Шахзод Шаймарданов (в центре) на вручении краевой именной стипендии в губернатором Красноярского края Александром Уссом (слева) и председателем Законодательного собрания края Дмитрием Свиридовым (справа)

Илм излаб Россия сари: пандемия университетда ўқишга тўсқинлик қилмайди

141
Россия университетлари масофавий шаклда ишлашни давом эттирмоқда ва чет эллик абитуриентлар ўз эшигини очмоқда. Бугунги кунда Ўзбекистон фуқароси Россия университетига интернет орқали ҳужжат топшириши мумкин.

ТОШКЕНТ, 8 июл - Sputnik. Сибир федерал университети (СФУ) - Россиянинг Осиё қисмидаги энг йирик университети бўлиб, у мамлакатнинг энг яхши университетлари йигирматалигидан ўрин олган. СФУ юзлаб рус ва чет эл компаниялари билан ҳамкорлик қилиб, иш берувчилар томонидан битирувчиларга бўлган талаб бўйича Россиянинг ўнта энг яхши университетларидан бири ҳисобланади.

Бугунги кунда университетда 30 мингдан ортиқ талаба таҳсил олмоқда, шу жумладан, дунёнинг 52 мамлакатидан (МДҲ, Яқин Шарқ, Африка, Европа, Лотин Америкаси, Осиё, Океания) мингдан ортиқ чет эллик талабалар, тингловчи ва стажёрлар.

Хорижий талабаларнинг 35 нафари ўзбекистонликлар: 27 нафари бакалавр ёки мутахассислик бўйича асосий ўқув дастурларини эгалламоқда, 7 нафари магистратурада ва бир нафари аспирантурада. Иқтисодиёт, менежмент ва нефт-газ иши каби йўналишлар ўзбекистонлик талабалар орасида катта қизиқиш уйғотмоқда.

Хорижий фуқароларни қабул қилиш тафсилотлари билан университет сайтида батафсил танишиш мумкин.

Ватандошлар тоифасига кирувчи (ота-оналари СССРда туғилган) Ўзбекистон фуқаролари Россия фуқаролари билан бир қаторда бюджет ўрни учун танловда қатнашишлари мумкин. Бундан ташқари, чет эллик абитуриентлар пуллик таълимни танлаб исталган йўналишга киришлари мумкин. Чет элликларни қабул қилиш тафсилотлари - университет порталида.

Қабул пайтида ва ўқиш мобайнида қўллаб-қувватлаш

Чет эллик абитуриентлар ўқишга киришда имтиёзларга эга: университет уларга ўқиш жойига етиб бориш харажатларини қоплаб беради ва тиббий суғурта олиб беради, юқори балл тўплаганлар учун эса ўқиш нархларида чегирмалар тақдим этилади. Бу ҳақда СФУ Халқаро ҳамкорлик бўлими раҳбари Анна Мезит маълум қилди.

“Бизнинг фахримиз бу университет инфратузилмаси: 24 та ўқув биноси, кўркам замонавий кутубхона, конгресс зали, кўп тармоқли спорт мажмуаси, тиббиёт маркази. Сўнгги беш йил ичида кампусда тўққизта ётоқҳона биноси қурилди. Бугунги кунда СФУ ётоқ фонди 11,5 минг талабани қабул қилишга қодир 30 та ётоқхонани ўз ичига олади, бу бошқа шаҳарлик ва чет эллик талабаларнинг уй-жойга эҳтиёжларини тўлиқ қоплайди”, - деди у.

Анна Мезитнинг таъкидлашича, СФУ хорижий талабаларни қўллаб-қувватлаш билан фаол шуғулланади. Ходимлар уларга кўп масалаларни ҳал қилишда ёрдам беришади, масалан, қиш учун иссиқ кийимларни танлаш, банкка ёки шифокорга биргаликда бориш.

“СФУ кўнгиллилар маркази чет эллик талабалар учун экскурсиялар ўтказади, уларни рус маданияти билан таништиради, суҳбатлар клубини ташкил қилади. Бизнинг ўз Халқлар дўстлик марказимиз бор - бу чет эл фуқароларининг талабалар уюшмаси бўлиб, у барча мослашув тадбирларини ўтказади. Аммо асосийси - дўстлик ва бир-бирига ғамхўрлик. Баъзан менга талабаларимиз уюшмалари бир оила каби яшаётганга ўхшайди”, - деди у.

