Многоцелевой сторожевой корабль ближней морской зоны (корвет) Стойкий, большой противолодочный корабль (БПК) Адмирал флота Советского Союза Горшков (слева направо)

Севмаш "Борей-А" ва "Ясень-М"ларни топширишга тайёрлаяпти: Россия ҲДК қанчалик ўзгаради

634
(Янгиланган 11:44 19.05.2020)
Россия ҳарбий-денгиз флоти яна 10га яқин янги сув ости кемаларини қабул қилиб олгач, 80 тагача субмариналарга эга бўлади. Шу жумладан, "Борей-А" лойиҳасининг иккита стратегик крейсери, иккита "Ясень-М" кўп мақсадли сув ости кемаси  ва битта "Варшавянка"га.

"Севмаш" корхонасида бу йил денгизда синовдан ўтказиладиган кемаларни топшириш гуруҳлари тузилган. Бу шуни англатадики, иқтисодий қийинчиликлар ва коронавирус пандемиясига қарамай, Россия ҳарбий-денгиз флоти (ҲДФ) манфаатларини кўзлаб иккита атомли сув ости кемалари гуруҳи муваффақиятли қурилмоқда.

"Ясень-М" ва "Борей-А" субмариналари лойиҳалари тайёргарлик даражаси турлича: "Князь Владимир" ҲДФга топширилишга тайёрланмоқда, "Казань" синовлардан ўтмоқда, "Белгород" ва "Новосибирск" ўтган йили эллингдан (кемани қуришга мўлжалланган иншоотдан) чиқарилди. Россия тез фурсатларда дунё океанининг исталган жойида мамлакат манфаатларини ҳимоя қилишга ва НАТОнинг бир томонлама ҳарбий ҳукмронлигига йўл қўймасликка қодир янги сув ости флотини яратмоқда. Россия ҲДФ ўз таркибига  10 тагача янги сув ости кемаларини қабул қилиб, 80 тагача субмариналарга эга бўлади. Шу жумладан, "Борей-А" лойиҳасининг иккита стратегик крейсери, иккита "Ясень-М"кўп мақсадли сув ости кемаси  ва битта "Варшавянка"га. Таъкидлаб ўтаман, сув ости кемалари инсониятнинг энг мураккаб ва мукаммал қуролидир.

Россия Федерациясининг стратегик сув ости кучларини янгилаш - ядровий жиловлаш ва миллий хавфсизликни таъминлашнинг асосидир. 12-май куни Северодвинскдан Оқ денгизга давлат денгиз синовлари учун йўл олган ракетали стратегик сув ости крейсер(РПКСН) Россиянинг ўсиб бораётган мудофаа салоҳиятини намоён қилмоқда. Бир неча кун давомида ўтказиладиган барча тизимлар ва имкониятларнинг сув усти ва ости ҳолатида тўлиқ текширувидан сўнг, кеманинг Шимолий флотга киритилиш санаси аниқланади. Синовларнинг асосий қисмини, шу жумладан, ракеталардан ўт очишни, "Борей-А" лойиҳасининг бош кемаси бўлган "Князь Владимир" РПКСН 2019 йил охирида ўтган.

Тўртинчи авлод

Россия денгиз флоти аллақачон учта стратегик "Борей"га эга: "Юрий Долгорукий", "Александр Невский" ва "Владимир Мономах". Бу серияда бош кема "Юрий Долгорукий" ракета ташувчиси бўлди (Шимолий флот таркибига 2013 йилда қўшилган). Дастлабки учта кеманинг ҳар бири ўз шахталарида 16дан "Булава" қитъалараро баллистик ракеталари (МБР)га эга, кейингилари кўпроқ ракеталарга эга бўлиши мумкин (хусусиятлари ошкор этилмаган). Эслатиб ўтаман, Россия Мудофаа вазирлиги ҲДФга қўшимча иккита Борей-А 955А ракета ташувчисини етказиб беришни режалаштирган, ва шунинг билан серия 8 тадан 10 та кемагача кўпайтирилади.

