Президент Украины Владимир Зеленский

Мутахассислар Зеленский президентлигининг биринчи йилини сарҳисоб қилдилар

356
(Янгиланган 18:48 20.05.2020)
Экспертларнинг фикрига кўра, Зеленский шу вақтга қадар президент бўлишликни ўрганди, аммо у ҳалигача ушбу кеманинг рулини қандай бошқаришни тушунмай келмоқда.

ТОШКЕНТ, 20 май - Sputnik. Бир йил олдин Украина Президенти Владимир Зеленскийнинг инаугурацияси бўлиб ўтди. Сиёсий тажрибага эга бўлмаган ҳолда, у ушбу лавозимда ўзидан олдин президент бўлган номзод Петр Порошенко устидан иккинчи босқичда йирик 73 фоиз овоз натижаси билан ғалаба қозонган эди. РИА Новости хабарига асосан.

Бу вақт ичида Зеленский ўзининг сайловолди кампаниясидаги баъзи ваъдаларини, хусусан, депутатлар дахлсизлигини бекор қилишга эришди. Шу билан бирга, у ваъда қилган Донбассдаги тинчликни олиб келмади. Шунингдек, у қўлида мисли кўрилмаган ҳокимиятга эга бўла туриб, мамлакатни ислоҳ қилиш ва "қашшоқлик даврини" енгиб ўтиш борасида жиддий ютуқларга эриша олмади. Шунингдек, йўқ қилишга ваъда берган, аммо ҳануз лавозимларга одамларни тайинлашда "қариндошлик" каби усуллардан фойдаланилаётганлиги учун танқид қилинмоқда. Кадрлар етишмаслиги ҳам унинг фаолиятининг самарадорлигига таъсир қилмоқда: кўпинча асосий лавозимларга номзодлар йўқ ёки улар олдинги амалдорлар орасидан қидирилишига тўғри келмоқда.

Жуда кутилаётганига қарамай, Россия билан муносабатларни нормаллаштириш ҳам амалга ошмади: Зеленскийнинг офиси томонидан Россияга қарши риторика сезиларли даражада камайди, аммо янги президент Россия Федерациясини Украина шарқидаги можарода айблашда давом этмоқда ва Москвага қарши санкцияларни кучайтиришга чақирмоқда.

РИА Новости суҳбатда бўлган экспертларнинг фикрига кўра, Зеленский "шу вақтгача президент бўлишликни ўрганди, аммо у ҳалига ушбу кеманинг рулини қандай бошқаришни тушунмай келмоқда".

Давлат раҳбари лавозимидаги биринчи йилини сарҳисоб қила туриб, Зеленский ўзини камроқ ишонувчан ва қаттиқроқ бўлганини, аммо янги ролга ҳали кўникмаганлигини айтди.

"Турборежим"

Зеленскийнинг раҳбарлиги йилида мамлакатда юз берган барча ўзгаришлар "турборежими"да амалга оширилди -  президентнинг узоқ вақтлардан бери қўлланилиб келаётган қоидалар ва узоқ вақт ишлаётган амалдорларни ўта тез равишда алмаштиришни ва Верховная Радада (Украинадаги парламент – таҳр.) қарорларни тез қабул қилиниши истаги айнан шундай аталмоқда. Зеленскийнинг инаугурация кунининг ўзида биринчи қарори парламентни тарқатиб юбориш ва ўтган ёзда бўлиб ўтган муддатидан олдин сайловларни эълон қилиш бўлди. Натижада, президентпараст партия 246 ўринга эга бўлди (талаб қилинадиган 226 ўрнига) ва мустақил равишда коалиция тузди.

Мухолифатнинг енгил қўли билан Украина сиёсатида "яшил принтер" атамаси пайдо бўлди, чунки "Слуги народа" (халқ хизматчилари) депутатлари фаолиятининг бошида деярли сутка бўйи қонунларга ёқлаб овоз беришган, шу билан бирга улар қонунлар матнларига ҳатто қарашмаган ҳам. "Хизматкорлар"нинг партиявий белгилари яшил рангга бўялганлиги туфайли, принтер яшил деб номланди.

Рада бир йилдан оз вақт ичида ҳақиқатан ҳам 180 дан ортиқ қонунларни қабул қилишга муваффақ бўлди. Зеленскийнинг атрофидагилари депутатларни дахлсизлик ҳуқуқидан маҳрум қилиш борасида конституцияга ўзгартириш киритишга муваффақ бўлишди. Амалдаги президент ҳокимият тепасига келишидан олдин бу ғояга Рада томонидан йиллар давомида тўсқинлик қилиб келинди. Шу билан бирга, қонунчиликдаги янгиликлар шундан иборатки, энди депутатга қарши ишни фақатгина президентнинг таклифига биноан парламент томонидан тайинланадиган бош прокурор қўзғатиши мумкин. Зеленскийнинг ташаббуси билан Рада импичмент тўғрисида қонунни ва очиқ минтақавий рўйхатларни назарда тутувчи янги сайлов кодексини қабул қилди.

Кадрлар етишмовчилиги ва "қариндошчилик"

Зеленский раҳбарлигининг асосий муаммоси кадрлар сиёсати бўлди: ҳокимиятга мамлакатни бошқариш учун командаси бўлмаган одам келди. Сиёсатга иложи борича кўпроқ янги одамларни жалб қилиш бўйича сайловлди ғояси ҳам муваффақиятсиз бўлди.