СФУда чет эллик талабалар учун тайёрлов бўлими мавжуд бўлиб, унда талабалар рус тилини ўрганишлари мумкин. Ҳар йили СФУнинг Филология ва тил коммуникациялари институтига турли мамлакатлардан кўплаб талабалар тил амалиётини ўташ учун келишади. Бу ерда “лингвистика” ва “филология” йўналишлари бўйича бакалавр ва магистратура дастурларида тилни профессионал равишда ўрганиш мумкин.

“Барча чет эллик биринчи курс талабалари учун университетда рус тилида бепул мослашув курси ташкиллаштирилган: талабалар илмий нутқ услубини мустаҳкамлайдилар, грамматикани такрорлайдилар”, - деб қўшимча қилди Анна Мезит.

Унинг сўзларига кўра, СФУнинг барча чет эллик битирувчилари ўз ватанларида осонгина иш топишади: улар таржимон, муҳандис, иқтисодчи ва бошқа мутахассисликларда ишлайди.

“Кўпинча собиқ талабаларимиз бизнинг мамлакат ва ўз мамлакатлари ўртасидага ўзаро ҳамкорлик ўрнатиш билан шуғулланадилар. Уларни кўп йиллардан кейин улғайган, муваффақиятли бўлганларида кўриш жуда ёқимли”, - деди у.

Тажрибада синалган

Тошкент давлат иқтисодиёт университети бакалавр дастурини тамомлаган Шаҳзод Шоймардонов СФУга “саноат мажмуалари молиясини бошқариш” мутахассислиги бўйича магистратурага ўқишга келган ва у биринчи йилини муваффақиятли якунлади.

“Мактаб йилларидаёқ мен иқтисодиёт ва унинг таркибидаги жараёнлар билан қизиқиб қолдим. Бу соҳа шунчалар ўзгарувчан ва қизиқарлики, у мени ҳар доим ҳушёр туришга ва вақтдан олдин ўйлашга ундайди. Илмий муҳитда ривожланишни ўз олдимга мақсад қилиб қўйдим, шунинг учун ўқишни Россияда давом эттиришга қарор қилдим. Айнан Россия юқори малакали кадрларни шакллантирадиган илм маскани деб ҳисоблайман”, - деди у.

Ўқишдан ташқари Шаҳзод илмий ва жамоат лойиҳаларида фаол иштирок этади. Россияда ўқиши мобайнида иқтисодиёт ва бошқарув соҳасидаги ютуқлари учун у Гадаловлар сулоласи номидаги Ўлка стипендияси совриндори бўлди, Красноярск шаҳар халқ депутатлари Кенгаши Ёшлар мажлисига сайланиб, “СФУ йил талабаси” унвонига сазовор бўлди.

“Менга университетда дўстлар орттириш жуда осон кечди, курсдошларим ажойиб, меҳрибон, ақлли ва кўп қиррали шахслардир. Бизнинг машғулотлардаги илмий мунозараларимиз шунчалар қизиқарлики, дарсда вақтимиз тез ўтганини сезмай ҳам қоламиз. Эҳтимол, менга омад кулиб боқди ва мен улар билан келажакда ҳам алоқада бўлишни хоҳлайман. Мен бу ерда ҳар бир талабага нисбатан алоҳида муносабат ва индивидуал ёндашувни кузатаман. Мен таълимни Россияда танлаганимдан ҳеч афсусланмайман,” - деди у.

Шаҳзод Шоймардонов Росфинмониторинг ва Ўзбекистон Бош прокуратураси ўртасидаги давлат шартномаси асосида таҳсил олмоқда ва ўқишни тугатгандан сўнг Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги икки томонлама ҳамкорлик соҳасида ишлашни режалаштирмоқда.

Университетга сиртдан назар

СФУ кенг қамровли таълим йўналишларига эга бўлган кўп тармоқли университетдир. Бу ерда 90 бакалавр ва мутахассислик дастурлари, шунингдек, 144 магистрлик дастурлари бўйича ўқиш мумкин. Университетда ўқув дастурлари рус ва инглиз тилларида олиб борилади.