Тўртинчи авлоддаги ўнта стратегик сув ости кемалари (учта "Борей" ва еттита "Борей-А") яқин ўн йилликлар давомида Россия ядро триадасининг денгиздаги асоси бўлиб қолади, камида 160 "Булава" ракеталарини ўз ичига олади, бу ҳар бири 100-150 килограмм бўлган 1600 дона бўлинадиган жанговар каллача дегани. Ракетанинг ҳаракатланиши максимал радиуси - 8000 километр. "Булава" душманнинг ракетага қарши мудофаасини четлаб ўтишнинг замонавий тизими, юқори тезлик ва маневрлиликка, қувватли қаттиқ ёқилғили двигател, кичик ҳажм ва бошқа денгизда жойлашган мукаммал қуролга муносиб ҳусусиятларга эгадир.

Кучлар мувозанати ва давлат манфаатларини ҳимоя қилиш учун эҳтимолий душманнинг сув ости ракета ташувчиларининг кўп мақсадли "овчилари" ҳам муҳимдир (уларнинг вазифаси жанговар патрул ҳудудида АҚШ сув ости кемалари ва НАТОнинг бошқа ядровий давлатларини кузатиб боришдир). Такомиллаштирилган қилинган "Ясень-М" лойиҳасининг биринчи серияли кўп мақсадли "Новосибирск" сувости кемаси 2019 йил охирида сувга туширилди. Тез орада "Новосибирск" ҲДФ таркибига киритилади. Россия флоти ушбу сериядаги 7 та кемани олади.

"Ясень-М" лойиҳасининг сув ости кемалари миналар, 533 миллиметрлик торпедалар, "Калибр" ва "Оникс" қанотли ракеталари, шунингдек, гипертовушли "Циркон"лар билан қуролланган. Бортида радиоэлектрон қуролларнинг мукаммал мажмуалари мавжуд. 13800 тонна сув ҳажмига эга ушбу турдаги кам сезиладиган кўп мақсадли сув ости кемалари 520 метр чуқурликка шўнғишга қодир. Автоном холатда туриш - 100 кун, сув ости тезлиги - 31 узел. Экипаж 64 кишидан иборат. "Ясень"лойиҳасининг буюк хусусиятлари ҳақида қуйидагилар далолат беради: Атлантика океанидаАҚШ ҳарбий-денгиз кучлари бир неча ҳафта давомида Россиянинг "Северодвинск" сув ости кемасини топа олмаган. Хизматнинг хусусиятлари ана шундай.

Белгиланган вақтда, сув ости кемаси денгизга чиқади ва шўнғиш жойида ҳеч қандай из қолдирмайди. Экипаж хато қилишга ҳаққи йўқ ва катта чуқурликда, қуёш нурларини кўрмай, об-ҳаво ўзгаришини сезмасдан шиддатли хизматни ўтайди. Нафас олиш учун ҳавони регенерация тизими таъминлайди. Қўйилган вазифа бажарилганидан сўнг, сувости кемаси худди шу шунғиш нуқтасида юзага чиқади, баъзан бир неча ойлар ўтгач. Бу стратегик ва кўп мақсадли сув ости кемаларининг афзалликлари учун муқаррар тўловдир: яширинлилик, об-ҳавога қарам бўлмаслик, дунё океанининг исталган қисмида жанговар операцияларни бажариш, шу жумладан Арктик музининг остидан ракета ҳужумлари.

Бугунги кунда Россия бешинчи авлод ядро сув ости флотига асос солмоқда. Бунинг учун қуроллар тури янгиланмоқда, мақсадли белгилаш, алоқа ва бошқаришнинг илғор воситалари, шунингдек автоматлаштирилган разведка тизимлари жорий қилинмоқда. Бешинчи авлод атомли сув ости кемаларининг лойиҳалаш ҲДФнинг асосий талабларига қатъий мувофиқ равишда амалга оширилмоқда - яширинликни сезиларли даражада ошириш ва қурол тизимини мукаммаллаштириш. Душман риторикасининг кучайиб бориши ва Ғарбнинг қолоқ, тушкунликка тушган "бензоколонка-Россия" қиёфасини шакллантиришга уринишларига қарамай, Россия Федерациясининг кўплаб технологик чўққилари бошқа мамлакатлар учун етишиб бўлмасдир.