"Зеленский ва сайловчилар, ҳамма нарсани тез фурсатларда блокдан чиқариш учун шунчаки янги одамлар жалб қилинса етарли деб ўйладилар. Бу ундай бўлиб чиқмади. Мураккаб муаммоларни тез ва содда ҳал қилиб бўлмайди", - дейди украиналик сиёсатшунос Владимир Фесенко.

"Халқ хизматчилари" депутатлари орасида янги чеҳралар тез орада "эски"га айланди. Ҳокимият партияси деярли норасмий таъсир гуруҳларига бўлиниб кетди ва анчадан бери беқарор ишлаб келмоқда. Ер бозори ва "Коломойскийга қарши" қонун бўйича сўнгги муҳим овоз беришлар шуни кўрсатдики, Зеленский Радада энди барқарор коалицияга эга эмас.

"У жамоани шошилинч йиққани сабабли, бу жамоанинг инитзомлилиги ва сафарбарлигининг ягона мезони – бу Зеленскийнинг ўзи. Чунки мафкуравий ёки қиймат омиллари йўқ. Зеленский бўлмаса, унинг ўзи яратган тизим ҳам бўлмайди", - дейди Фесенко.

Кадрларнинг самарасиз сиёсати Украина иқтисодиётида ҳам муаммоларга олиб келди. Бош вазир Алексей Гончарук бошчилигидаги Зеленскийнинг биринчи ҳукумати давлат бюджетига тушумлар бўйича муваффақиятсизликка учради, бу эса ижтимоий тўловлар билан боғлиқ муаммоларни келтириб чиқарди ва натижада вазирлар маҳкамаси ишдан бўшатилди. Гончарук ўрнига Денис Шмигал келди. Айни пайтда, Зеленский офиси кетган Гончарук ҳукуматининг баъзи аъзолари ўрнига ҳануз одам қидирмоқда. Украина Радаси ушбу вазирлар маҳкамаси ҳам тез орада истеъфога чиқишини истисно қилмайди, чунки коронавирус эпидемияси авж олган пайтда иқтисодиётни барқарорлаштириш режасини таклиф қила олмаяпти.

"Кадрлар сиёсатида ҳайратланарли ҳодисалар рўй бермоқда – ҳокимиятга нафақат шунчаки ўтмишдаги одамлар қайтяпти, балки жуда шубҳали сиёсий таржимаи ҳолга эга одамлар. Ва барча лагерлар: (собиқ президент) Виктор Януковичнинг лагеридан ҳам ва Петр Порошенконинг лагеридан ҳам. Муайян кадрлар сиёсати йўқлиги равшан", - деб ёзди "Новое время"нашри кологкасида "Центр UA" жамоат ташкилоти раҳбари Олег Рыбачук.

Украина Сиёсат менеджменти ва таҳлили институти директори Руслан Бортникнинг фикрига кўра, кадрлар сиёсатидаги хатолар яққол кўриниб турибди, чунки олти ой ўтгач Зеленский ҳукумат, бош прокурор ва президент девони раҳбарини ўзгартиришига тўғри келди. "Бу шуни кўрсатадики, унинг кадрлар сиёсати муайян тизимга эга эмас, ҳукуматга тасодифий одамлар келиб қоляпти ва ҳатто рейтинг пасайиши ҳисобига улардан тезда ҳалос бўлишга тўғри келмоқда", - деди эксперт РИА Новости агентлигига.

Зеленский сайловда ғолиб бўлиши сабаларидан бири, олдинги президентларда бўлгани каби, дўстлари ва қариндошларини ҳокимиятга тайинламаслик ҳақидаги ваъдаси бўлган.

"Хавотир олманг. Бизда қариндошчилик бўлмайди", - деб жавоб берди Зеленский 2019 йил апрел ойида журналистларнинг ҳукумат лавозимларига кимларни тайинлаши тўғрисидаги саволига. Бир йилдан сўнг, "95 Квартал Студияси" нинг навбатдаги иштирокчисининг давлат лавозимларига тайинланишига украиналиклар ҳайрон бўлмай қўйдилар.

Зеленский ўзининг биринчи қарорлари билан болалик дўсти, илгари "Квартал 95" МЧЖ раҳбари бўлиб ишлаган Иван Бакановни Хавфсизлик хизмати раҳбари этиб тайинлади. Зеленскийнинг қадимги дўсти ва бизнес-ҳамкори, "Квартал 95" студияси эгаларидан бири Сергей Шефир президент маслаҳатчиси этиб тайинланди. "Квартал" ҳуқуқшуноси ва Зеленскийнинг дўсти Андрей Ермак Президент девони раҳбари бўлди. "Квартал"дан ҳокимиятга тайинланганлар сони аллақачон ҳазилларга сабаб бўлди, нимага Лысый  (кал-таҳр.) (Зеленскийнинг яқин дўсти Евгений Кошевой) ҳалигача лавозимга тайинланмади. Украиналик журналистлар "Квартал"чилар тугагач, лавозимларга гуруҳ концертларида ҳаммадан баландроқ қарсак чолган ёки кулганларни тайинласа бўлади ҳазил қилишмоқда.

