Ўзбекистон ва бошқа республикаларнинг Олимпиада-80 га тайёргарлик кўришдаги роли

319
(Янгиланган 18:32 21.07.2020)
СССРдаги янги олимпия ўйинлари барча иттифоқ республикалар учун муҳим аҳамиятга эга бўлди. Мусобақалар 5 та шаҳарларда бўлиб ўтди. Уларни ўтказишда барча республикалар ўз ҳиссаларини қўшишган.

Бундай йирик мусобақаларни ташкил этишда ким қандай ёрдам берди – Sputnik мақоласида батафсил танишинг.

Sputnik, Анна Желиховская, Дмитрий Матвеев, Лев Рыжков, Екатерина Микаридзе

Олимпиадани қабул қилган шаҳарлар

Олимпиада-80 нинг эътиборли жиҳати шундаки, Москва баъзи мусобақалар билан “ўртоқлашган”: Эстония ССРда елканли регата, Киев (Украина ССР), Минск (Белоруссия ССР) ва Ленинградда (РСФСР) футбол ўйинлари бўлиб ўтган.

СССР Олимпия қўмитаси президиуми аъзоси Андрей Кислов Sputnik нашрига иттифоқ республикаларда мусобақаларни ўтказиш ҳақидаги қарор қандай қабул қилинганини ҳикоя қилиб берди.

© Sputnik / Игорь Костин
Праздник, посвященный открытию предварительных игр футбольного турнира в подгруппе "С". Олимпиада 1980 года
“Дўстларимизни хафа қилиб қўймаслигимиз ва имкони борича турли республикаларни жалб қилишимиз лозим эди, - дея хотирлайди у. – Биз, ташкилий қўмита Халқаро олимпия қўмитаси қоидаларини бузмаслик учун уларни қандай жалб қилишни ўйлаб топдик. Бир неча шаҳарларнинг тўлақонли олимпия шаҳарлари бўлиши учун бу бизнинг катта меҳнатимиз эди”.

Халқаро олимпия қўмитаси ижозати билан олимпия машъаласини Москвадан тўртта шаҳарга Ленинград, Киев, Минск ва Таллинга олиб ўтдик. “Ҳамма шаҳарлар мусобақаларни олий даражада ўтказди, муаммо кузатилмади, - дея эслайди СССР Олимпия қўмитаси президиуми аъзоси. – Олимпия ўйинлари вақтидаги бирор бир йирик жанжални эслай олмайсиз-ку? Бу бўлмаган”.

© Sputnik / Рудольф Кучеров
Торжественная церемония открытия футбольных соревнований по программе XXII летних Олимпийских игр — Ленинград

Олимпия объектлари нафақат Москвада, балки иттифоқнинг яна уч республикаси пойтахтларида барпо этилган. Шаҳарларнинг инфратузилмалари замонавийлаштирилган.

“Футбол ўйинлари ўтказилган Киевда Олимпиада бошланишидан бир мунча муддат олдин стадион ва учта янги меҳмонхона, ресторанлар ва қаҳвахоналар қурилган, - дейди тарихчи Елена Истягина-Елисеева. – Минскда “Динамо” стадиони замонавийлаштирилган. Таллинда спорт делегацияларни қабул қилиш учун Олимпия шаҳарчаси барпо этилган, меҳмонхона, денгиз вокзали, халқаро аэровокзал, телеминора, спорт заллари қад ростлаган. Елканли марказни шаҳар билан боғлаш учун махсус янги автомобиль йўли қурилган”.

Таллин қандай қилиб Ригадан ўзиб кетди

Нега елканли регата учун Таллинни танлашган? Андрей Кисловнинг сўзларига кўра, бир нечта бошқа вариантлар кўриб чиқилган.

“Елканли спорт борасида республикалар ўртасида кураш бўлганди, - дея хотирлайди Кислов. – Қуйидаги вариантлар: Сочи, Рига, Таллин, Ленинград. Мен, масалан, уни Ленинградга бериш тарафдори эдим. Лекин елканли регатани ўтказиш учун биринчи рақамли номзод сифатида Рига кўрилган. Биз XXI Олимпия ўйинларига даъвогарлик қилган пайтларимизда (ўшанда у Канаданинг Монреаль насиб қилганди) Рига варианти биринчи даражали эди”.

© Sputnik / Вольдемар Мааск
Торжественная церемония открытия парусной регаты, входящей в программу XXII Олимпийских игр

Шунга қарамасдан Эстония пойтахти олимпия пойгасида Латвия ССР пойтахтини ортда қолдирган.