Ғарбнинг ғазаби

Америка мутахассислари Россия "бортида қитъалараро баллистик ракеталарга эга 955А "Борей" лойиҳасининг ғайриоддий имкониятлари бор, ядроли сув ости кемаларини қураётганини" тан олишга мажбур. The Drive нашри "Князь Владимир" РПКСНнинг эълон қилинган хусусиятлари, шовқинни сезиларли даражада камайтирадиган ва сув ости кемасини самарадорлигини оширадиган конструкторлик ечимлари ҳақида ташвиш билдиради. ОАВ маълумотларига кўра, "Борей" лойиҳаси крейсерининг қурилиш қиймати 400 миллион долларгача етади. Таққослаш учун, АҚШнинг кўп мақсадли Virginia сув ости кемаси Пентагонга 2,5 миллиард долларга тушади. Шу билан бирга, тўртинчи авлодли Virginia шу қадар шовқинли ва номукаммал бўлганки, жанговар вазифаларни муваффақиятли бажара олмайди (махфийликни йўқотиш сувости кемаси учун ҳалокатли).

Россия ҲДФда янги "Князь Владимир" стратегик ракета ташувчисининг пайдо бўлиши америкаликлар ва уларнинг иттифоқчилари томонидан жавоб бериб бўлмайдиган мушкуллик сифатида қабул қилинади. Дунё океанида янги гидроакустик тизимларини (SOund SUrveillance System тизимига ўхшаш) ривожлантиришни молиялаштиришга эҳтиёжни пайдо қилади(бу жуда қиммат ва душманни 100 фоиз аниқлаб олиш кафолатини бермайди). Аммо, "Борей"га жанговар топшириқни бажариш учун океандаги сувости кемаларига қарши тўсиқларни кесиб ўтишга ҳожат йўқ - "Булава" КБР ўзининг пирсларидан ҳам учирилиши мумкин.

АҚШда "Ясень" лойиҳаси яхшигина маълум ва ҳом-хаёлларга берилишмаяптилар. Нуфузли The National Interest нашри "Северодвинск" атомли сув ости кемаси ядро ёки одатий вариантдаги 32 дона 3М-14К "Калибр" қанотли ракеталари билан қуролланганлигини ва бу ракеталар 2500 километрдан ортиқ масофани босиб ўтишга қодир эканлигини маълум қилди. "Ясень" синфидаги сув ости кемалари юқори тезликка эка, ўта шовқинсиз, жуда сезгир сенсорлар билан жиҳозланган, шунинг учун улар "АҚШнинг асосий ҳудудига таҳдиддир ". Бундан ташқари, Америка нашри "Северодвинск" ва "Казань" Американинг шарқий соҳилларидан 1000 кмгача яқинлашиб, "Буюк кўллар, Чикаго ёки Сент-Луисда жойлашган нишонларга"Северодвинск" и "Казань" зарба бериши мумкинлигини таъкидлайди. Нима сабабдан Россиянинг кўп мақсадли сув ости кемалари АҚШнинг қуруқликдаги нишонларига зарбалар беришлари кераклиги тушунтирилмади.

Нима бўлганда ҳам лойиҳанинг "овчилари" асосан душманнинг авиаташувчи ҳужум гуруҳларини ҳамда ташувчисига асосланган ҳужум гуруҳларини ва "Огайо" (ҳар бирида 12 тагача 475 килотоннлик W88 ядровий каллача ўрнатилган UGM-133 "Трайдент" II D5 типидаги 24 та баллистик ракеталар билан қуролланган) типидаги стратегик сув ости ракета ташувчиларини йўқ қилишга қаратилган.

Замонавий рус стратегик сув ости крейсерлари ва кўп мақсадли сув ости кемалари душманнинг муқаррар йўқ қилиниши учун яратилган ва океанларда мавжудлигининг ўзи билан мамлакатни ҳимоя қилади. Россия дунёнинг исталган бурчагида миллий манфаатларни ишончли ҳимоя қилишга қодир бўлган ҲДФни кучайтиришда давом этмоқда. Россиянинг ўсиб бораётган мудофаа потенциалидан Шимолий Атлантика альянсидаги "ҳамкорлар" қайғуда, аммо улар эҳтимолий ҳаражатларни ҳисоблаб чиқишни яҳшигина билади ва бу жиҳат бизнинг кўп қутбли дунёимизнинг нисбатан барқарорлигини кафолатлаб туради.

