Танк Т-64БВ.

Ўзбек армияси танклари қандай "тюнинг" қилинди - эксперт

669
(Янгиланган 14:54 30.04.2020)
Ўзбек армиясининг Т-64 танкларининг янги двигател, янги алоқа ва ҳимоя воситалари билан жиҳозланиши уларни қанчалар кучайтиргани ҳақида россиялик эксперт Александр Хроленко нима деди.

Узоқ йиллар давомида Ўзбекистон қуролли кучлари импорт қилинган ҳарбий маҳсулотлар ҳисобига жиҳозланган, бугунги кунда кўп нарса ўзгармоқда.

Ўзбекистон Республикасининг кучайиб бораётган ҳарбий-саноат комплекси ва қуролларни такомиллаштириш бўйича миллий лойиҳалари мамлакат мудофааси ривожланишининг муҳим таркибий қисмидир. Россия Ўзбекистон Республикаси армиясини янгилашда ишончли ҳамкордир.

Узоқ йиллар давомида Ўзбекистон қуролли кучлари импорт маҳсулотлари орқали ҳарбий маҳсулотлар билан жиҳозланган бўлиб, бугунги кунда кўп нарса ўзгармоқда. Давлат мудофаа саноати таркибига кирувчи корхоналар 2020 йилда ҳарбий маҳсулотлар ишлаб чиқаришни режа бўйича икки баравар оширади. 2020-2025 йилларда республиканинг мудофаа-саноат комплексини ривожлантириш режаси ишлаб чиқилмоқда.

Танклар "тюнинги"

Янги техника сотиб олиш билан бир қаторда, "кучли фахрийларни" таъмирлаш ташкил этилди. Қуруқликдаги қўшинларида 1987 йилгача Харьковь шаҳрида ишлаб чиқарилган Т-64Б1 асосий танклари такомиллаштириш ишлари муваффақиятли ўтказилди. Шуни таъкидлаш керакки, Ўзбекистоннинг Совет даври меросида (Термиз яқинидаги сақлаш базасида) икки мингдан ортиқ танклар бўлган. Бугунги кунда ҳизматда 420 та транспорт воситаси, уларнинг аксарияти мотор ресурсларини ишлаб бўлган, аммо зарба бериш қобилиятини йўқотмаган. Шу сабабли, икки йил ичида аксарият Т-64Б1 жанговар танкларининг қувват қисмини тўлиқ реконструкцияси амалга оширилди. 700 от кучига эга эски 5ДТФ двигатели (Харьковда ишлаб чиқарилган) оғир иш шароитида янада ишончли ва қуввати 140 откучига кўпроқ бўлган В-84 (рус Т-72Б танкидан) дизель двигателига алмаштирилди. Т-64 нафақат кучайтирилган замонавий двигателга, балки рақамли радиостанцияга, танк минорасининг "Контакт" динамик ҳимояси ва кумулятив ўқларга қарши экранларга ҳам эга бўлди.

Такомиллаштирилган Т-64лар ўтган йилнинг баҳорида - Чирчиқда "Танк биатлонида" "иккинчи нафасини" ва ўз имкониятларини намойиш этди. Янгиланган Т-64лар Т-72 танклари билан бир қаторда тўсиқларни (дарё кечиклари, қўрғон, нишоб, эскарп, танкга қарши зовур, миналашган майдон) муваффақиятли кечиб ўтди, экипажлар замбарак ва пулемётдан нишонларга аниқ ўқ узди.

Шунингдек, республика Мудофаа вазирлиги ҳизматдаги БТР-70ни (янги дизел двигател ва узатма қутиси, қўшимча зирҳ, кумулятив панжара ўрнатиш), БМ-21 "Град" (бирданига бир нечта реактив ракета отиш тизимининг шассисини алмаштириш) ва бошқа ҳарбий техникаларни ҳам модернизация қилди. Бироқ, танклар ҳақида гапирайлик.