СФУда икки мингдан ортиқ малакали ўқитувчилар ишлайди, улардан 1833 нафари фан докторлари ва номзодларидир. Ҳар йили университетга 400 дан ортиқ таклиф этилган профессорлар, шу қаторда Англия, Германия, Испания, Хитой, АҚШ ва бошқа мамлакатларнинг етакчи олимлари ташриф буюришади.

Университет юқори малакали кадрларни тайёрлайди ва инновацион технологияларни яратади. ОТМ илмий лойиҳалари саноат технологиялари, йўлдош тизимлари, нанотехнология ва кенг кўламли инвестицион лойиҳаларини экологик таъминлаш билан боғлиқ.

СФУ - Россиядаги дунёдаги энг таниқли ихтисослаштирилган ўқув муассасаси - Institut Paul Bocuse билан келишув асосида "Гастрономия олий мактаби" ноёб дастурини амалга оширадиган ягона олий ўқув юрти. Бўлажак битирувчилар – уста ошпазлар, менежмент бўйича Россия дипломини ва Institut Paul Bocuse халқаро дипломини олишади.

Ҳозирги вақтда СФУ Ўзбекистоннинг олтита университети билан ҳамкорлик қилмоқда, икки томонлама илмий тадбирларда қатнашмоқда. Университетга Ўзбекистон Республикасининг элчихонаси ва консулликлари делегациялари ташриф буюришади.

СФУ Times Higher Education (THE) ва Quacquarelli Symonds (QS) рейтинг агентликларининг дунёнинг энг яхши 1000 та университети қаторига киради, шу жумладан физика ва муҳандислик фанлари бўйича 801+ ўринини эгаллайди. Шунингдек, СФУ бешта етакчи миллий рейтинг агентликларининг Россиянинг энг яхши 20 университети қаторига киради.

141
Теглар:
талабалар, олий таълим муассасалари, Ўзбекистон, Россия
Президент Европейской комиссии Урсула фон дер Ляйен

Европа либерал маслакдошлик ва демократик тоталитаризм учун курашмоқда

2
Ғарб томонидан аллақачон амалда эълон қилинган Янги совуқ уруш ўзининг мутлақо янги босқичига ўтмоқда, бунда Россияга қарши сафсата ортидан ўз юртида бўлиб расмий мафкурага зид фикрлайдиганларни таъқиб қилишга чорловлар янграмоқда

Владимир Корнилов

Воқеа ривожи давомида, Россияга қарши қаратилган ушбу ҳамла ва санкцияларнинг асосий нишони аслида биз эмаслигимиз ойдинлашмоқда.

Европа парламентининг Россия ва рус сиёсатига оид, ҳатто бизнинг Конституциямизни ўзгартириш талабини ўз ичига олган охирги резолюциялари кескиндек кўринарди. Аммо Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен ўша муассаса минбаридан нутқ сўзлади — унинг расмий нутқида мамлакатимиз фақатгина бир марта тилга олинди. Аммо қандай денг!? У "Россия билан янада яқинроқ муносабатлар учун овоз бераётганларга" очиқчасига таҳдид қилди. Яъни, бу аслида Москвага эмас, балки Брюссел ташқи сиёсатда соғломроқ ёндашувлар бўлади дея умид қилишга журъат этган Европа иттифоқидаги давлатлар ва айниқса, иттифоқ ичидаги сиёсий гуруҳларга қаратилган мурожаат эди. Германия собиқ мудофаа вазири бу нутқи орқали Европа муҳолифатини "Биз сизнинг ортингиздан тушдик", дея огоҳлантирганди.

Ғарб матбуоти ушбу кенг қамровли "шоҳона" нутқда Россия ҳақида янграган қисқагина эслатмани асосий ишора сифатида ажратиб кўрсатди. Айнан Россия ҳақидаги эслатмалар: "Евроиттифоқ етакчиси Россия билан алоқалардан тийилишдан огоҳлантирмоқда" деган мазмунда нашрларнинг олд саҳифаларида чоп этилди. Яъни бу тезис кенг оммага етказилиши ва матбуот томонидан "Кремлнинг фойдали аҳмоқлари" дея лақаб қўйилган одамлар томонидан эшитилиши даркор.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

Шунга шубҳа йўқки, ички муҳолифатга бўлган муносабатнинг кескин қатъийлаштирилиши - бу айрим европалик сиёсатчилар таъкидлаётгани сингари "берлинлик бемор" атрофидаги жанжалларга бўлган реакция эмас.