“Рига раҳбарияти Таллин намойиш этган абжирликни намойиш этмаган. Таллиннинг шаҳар ютиб чиққан – жуда ғайратли одам. Унга бир сўз айтишинг билан, бир зумда ижро этади. Таллин жуда катта даромад олган. Чунки агар республика рўйхатга киритилса, у шон-шуҳратдан ташқари молиявий ёрдам ва ўз захираларини республикага сарфлаш имкониятини оларди”.

© Sputnik / Вольдемар Мааск
Оркестр встречает яхты после соревнований: торжественное закрытие парусной регаты, XXII летние Олимпийские игры

Эстониянинг ҳатто ўзининг рамзий олимпия белгилари бор эди: елканли спорт учун алоҳида, эстон олимпия тимсоли – тюлень Вигрини ишлаб чиқишди.

Уч мамлакат, икки республика

Иттифоқ республикалар бевостида иштирок этган яна бир муҳим олимпия тадбири бу олимпия олови эстафетаси эди.

“Йўл Украина ва Молдова ҳудуди бўйлаб, жумладан, Кишинев, Черновц, Хмельницкий, Винница, Житомир, Киев, Полтава, Харьков шаҳарлари бўйлаб ўтган, - дейди тарихчи Елена Истягина-Елисеева. – Ушбу аҳоли пунктларига Москва йўлида хорижлик сайёҳлар ташриф буюриши кўзда тутилган эди. Шу боис уларнинг инфратузилмаларини замонавийлаштириш ва ташқи қиёфаларини яхшилаш қарори қабул қилинган”.

Шунда қилиб, эстафета йўли таъмирланган ва миллий услубда меҳмонхона, кемпинг ва ресторанлар қурилган.

Андрей Кисловнинг сўзларига кўра, югурувчилар махсус комиссия томонидан саралаб олинган. Қариндошлари гапи ёки ошна-оғайнигарчилик орқали бирор бир кишининг югуриш варианти ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмасди.

“Югурувчиларни Москвадан олиб келмаганмиз. Республикаларнинг ўзи саралаб оларди, лекин улар ошна-оғайнигарчиликка йўқ қўймаслиги керак эди. Эстефетага олинган кишилар маълум ютуқларга эришган фуқаролар бўлиши шарт эди. Энг асосийси – олимпия машъали. Либос японча эди. Унга тайёрлаган японлар катта пул тўлаган”.

Эстафета арафасида СССР Олимпия қўмитаси аъзолари кутилмаган муаммоларни инобатга олиш мақсадида бир неча бор югуриб ўтиладиган йўлни бир неча бор кўздан кечиришган.

“Машинада кетаётганимизда йўлларда одамлар тўпланиб, меҳмонга чорларди. Биз тўхташга мажбур бўлардик. Улар бизни ярим кундан буён кутиб туришган экан! Демак, қадаҳ кўтариш, тамадди қилиш ёки ҳеч бўлмаган тост айтиш керак. Йўлимизда давом этамиз. 10-15 километр нарида яна оломон тўпланиб турибди. Яна тўхташимиз керак, чунки у ерда бўлажак олимпия олови делегацияси бўлиши ҳақида хабар қилгандик. Барча республикаларда худди шундай ҳолат кузатилди. Уларнинг ҳаммасига беш баҳо қўйиш керак. Мен буни ўз мавқеим ва вазифамдан келиб чиқиб баҳо бериш ваколатига эга бўлган расмий шахс сифатида айтяпман. Асабларимиз бузилмаган”, - дея ёдга олади Кислов.

Бир йил ўтиб вазият такрорланади: олимпия машъали ўтиш керак бўлган йўлда минглаб, баъзан ўн минглаб кишилар тўпланган.

Мевалар вагони

1980 йилги Олимпия ўйинларида иттифоқнинг деярли барча республикаларидан вакиллар иштирок этган. Шунингдек, Олимпиадада Совет Иттифоқининг турли республикаларидан бўлган ҳакамлар иштирок этган. Барча ССР олимпия тимсоли билан сувенир ишлаб чиқарган.

Олимпиада маҳаллий ишлаб чиқарувчилар учун ўз товарии кўрсатиш имконини ҳам берган. Маиший ёки либос товарлар соҳасида совет ишлаб чиқарувчиларининг унчалик мақтангулик нарсаси йўқ эди. Озиқ-овқат ишлаб чиқарувчилари бу бошқача тус олган. 1980 йил июль ойида Душанбедан Москвага мева ортилган вагон йўлга чиққан.