Дизел классикаси

Чанг ва ҳаддан ташқари иссиқлик туфайли эскиришга моил, қиммат мойларни талаб қилувчи Харьковнинг 700 от кучига эга 5ДТФ двигателлари ўрнига, ўзбек Т-64лари Уралнинг 840 от кучига эга В-84МС двигатели билан бирга бутунича мотор-трансмиссион қисмига эга бўлди. Бу V-шаклидаги 12 цилиндрли классик дизел двигатели бўлиб, ўзига ҳос совутиш тизими ва икки босқичли ҳавони тозалаш тизимига эга. Ва шу билан Т-64 динамикаси сезиларли даражада ошди. Қудратли двигатель қўшимча ҳимоя ўрнатилгани ҳисобига ошган вазнни керагидан ортиқ қоплади. Янгилашнинг бошқа элементлари "фахрийга" замонавийроқ танклар билан бир қаторда туриш имкониятини беради ва яна узоқ вақт давомида Ўзбекистон қуруқлик қўшинлари ҳизматида қолишга имкон беради. Модернизация қуруқликдаги кучларнинг бутун танк сафи хизматини бир ҳил қолибга тушуриш имконини берди.

На полигоне в Чирчике прошли соревнования по танковому биатлону
Министерство обороны Узбекистана / Sputnik / Дильшода Рахматова

Ўзбекистонлик мутахассисларнинг танлови бежиз эмас. Россияда ишлаб чиқарилган дунёга машҳур Т-72 танкларида V-шаклидаги 12 силиндрли ёнилғини кўп ҳилида ишлайдиган тўрт поғонали суюқ совутиладиган дизел двигателларнинг турли хил моделлари ўрнатилди: В-46 (қуввати 780 от кучи), В-46-6, В-84 ва Б-84-1 (қуввати 840 от кучи, Т-72Б танкида). Дизел двигателнинг қуввати, тежамкорлиги ва ташқи ва ички ёнилғи бакларининг ҳажми (1600 литр ёнилғи) юқори масофани - шосседа 700 кмгача ва нотекис ерларда 320-650 км масофани босиб ўтиш имконини берди. Шосседа соатига 50 км/сгача ва нотекис ерларда 45 км/с гача тезликда. Кучли, тезкор ва ишончли жанговар машина.

Бошқа томондан, аутентик (Украина) Т-64 двигателларининг инжиқлиги танкчиларга анчадан бери маълум. Янги техникани ўзлаштириш босқичларида қўшинларда 5ТДФ оппозит двигателларининг оммавий ишдан чиқиши ҳолатлари бўлган. Қисман ҳайдовчи-механикларнинг ишлаш қоидаларини яхши билмаслиги таъсир қилган. Харьков маҳсулотининг асосий муаммолари - ҳаддан ташқари қизиб кетиши ва чанг туфайли эскиришидир. Уч компонентли қўшимчалар билан бирга совутиш суюқлигини қўйиш ҳам анча мушкул бўлган (ёзда оддий сув қуйилган, аммо махсус сульфофилтр орқали). Чанг эскириши муқаррар равишда форсунка қистирмаларининг куйишига олиб келган, бу двигател учун ҳалокатли эмас, аммо танк қўшинларида тартибга зарар етказади.

Янги уфқлар

Ҳаёт тўхтаб қолмайди. Январ ойида Тошкентда бўлиб ўтган ҳарбий техника кўргазмасида такомиллаштирилган Т-72Б танки намойиш этилди. Минорасининг динамик ҳимояси (экспортга мўлжалланган Т-90С аналоги) экипажни кумулятив снарядлардан, танкга қарши бошқарилувчи ракеталар жанговар қисми ва реактив гранаталардан ва подкалибер ўқлардан ҳимоя қилади. Танкнинг қуйруқ томони кумулятив ўқларга қарши экранлар билан химояланди. Машина рус Т-90С, Т-90А танкларининг ўрмалама ленталари ва бошқа кўплаб жиҳатларига эга бўлди.