Бу кўпроқ Берлиндаги Россия элчихонаси деворлари остида "Путин! Путин!" дея бақирганларга жавоб эди. Бу - Германиянинг ўзида катта ҳурмат билан қараладиган ҳақ сўзни эшитишдан қўрқиш эди.

Шу кунларда германиянинг Süddeutsche Zeitung нашри ушбу "муаммога" очиқчасига ишора қилди. Сўзма-сўз иқтибос келтирамиз: "Россия давлат ОАВларининг таъсири Германияда жуда кучли, бу ерда Навальнийнинг заҳарланиши кўплаб баҳсларни келтириб чиқарди. RT Deutsch - Россия давлат телевидениесининг немис бўлими мақолалари жуда оммабоп: ЕСВС (Европа ташқи алоқалари хизмати) маълумотларига кўра, улар ҳозир Германия ижтимоий тармоқларида иқтибос келтириш бўйича иккинчи ўринни эгаллайди.

Нега бу рўй бермоқда, нега сўнгги йилларда немис газеталари оммабоплигига путур етмоқда, Süddeutsche Zeitung бу борада фикрлашга қодир эмас. Улар фикрича, Россия ОАВларининг Европадаги асосий мақсади — бу европа жамиятининг текис сафларига "шубҳа сиздиришдан" иборат. Қизиқ, ғарб журналистлари қайси даврдан бошлаб шубҳалар мавжудлиги - бу ёмон ва ўта хунук бир иш дея ҳисоблашмоқда? Агар янглишмасак, демократик Европа (камида сўзларда) тоталитаризм ва расмий маслакдошликни қоралаб келган. Энди эса ғарб журналистлари ва сиёсатчилари ўз ватандошларининг "заҳарлаш" ва "аралашув" ҳақидаги хабарларда қандайдир маъно топишга уриниб, юқоридан узатилган "ягона тўғри" версияни ҳеч қандай танқидий таҳлилларсиз чоп этадиган маҳаллий нашрлар ва янгиликлар каналларига соғлом альтернатива излашаётганларидан самимий ҳайратларини яширолмаяпти.

Россияпараст кайфиятлар Шарқий Европада тобора оммалашмоқда. Брюссель, сиёсатчилар интилишларига қарши бу ҳолатда "Москва қўлини" кўришга мойил экан, ўз омадсизликларида ўзини айбламоғи лозим.

Бу нафақат Германияга тегишли. Европанинг қайси мамлакатини олиб қараманг, нега "россияпараст" қарашлар тизимли бўлмаган ОАВ ва ижтимоий тармоқларда бу қадар машҳурлиги ҳақида мунозарага дуч келишингиз аниқ.

Масалан, чехиялик эксперт Ян Шир, буни журналистларнинг "тайёр эмаслиги" билан изоҳлайди. Уларни шунчаки "тўғри йўналтириш" лозим: мана, мисол учун, уларни Донбасс кўнгилли жангчиларини "сепаратистлар эмас", балки "рус армияси" деб аташга мажбур этинг - дарҳол керакли натижани оламиз. Шу ўринда Донбассда шу йиллар ичида россия армиясини ҳеч ким топа олмагани билан кимнинг нима иши бор? Ахир асосийси - ўқувчиларга "хиралаштирилмаган", гумонларга олиб бормайдиган, икки хил маъноли бўлмаган картинани тиқиштириш эмасми. Бунинг учун эса, Шира фикрича, чех телевидениеси эфирига ўзига "Россия режимининг Навальнийни заҳарлашдан манфаати, ва бу "Новичок" ёрдамида амалга оширилганидан" (о, қандай кўргулик) заррача бўлсада шубҳаланишни ўзига эп кўрмайдиган "тўғри" экспертларни таклиф этиш жоиз.

Шир ва унга ўхшаш мутахассислар наҳотки ҳар қандай ақл-идрокка эга одам, рус "босқинчилари" ёки "заҳарловчи-Путин" ҳақида истисносиз барча газеталарда маълумотларни топиб, эртами-кечми ушбу шов-шувли "фактлар" нинг тасдиғини излаб топишга ҳаракат қилишларини англашмаса. Газеталарда ҳеч вақо топа олмагач эса, муқобил манбаларга албатта мурожаат этишини билишмаса? Айнан шу (аллақандай ички душманни излаш эмас) туфайли Россия ОАВлари Европада тобора оммалашмоқда аслида.

