Америка Patriot тизимларининг янги муваффаққиятсизлиги

1134
(Янгиланган 10:37 01.07.2020)
АҚШда ишлаб чиқарилган "Patriot" зенит-ракета мажмуалари Саудия Арабистони пойтахти Ар-Риёдни яманнинг хусий исёнчиларининг ҳаво ҳужумидан ҳимоялай олмади ва ўзининг "кечаги кун қуроли" эканлигини навбатдаги бор тасдиқлади.

Яманнинг "Ансор Аллоҳ" ҳаракати исёнчилари ("Аллоҳ ёрдамчилари", ҳуссийлар) 23 июн куни Саудия Арабистонидаги объектларга ҳужум қилишди, бу ҳақда очиқчасига эълон қилиб, ўз қуролининг Америка Patriot ЗРКга нисбатан устунлигини намойиш этишди.

Хусийлар назоратидаги ҳудуддан бир нечта жанговар учувчисиз аппаратлар ва ракеталар учирилган, улар 700 км дан ошиқ масофани, ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари позицияси ҳисобланган учта ҳудудни енгиб ўтиб, Ар-Риёддаги нишонларни барбод қилди. Reuters хабарига кўра, хусийлар ракета ва дронлари армия штаби, мудофаа вазирлиги ва авиабазага йўналтирилган бўлган.

Саудия Арабистони Мудофаа вазирлиги ҳаво нишонлари йўқ қилинганини маълум қилди, аммо алоҳида олинган ҳужум дронлари (ёки ракеталари) Ар-Риёдда ўз вазифасини бажарганлигини тахмин қилиш қийинмас. Гувоҳлар Саудия пойтахтида иккита кучли портлаш ва қуюқ тутун юзага келгани ҳақида гапиришди (хусийларнинг ўтган йилги Абкайк ва Хур нефтни қайта ишлаш заводларига ҳужуми анча даҳшатли ва жиддийроқ оқибатларга олиб келган).

Версиялардан бирига кўра, Patriot тизимлари ҳужум дронларини ўзиники деб аниқлаган ва уларни ўтказиб юборган. Эҳтимол, Patriot ҳаводан ҳужум мудофааси ва ракетага қарши тизимининг идентификация тизими бузилган ёки радиоэлектрон кураш тизими ёрдамида бостирилган. Энг ёмони, технологик жиҳатдан номукаммал "Патриотлар"паст контрастли ҳаво нишонларини пайқамаган бўлиши ҳам мумкин.

Қандай бўлмасин, Саудия Арабистонининг яманлик хусийлар билан можароси тобора юқори технологияли ва бутун минтақа учун хавфли бўлиб бормоқда. Шу билан бирга, Америка қуролларининг миқдорий ўсиши (шу жумладан қўшимча Patriot ҳаво мудофааси батареялари ва янги позицион ҳудудлари) ҳеч нарсага таъсир қилолмаяпти.

Patriot энди аввалгидай эмас

Хусийлар Мудофаа вазирлиги ва Саудия Арабистонидаги Қирол Салмон авиабазасига ҳужум қилганликларини таъкидламоқда.

Коалиция маълумотларига кўра, 23 июн куни эрталаб Яман исёнчилари томонидан Ар-Риёд, Нажран ва Жизан шаҳарлари томон учирилган тўртта баллистик ракета ва бир нечта камикадзе-дрон уриб тушурилган. Зарба воситаларининг умумий сони номаълум, хусийлар ҳали якунланмаган "кенг кўламли операция" ҳақида гапиришган эди. Тўлиқ маълумот берилмаяпти.

Таққослаш учун, ўтган йилнинг кузида исёнчилар 18 та дрон ва 7 та қанотли ракетани қўллашган. Хусийлар вакили янги "Касеф" ва "Саммад-3" дронларининг 1700 км масофани босиб ўтиш қобилиятини таъкидлаб ўтган эди.