Коррупцияга қарши кураш ва ваъда қилинган қамалишлар

Порошенко билан стадиондаги мунозарада Зеленский: "Мен сизнинг ҳукмингизман", деган муҳим иборани айтди. Зеленский атрофидаги одамларнинг асосий шиорларидан бири қуйидагича бўлган: "Баҳор келади – ҳибсга олишларни бошлаймиз". Коррупцияга нисбатан бағрикенгликка нол даража тўғрисида ва  Порошенко президентлиги тугаши билан бирга "ўзимизнинг" одамлар мамлакатда ҳамма нарсани бошқариши даври тугаганини кўрсатишни исташларига қарамай, Зеленский ўз йирик коррупцион жанжалига эга бўлиб бўлди.

Март ойининг охирида, президент офиси раҳбарининг укаси Ермак давлат лавозимига номзодлар билан суҳбатлашаётгани ва бунинг учун эҳтимол пул олган бўлиши мумкинлиги ҳақида видеолар пайдо бўлди. Фақатгина бир ҳафта ўтгач, Зеленскийнинг офиси ушбу жанжалга муносабат билдирди ва видеода кўрсатилган ҳеч бир одам лавозимларга тайинланмаганини, аммо "келтирилган барча далиллар синчковлик билан текширилиши кераклигини" таъкидлади. Кейинчалик Давлат тергов бюроси Ермакнинг баёнотига биноан гўёки ҳукумат лавозимларини сотиш билан боғлиқ материалларни тарқатилиши муносабати билан иш қўзғади. Коррупцияга қарши прокуратура одамларни давлат органларига лавозимларга тайинлашда ўз мавқеини суиистеъмол қилиш фактлари бўйича иш қўзғатди. Кейинчалик у иш "фирибгарлик" моддасига қайта таснифланди.

Зеленскийнинг ўзи, нима учун бир йил давомида коррупционерларни "қамаш" ҳақидаги ваъдасини бажармаганлигини тушунтираятиб, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига тўғридан-тўғри таъсир ўтказа олмаслигини айтди. Ушбу даврда бошланган шов-шувли ишлардан бири Порошенкога қарши жиноий иш қўзғатилгани бўлди. Унга нисбатан 16 та жиноий иш, шу жумладан "давлатга хиёнат", "жиноий йўл билан олинган даромадларни легаллаштириш" ва "ваколатни суистеъмол қилиш" моддалари бўйича ишлар қўзғатилган.

Донбасс танаффусда

Зеленский бутун йил давомида ўз ишида катта эътиборни Донбассдаги ҳарбий можарога барҳам беришга бағишлади. Ўтган йил охирида Франция, Германия, Украина ва Россия етакчилари уч йиллик танаффусдан кейин "Норман форматида" музокараларга ўтиришди. Бўлиб ўтган учрашув натижасида Украина шарқида бир қатор нуқталарда кучларнинг қайтарилиши бошланди, шунингдек, РФ ва ўз-ўзини эълон қилган ДНР ва ЛНР билан "ушлаб турилган" шахсларнинг бир қатор муҳим алмашинувлари амалга оширилди.

"Ишончим комилки, бу алмашинув орқали биз бу урушга якун ясаймиз... Мен бир йил ишлашга тайёрман, агар Минск жараёни ишламаса, биз тактикани ўзгартиришга тайёрмиз. Бу йил ҳали ўтмади", - деди Зеленский.

Минскдаги Донбасс бўйича мулоқот гуруҳи минтақанинг махсус мақоми тўғрисидаги қонуннинг кучга киришини белгилайдиган "Штайнмайер формуласи" тўғрисида келишиб олди. Формула келишиб олинганидан сўнг, Украина пойтахти ва бошқа бир қатор шаҳарларда Киевнинг бундай қарорга қарши чиққанларнинг намойишлари бўлиб ўтди. Донбасс мақоми ҳақидаги қонун Радада ҳам ҳали пайдо бўлмади.

Май ойида Зеленский Минскдаги алоқа гуруҳининг таркибини ҳам кучайтирди, жумладан, унинг таркибига бош вазир ўринбосари ва Украинанинг вақтинча эгаллаб олинган ҳудудлари бўйича вазири Алексей Резников қўшилди.

"Музокаралар жараёни силжий бошлади ва бу Зеленский учун ижобий жиҳат. Аммо, афсуски, "Норманд тўртлиги"нинг иккинчи учрашуви бўлмади. Ва бунга сабаб коронавирус эмас, сабаби шундаки, биринчи учрашувнинг натижалари ҳали амалга оширилмади. Ижобий бошланганига қарамай, бугунги кунда Зеленский маълум бир рубиконга етиб келди, бу рубиконда Донбасс бўйича жиддий қарорлар қабул қилиниши керак, аммо бу мамлакат ичидаги ўнг қанот радикаллари томонидан ишлатилиши аниқ, бироқ уларсиз реинтеграциянинг иложи йўқ", - деди Бортник агентликка берган изоҳида.