Улар у ёки бу муаммога турли нуқталардан қараб, шахсий хулоса чиқариш имконини яратишади. Россияга қарши кураш шуурини эгаллаб олган, Европада ўзгача фикрловчиларни тозалаш билан андармон ғарб экспертлари худди ана шундан қўрқишади.

Муккасидан кетганликни яна бир янги намунаси — шу ҳафтада Италиянинг қатор регионларида бўлиб ўтган маҳаллий сайловлардир. Ўнг флангга ён босувчи муҳолифат "Лигаси"нинг истиқболли ғалабасидан қўрқиб кетган мейнстрим ОАВлари яна антироссия харитасини байроқ қилиб чиқдилар ва аллақачон моғор босган "Россиядан молиялаштириш" ҳақидаги воқеани яна ёдга олдилар.

"Асосий далил" "Лига" билан қачонлардир боғлиқ бўлган электр билан шуғулланувчи фирма эгаси рус хотинга эга ва унга деб Россияга пул ўтказиб турган. Бу сингари жанжал "Лига"га қарши айбловларни рад этсада,  - ахир бундан келиб чиқяптики, пул Россияга қараб бормоқда, ундан келаётган эмас, аммо ўқувчини оппозициянинг Кремль билан алоқаларига ишонтириш керакку ҳар қандай ҳолатда ҳам - бу қанчалар мантиққа тўғри келиши эса, муҳим эмас.

"Лига" етакчиси Сальвинининг шу йиллар мобайнида ундан ҳеч ким бир сўм ёки битта матрешка ҳам топа олмагани ҳақидаги таъкидлари на либерал итальян ОАВсини ва на брюссел сиёсатчиларини қизиқтиради.

Ушбу спекуляцияларга жўр бўлган мафкурачилардан ва европа либералларининг асосий устунларидан бири бўлган Ги Верхофстадт Европарламент залида Сальвинини очиқчасига "Путиндан пул олганликда" айблаган эди. "Шахсан мен бизга ақл ўргатмоққа уринаётган одамлар Европа Иттифоқининг барҳам топтириш учун пул олаётганини жанжалли ҳолат деб биламан", - дея баёнот қилган эди Бельгиянинг собиқ бош вазири.

Аслида, бу ички мухолифатга қарши "айбловлар" нинг моҳияти шундан иборат - у ҳақиқатан ҳам россияпарастми, унинг Москва билан алоқаси бор-йўқлиги муҳим эмас. Асосийси, унинг оғзини ёпиш керак. Рақибингизнинг кўзига қараб, унинг тарафдорларидан бирининг рус рафиқаси ёки токчада матрешкаси борлигини айтсангиз, у сизга нима ҳам жавоб қайтариши мумкин? Бир узоқ вақт қатор Европа мамлакатларида синовдан ўтган усул.

Европанинг янги "темир хоними" Урсула фон дер Ляйен оғзидан оппонентлари номига янграган ошкора таҳдидларнинг маъноси ҳам шунда. Совуқ уруш "Жодугарларга овсиз" кечиши мумкин эмас. Европа бу урушда асир олмоқчи эмас ва "бешинчи устун" деб эълон қиладиганларининг ҳаммасини йўқ қилиш билан таҳдид қилмоқда. Ва бу фақат бошланиши.

2

Москва АҚШни энг катта хатодан огоҳлантирмоқда

62
(Янгиланган 16:54 24.09.2020)
Россия АҚШ билан тузилган Стратегик ҳужумкор қуролланишни янада қисқартириш ва чеклаш тўғрисидаги шартномани узайтириш тарафдори. Бироқ Вашингтон янги талаб қўйиб, вақтни чўзмоқда.

