламизки, прагматизм устун келади.

Тинчликпарвар кучларнинг Марказий Осиё йўналишида самарадорлиги борасида мисол келтирмоқчиман. Эслатиб ўтмоқчиман, Россия, Қозоғистон, Ўзбекистон ва Қирғизистон 1993 йилда, минтақавий барқарорлик асосига айланган, Коллектив тинчликпарвар кучларни (КТК) тузиш тўғрисида қарорни имзолашган эди. Ўшанда КТК таркибига Россия Қуролли Кучларининг 201-сонли мотоўқчилар дивизияси ва Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон бўлинмалари кирган эди. Ўша йили тинчликпарвар кучларнинг коллектив саъй-ҳаракатлари билан Тожикистондаги қуролли можарони бартараф этишга муваффақ бўлинди. Республикада Россия ФСБ чегара хизматининг тезкор гуруҳи қолди ва 2005 йилда 201-мотоўқчилар дивизияси асосида Тожикистондаги Россия 201-ҳарбий базаси, аслида тинчликпарвар базаси ташкил этилган эди.

Россия Федерацияси БМТ Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси сифатида, халқаро ҳамжамиятнинг бошқа аъзолари билан биргаликда бутун коинотдаги тинчлик учун жавобгарликни ўз зиммасига олади. Собиқ иттифоқ ҳудудида ва МДҲдан ташқари мамлакатларда - алоҳида (автоном) миссиялар, БМТ кучлари ва КХШТ контингенти таркибида миллатлараро ва ички низоларнинг олдини олади ва бартараф этади.

Югославиядан Анголагача

Россиялик тинчликпарварлар аҳамият тажрибага эга ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги ҳарбий кузатувчилар сони бўйича РФ биринчи ўнликка кириши ҳам бежиздан эмас.

Бундай миссиялар шартли равишда икки турга бўлинади - тинчликни сақлаш ва тинчликка мажбурлаш. Можаро зонасидаги вазият, тинчликпарвар кучларнинг устувор вазифалари ва ҳаракатларига қараб, операция мақоми ўзгартирилиши мумкин. Шу тарзда, 2008 йил августда Грузия-Осетия можароси зонасида тинчликни сақлаш операцияси Грузияни тинчликка мажбур қилиш операциясига айланди (Грузия томони ҳарбий ҳаракатлар бошлагани ва Россия тинчликпарвар кучлари постига қилинган ҳужумдан кейин).

Россия ҳарбий хизматчилари 1992 йилдан мураккаб халқаро тажрибага эга бўлишни бошладилар - БМТнинг Югославиядаги тинчликпарварлик операцияларида (1992 - 2003), бунда руслар контингенти 1600 кишини ташкил этган. Шу сингари вазифалар кейинчалик Ангола, Либерия, Мозамбик, Кот-д’Ивуар, Руанда, Бурунди, Эфиопия, Судан, Чад Республикаси ва Марказий Африка Республикаси (CАР) да ҳал этилган.

Ҳар бир миссия можаронинг қақшаткичлиги, хавфсизлик зонасидаги ҳарбий қарама-қаршилик хатари, жалб қилинган қўшинлар ва кучлар сони, логистика ва ротациянинг ўзига хос хусусиятлари, маҳаллий аҳоли менталитети ва табиий-иқлим шароитлари билан белгиланадиган характерли хусусиятларга эга. Ҳарбий хизматчилар номаълум давлатда "беқарор тинчлик" ҳолатига қисқа муддатда мослашишлари ва ўз миссияларининг бутун даврида доимий жанговар ҳозир ҳолатда туришлари керак.

Ротациянинг одатий цикли - ҳар олти ой, ва бунда ҳарбий тинчликпарвар кучларнинг руҳи ва жисмоний чидамлилиги ўта қаттиққўл синовдан ўтказилади. Кузатувчилар миссияси деярли қуролсиз кечади, тинчликпарвар кучлар иштирокидаги операциялар асосан енгил қурол-аслаҳага эга бўлади.