Москва ва Ғарб билан муносабатлар

Ташқи сиёсатда Зеленский Киевнинг Европага интеграция векторини сақлаб қолди ва НАТО билан ҳамкорликни давом эттирмоқда. Шу билан бирга, президент офисида Украинанинг НАТО ва Европа Иттифоқига кейинги ўн йилликларда аъзоликка умид қилиб бўлмайдиган шароитда ташқи сиёсат бўйича аниқ стратегия йўқ.

"Жамоада стратегик режалаштиришни ҳис қилиб бўлмайди - бу эса биринчи навбатда устуворликларни белгилаш. Аслида биз эски кўп векторли ёндашувни давом эттирмоқдамиз", - деди Халқаро илғор тадқиқотлар маркази мутаҳассиси Николай Капитоненко.

Ўз навбатида, сиёсатшунос Бортник, кўп векторли сиёсатга қайтиш ҳақида гапиришнинг кераги йўқ, деган фикрни билдирди, янги президент шунчаки Порошенко каби Евроинтеграцияни қатъиятлик билан илгари сурмаяпти.

"Биз евроинтеграциялашувни тўхтатдик ҳолос, аммо Зеленскийнинг позицияси унчалик таъсир кўрсатмади, чунки Ғарб инқироз, коронавирус туфайли Украинадан озгина узоқлашди ва ўз муаммоларига қайтди. Ҳеч ким ЕИ ва НАТО томон ҳаракатдан воз кечмаяпти, бу тартиб конституцияда қолмоқда, аммо ҳеч ким бу жараёнларни тезлаштирмаяпти ҳам», - деб ҳисоблайди мутахассис.

Россия билан муносабатларда, Украина томони тажовузкор риторикани сезиларли даражада олиб ташлади. Донбасс масаласида Москва билан умумий тил топиш учун расмий Киев "Қримни қайтариш" масаласини музокаралардан деярли олиб ташлади. Бундан ташқари, Украина хукумати вакиллари вақти-вақти билан ахборот маконига Қримни сув билан таъминлаш ғояларини киритишган.

"Бизнинг Россия билан муносабатларимиз Грузия сценарийси бўйича давом этмоқда, бунда, бир томондан муҳим газ транзити шартномаси тузилди, савдо учун тўсиқлар камайди, бошқа томондан, сиёсий нормаллаштириш ҳақида гапириш ҳозирча ноўрин. Украинада РФ элчиси йўқ, ва сиёсий муносабатлар жуда паст нуқтада», - деди Бортник.

Москва ва Киев ўртасидаги муносабатлар Донбассдаги вазият фонида ёмонлашди. Украина расмийлари аввалроқ Россияни мамлакатнинг ички ишларига аралашганликда бир неча бор айблашган. 2015 йил январ ойида Верховная Рада Россия Федерациясини "тажовузкор мамлакат" деб номловчи баёнот қабул қилди. Россия Украина томони айбловларини рад этиб номақбул деб атади. Москва бир неча бор Украина ичидаги можаронинг иштирокчиси эмаслигини ва Киев ички сиёсий ва иқтисодий инқирозини бартараф этишидан манфаатдорлигини билдирди.

2014 йил март ойида ўтказилган референдумдан сўнг Қрим Россия ҳудудига айланди, унда Қрим республикаси сайловчиларининг 96,77% ва Севастополь аҳолисининг 95,6% Россияга қўшилишни ёқлаб овоз беришди. Қрим хукумати 2014 йил феврал ойида Украинада содир бўлган тўнтаришдан кейин референдум ўтказди. Украина ҳали ҳам Қримни ўзининг, лекин вақтинча босиб олинган ҳудуди деб ҳисоблайди. Россия раҳбарияти бир неча бор Қрим аҳолиси демократик йўл билан, халқаро қонунларга ва БМТ низомига тўла мос равишда Россия билан бирлашишга овоз берганликларини таъкидлади. Россия президентининг сўзларига кўра, Қрим масаласи "бутунлай ёпиқ".

Рейтинг тушиши

Хатолар ва ҳар доим ҳам жамоатчиликка тушунарли бўлмаган қарорларга қарамай, сайловлар яқин келажакда ўтказилган тақдирда, Зеленский яна сайловда ғалаба қозонган бўлар эди. Сўнгги социологик сўровларга кўра, потенциал сайловчиларнинг 40 фоиздан кўпроғи унга овоз беришга тайёр.

Ўтган йили ўтказилган сайловнинг биринчи босқичи натижаларига кўра, у барча номзодлар орасида энг кўп овоз тўплаган (30,24%), ҳатто амалдаги президент Порошенкодан икки баравар кўп ҳам. Сайловнинг иккинчи босқичида Зеленский 73,22 фоиз овоз йиғиб ғалаба қозонди.

"Зеленскийнинг партияси ўн ой ичида ўз сайловчиларининг тўртдан бирини йўқотди, Зеленскийнинг ўзи эса сайловчиларнинг 30%ни йўқотди. Юқори қўрсаткич 73 фоиздан юқори бўлиб, рейтинги бқорилигича қолаётганига қарамай, уларни йўқотиш динамикаси салбий ва Янукович ва Порошенколарнинг худди шу тенденцияларига таққослаганда яқин”, - деди Бортник РИА Новостига.