Бу ерда бир нарсани тушуниш жуда муҳим: парвознинг бундай масофасида Яман камикадзе-дрони Саудия Арабистонига исталган йўналишдан (масалан, Ар-Риёдга Қатар томонидан кириши мумкин) ҳужум қилиши мумкин ва бунда Patriot мажмуалари фойдасиз бўлади, чунки улар осмонни чекланган секторда (90 даража) назорат қила оладилар ва ҳатто эшелонлар сони ҳаво мудофааси сифатига таъсир қила олмайди. Patriot комплекси самолётлар, баллистик нишонлар ва ўрта масофага мўлжалланган ракеталарни йўқ қилишга мўлжалланган. Нисбатан кичик зарба берувчи дронлар ва қанотли ракеталарини нишонига олиб бўлмайди.

АҚШ Давлат котиби Майк Помпео аввалроқ қуйидагини айтиб ўтган эди: "Ҳатто дунёдаги энг яхши тизимлар ҳам, доим ҳам нишонларни уриб туширолмайди".

Агар улар олдиндан энг зўр эмаслигини ҳисобга олсак, Саудия Арабистонидаги объектларга яманлик хусийларнинг зарбаларини қайтариб бўлмаслиги турган гап. Ракета қуроллари ва зарба дронлари дунёнинг барча мамлакатларида жадал ривожланмоқда, Американинг Patriot ҳаво мудофааси тизимини такомиллаштириш эса кўп йиллар давомида жойида қатиб турганга ўхшайди.

РАС-2 ва РАС-3 модификацияларида жадал технологик ютуқлар йўқ. РАC-3 лойиҳаси ҳеч бўлмаса “тезлаштирилган” радиолокацион станцияни ва янги ракетани олди, бошқа янгиланишлар эса фақат баъзи компонент ва агрегатлар алмашишига тааддуқли ҳолос. Пентагон Patriot-нинг янги комплексини 2030 йилларнинг бошларига қадар ишлатишни режалаштирмоқда, ва бу келажакка нисбатан энг оптимистик назар.

Тактик ва техник хусусиятларга кўра, Patriot соатига 2500 километргача тезликда, 100 километргача масофада (баллистик - 25 километргача) ва 25 километргача баландликда (баллистик - 11 километргача) учаётган ҳаво нишонларини йўқ қилишга қодир. Зенит-ракета тизими бир вақтнинг ўзида 8 та нишонни ўққа тутиши мумкин.

Мажмуанинг реакция вақти 15 сонияни ташкил этади (бу жуда секин - шу вақт ичида нишон 10 км масофага учиши мумкин), шу жумладан ракетанинг нишоннинг мўлжал чегарасига яқинлашганида учирилиши вақти. Patriot зенит-ракета тизими радарлари 90 градуслик бурчак назоратига эга ва эҳтимолий ҳаво нишонлари пайдо бўлиши йўналишига қаратилади (ҳеч қандай айланма назоратга эга эмас).

Камтарона хусусиятлар жанговар фойдаланишдаги энг муваффақиятли бўлмаган тажриба билан уйғунлашади. Шундай қилиб, 1991 йил бошида Ироқ томонидан учирилган ("Скад" Р-17) 91 та ракетадан (антиквариат), америкаликлар 158 та зенит ракеталари эвазига атиги 45тасини уриб туширишга муваффақ бўлишди. Нишонни ушлашнинг қисқа масофаси ва баландлиги Америка мажмуасининг муҳим камчиликларидан бири бўлди – қамралинадиган объектдан 20 км узоқлик ва 7 км баландликда нишонга олиши. Россиянинг "Витязь" С-350 замонавий тизими каби аналоглар билан ҳар қандай таққослаш ноўриндир, технологиялар соҳасида бу жуда фантастик фарқ (радиолокацион станция назорати кўлами, жавоб тезлиги, зарба бериладиган нишонлар сони, баландликлар диапазони ва зарба бериш масофаси).

Шу билан бирга, битта Patriot зенит-ракета тизими халқаро бозорда нархи 1 миллиард долларга тенг. 2017 йилнинг ўзида АҚШ Саудия Арабистонига 110 миллиард долларлик қурол сотди, бу инсоният тарихидаги энг йирик қурол сотиш битими. Эҳтимол, бу пулнинг сезиларли қисми ҳавога совурилган - Америка мудофаа саноатининг ҳаво мудофаа тизимидаги "реклама роликлари"нинг давоми йўқ. Япониянинг Aegis Ashore Америка ракетага қарши мудофаа тизимини сотиб олиш ва уни ўз ҳудудига жойлаштиришдан бош тортгани бежиз эмас.