“СССР Қишлоқ хўжалиги вазирлигидан буюртма келиб тушди – Олимпия ўйинларига энг сара ва сархил тожик меваларини олиб келиш, - дея эслайди Тожикистон Академия фани ботаника боғи бош ҳисобчиси Алишер Саидов. – Ҳикматулло Бўриев, собиқ бошлиғим, республика Қишлоқ хўжалиги вазирлигида лавозимли ишда ишларди. Ўшанда у бу юкларни жўнатиш билан шахсан шуғилланган. Москвага республика колхоз ва совхозларида етиштирилган энг сара 28 та узум нави келтирилган”.

Меваларни самолётда жўнатиш имконияти бор эди, лекин Бўриев совутгичлар билан жиҳозланган вагонда жўнатилади деб туриб олди. Ҳар бир юк қоғозга ўралган эди.

“Москвада меваларни Қишлоқ хўжалиги вазирлиги тақсимларди, - дея ҳикоя қилади Алишер Саидов. – Лекин аниқ биламанки, қайсидир бир қисми ВДНХгача етиб борган ва павильонлардан бирига кўргазмаган қўйилган. Тожик узумлари билан чет эллик делегациялар сийланган. Бўриев айрим узум навларини ҳатто Францияга олиб кетишганини айтганди”.

Москвада мева экспедицияси билан қизиқарли ҳолат рўй берган. Улар келишганда қаердан келишганини сўрашган. “Тожикистондан, Ленин туманининг “Коммунизм” колхозидан, - дея жавоб беришган меҳмонлар. “Сизлар нима келтирдингиз? – деб сўрашган москваликлар. “Узум, шафтоли, анор (русча таржимаси гранат. Граната қурол сўзига ўхшаш – таҳр.)”, - дейишган колхозчилар. Сўнгра улар кутиб олгани чиққанларнинг ранглари нима сабабдан ўзгариб кетганини англашмаган. Бўриев қутиларни очиб, бу қурол эмас, балки мева эканини кўрсатишига тўғри келган.

Ўзбекистон ҳам сархил меваларни жўнатган

Олимпиадага Ўзбекистон ССРдан мевалар жўнатилган. Энг сара ва сархиллари.

“Ўзбекистон Олимпиадага энг яхши узум, ўрик, сабзавот етказиб берган, - дея эслайди Санкт-Петербургнинг ташқи алоқалар қўмитаси раҳбарининг маслаҳатчиси Исмат Кучиев, Олимпиада йиллари Ўйин хавфсизлигини таъмилаган СССР КГБ бўлинмасида ишлаган. – Авваллари Москвадаги “Ўзбекистон” Савдо уйига режали етказиб бериш бор эди. Олимпиада учун энг яхши, энг сархил маҳсулотлар Мева-сабзавот савдо вазирлигига жўнатилган. У ердан савдо шохобчаларига чиқарилган”.

Мевалар поездда олиб келинган. Мева вагонида чиптасиз Москвага бухоролик ёш курашчи келишга муваффақ бўлган.

“Бухорода таниқли самбочи оила Юсуповлар яшайди, - дея ҳикоя қилади Исмат Кучиев. – Оиланинг барча аъзоси – СССР спорт усталари. Уларнинг отаси мева вагонига бепул ўтириб, Москвага келган”.

Исмат Кучиев (крайний слева) и курсанты Минской школы КГБ во время Олимпиады-80
Фото из личного архива Исмата Кучиева
Исмат Кучиев (крайний слева) и курсанты Минской школы КГБ во время Олимпиады-80

Айтганча, Олимпиадаги келиш жуда қийин бўлган: ҳаммани ҳам олаверишмаган, вилоятдан 10-15 кишидан.

“Ўшанда Москвага йўлланма намунали иш учун рағбат эди, - дея эслайди Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси тарих институти собиқ директори Равшан Абдуллаев. – 10-12 кишидан иборат гуруҳимизни Фарғона вилояти қўмитасида ташкиллаштиришди. Бизни Москвага Олимпиада очилишига вакил қилиб юборишди. Биз у ерда бир ҳафта бўлдик. Ҳар бир вилоятдан тахминан 1-15 кишидан саралаб олишган. Ёпилиш маросимига бошқа гуруҳ жўнатилган эди. демак, бутун Ўзбекистондан ўшанда Олимпия ўйинларига 100-150 киши вакил қилиб жўнатилган, лекин, бундан ҳам кўп бўлиши мумкин.”