Унинг фикрига кўра, жамиятда кўпчилик ушбу сайлов инқилоби, тизимсиз сиёсатчининг сайланиши сиёсий инқилобга ва ижтимоий-иқтисодий алоқаларнинг ўзгаришига олиб келади деб умид қилишган. Бироқ, бу содир бўлмади ва Зеленский ўзининг ўтмишдошларидан мерос қолган бошқарув тизимини давом эттирди.

Шунга ўхшаш фикрни "Демократия уйи" марказининг сиёсий таҳлилчиси Анатолий Октисюк ҳам билдирди.

"Таассурот шундайки, ҳокимият ўзгарди, эски қоидалар эса Порошенко давридан фарқли ўлароқ жамланмаган бўлиб қолди ҳолос. Менимча, Зеленский олигархлардан қўрқади, ўз рейтингини йўқотишдан ёки кимдир у ҳақида ёмон ёзиб қўйишдан қўрқади. Охир оқибат, олқишларга муҳтож актёрлик синдроми, ҳануз йўқолмади”, - дейди сиёсатшунос.

356

Вирусолог COVID-19га қарши вакцина синови қандай ўтаётгани ҳақида сўзлаб берди

219
(Янгиланган 13:18 26.05.2020)
Вирусолог, тиббиёт фанлари доктори, профессор Анатолий Альтштейн Sputnik радиоси эфирида COVID-19га қарши вакцина синови қандай ўтиши хусусида сўзлаб берди.

Россия Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Н. Ф. Гамалея номидаги Эпидемиология ва микробиология миллий илмий тадқиқот маркази ходимлари ўзларида COVID-19га қарши вакцинани синаб кўришди. Бу ҳақда марказ директори Александр Гинцбург маълум қилган эди.

Вирусолог, тиббиёт фанлари доктори, профессор Анатолий Альтштейннинг Sputnik радиосига берган интервьюсида маълум қилишича, вакцинани уни яратувчилар томонидан ўзларида синаб кўрилиши нормал ҳолат саналади.

“Вакцина ишлаб чиқарилмоқда ва ишланманинг катта қисми аллақачон якунланган. У ҳайвонларда синаб кўрилди. Вакцина яратувчилари уни ўзларида синаб кўришлари бу нормал ҳолатдир. Бу ҳеч қандай тартиб назарда тутилмаган, бу шунчаки этика одати”, - дейди у.

Профессорнинг сўзларига кўра, тиббиётда янги вакцина яратиш бу камдан-кам кузатиладиган ҳодиса. Хатарларни баҳолаш бу каби вакциналарни одамларда қўллаш тажрибасига ва ҳайвонларда синалган натижаларига боғлиқ. Ушбу турдаги вакциналар ҳақида билимлар яратувчиларга бу синовларни минимал хавф билан амалга оширишга имкон берган.

219

АҚШлик миллиардерлар долларларни шошилинч олтинга алмаштирмоқда

607
(Янгиланган 13:11 26.05.2020)
Банк таҳлилчиларининг фикрига кўра, дунё валюталарининг оммавий девалвацияси ҳолатида доллар оҳирги бўлиб зарар кўради ва бу мантиқан тўғри ҳам, аммо барибир мижозларга олтинга ишора қилишмоқда.

Уолл-стритнинг баъзи титанлари бўлмиш Американинг молия бозорларида бойлик орттирган йирик миллиардер-сармоядорлар АҚШ иқтисодиёти коронавирусдан қанчалар зарар кўрганидан қаттиқ ташвишда. Америкалик миллиардерлар одатда ватанпарварлик ва юқори даражадаги оптимизм билан ажралиб туради, чунки бу уларнинг ижтимоий мавқеига нисбатан ўзига хос мажбуриятдир, аммо, юқорида ёзганимиздек, улар ҳозир анча тушкун аҳволда ва ўз мамлакатининг ёрқин келажагига, ҳеч бўлмаганда яқин истиқболда, анчагина шубҳа билан қарамоқда, деб ёзади РИА Новости муаллифи.

Аммо ҳозир, қайғуга ва баъзан ваҳимага тушган миллиардер-молиячиларининг қаторига ўз мижозларига хавф-хатарларга монетар эмас, балки иқтисодий нуқтаи назардан эътибор қаратишга маслаҳат бераётган банкирлар ҳам қўшилишди. Федерал захира тизими ва унинг доллар босма ускунасининг иқтисодий инқирозга қарши кураши муваффақиятли кўринганига қарамай, Американинг JPMorgan ва Goldman Sachs каби нуфузли банклари ўз мижозларига долларларга эмас, балки олтинга инвестиция қилишни тавсия қилишни ҳохламоқдалар.

Ва гап сариқ металл тўсатдан қандайдир даражада ўта жозибадор бўлиб қолганида эмас (унинг физик хусусиятлари ва “барқарор валюта” сифатида тан олиниши – муддатсиз кўрсаткич), балки коронавирус баҳонасида глобал иқтисодиётни рағбатлантириш учун мисли кўрилмаган чора-тадбирлар фонида, шунингдек, кейинги йилларда бутун дунё яшашига тўғри келадиган шиддатли геосиёсий нотинчлик шароитида, Америка банкирлари учун Америка президентларининг портретлари чизилган яшил қоғозлардан кўра олтин заифсизроқ кўринади.