Модернизация бу "эски кийимларни алмаштириш" эмас, балки келажакка технологик қадам эканлигини тушуниш муҳимдир. Масалан, замонавий динамик ҳимоя тизимлари ва қўшимча кўп қатламли зирҳ танкни ва душманнинг ракета ва кумулятив ўқларига деярли дахлсиз қилади. Мукаммаллаштирилган тепловизион камералар (нишонга олувчилар) кўриш қобилияти пас шароитда (тунда, туман ёки тутун ичида) ҳаракат қилиш қобилиятини таъминлайди. Янги алоқа ва навигация тизимлари худудда йўл топиш, операцион ҳудудда кўпроқ маълумот олиш ва кўришга имкон беради. Автоматика экипажнинг жанговар ишини енгиллаштиради. Двигател қувватининг ошиши машинанинг тезлиги ва маневр қобилиятида акс этади.

Янги ўқ-дорилар замбаракдан отиш масофасини ошириш имконини беради. Такомиллаштириш лойиҳаси танкнинг ҳизмат муддатини 15-20 йилга узайтириши мумкин, ва таннархи бўйича эса янги машиналарни сотиб олиш учун зарур бўлган маблағнинг қарийб 30% ни ташкил этади. Шу сабабли, танкларни такомиллаштиришнинг турли хил вариантлари аллақачон Озарбайжон, Қозоғистон, Польша, Румыния, Чехия, Словакия, Хорватия, Ҳиндистон, Ироқ, Исроил ва бошқа мамлакатларда амалда йўлга қўйилган. Эҳтимол, Т-64 ва Т-72 русумидаги танкларни такомиллаштириш дастури вақт ўтиши билан энг муваффақиятли бўлиши мумкин. Армиянинг кучи ҳукумат сиёсатидадир.

Замонавий қуролларни мунтазам равишда сотиб олиш билан бир қаторда, ҳарбий ва махсус техникаларни такомиллаштириш Ўзбекистон Республикаси Мудофаа саноати давлат қўмитаси учун устувор вазифа бўлиб қолмоқда. Дунёнинг 20 та етакчи мамлакати билан ҳарбий-техник ҳамкорлик йўлга қўйилган, олтита ҳукуматлараро комиссия фаолият юритмоқда, ҳарбий-техник соҳада ҳамкорлик тўғрисида ўндан ортиқ битимлар имзоланган. Россия - Ўзбекистоннинг энг ишончли ҳамкорларидан биридир.

669
Пуск межконтинентальной баллистической ракеты “Тополь”

"Ҳеч бўлмаса уриниб кўриш керак" мутахассис “СНВ-3” ҳақида

64
(Янгиланган 15:28 20.10.2020)
“СНВ-3”ни узайтириш, кўп жиҳатдан, АҚШдаги бўлажак президент сайловларида ким ғолиб чиқишига боғлиқ. Демократлар ғолиб чиқса шартномани узайтиришга умид пайдо бўлади.

ТОШКЕНТ, 20 окт - Sputnik. Стратегик барқарорлик борсида Вашингтон билан музокаралар давом этади, деди Россия фанлар академияси бош илмий ходими, америкашунос мутахассис Константин Блохин, Sputnik радиоси эфирида.

Америка президент Владимир Путиннинг “СНВ-3”ни давом эттириш таклифига рад жавоби берган бўлсада, Москва Вашингтон билан стратегик барқарорлик борасида муносабатларини давом эттиришга умид қилади, деди Россия президенти матбуот котиби Дмитрий Песков.   

Бироз олдин Оқ Уй Россия президенти Владимир Путиннинг мавжуд шартномани узайтириш ҳақидаги таклифини дастлабки шартларсиз узайтиришдан бош тортган эди.

“Биз Америка томони билан музокараларни давом эттириш умидидамиз. Президент айтганидек ушбу шартномаси узайтириш бизга қурол-яроғни назорат қилиш масалаларида батафсил музокаралар олиб бориш учун 12 ой муддат берган бўларди, - деди Песков  

Россия президентининг матбуот котибига кўра, дунё хавфсизлигининг муҳим асоси бўлган ушбу “шартнома”дан воз кечиш - ўта оғиқ оқибатларга олиб келиши мумкин.