Маҳаллий ишлаб чиқаришми?

Яман исёнчилар ҳаракатининг Эронпараст эканлигини таъкидлаш ёки уларни Эрон қуроллари билан таъминланиши яна бир бор таъкидлаш - ҳақиқатни соддалаштиришни англатади.

Технологик жиҳатдан, хусийлар анча мустақил бўлиб, денгизда ишончли ҳарбий ҳаракатлар олиб бориша олади ва аввалроқ Саудия Арабистони ва араб коалицияси билан уруш учун мўлжалланган янги, ўзида ишлаб чиқилган дронлар ва ракеталарнинг тўлиқ кўргазмасини тақдим этди. Эътибор бериш жоиз, ушбу ҳаво ҳужуми воситалари юзлаб километрларни босиб ўтиб, аниқ нишонга (алоҳида бино, завод) зарба бериши мумкин.

Ямандаги қуролли можаролар мамлакат шимоли ва жанубидаги динлараро, сиёсий ва минтақавий қарама-қаршиликлардан келиб чиқади ва унинг ҳарбий ечими йўқ. Суннийлар (салафийлар) ва шиалар (хусийлар) ўртасидаги тўқнашувлар узоқ ўтмишга бориб тақалади. Ҳарбий ҳаракатлар механикаси ўта оддий: бир томондан Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган шиа-хусийлар, иккинчи томондан Саудия Арабистони қўллаб-қувватлайдиган суннийлар. Яман шимолида нефт конлари мавжуд, жанубда эса углеводород транзити учун муҳим бўлган Аден порти жойлашган ва бунда Ар-Риёднинг "оқимларни" назорат қилиш истагини мантиқан тушунса бўлади.

Эслатиб ўтаман, 2015 йилда исёнчи-ҳуссийлар амалдаги президент қочганидан кейин ҳокимият ва пойтахт Санани қўлга олди. Саудия Арабистони АҚШнинг розилиги ва БМТнинг рухсатисиз БАА, Баҳрайн, Қувайт, Қатар, Иордания, Миср, Покистон, Марокаш ва Суданнинг қуролли ёрдами билан Яман "хунтасига" қарши ҳарбий амлиётни бошлади. Коалиция қочқин ҳукуматга ён босмоқда.

БМТ бунда конструктив рол ўйнамайди, фақат аҳён-аҳёнда тарафларни тинчликка чақиради. Минтақавий диспетчер мақомига АҚШ даъвогарлик қилмоқда. Ямандаги фуқаролар уруши олти йилдан буён давом этмоқда ва араб коалициясининг аралашуви ҳарбий ҳаракатларнинг авж олишига олиб келди, холос.

1134
Протесты в Беларуси после выборов

"Айбдорни топишди: Польша Беларусдаги протестларда "Москва қўлини" кўрди

1122
(Янгиланган 17:07 13.08.2020)
Польша Беларусда юз бераётган ҳодисалар туфайли Россияга қарши санкциялар киритилишини талаб қилди. Sputnik радиоси эфирида МДҲ мамлакатлари институти Беларусь бўлими катта илмий ходими Юрий Баранчик ушбу таклиф билан польшалик сиёсатчилар ўзларини фош қилганини айтди

Польшада Беларусда президент сайловларидан кейин тинмаётган норозилик намойишлари туфайли Россияга қарши санкциялар киритиш таклиф қилинди. Ушбу ташаббус мамлакатнинг Европа парламенти депутати Яцек Сариуш-Вольский томонидан илгари сурилди.

Сал олдин ЕИ томонидан Беларусда содир бўлаётган воқеалар муносабати билан Минскка қарши санкциялар қўллаш имконини кўриб чиқиш ҳақида фикрлар билдирилган эди.