Bloomberg бизнес ахборот агентлиги чоп этиган JPMorgan банкининг аналитик тадқиқотида бутун дунё валюталарига нисбатан бундай муносабатнинг энг янги намунаси келтирилган: "JPMorgan Chase & Co. фикрига кўра, дунёда мисли кўрилмаган пул ва молия чоралари, янада суст узоқ истиқболли ўсишга ва  олтин нархини қўллаб-қувватлаган холда, валюта қадрсизланишига олиб келади "

Банк таҳлилчиларининг фикрига кўра, дунё валюталари оммавий девалвацияга дуч келиши шароитида доллар сўнгги навбатда зарар кўради, ва бу мантиқан мос, аммо улар мижозларга асосий актив сифатида долларни эмас, балки ушбу ёқимсиз сценарийда юқори даражадаги қийматни сақлаб қоладиган олтинга ишора қилишмоқда. Банк гапириб ўтган мисли кўрилмаган молиявий ва кредит чора-тадбирлар бу айнан Ғарб мамлакатларининг бюджет танқислиги ва ҳукумат қарзи даражасининг пасайиб кетиши кўринишидаги қийинчиликларида иқтисодларини қўллаб-қувватлашга қаратилган саъй-ҳаракатлардир. Ажабланарлиси шундаки, Ғарбнинг илғор иқтисодчилари бу чоралар ҳеч қандай жиддий салбий оқибатларга олиб келмаслигига ишонишади. Бироқ, банкирлар ушбу баҳога яққол қўшилмаслигини кўрсатмоқдалар.

Дарвоқе, Американинг яна бир нуфузли банкида, март ойининг охирида, олтин ҳозирга қараганда ўн фоизга арзонроқ бўлганида, сариқ металлга сармоя киритишга катта қизиқиш уйғонди. Унди Financial Times очиқчасига шундай ёзди: " Goldman Sachs мижозларига олтин сотиб олиш вақти келганлигини айтмоқда".

Таъкидлаш жоизки, банкирлар нафақат инфляцион, балки доллар ва Америка молия тизимининг заифлиги билан боғлиқ геосиёсий хавфларни ҳам кўрмоқда. Худди шу JPMorgan шуни таъкидламоқдаки, ҳозирда АҚШнинг халқаро майдондаги рақобатчилари ва рақиблари молиявий секторда Америка гегемонлигига таҳдид солувчи технологик имкониятларга эга.

Блоомберг доллар ва санкцион таҳдидлар баҳолашларига иқтибос келтиради: "JPMorgan Chase & Co. га кўра, марказий банкнинг рақамли валюталар ғояси кучайиб боргани сари, АҚШ ҳам ушбу вазиятга эътибор қаратиши керак – акс ҳолда улар геосиёсий ҳукмронлигининг асосий жиҳатини йўқотиш хавфи остида қолади. "Рақамли валютанинг вайрон қилувчи потенциалидан АҚШдан кўра ҳеч қайси мамлакат кўпроқ йўқота олмайди", - дея таъкидлашади ўз таҳлилий ҳисоботида фоиз ставкалари стратегияси йўналиши раҳбари Джош Янгер ва Америка иқтисодиёти бўйича банк етакчи мутахассиси Майкл Фероли. Хамма нарса биринчи навбатда АҚШ доллар гегемонияси атрофида айланмоқда. Халқаро савдо ва хизматларда ишлатиладиган халқаро захира валютаси ва алмашинув воситасининг чиқарилиши катта авзалликларни беради".

Банк таҳлилчилари эслатади, агар Хитой ва Европа Иттифоқи "рақамли юан" ва "рақамли евро" технологияларини (яъни мавжуд валюталар эквиваленти, аммо анъанавий банк тизимидан ташқарида ишлайдиган - маълум марказий банк ёки уларнинг ваколатли тузилмалари базада мавжуд бўлган электрон ҳамёнларга асосланган ҳолда ишлайдиган) яратишда муваффақият қозонса, Европа Иттифоқи ҳам, Хитой ҳам халқаро савдода долларларни сиқиб чиқариш учун жиддий ҳаракатлар қилишлари хавфи мавжуд. JPMorgan таҳлилчиларининг таъкидлашича, ҳатто бундай рақамли валюталарнинг SWIFT тизимига эҳтиёжи йўқлиги (ундан узиб қўйишни АҚШ геосиёсий рақибларга қарши санкция сифатида ишлатади), бу Американинг сайёрадаги молиявий устунлигига катта муаммодир. Таъкидлаб ўтамиз, ушбу сценарийда нафақат Вашингтоннинг дипломатияси имкониятлари, балки долларга бўлган талаб ҳам зарар кўради. Гарчи АҚШ иқтисодиёти (сотиб олиш қобилияти паритети бўйича, 2019 йил учун Statista маълумотлари) дунё иқтисодиётининг атиги 15 фоизини ташкил этади, доллар эса халқаро савдонинг ярмидан кўпида ишлатилди, АҚШ валютасига бўлган талаб "табиятан асосланган" паст нуқтасигача етгунича анча узоқ пасайиб боради. Бу муаммо эртагаёқ рўёбга чиқади дегани эмас, лекин агар "рақамли" евро ва юань таҳдиди Американинг йирик банкининг эътиборини жалб қилган бўлса, демак, бу ерда муаммо борлиги шубҳасиз ва у анчагина жиддийдир.