- Шу сабабли биз америкалик ҳамкорларимиз ушбу ҳужжатни узайтиришга тайёр эканини эшитишни истаган бўлардик”, - деди Песков. Лекин бу борада ҳозирча кутилган прогресс содир бўлмаяпти, лекин бу ушбу  жараённи бутунлай тўхтатиш кераклигини англатмайди.

Блохин айтишига қараганда, ушбу шартнома тақдири, кўп жиҳатдан, АҚШдаги бўлажак президент сайловларида ким ғолиб чиқишига боғлиқ.

“Республикачилар партияси вакили Дональд Трамп, биринчидан Хитойни ёмон кўради. У СНВ-3ни узайтиришни Хитой билан боғламоқда. Иккинчидан, анъанага мувофиқ, республикачилар партияси қурол-аслаҳа назоратини бузишга ҳаракат қилмоқда. Масалан, кичик Буш даврида Америка Ҳаво мудофааси шартномасидан чиққан эди. Трамп эса ўрта ва кичик масофага учувчи ракеталар ҳамда очиқ осмон ҳақидаги шартномалардан чиқди. Агар сайловда Трамп ғолиб чиқса, унинг СНВ-3 шартномасидан чиқиш эҳтимоли катта, – дейди Блохин.

Агар демократлар вакили Жо Байден ғолиб чиқса, шартномани узайтиришга имкон пайдо бўлади.

"Демократлар партияси, анъанага муовфиқ руслар билан стратегик барқарорлик борасида шартномалар тузишни истайди. Эслатиб ўтамиз, айнан Барак Обама маъмурияти Медведев билан ушбу шартномани узайтирган эди. Ким ғолиб бўлса ҳам бир неча ой ичида янги шартнома тузишнинг имкони бўлмайди. Шу сабабли, ҳеч бўлмаса мавжуд шартномани яна бир йилга узайтиришга ҳаркат қилиб кўриш керак ва ушбу йил давомида янги шартнома ишлаб чиқиш керак. ушбу ғоя қизиқ бўлиши мумкин”, - дейди мутахассис.

Маълумот учун, айни дамда СНВ-3 АҚШ ва Россияда орасида қурол-аслаҳани чеклашга ва хавфсизликни сақлашга қаратилган ягона шартномадир. 2021 йил 5 февралда шартнома муддати тугайди ва дунёда йирик ядровий давлатларни  чеклаб турувчи бошқа чора қолмайди.

ДСНВ-3 2011 йилнинг 5 февралида кучга кирган эди. Унга кўра ҳар бир мамлакат ўз ядровий арсеналини қисқартириши белгиланган. Келишувга кўра 7 йил ичида икки давлатнинг қуроллари умумий сони 700та континентлараро ракетлардан, 1550 та боеголовкадан ва 800 та ракета учирувчи мосламалардан ошмаслиги керак.

64
Попрошайки в Ташкенте

“Тиланчилар макони”: пойтахтдаги жамоат жойларидаги тиланчилар ҳаётига назар

1335
Бугунги кунда мамлакатда тиланчилик қилаётган шахсларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарлик чоралари белгиланганлигига қарамай, жамоат жойларида садақа сўраётган қариялар, эркагу аёллар, ачинарлиси болаларнинг сони кўпайгани кўзга ташланади.

ТОШКЕНТ, 19 окт — Sputnik. Аҳолининг маълум бир қатламини қамровчи мўлтони (тиланчи) лар жамиятда азалдан бўлган ва бу мавзуга илгари кўп ҳам эътибор қаратилмас эди. Улар ўзларининг тили билан айтганда аввал ҳам, ҳатто бугунгача бемалол  “отамерос касби”ни давом эттириб келишади. Бироқ бугунги кунда тоғни урса талқон қилишга қодир эркаклар, ҳаётда бир оз қийинчиликка дуч келган хотин-қизлар ҳам эл қатори меҳнат қилиб пул топиш ўрнига, тиланчиликни ўзларига касб қилиб олишаётганлиги кишини ўйлантиради.