634

Лондон тан олди: Россияга қарши жирканч уруш олиб борилмоқда

177
(Янгиланган 17:53 29.10.2020)
НАТО SCL компаниясини 2015 йилда ёллаган, ўшанда компания Украинада “Оранжевая революция” уюштириб Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонган эди.

Британия Россияга қарши ахборот ва кибер уруш олиб бораётганини расман тан олди. Албатта бу ҳеч ким учун янгилик ёки оламшумул воқеа бўлмади – бугун дунёда бунга ишонмайдиган кишининг ўзи кам қолган. Лекин лорд Марк Седвиллнинг ушбу фактни тан олиши – расмий Лондоннинг Россияга қарши диверсион ҳаракатларини тасдиқлади. Бугунга қадар улар буни очиқчасига бўйин олишга бироз ийманиб туришарди.

Седвиллнинг ўзи бундай операциялар билан яқиндан таниш бўлса керак, чунки у яқин-яқинга қадар Британия бош вазирининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси эди. Бир вақтнинг ўзида у Уайтхоллнинг барча бюрократик аппаратини ҳам бошқариб турарди. The Times нашри хулосасига кўра, Седвилл расмий дипломатик карьерасидан ташқари Британия разведка хизмати - МI-6 офицери ҳам бўлган.

“Сиз буни кўрмаётган бўлсангиз, бу - биз ҳеч нарса қилмаяпмиз дегани эмас. Британия Россия раҳбарияти ва уларнинг манфаатларига нисбатан қатор яширин ҳужумлар ўтказди. Шунингдек Лондон Россия олигархларининг мулки ва банк рақамларига “ов” қилмоқда”, - деди собиқ амалдор ва бўлажак лорд.

Олигархлар мулки борасида – бу ғоя Россияга ҳам маъқул. Путин бир неча бор россиялик бизнесменларни огоҳлантирган ва “капитални у ишлаб топилган жойда сақлашга” чақирган эди. Ғарбий давлатларнинг бундаё баёнотлари бизнесменларга яна бир туртки бўлади. Капитални Россияда сақлаган ишончлироқ – Британия махсус хизматлари ҳам буни тасдиқламоқда.

Россияга қарши киберҳужамлар ва қўпорувчилик кампаниялари борасида эса – лорд Седвилл бироз маккорлик қилди. Унинг айтишича Лондон, гўёки, Россияга қарши зимдан ҳужумларни Солсберидани Скрипаллар заҳарланишидан сўнг “жавоб” сифатида бошлаган. Ҳа, албатта, ишондик, унга қадар  МI-6 Россия томонига “умуман қарамаган”.

Эслатиб ўтамиз “Скрипаллар иши”2018 йилнинг 4 март куни содир бўлди, Британия махсус хизматларининг Россияга қарши фаолияти эса бундан анча олдин бошланган.

Британиянинг психиологик ва ахборот ҳужумлари амалга оширувчи Strategic Communications Laboratory (SCL Group) фирмасини эсга олсак. Улар ҳеч қачон Британия, АҚШ ва умуман НАТОнинг махсус хизматлари буюртмаларини бажарганини яширмаган.

Хусусан, ўша 2018 йилнинг март ойида ушбу компания шўъбаси бўлган Cambridge Analytica шов-шувли можаро марказида бўлган эди. Компанияни АҚШ президент сайловига аралашишда айблашган эди.

Ўшанда компания вакиллари, бўлажак буюртмачи билан суҳбат қилаяпмиз деб ўйлаб, журналистларга ижтимоий тармоқларда қалбаки аккаунтлар қайд этиш, Интернетда дезинформация тарқатиш, аудиторияни таргетлаш - хуллас кенг кўламли ахборот уруши олиб бораётганларини тан олишган эди.

2015 йилда НАТО SCL компаниясини Россияга қарши “уруш” учун ёллаган эди. Ўшанда компания Киевда 2004 йилда бўлиб ўтган “Оранжевая революция” намойишларини ташкил қилганини тан олган эди. У революцияда “қўзғолончилар” Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонишган эди.

Кейинчалик Киев тан олишига қараганда аслида ҳеч қандай заҳарланиш бўлмаган. Шу ерда ўз ўзидан савол туғилади: балким ушбу “мутахассислар” Скрипалларнинг ва россиялик айрим шахсларнинг ҳам сирли заҳарланишларга алоқадор?