"Европа Иттифоқи амалга ошириши мумкин бўлган ишни Польша таклиф қилиши мумкин эди, – бу санкцияларни Беларусга эмас, Россияга йўналтириш таклифи. Чунки бу қўлни эмас, қилични жазолашга ўхшаяпти. Агар Россия аралашуви ва ҳатто аннексияси ролини нейтраллаштирсак, фикримча, беларуслар демократия қуриш масаласини ўзлари эплайдилар", деб баёнот қилган Сариуш-Вольский Польша радиоси эфирида.

У шунингдек, Беларусдаги ҳодисаларга Европа Иттифоқи унчалик кескин муносабат билдирмаганидан таассуфдалигини айтган.

"Агар Европа Иттифоқида ҳокимиятга эга бўлганлар қайсидир маънода бу Россия таъсиридаги ҳудуд, дея Беларусдаги демократик ҳаракатларни, қўллаб-қувватлашдан устун қўймаганида эди, Беларусда юз бераётган ҳодисаларга муносабат мутлақо бошқача бўларди", - деган депутат.

Унинг фикрича, Европа Иттифоқининг Беларусдаги воқеаларга муносабати "етарли эмас, маълум маънода шармандали ва кутилган даражада дадил эмас".

Сариуш-Вольский билдирган фикрларни Польша миллий мудофаа вазири Мариуш Блашчак қўллаб-қувватлаган. Блашчак Беларусдаги воқеалар Германияни "Шимолий оқим-2" газ қувури қурилишига бўлган муносабатни қайта кўриб чиқишга ундашини истамоқда.

"Умид қиламанки, Россия билан бизнес озод дунё манфаатларига мос келмаслигини улар яна бир марта ўйлаб кўради, айниқса, Германия", – деб баёнот қилган Блашчак.

Sputnik радиоси эфирида МДҲ мамлакатлари институти Беларус бўлими катта илмий ходими Юрий Баранчик польшалик сиёсатчилар ушбу таклиф билан Беларусдаги оммавий тартибсизликлар ортида аслида ким турганини фош қилишганини айтди.

"Ушбу таклиф - жиноятчи ўз ҳаракатлари ўзини тутиб бериши туркумидан бўлади. Ахир, Беларусдаги протестлар Ғарб, хусусан Польша томонидан уюштирилгани аллақачон аён. Агар Беларус президентлигига номзод бўлолган ва бўлолмаган шахсларнинг қаерга қочаётганига эътибор берадиган бўлсак, улар Ғарбга кетаётганини кўриш мумкин. (Светлана) Тихановская, мисол учун, Литвага кетди. Буларнинг ҳаммасини Польша мувофиқлаштирмоқда. Варшавада жойлашган Nexta канали жуда катта ахборот фаолиятини амалга оширмоқда. Бунинг учун махсус тайёргарликдан ўтган, контентни яхши тушунадиган ва уни тарқатиш услубларини биладиган катта жамоа зарур. Шундай қилиб, кимнинг телпаги ёнаётгани аён", - деди Юрий Баранчик.

Беларусьда 9 августда бўлиб ўтган президент сайловида амалдаги раҳбар Александр Лукашенко ғолиб бўлгач, бутун мамлакат бўйлаб кўп сонли норозилик намойишлари бошланди. МСК маълумотларига кўра, Лукашенко 80,08 фоиз овоз олган. Якшанба кунидан бери норозилик акциялари давом этмоқда, аммо кучишлатар идоралар томонидан улар қатъиян бостирилмоқда.    

1122
Денежные купюры: евро и доллары

Эксперт Ўзбекистондан валюта олиб чиқишнинг янги лимити ҳақида: буни олқишлаш керак

159
МДУ Иқтисод факультети Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқиб кетилиши мумкин бўлган валюта миқдори оширилиши юзасидан фикр билдирди.

Ўзбекистонда 1 сентябрдан бошлаб хорижга олиб чиқиб кетиш мумкин бўлган нақд валюта миқдори ошади. Киритилган ўзгартиришларга кўра,   жисмоний шахслар томонидан олиб кирилаётган ва олиб чиқиб кетилаётган 70 млн сўм эквивалентидан ортиқ Ўзбекистон нақд валютаси ва (ёки) нақд чет эл валютаси учун декларация тўлдирилади (амалда 2 минг АҚШ доллари). Шунингдек, 100 млн сўмга тенг ёки ундан ошмайдиган нақд валютани Ўзбекистондан ташқарига божхона назорати қоидаларига амал қилган ҳолда чекловларсиз олиб чиқилади (амалда 5 минг доллар).