© Sputnik / Наталья Селиверстова

Кун давомида ўйлаб кўрсак, минглаб ўтиб-қайтаётган йўловчиларнинг ҳар ўндан учтаси пул узатса, бу тиланчиларнинг сизу бизга нисбатан яхшироқ шароитда яшашига етади.  Аммо бу ҳолат эртага қаёққа олиб боради, жамиятда  боқимандалик иллатини келтириб чиқармайдими, деган ўринли савол туғилади.   

Сўзимизнинг исботи, Мирзо Улуғбек туманига йўлингиз тушса, эътибор беринг, “Буюк ипак йўли” метроси атрофлари, унинг ичи сизда гўё “тиланчилар макони”дек тасаввур уйғотади. Сиз бу ерда пул ташлаб кетишлари учун ёнига кичик дастрўмол тўшаб олган, метрога ўтиш ер ости йўлагини банд қилиб турган “момо”ни, пиёдалар ўтиш йўлагидаги зинада мунғайиб ўтирган бошқа бир онахонни, сал нарироқда костюм-шим кийиб олган “обрўли” отахонни яна метрога кириш зинасида чақалоқ кўтариб ўтирган ўрта ёшли холани учратасиз. Уларни гапга солсангиз, ижтимоий муҳофазага муҳтож бўлганликлари учун эмас, аксинча, ўзлари ишлашни истамасликлари, ҳеч қандай божларсиз, кўпроқ пул ишлаш мумкинлиги учун тиланчилик қилишаётганлигини англаб етасиз.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Масалан, метро ташқариси  йўлагидаги зинада хомуш ўтирган момо бизга боқувчи фарзандлари борлиги, нафақахўрлиги, маҳалла идорасидан ҳеч қандай ёрдам олмаслигини айтади. Тиланчилик маъмурий жавобгаликка сабаб бўлиши, нега туман профилактик инспекторлари ёки маҳалла раисларидан ёрдам сўраб мурожаат қилмаганлиги ҳақида сўрасак, момо бизни жеркийди ва тинч қўйишимизни истаб бизни ҳатто қувиб солади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу тариқа ҳафсаламиз пир бўлиб, сал нарироқда тиланчилик қилаётган, ёши 68 да бўлган костюм-шимли амакига яқинлашамиз. Амаки қўлимиздан узатилаётган пулни оларкан, бу ерга Юнусобод туманидан келиб “ишлаётгани”,  бундан фарзандларининг хабари йўқлиги, агар иш бўлса соғлиги ишлашни тақозо қилишини айтади. “Нега ёшингизга муносиб иш билан шуғулланмайсиз, гарчи соғлигингиз кўтарар экан” деган саволимизга эса амаки “иш йўқ, маҳалла ёрдам бермайди” деган жавоб билан кифояланади.  

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Яна ушбу метро ташқарисида, пиёдалар ўтиш йўлагида  ҳўл сочиқларнинг донасини 5 минг сўмдан сотиб юрган болакайлар учрайди. Аввалига уларга қараб, эҳтимол, пандемия шароити туфайли тирикчилик қилишга мажбур бўлаётгандир, ҳар ҳолда меҳнат қилишяпти-ку деган фикр ўтади кўнглимиздан.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Шу ўйда улардан бирини саволга тутамиз. Айни пайтда 6-синф ўқувчиси бўлган Элбек (исмлари ўзгартирилган) “Буюк ипак йўли” метроси атрофида ишлаш учун Юқори Чирчиқнинг Хитойтепа маҳалласидан келиши, ота-онаси ажрашгани, онаси укасини шифохонада олиб ётгани, бир маротаба онаси МФЙ раисидан ёрдам сўраб чиқиб, ноумид қайтгани, шу боис ишлашга мажбурлигини айтади.

Унинг ўзи билан бир манзилда яшовчи, бўйнига сочиқлар солинган қутини осиб олган жияни — Беҳзод эса 10 ёшда. У ҳам отаси қамоқдалиги, онаси далада ишлаши, мактабга умуман бормаслигини айтади.