Мевалардан ташқари Москвада ўзбекистонлик ошпазлар ва официантларга талаб катта бўлган.

“Улар интурист” болалар эди, - дея эслайди. Исмат Кучиев. – Уларни ишга бўлган жиддий қараш ажратиб турарди. Улар таом тортишни, чет тилларини билишарди”.

Олимпиададаги ичимликлар

“Очилиш ва ёпилиш маросимларида жуда кўп вино бўлган. Молдован, грузин, озарбайжон винолари бўлганини аниқ эслайман. Коньяклар ҳам. Арман коньяги аниқ бўлганди”, - дея ҳикоя қилади тарихчи Александр Никишин.

Грузиянинг вино-ароқ маҳсулотлари ҳамиша катта шуҳратга эга бўлган. Грузияга вино ўлкаси сифатида пойтахт меҳмонлари ва спорт делегацияси аъзоларини Бахус ичимлиги билан таъминлаши керак эди.

Агар мураббий, ҳакам, ХОҚ вакилларини алкоголь ичимлигини ичишда чекламаган бўлса, Олимпиадада спорчиларга ичиш, албатта, тақиқланган эди. Уларни фақат алкоголсиз ичимлик билан зиёфат қилишарди. “Кока-кола”да улғайган Ғарб СССРда сюрприз кутиб турарди. Хорижликлар бу мамлакатда америка “Кола”сига ўхшаш нарса ишлаб чиқара олишмайди деб ўйлашарди. Бу ерда эса тушлик ва кечки таом вақтида спортчиларга грузин лимонади “Лагидзе суви” ва машҳур “Боржоми” минерал сувини қуйиб узатишарди. Грузиянинг ўзига хос “Кола”си америка брендини доғда қолдирган.

© Sputnik / Соколов
Эмблема "Воды Лагидзе", украшавшая Тбилисский завод безалкогольных напитков в начале XX века

Ўйинларга тайёргарлик кўриш доирасида бутун СССР бўйлаб турли кўплаб корхоналари жалб қилинган: масалан, айрим меҳмонхоналардаги мебель Латвия ССРдан келтирилган; махсус автотехника Украина, Латвия, Грузия ва Арманистонда ишлаб чиқарилган; спорт объектларидан электрон таблолар Украина ССРда ишлаб чиқарилган.

319
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Заливка нефтепродуктов в танкеры

Хитой АҚШни нефтни қайта ишлашда сиқиб чиқарди: бундан Россия ютадими?

427
Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдириши мумкин.

ТОШКЕНТ, 2 дек — Sputnik. Ирина Бадмаева. Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдиради. Америкаликлар ЯИМ бўйича ҳам ортда қолиши эҳтимоли юқори. Аммо, таҳлилчиларнинг таъкидлашича, хитойликларга пандемиянинг иккинчи тўлқини халақит бериши мумкин.

Етакчи ўзгариши

Хитой давлат статистика бюроси маълумотларига кўра, октябрь ойида мамлакатда нефтни қайта ишлаш икки ярим фоизга ошиб, суткасига 14,09 миллион баррель миқдоридаги тарихий рекордга етган. АҚШда сентябрда жами 13,5 миллион эди.

Хитойликлар бу билан тўхтаб қолиш ниятида эмас. Келгуси йил охирида иккита янги нефтни қайта ишлаш (НҚИ) заводи ишга туширилади, дейилади Халқаро энергетика агентлигининг ноябрь ойидаги ҳисоботида. Бу 2023 йилдан кейин рўй бериши кутилган эди.

Умумий қуввати кунига 1,2 миллион баррель бўлган яна тўрттаси қурилмоқда. Масалан, бутун Буюк Британия бўйлаб шунча қайта ишланади.

Хитой бир неча ўн йиллардан буён бензин ва дизель ёқилғисига ўсган талабни қондиришга ҳаракат қилмоқда. Хатти-ҳаракатлар зое кетмади.

“2020 йилдан буён мамлакат нефть маҳсулотларини ишлаб чиқаришни уч бараварга кўпайтирди. 2025 йилга келиб нефтни қайта ишлаш суткасига 20 миллион баррелга етади”, - дейди Марк Гойхман, “ТелеТрейд” ахборот таҳлилий марказ бош иқтисодчиси.