SCL уларни Британия мудофаа вазирлиги ва Донецк халқ республикасини Киев ҳукумати томонидан Донецк Халқ Республикасининг обрўсини тўкиш ва бузиш учун ёлланган эканини ўзлари тан олишди.

Эслатиб ўтамиз, ушбу воқеалар Солсберидаги ҳодисадан анча олдин содир бўлган. Хавфсизлик бўйича маслаҳатчи бўлиб ишлаган лорд Седвилл улардан албатта хабардор. У ўзича “жентлменлар” сўзига ҳали ҳам ҳамма ишонади деб ўйласа керак.

Бизнинг давримизда кибер-қурол ва кибер-кузатувдан барча фойдаланишини ҳамма яхши тушунади. Ушбу қуроллар нафақат рақибларга нисбатан, ҳатто итифоқчиларга нисбатан ҳам қўлланилади. Америка махсус хизматлари томонидан Ангела Меркелнинг телефони йиллар давомида эшитиб келинганининг ўзи қанча шов-шув бўлганди. Улар Скрипалларга қадар Россия ортидан кузатишга ҳаракат қилмаётганликлари ҳақида ўйлаш ҳам кулгули.

Айрим хорижий махсус хизматлар русларни “тинглаётгани” ҳақида баралла айтишмоқда. Масалан Голландия ОАВлати уларнинг AIVD махсус хизмати хакерлари  2014 йилнинг ёзида россия давлат муассасалари сайтларини бузиш жараёнида бир Москва ОТМнинг сайтини бузиб уни доимий кузатиб турган ва бунинг натижасида Cozy Bear хакерлар тармоғини фош қилишган. Эътибор беринг, ўша вақтлар “рус хакерлари” ҳақида ҳали ҳеч қандай хабарлар йўқ эди, Голландияликлар эса рус серверларни бузишни бошлаган ва бу билан фахрланишмоқда ҳам.

Энди бўлса Британия лордлари, Кремл ички серверини бузишга уринаётганини гўёки Портон-Даун яқинида кимдир заҳарланганига жавоб қилиб кўрсатишга уринмоқда. Бу ҳақида Седвиллнинг The Times нашрига берган интервьюсида айтилган.

Лондон мақтанишига кўра, “Скрипаллар иши”га жавобан улар Россиянинг Британиядаги барча шпионлар тармоқларини йўқ қилиб ташлашган. Қизиқ, унда Британия нашрларининг биринчи полосаларида “Қироличани кузатишга уринаётган Путин шпионлари” ҳақидаги мақолалар қаердан пайдо бўлмоқда?

The Sunday Express ёзишига кўра “ГРУ хакерлари” Елизавета II нинг Портон-Даундаги хуфия лабораторияга ташриф буюриши ҳақидаги хабарларни олишга уринишган. Афсуски нашрда “аллақаочон йўқ қилинган шпионлар тармоғи”га қиролича ташрифининг графики қандай наф келтириши мумкинлиги ҳақида ҳеч нарса дейилмаган. Эҳтимол рус хакерлари қиролича лабораторияга қайси рангли либосда келиши билан қизиққан? Балким уларга ҳарбий лабораторияда 94-ёшли қиролича учун ишлаб чиқарилаётган “абадият эликсири”нинг рецепти керак бўлиб қолгандир? Нима бўлганда ҳам, Британия нашрига масаланинг бу томони қизиқ эмас, асосийси - Россияга қаратилган қандайдир айблов бўлса бас.  

Ғарб махсус хизматлари Россияга нисбатан қандайдир яширин, жирканч уруш олиб бораётганини, албатта, кўпчиллик билади. Дезинформация, доимий киберҳужумлар, шпионаж, очиқча дживерсиялар – буларнинг барчасида Британиянинг қўли бор.  

Лекин шу кунга қадар ушбу яширин урушни олиб бораётган компаниялар ўзларининг ундаги иштирокини инкор қилиб келишаётган эди. Уларга нисбатан айбловлар - Россия ва Путин томонидан ўйлаб топилган “уйдирмалар” деб келинаётган эди.

Энди бўлса Москва,  навбатдаги провокация ёки “заҳарлаш” ҳақида сўз кетганда, лорд Сэдвиллнинг ростгўйлиги туфайли, қайси манбаага ҳавола беришни яхши билади.