Болаларнинг нега 1.5-2 минг сўмлик сочиқларни 5 минг сўмдан сотаётганликларига қизиқсак, улар сочиқларни бир кун ичида сотиб улгуришмаса, унинг қадоғидаги суратлар ва ранглар ўчиб, яроқсиз ҳолга келиб қолиши, сўнг уни ҳеч ким сотиб олмаслигини айтишади.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, ана шу ғамда юрган болаларнинг бугун жамиятда яхши ўқиб билим эгаллашлари учун ҳукумат томонидан барча шарт-шароитлар яратилган, оилавий шароити қониқарли бўлганлардан тортиб, ижтимоий муҳофазага муҳтож болаларгача назорат остида.

Шунга қарамай, бу каби “топарман” болаларни Юнусобод туманидаги янги очилган метро атрофларида ҳам учратишимиз мумкин. Улар бир бирига жуда ўхшаш опа-сингилларнинг болалари бўлиб, юқоридаги “салфетка” сотувчиларидан фарқли ўлароқ (оналари билан бирга) очиқчасига тиланчилик қилиб келишади. Гоҳ у гоҳ бу йўлакка ўтиб, пиёдаларга халақит қилишади, уларнинг йўлини тўсиб садақа сўрашади. Тротуар четида ўтириб, китоб ва эски-туски буюмларни сотаётган қариялар ҳам улардан аллақачон безиб қолишган, тиланчи болалар уларни калака қилиб, сотилаётган молларига мақсадсиз тегишади ёки савдо буюмларини олиб қочишади. Ачинарлиси, жамоат жойида ҳаракатланиш тартибини шу тарзда қўпол бузаётган “тўда”ни ҳеч ким тартибга чақирмайди.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Ваҳоланки, тиланчиларни жазолаш эмас, тиланчиликни касб қилиб олганларни тартибга чақириш мақсадида Ўзбекистон президенти томонидан жамоат жойларида тиланчилик қилаётганларга нисбатан маъмурий ҳамда жиноий жавобгарликни кўзда тутувчи қонун имзоланди.

Қўл чўзганга қамоқ: Ўзбекистонда тиланчилик таъқиқланмоқда

Мазкур қонунга кўра, тиланчиларга аэрапортлар вокзаллар, хиёбонлар, истироҳат боғлари, бозорлар, савдо мажмуалари, кўчаларда, моддий ва маданий меърос объектлари жойлашган ҳудудлар ва шу каби жамоат жойларида тиланчилик билан шуғулланиш тақиқланди. Қонунни бузганларга нисбатан маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг янги 188-3-моддасига мувофиқ, БҲМнинг 1 бараваридан 3 бараваригача жарима солиш ёки 15 суткагача маъмурий қамоқ жазолари қўлланилиши кўзда тутилган.

Попрошайки в Ташкенте
Sputnik
Попрошайки в Ташкенте

Аммо бугунги кунда тиланчилар сонининг камайиш ўрнига ортиб бораётгани сал кам бир йил давомида ҳам қонун ижроси бўйича етарлича ишлар олиб бориляптими деган саволни келтириб чиқаради.

1335
Наручники на двери клетки

Тошкентда докторантурага кирмоқчи бўлган сирдарёликни чув туширишди

9
Тошкентда 3000 доллар эвазига докторантурага киришда ёрдам беришни ваъда қилган қаллоб устидан жиноят иши очилди.

ТОШКЕНТ, 20 окт — Sputnik. Тошкент шаҳрида докторантурага киришда ёрдам беришни ваъда қилган шахсга нисбатан жиноий иш қўзғатилди.

Пойтахт ИИББ матбуот хизмати хабарига кўра, Олмазор тумани ички ишлар органларига 32 ёшли сирдарёлик Д.Б. мурожаат қилган. У 2019 йилнинг ноябрь ойида унга докторантурага киришда ёрдам беришини ваъда қилиб, ваъдасида турмаган 46 ёшли М.Т.га нисбатан чора кўришни сўраган. Фирибгар хизматлари эвазига 3 минг доллар олган.

Ҳолат юзасидан Ўзбекистон Жиноят кодексининг 168 моддаси (“Фирибгарлик”) бўйича жиноий иш қўзғатилган.

Тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

9