Россиялик тинчликпарвар кучлар жорий йилда БМТнинг тўққизта миссиясида хизмат қилишмоқда: Ғарбий Сахарада (MINURSO), МАРда (MINUSCA), Конго Демократик Республикасида (MONUSCO), Кипрда (UNFICYP), Суданда (UNISFA), Косовода (UNMIK), Жанубий Суданда (UNMISS), Яқин Шарқда (UNTSO), Колумбияда (UNVMC). БМТ ва Африка иттифоқи томонидан Суданда олиб борилаётган тинчликпарвар операцияси энг йирик (ҳарбий хизматчилар сони 20 мингдан зиёд) саналади. Экзотик географияга қарамай, бу ҳаёт учун доим хавф соладиган машаққатли ишдир. Ер сайёрасида ҳар йили 100га яқин тинчликпарвар ҳалок бўлади, фожиаларнинг аксарияти - мақсадли ҳужумлар давомида юз беради.

331
ЛЭП

Ўзбекистонда электр энергиясидан қарздорлиги энг катта бўлган вилоятлар рейтинги

195
(Янгиланган 16:26 24.11.2020)
Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

ТОШКЕНТ, 24 ноя - Sputnik. Самарқанд вилояти - электр энергиясидан қарздорлик бўйича республикада етакчи, деб маълум қилинди бугун "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш масалаларига бағишланган матбуот-анжуманида.

Sputnik Ўзбекистон мухбири хабари асосида.

Таъкидланишича, Самарқанд вилоятининг электр энергиясидан қарздорлиги 646 миллиард сўмни ташкил қилмоқда. Шундан 553 миллард сўми бу аҳоли қарздорлиги.

Шунингдек, 2 ва учинчи ўриндарда Навоий вилояти (қарз суммаси 410 миллиард) ва Андижон вилояти (қарз 273 миллиард сўмни ташкил этмоқда, шундан 247 милларди аҳолининг қарздорлиги) келмоқда.

Шунингдек, матбуот-анжуманида Ўзбекистонда электр энергияси учун ҳатто 3 йилдан буён тўловни амалга оширмаган истеъмолчилар борлиги ҳам айтилди. 283 минг 489 нафар истеъмолчи 3 йилдан буён умуман электр энергияси учун тўловни амалга оширмаган. Шулардан Самарқанд вилоятида 46 158 нафарни, Тошкент вилоятида 45 685 нафарни, Фарғона вилоятида 28 770 нафарни, Андижон вилоятида 26 867 нафарни ташкил қилган.

Истеъмолчиларнинг қарздорлиги бўйича ўтказилган таҳлилларга кўра, бугунги кунда:

1 миллион сўмдан 3 миллион сўмгача бўлган қарздорлар сони Республикада - 157 839 нафарни ташкил қилади;

3 млн дан -5 млн.гача бўлган қарздолар - 14 890 нафарни;

10 миллион сўмдан юқори бўлган қарздорлар 5499 нафарни ташкил этмоқда.

Бугунги кунда Республикада аҳолининг электр энергиясидан қарздорлиги 2,4 триллиондан ошган.

Эслатиб ўтамиз, айни пайтда Ўзбекистонда "Ҳудудий электр тармоқлар" АЖ томонидан рақамлаштиришнинг асосий йўналишларидан бири - "Электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизими (АСКУЭ)ни жорий этиш ишлари изчиллик билан олиб борилмоқда.

"Ҳудудий электр тармоқлари" АЖ ва "KT Corporation" компанияси ўртасида электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш марказини ташқил этиш бўйича 2019 йилда битим имзоланган.

Марказ Корея, Хитой, Сингапур ва АҚШ каби давлатларнинг етакчи компаниялари томонидан ишлаб чиқарилган сервер ускуналар билан жиҳозланган.

Электр энергиясини ҳисобга олишни автоматлаштириш маркази ишга туширилишидан асосий мақсад - республика миқёсида электр энергияси истеъмолчиларининг соатлик, суткалик, ойлик ва йиллик балансларини шакллантириш, кўп тарифлик тизимида ҳисоб-китобларни амалга ошириш, яъни қарздорларни автоматик равишда таъминотдан ўчириш ва фойдаланилган электр энергияси учун тўлов амалга оширилганидан сўнг қайта улаш белгиланган.

Ўзбекистон бўйлаб 7,4 миллиондан ортиқ истеъмолчиларнинг барчаси электр энергиясини ҳисобга олиш ва назорат қилишнинг автоматлаштирилган тизимига уланиши режалаштирилган.

Айни кунгача Жамиятнинг ўз маблағлари ҳамда қатор халқаро ташкилотлар инвестициялари ҳисобидан 4,6 миллиондан ортиқ замонавий ҳисоблагич ўрнатиб бўлинган.

195