Москва давлат университети Иқтисод факультети, Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари маркази директори, иқтисод фанлари номзоди Олег Буклемишев Ўзбекистондан олиб чиқилиши мумкин бўлган миқдорни аҳоли даромадларига нисбатан номутаносиб деб атади.

"У бизнес юритаётган ёки маиший мақсадлар учун бирор бир операцияларни амалга оширмоқчи бўлган аксарият одамларнинг эҳтиёжларини қоплайди. <...> Нақд валютани чегарадан олиб чиқиб кетиш, замонавий банк хизматларидан фойдалана олмайдиган одамлар учун мантиқий усуллардан бири бўлиб туюлади", деди у Sputnik Ўзбекистонга берган интервьюсида.

Мутахассиснинг фикрига кўра, трансчегаравий савдо янада фаол ривожлана бошлайди, шунинг учун Ўзбекистон ҳукуматининг қарорини олқишлаш керак.

"Оддий одамлар томонидан оз миқдордаги маблағларни олиб чиқиб кетилиши инқирозли вазиятни яратади деб ҳисобламайман. Буларнинг барчаси чакана савдода эмас, балки аҳолидан фарқли ўлароқ, йирик агентлар ишлайдиган улгуржи савдода, яъни катта миқдордаги валютага эга бўлган экспортчилар ва молиявий ташкилотларда шаклланади", - дея хулоса қилди Буклемишев.

159

"Йиғлатаман": Чак Норрис Лукашенкога пўписали видеомурожаат ёзди

80
Америкалик артист қисқа видео ёзган ва унда "Саша ноль фоиз" ва "Жаноб Таракан" сифатида машҳур аллақандай Сашага мурожаат қилган.

ТОШКЕНТ, 15 авг - Sputnik. Дунёга машҳур актёр Чак Норрис Беларус президенти Александр Лукашенконикига ташриф уюштирмоқчи. Жангари фильмлар юлдузи урушга шай, у сиёсатчини йиғлашга мажбур этмоқчи, деб хабар қилади NEWS.ru.

Америкалик артист қисқа видео ёзган ва унда "Саша ноль фоиз" ва "Жаноб Таракан" сифатида машҳур аллақандай Сашага мурожаат қилган.

"Биласанми, пиёз тўғраганимда, мен йиғламайман. Пиёз йиғлайди. Шу учун, агар ҳозир қилаётган ишларингни тўхтатмасанг, у ҳолда қароргоҳларингнинг бирига бораманда, сени йиғлашга мажбур этаман", - деган Норрис.

Жангари фильмлар юлдузи бошқа ҳеч қандай аниқлик киритмаган. Айтган жумлаларини ҳам ойдинлаштирмаган. Норриснинг расмий аккаунтларида ушбу видеоролик йўқ. Ролик биринчи бўлиб Беларус мухолифати билан боғлиқ бўлган ижтимоий тармоқларда тарқатила бошланган.

Беларусьдаги норозилик акциялари, 9 август президент сайловларида амалдаги давлат раҳбари Александр Лукашенко ғолиб бўлганидан кейин бошланган эди. МСК маълумотларига кўра, у 80,1% овоз олган. Якшанба кунидан буён Минск ва республиканинг бошқа шаҳарларида санкцияланмаган оммавий норозилик намойишлари давом этмоқда, аммо куч тузилмалари намойишларни куч билан бостирмоқда. Норозилик акциялари иштирокчиларини тарқатиш учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари кўз ёш келтирувчи газ, шовқин гранатаси, резина ўқлардан фойдаланмоқда. Расмий маълумотларга кўра, митинглар давомида 6,5 мингдан ортиқ одам ҳибсга олинган.

Беларусь ИИВ тартибсизликлар давомида юзлаб одамлар жабрлангани ҳақида маълум қилган. Бир нафар одам ҳалок бўлган, ИИВ маълумотларига кўра, у милиция ходимларига қўлбола портловчи қурилмани отишга уринаётиб, ҳалок бўлган.

80