ТОШКЕНТ, 24 сен — Sputnik. Галия Ибрагимова, Софья Мельничук. Россия Стратегик ҳужумкор қуролланиш тўғрисидаги шартномани (ДНСВ-3 – кейинги ўринларда) сақлаб қолиш тарафдори ва АҚШни буни узайтиришга чақирмоқда. Музокаралар ёз ойидан бери давом этмоқда. Вашингтон ҳужжатни қайта кўриб чиқишни талаб қилмоқда, Москва бирор бир нарсани ўзгартиришдан бош тортмоқда. Муаммо аслида нимада – РИА Новости ўрганди.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

“Биз муносабатларни кўрмаяпмиз”

“Зудлик билан ҳал қилиш мумкин ва зарур бўлган биринчи навбатдаги масала, - бу, албатта, жуда тез орада, 2021 йил февраль ойида муддати ўз ниҳоясига етаётган Россия ва АҚШнинг Стратегик ҳужумкор қуролланиш тўғрисидаги шартномасидир. Биз америкалик ҳамкорларимиз билан музокаралар олиб бормоқдамиз”, - деди Владимир Путин БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессияси очилиш маросимида.

Россия президенти мамлакатларни янги ракета тизимларини кенгайтиришда ҳам вазминликка чақирди. Ўтган йили Қўшма Штатлар Ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталарни йўқ қилиш шартномасидан (ДРСМД) чиқди, шундан сўнг Москва Европада уларнинг жойлаштирилишига мораторий эълон қилди. Путин таъкидлади: “АҚШ бундай чоралардан ўзини тийиб турмаганга қадар”.

“Биз, афсуски, таклифимизга оид муносабатни на америкалик ҳамкорАҚаримиз, на уларнинг иттифоқдошларидан эшитдик”, - дея қўшимча қилди у.

СНВ-3 муддатини узайтиришни Антониу Гутерриш ҳам бир неча бор тавсия қилганди. АҚШнинг шартномага Хитойни ҳам жалб қилиш талабига эса БМТ бош котиби салбий муносабат билдирди. Россия доимий вакили Василий Небензя ҳам америкаликларни “катта хатодан” огоҳлантирганди.

Стратегик хавфсизлик таянчлари

ДСНВ-3 – ядровий технологиялар устидаги назорат соҳасида энг муҳим ҳужжат. Москва ва Вашингтон уни 20210 йилда имзолаб, стратегик қурол-аслаҳаларини қисқартириш мажбуриятини зиммасига олган эди. Жараён етмишинчи йиллар бошида бошланганди. Ўшанда совуқ уриш душманлари биринчи Стратегик қуролланишни чеклаш тўғрисида шартнома (ОСВ-1) тузганди. Ўшандан буён бу борада еттита икки томонлама битим қабул қилинган.

АҚШ буларни ҳеч қачон шубҳа остига қўймаган эди, лекин Дональд Трамп президентлиги ҳаммасини ўзгартирди. Оқ уй раҳбари келишувларни замонавий реалликка мослаштиришга интилмоқда, янги қуролланиш пойгаси истиқболи эса уни қўрқитмаяпти.

2019 йил август ойида АҚШ ДРСМДдан чиқиш қарорини Россияга бўлган эътироз билан тушунтирди. Асосий эътироз – гўёки Москва ҳужжат билан тақиқланган SSC-8 ракетасини синовдан ўтказган (Россия таснифида – 9М729).  Америкаликлар аниқ равшан далиллар тақдим этишмади.

Шундай бўлса ҳам, норасмий суҳбатларда улар тан олишганди: муаммо Москва хатти-ҳаракатларида эмас. Пентагон Хитойни ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталар ясашда гумон қилди ва Хитой ҳукуматини стратегик қуролланишга оид музокараларга қўшилишини талаб қилди. Пекин бу хоҳишларни эътиборсиз қолдирди.

2020 йил май ойида АҚШ Очиқ осмон шартномасидан чиқди ва яна Москвани айблади. Эмишки, руслар назорат парвозларига тўсқинлик қилмоқда. Россия Мудофаа вазирлиги буни рад этди. Вазирлик америкаликлар космосни фаолроқ ўзлаштириш ниятида экани ва Очиқ осмон шартномаси уларни қўлларини боғлаб турганини тахмин қилди.

Ядровий тенглик

“АҚШ ва НАТОни Хитойнинг ядровий дастури жадаллик билан ривожланиб бораётгани ташвишга солмоқда. Афтидан, хитойликлар бу масала бўйича Вашингтон ва Москва билан бараварликка эришиш ниятида”, - дея тушунтирди ёз ойида қуролланиш устидан назорат бўйича АҚШ махсус вакили Маршалл Биллингсли.