177
Объявление о наличии масок, антисептиков и перчаток в аптеке

Кимга аза, кимга тўй: коронавирусга қарши дори нархлари атрофидаги вазият ҳақида

239
(Янгиланган 13:39 29.10.2020)
Дорихоналар Covid-19 ортидан бойишга уринишмоқда. Уларнинг эркинлашиб қолган "бизнеси"ни ким назоратга олади?

ТОШКЕНТ, 29 окт — Sputnik. Республика бўйлаб фаолият юритаётган  дорихоналарда коронавирус пандемияси фонида дори воситалари нархи ошиб кетди. Ҳатто, ҳаётий муҳим саналган дори препаратлари нархи ҳам. Дорихоналар ҳатто белгиланган устамаларни (20 фоиз ўрнига) 93  фоизгача қўллашгани фош бўлмоқда. Жамоатчиликнинг бу масала юзасидан ижтимоий тармоқларда қолдираётган  эътирозлари асосида Sputnik Ўзбекистон мухбири суриштирув ўтказди.

Ҳукумат кўрган чоралар

Бугунги пандемия вақтида коронавирусга қарши курашиш, аҳолининг ушбу касалликка чалинишини олдини олиш бўйича чора-тадбирларни қўллаш Ўзбекистон республикаси олдида турган муҳим вазифалардан биридир.    

Шундан келиб чиқиб, давлат раҳбарининг топшириғи асосида  Ўзбекистон аҳолисини озиқ-овқат маҳсулотлари ва дори-дармонлар билан узлуксиз таъминлаш, нарх-наво барқарорлигини сақлаш, кундалик эҳтиёж маҳсулотлари тақчиллигининг юзага келиши ва нархлар кўтарилиб кетишини бартараф этиш бўйича саъй-ҳаракатлар олиб борилмоқда.

Жумладан, карантин шароитида ижтимоий кўмакка муҳтож фуқароларга 1197 қисқа рақами ёки Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлигининг 71 203 01 21 телефон рақамига мурожаат қилишлари мумкинлиги маълум қилинди (Аммо негадир ҳозирда ушбу рақамлар иш фаолиятида эмас).

Дори дефицити

Covidдан даволанаётган беморлар шифохоналарда бепул дори воситалари билан таъминланаётган экан, нега аҳолининг айрим қисми шахсан дорихоналардан дори сотиб олишга мажбур бўлмоқда, деган ўринли савол туғилади. Бу юзасидан бир қанча дорихоналарда бўлиб,  келаётган харидорларнинг ўзларига мурожаат қилинганда, улар айни кунда Covidни тузатадиган дориларнинг танқислиги вужудга келаётгани, туман поликлиникалари тўлиқ етказиб бера олмаётгани боис, ўзлари сотиб олишга мажбур бўлаётганликларини айтишади.

Масалан, ўзини М.Усмонова дея таништирган харидорнинг айтишича, унинг оиласида  ўн киши истиқомат қилиб, аввал оиланинг фақат бир аъзоси  Covidга чалинади. Сўнг у орқали  оиланинг бошқа аъзоларига ҳам вирус юқиб, тест-таҳлил натижаларидан сўнг, ушбу оила туман поликлиникаси ходимлари назорати остида уй шароитида ётиб даволанишга мажбур бўлади.

Аммо поликлиника ходимлари Covidни тузатувчи дориларнинг "тугаб қолганини" ва мазкур оиланинг ҳар бир аъзосини махсус қутидаги бепул дори воситалари билан таъминлай олмаслигини маълум қилади.

"Бизга атиги уч қути Covid га қарши дорилар тўплами топширилди холос. Аслида битта бемор тўлиқ тузалиб оёққа туриши учун, унинг ўзига бир қути дори воситаси керак.  Биз эса уч қути дорини бутун бошли оила бўлиб қабул қилдик, шунинг учун, на тузалдик ва на қайта дори билан таъминландик", – деди аёл.

Ўзини Ф.Исмоилов дея таништирган харидор ҳам айнан шу мазмунда сўзлайди: у қизи ва рафиқасининг Covidга чалиниб, уйда ётиб даволанаётгани, айрим дори воситалари етмай қолгани боис қиммат нархда дорихонадан сотиб олишга мажбур бўлаётгани, баъзи дориларни эса дорихоналарнинг ўзидан ҳам топиб бўлмаётганини айтади.  