Тақдирнинг истеҳзоси: келажакда дунё инфляцион зарбасидан энг кўп зарар кўриши мумкин бўлганлар (яъни оддий америкаликлар ва бошқа мамлакатлардаги ўз омонатларини долларда сақлашни ёқтирадиганлар) хавфлар ҳақида оҳирги навбатда билиб қолишади. Forbes нашри Goldman Sachs бадавлат мижозлари билан "инфляция, олтин ва биткоин" мавзусида махсус селектор мажлисини ўтказаётганини маълум қилди, аммо оддий одамлар учун бу йиғилишга қўнғироқ қилиш имкони ёпиқ.

Бироқ, АҚШнинг кўплаб геосиёсий рақибларига америкалик банкирларга қулоқ солишлари шарт эмас - улар ўзлари барча хавфларни олдиндан ҳисоблаб чиқдилар. Шу сабабли Америка босмахонасининг "вирусли" ишга туширилиши ва "рақамли юан" билан Хитойнинг биринчи тажрибалари билан, марказий банклар, шу жумладан, ҳатто АҚШнинг баъзи иттифоқчиларининг марказий банклари ҳам олтин сотиб олишни ёки чет элларда сақланадиган қуйма олтинни репатриация қилишни бошладилар. Жаҳон молиявий тизимининг қайта созланиши қачон ва қайси шаклда юз беришини олдиндан айтиш қийин, аммо йирик геосиёсий иштирокчилар аллақачон бундай қайта созлашларга фаол тайёргарлик кўраётганликларига ҳеч ҳам шубҳа қилиб бўлмайди.

607
Силуэт человека с ножом в руке

Бишкеклик одамҳўр қандай қўлга олинди - даҳшатли жиноят тарихи

209
Қирғизистон мустақилликка эришганидан бери тергови олиб борилган шов-шувли жиноий ишлар ҳақида қатор мақолаларни бошлаяпмиз - "Бишкек одамҳўри" Михаил Трутнев ишининг тафсилотлари ҳақида

Юрий Кузьминых. Қирғизистон мустақилликка эришганидан бери тергови олиб борилган шов-шувли жиноий ишлар ҳақида қатор мақолаларни бошлаяпмиз. Бугун биз "Бишкек одамҳўри" Михаил Трутнев ишининг тафсилотлари ҳақида гапириб берамиз.

2004 йил ёзида ушбу ишнинг терговига махсус маҳфий мақоми берилди - милиция шаҳар аҳолиси орасида ваҳима қўзғашни хоҳламади, шунинг учун бу юракни даҳшатга солувчи воқеа оммавий ахборот воситаларида ёритилмади. Ўн олти йил аввал, мен бу иш ҳақида бир маълумотларни томчилаб тўпладим ва маълумотларни тезкор ҳодимлардан базўр "суғуриб олдим".

Барчаси июл ойининг охирида, эрта тонгда нафақахўр 4-кичи даҳада ахлат контейнеридан даҳшатли топилмани топиб олганида бошланди.

"Мен ахлат тўккани чиққан эдим, ичкарига қараб кўзларимга ишонмадим: платик пакетда одамнинг куйган боши ётибди", - деди аёл милиционерларга.

Бир неча дақиқадан сўнг, кўп қаватли уй ҳовлиси безовталанган чумоли уясига ўхшаб қолди. Мутахассислар топилмани ўргангунича, терговчилар бутун кучларини яқин атрофдаги уйларни ўрганишга йўналтирди. Криминалистлар ўша жойнинг ўзида кўп ҳам маълумот олишолмади. "Ўлимдан атиги бир неча соат ўтди. Жабрланувчи боши жуда ўткир буюм билан кесилган", - дея хулоса қилишди экспертлар.

Кўп ўтмай, Октябрский тумани ИИБ оғир жиноятларни фош қилиш бўлими тезкор гурухи етакчисининг рацияси жонланиб кетди.

"Менинг йигитларим қизиқ нарса топдилар шекилли," – дея таҳмин қилди изқувар.

Тезкор ходимнинг таҳмини рост чиқди. Бутазор ичида унинг қўл остидагилари қўллари кафтларини топдилар. Қидирув доираси бир нечта уйларгача торайди. милиционерлар иккинчи топилма жойига энг яқин бўлган иккитасини ўрганиб чиқиши керак эди. Айнан шундан кейин хавф жиноий қидирув бўлими ҳодимларида биринчи ҳақиқий илмоқ пайдо бўлди.

Ушбу воқеалар иштирокчилари сўзларига кўра, жиноятчи ҳалокатли далиллардан қутулаётганда, эҳтимол, жуда маст бўлган ва жуда шошган бўлиши мумкин. У қолдиқларни олиб кетган қоплар эски ва йиртиқ бўлган. Тўрт қаватли бино яқинидаги ёўлакда терговчилар қонга ўхшаш жигарранг доғларни пайқашди. Бу доғлардан иборат сезиларсиз йўл бир подъездга олиб борди. Шубҳа қолмади: совуққон қотил шу уйда яшарди. Тезкор гуруҳ учинчи қаватга кўтарилди. Квартиралардан бирининг эшиги тутқичи қонга бўялган эди ...