ДСНВ-3 Россиянинг тактик ядровий салоҳияти ошишини чекламаслиги ҳам Вашингтонни норозилигига сабаб бўлмоқда. Биллингсли стратегик қуролланиш верификацияси жорий механизмини ҳам танқид қилди.

Мунозаралар бошланган, лекин америкаликлар навбатдаги шартларни илгари суришди. “АҚШ суҳбатга энг янги Россия қуроллашини қўшишни талаб қилмоқда, бу кўра била туриб ўзини билмасликка олишни англатади”, - деди Россия вазири.

“Яхши таклиф”

Учрашувларнинг иккинчи босқичи сентябрь ойида якунланди – олдинга силжиш йўқ. АҚШда янги талаб – қўшимча битим қабул қилиш.

Америкаликлар унга нафақат стратегик, балки тактик ядровий қурол-яроғларни киритишни таклиф қилишмоқда. Ягона ён бериш – Вашингтон музокаралар жараёнига Хитойни қўшишни вақтинчи кейинга суришга рози бўлди.

“Биз Россияга яхши таклиф билдирдик”, - деди Биллингсли.

Россия ТИВ Москва шартномани фақат ҳозирги кўринишида узайтиришини маълум қилди. Унинг амал қилиш муддати бир неча ойдан кейин тугайди, ва бирор бир нарсани ўзгартиришга вақт йўқ. Вазирлик келишиб олиш жараёнини америкаликларнинг ўзи чўзиб юборганини таъкидлади.

“АҚШ манфаатлар мувозанати асосида бирор бир янгилик ишлаб чиқишга тайёр бўлса, унда битимни имзолаш мумкин. Бироқ вақт талаб этилади”, - дея вазиятни изоҳлади Россия ТИВ раҳбари ўринбосари Сергей Рябков.

“АҚШ имтиёзлар ортидан қувмоқда”

“Муқобиллар кўп эмас: ёки ДСНВ-3 ни ўзгаришсиз узайтириш, ёки батамом ундан воз кечиш”, - дея ҳисоблайди қуролланиш устидаги назорат масалалари бўйича мутахассис Евгений Мясников.

У шартноманинг асосий аҳамиятга эга жиҳатини стратегик қуролланиш верификацияси тизимда кўрада. “Авваллари бир-бирини ҳаракатларини назорат қилиш қийин эди. Томонлар энг ёмон сценарийдан келиб чиқишарди ва бу кескинликни кучайтирарди. Агар тизим қуласа, ўтмишнинг такрорланиши хавфи ўсади”, - дея огоҳлантиради эксперт.

Россия сиёсий тадқиқотлар марказининг (ПИР-Центр) янги технологиялар ва халқаро хавфсизлик бўйича дастури директори Вадим Козюлиннинг шубҳаси йўқ: шартномани узайтиришади. АҚШ талабларини у тиккан пулни ошириш ўйини сингари баҳолайди.

“Трамп унга мос келадиган ролда: битим тузишдан олдин кўпроқ имтиёзларга эга бўлмоқчи. Лекин вақт деярли қолмади, америкаликлар эса муддатни узайтиришга рози бўлишади. Янги шартлар – кейинги муҳокамалар мавзуси. Бунинг устига Россиянинг ҳам тактик ядровий қурол-яроғ ва Европада америка қуролига доир таклифлари бор”, - дея фикр юритади эксперт.

У ДНСВ-3га учувчисиз учадиган тизимлар киритилмаслигини айтади, бироқ уларни ядровий қурол ташувчилари сифатида ҳам кўриш мумкин.

“Учувчисиз учадиган қурилмалар Россиянинг кўплаб саволларига сабаб бўлади. Бундай олиб қаралса, бу қанотли ракеталар – кўп марта фойдаланиш туфайли жиддий хавф туғдиради. Лекин ДНСВ-3 бўйича учрашувлар доирасида Москва бу мавзуни ҳозирча жадаллаширмаяпти”, - дейди Козюлин.

Унинг сўзларига кўра, назорат тизимини сақлаб қолиш ҳозир асосан АҚШга боғлиқ. Агар АҚШ мулоқотларга рози бўлса, келажакда унга Хитой, Франция, Буюк Британия, Ҳиндистон, Покистон – ядро қуролига эга бўлган давлатларни жалб қилиш мумкин.

62