Кимга аза, кимга тўй

Нега бугун дорихоналарнинг "қинғир бизнеси" эркин бўлиб қолди? Умуман, дорихоналарга четдан келтирилаётган ҳамда Ўзбекистонда ишлаб чиқарилиб сотувга қўйилаётган дори воситаларини нархлаш тартиблари қандай?

Шу юзасидан Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги, жамоатчилик билан алоқалар бўлими бош мутахассиси Лочинбек Худоёровга мурожаат қилдик.

Унинг айтишича, "Аҳолини дори-дармон воситалари ва тиббиёт буюмлари билан таъминлашни янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида"ги қарор 1-бандига мувофиқ, четдан олиб келинадиган, ҳамда мамлакат ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олинадиган дори воситаларини сотишда (уларни етказиб беришдаги иштирок этувчи воситачилар сонидан қатъи назар) улгуржи савдо учун сотиб олинган қийматидан 15 фоиздан, чакана савдо учун эса улгуржи нархидан 20 фоиздан ортиқ бўлмаган миқдорларда белгиланадиган чекланган савдо устамалари қўйиш мумкин экан.  

Агар дорихоналар томонидан бир йил давомида икки ва ундан ортиқ марта лицензия талаблари ёки шартлари бузилса,  шу жумладан, дори воситалари ва тиббий буюмларга нарх белгилаш тартиби қўпол равишда бузилган бўлса, лицензияловчи орган томонидан дорихона лицензиясининг бекор қилинишига сабаб бўлади.

Ўзбекистон Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг бўлим бош инспектори Баҳодир Салимов ҳам дорихона ва уларнинг филиаллари томонидан белгиланган савдо устамасидан ортиқ миқдорда нарх қуйиб сотилиши савдо қоидаларини бузиш ҳисобланиши ва бу ўз навбатида маъмурий ва жиноий жавобгарликни келтириб чиқариши мумкинлигини айтади.

Хусусан, "Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс"нинг 164-моддаси 1-қисмига мувофиқ, Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш — фуқароларга 223 минг сўмдан 1 млн 115 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса — 1 млн 115 минг сўмдан 1 млн 561 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини анча миқдордаги (яъни 22 млн 300 минг сўмдан 66 млн 900 минг сўмгача) қийматда бузиш — фуқароларга 1 млн 115 минг сўмдан 2 млн 230 минг сўмгача миқдорда, мансабдор шахсларга эса — 1 млн 561 минг сўмдан 3 млн 345 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини кўп миқдордаги (яъни 66 млн 900 минг сўмдан 111 млн 500 минг сўмгача) қийматда бузиш, — фуқароларга 2 млн 230 минг сўмдан 11 млн 150 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса — 8 млн 920 минг сўмдан 17 млн 840 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Шунингдек, Жиноят кодексининг 189-моддасида, товарлар савдоси ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини жуда кўп миқдордаги (яъни 111 млн 500 минг сўмдан юқори бўлгани) қийматда бузиш — 66 млн 900 минг сўмдан 133 млн 800 минг сўмгача миқдорда жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади.

"Анча миқдор деганда базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваридан уч юз бараваригача бўлган доирадаги, кўп миқдор деганда эса, базавий ҳисоблаш миқдорининг уч юз бараваридан беш юз бараваригача бўлган доирадаги миқдор тушунилади. Жумладан, ЖКнинг 189-моддасига кўра, товарлар савдоси ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини жуда кўп миқдордаги қийматда бузиш — базавий ҳисоблаш миқдорининг уч юз бараваридан олти юз бараваригача миқдорда жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади" - дейди инспектор.

Департамент ходимига кўра, дори воситалари нархининг сунъий оширилиши ва ноқонуний савдосига йўл қўймаслик борасида жорий йилнинг ўтган 9 ойи давомида жами 149 та ҳуқуқбузарлик ҳолатлари аниқланиб, шундан 36 ҳолатда жиноят ишлари қўзғатилган, 113 ҳолатда эса маъмурий ҳуқуқбузарликка доир ишлари юритилган. Ўтказилган тезкор тадбирлар давомида эса жами 2 млрд 674 млн сўмдан ортиқ дори воситалари ва тиббиёт буюмлари ашёвий далил сифатида олиниб, келгусида бу каби салбий ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида, Тошкентдаги 2455 нафар дорихона мансабдор шахслари расман огоҳлантирилган.