Уй эгасини чақиришга қилинган барча уринишлар муваффақиятсиз бўлди. Квартира ичи тинч эди. Шов-шувга ёш қўшни қиз чиқди ва Миша амаки кеча меҳмонлари бўлганини айтди. Кечасигача базм қилишди, кейин ҳаммаси тинчланди.

"У кечаги базмдан кейин ухлаётгандир", - деди у.

Бироз маслаҳатлашгач, милиционерлар эшикни синдиришга қарор қилди. Яхшиямки, у бақувват йигитлар учун жиддий тўсиқ бўлмади. Нозик ёғоч эшикка тираниб уни қулатиб, милиционерлар квартирага кириб келишди. Хаммомда свет ёниб турарди. У ерда қонга бурканган плиткали полда, таҳминий жиноят қуроли - улкан болта ётар эди. Ваннанинг ўзида одам қолдиқлари ётарди. Аммо, маълум бўлишича, Америка даҳшат филмлари каби бундай кўриниш, фақат бошланиши эди ...

Ошхонада газ плитасида жуда катта кастрюля турган эди. Ундан, кейинчалик аниқланишича, одам гўшти пиширилган. Яқинида қовурилган жигар бўлаклари бўлган бир това турарди. Столда қўлбола сиҳда яқинда пиширилган кабоб ётарди. Эҳтимол, қотил ҳамтовоғини ўлдиргандан кейин базм уюштирган. Стол остида бир нечта арзон ароқ бўш шишаси бор эди.

Барча хоналар тартибсиз эди. Ўларча маст уй эгаси залда ифлос диван устида ухлаётган эди. Уйдаги ҳолат, у одам аллақачон хаётидан воз кечиб муаммолардан шишада таскин топганлигидан далолат берган. Бу даҳшат ичида ягона ёрқин нуқта бу ўйилиб кетган деворга осилган, вақтдан ранги ўчган рамкадаги ёш жуфтликнинг хира фотосурати эди.

Терговчилар маст одамни итариб юриб, уни машинага зўрға «юклаб» олиб кетишди.

- Эҳтимол, у кечга яқин ҳушига келади, шундан кейингина у билан гаплаша олишимиз мумкин. Ҳозир буни қилиш бефойда, дея мени огоҳлантиришди терговчилар. "Агар тафсилотларни билмоқчи бўлсангиз, еттига яқин келинг".

Белгиланган вақтда мен ўша ерга келдим ва терговчилар "Бишкек одамҳўри" деб ном берган Миша амаки ҳикояси интиқомини кутдим.

- Афтидан, "мижоз" ўзига кела бошлади ... Ҳозир соқчилар уни биринчи сўроққа олиб келади, ишонинг, у энг қийини. Сиз бурчакда ўтиринг ва кўп ҳам кўринманг", - деб мендан илтимос қилди терговчи.

Кўп ўтмай, шафқатсиз қотиллик ва каннибализмда гумон қилинган 48 ёшли Михаил Трутнев кабинетга қирди. У одамнинг юзи анча ғижимланган эди, кўринишидан қаердалигини ва ундан нимани хоҳлашаётганини англамас эди. Терговчилар, ҳеч қандай ошиқча гап-сўзсиз, барча қўлга олинган далилларни олдига қўйдилар.

-  Виталик менга 7000 доллар қарзи бор эди ва қарзларни эса қайтариш керак, - деди маҳбус зўрға. - Кеча у билан иккаламиз ичиб стол устида ўтирган эдик ... кейин кураш бошланди. Кейин нима бўлганини эслай олмайман.

Трутнев "кечки овқат" мавзусида гапиришдан қатъиян воз кечди. Изқуварлар уни бир неча бор очиқчасига гапиришга уриндилар, аммо гумондор нигоҳини олиб қочиб, вақтинча амнезия ва бош оғриғига ишора қилди.

Терговчилар марҳумнинг шахсини аниқладилар. Иккинчи гуруҳ ногирони, яқин атрофда яшовчи Виталий кўнгилчан ва ҳушмуомала эди. Феълининг бу ҳусусиятларидан унинг қотили кўпинча фойдаланар эди. Дўстининг пули пайдо бўлиши билан, Михаил бошини айлантирар эди.

Трутневнинг адвокати мижозининг ҳаётини сақлаб қолишига ишонган. Ҳисоб-китоб осон эди: судьялар уни руҳий касал деб тан олишади ва уни мажбурий даволанишга юборишади ва шу билан одамга нажот топишга имконият беришади. Суд-психиатрия экспертизаси натижалари кўпчиликни ҳайратда қолдирди: икки марта синовдан ўтган Михаил жиноятни маст, лекин ақли равшан ҳолатда қасддан содир этган деб тан олинди.

Трутнев психиатрлар ва терговчи билан одамҳўрлик мавзусини муҳокама қилишдан қатъиян бош тортди. "Бундай бўлмаган, эсимда йўқ", - деб такрорларди у. Суд унинг айбини енгиллаштирувчи ҳолатларни топа олмагани сабабли, айбланувчини ўлим жазосига ҳукм қилди. Қирғизистонда ўлим жазосига мораторий жорий қилинганлиги сабабли, у умрбод қамоққа жазоланганлар колониясига юборилди.

209