Шу билан бир қаторда, нархлар динамикаси ва нарх шаклланиши механизмларини ўрганиш, устамаларга риоя этилишини таҳлил ва назорат қилишда иштирок этиш ҳамда нархларни барқарорлаштириш юзасидан асослантирилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш бевосита Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлигига юклатилган.

Aгар фуқаролар томонидан дорихоналарнинг дори воситалари ва тиббий буюмлари нархларининг асоссиз равишда оширилганлиги аниқланса,  Ўзбекистон Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Агентлигининг 1159 ишонч телефони ёки Ўзбекистон Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг 71-233-10-07 ишонч телефонига қўнғироқ қилишлари мумкин.

Нафси ҳакалак отган дорифурушлар

Бугунги кунда дори-дармон воситаларини харид қилаётган истеъмолчилар ҳуқуқлари билан бевосита Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги  шуғулланади.

Агентликнинг матбуот-хизмати раҳбари Моҳрухсор Тоғаеванинг маълумот беришича, жорий йилнинг 23 июл санасидан 9 октябригача 3 мингта дорихоналарда мониторинг кузатувлари ўтказилганда, 30 та дорихонада  белгиланган устамаларнинг (20 фоиз ўрнига) 93  фоизгача қўлланилганлиги фош бўлган.

Натижада 17 та ҳолатда яроқлилик муддати ўтган, рўйхатдан ўтмаган ва кирим ҳужжати мавжуд бўлмаган дори воситаларини реализация қилиш, 18  ҳолатда лицензиясиз фаолият ва бошқа камчиликлар аниқланиб, қонунбузарлик ҳолатлари аниқланган жами 28 та дорихонага иш қўзғатилган ва ортиқча олинган 2 миллион 800 минг сўм пул маблағи истеъмолчиларнинг ўзларига қайтарилган.

"Ўтган давр мобайнида Агентлик ва унинг худудий тузилмалари томонидан дори воситалари нархлари ва дорихоналарда мавжуд эмаслиги юзасидан истеъмолчиларнинг 224 та аризалари ўрганиб чиқилди. Яна аҳоли хабардорлигини ошириш мақсадида @dorinarx_bot телеграмм боти ишга туширилди. Эндиликда ҳар бир истеъмолчи ушбу бот орқали дори-дармонларнинг ҳақиқий нархлари тўғрисида тезкор маълумот олиш имкониятига эга бўлади", - дейди Тоғаева.

239
Двери СИЗО

Фарғонада тилла тақинчоқларни ўғирлаган аёллар жиноий уюшмаси қўлга олинди

17
(Янгиланган 19:13 29.10.2020)
Кундуз куни уч аёл бировнинг хонадонига кириб, 56 миллион 100 минг сўмлик тилла тақинчоқларини ўғирлаб кетишган

ТОШКЕНТ, 29 окт - Sputnik. Учкўприк туманида хонадондан 56,1 миллион сўмлик тилла-тақинчоқларни ўғирлаган аёллар аниқланди, деб хабар беради Фарғона вилояти ИИБ ахборот хизмати.

Хабарда айтилишича, Фарғона вилояти Учкўприк туманидаги қишлоқларнинг бирида яшовчи фуқаро ИИБга мурожаат қилиб, 17 октябрь куни кундузи номаълум шахс уйига кириб, ётоқхонасидаги жавондан қиймати 56 миллион 100 минг сўмлик тилла тақинчоқларини ўғирлаб кетганини маълум қилган.

Мазкур ҳолат юзасидан Учкўприк тумани ИИБ ҳузуридаги тергов бўлими томонидан Жиноят кодексининг 169-моддаси 2-қисми "б,г" банди (ўғирлик) билан жиноят иши қўзғатилган.

Олиб борилган тезкор қидирув ҳаракатлари давомида ушбу жиноятни Қ.Ш., Ҳ.Н., ва М.М. исмли аёллар содир этганлиги аниқланган, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

Жиноят кодексининг 169-моддаси 2-қисмида кўрсатилган жиноятни содир этган шахс беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади

17