АҚШ ўтган асрдан буён қўлдан бой бермай келаётган етакчиликни 2021 йилда бой беради, деб ҳисоблайди агентлик суҳбатдоши.

Америкаликлар НҚИларни нефть нахлари тушиб кетиши ортидаги паст таннарх сабаб ёпишмоқда. Ўтиб бораётган йилда қора олтин нархи бир неча марта тушиб кетди. Масалан, 18 мартда Brent маркали 15 фоизга арзонлашди ва 2003 йилдан буён биринчи марта баррелига 24,52 доллардан сотилди.

Ёқилғига бўлган дунё талаби ҳам қисқарди. Шу боис нефтни қайта ишлаш рекорд даражадаги 1,7 миллион баррелга пасайди. Боз устига катта қисми айнан Америка НҚИга тўғри келди.

Яшил энергетика: ким ғолиб бўлиб, ким ютқазмоқда

Хитойнинг яна бир муваффақияти сабаби – коронавирусга қарши самарали курашиш, деб ҳисоблайди “Алор Брокер” бош таҳлилчиси Алексей Антонов. Хитой иқтисодиёти қайта тикланиб, мустаҳкамлигини намойиш этмоқда, Европа ва АҚШда эса қулашда давом этмоқда.

Хитойликларнинг нафақат нефтни қайта ишлаш, балки металлургияда ҳам етакчилик қилаётганликлари тасодифий эмас. “Бирламчи ресурслар истеъмоли маркази, Хитой эндиликда янада юқори қайта ишлаш саноатини ривожлантирмоқда”, - дейди Марк Гойхман.

Бу каби суръатлар ҳам Ҳиндистон, ҳам Яқин Шарқда кузатилмоқда, дея таъкидлайди иқтисодчи. Бу Ғарб компанияларининг қатор эскирган қувватларнини ҳатта Осиё минтақасида, масалан, Сингапурда ёпилишга олиб келади.

Қолаверса, АҚШ ва Эски дунё аста-секин муқобил энергия манбалари фойдасига углеводородлардан воз кечмоқда. Хитой эса қатъий экологик мажбуриятларга боғлиқ эмас.

“Штатлар Хитойга ифлос ишлаб чиқариш майдончаларини тақдим этиб, яшил энергетикага пул тикмоқда. Иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатлар бошқалари ҳисобига тикланадиган ресурсларга ўтишини молиялаштиради ва уларни яна “экологик солиқ” тўлашга мажбур қилади. Оқ уй маъмуриятида бу иш билан янги президен ҳузурида иқлим масалалари бўйича махсус вакил бўладиган сисёсий оғир вазнли Жон Керри шуғулланади”, - дейди Антон Гринштейн, “Hamilton” инвестиция компанияси эксперти.

Нефтга қарам Россия яшил сценарий учун компаниялар харажати ўсиши ва бюджет даромади тушиши билан оғир оқибатларга олиб келади. “Хом ашё тузилиши сақланишида маҳаллий иқтисодиётга АҚШ нефтни қайта ишлашда биринчиликни сақлаш қолиши фойдалироқ”, - деб ҳисоблайди суҳбатдош.

Россия 15-20 йилдан кейин тушиб кетаётган  нефть даромадларини ўрнини тўлдириш учун ғазнини бошқа манбалар билан тўлдирииш ҳақида жиддий ўйлаши зарур, дея қўшимча қилади Марк Гойхман.

Яқин келажакда Хитойда нефть маҳсулотлари сарфи ошиши ортидан бу йўналишда хом ашёнини экспорт қилишга диққатни қаратиш лозим.

Пандемия: осиёча сценарий

Аммо ҳаммаси якунланиш хусусиятига эга. 2025 йилга келиб Хитойда ишлаб чиқиш қувват талабдан ўзиб кетиш эҳтимоли юқори. Хитой CNPC нефтгаз корпорацияси маълумотларига кўра, 5 йилдан сўнг мамлакатда нефть маҳсулотлари суткасига 1,4 миллион баррель ҳаддан зиёд бўлиши мумкин.

“Ҳозир Штатлар билан кескинлашган муносабатлар шароитида Хитой нефтчилари ташқи савдодаги чекловлардан қайтариб ютиб олиш хоҳиши билан ёнмоқда. Шу тариқа давлат обрўини кўтариш”, - дея тахмин қилади Алексей Антонов.

Шу боис ҳозирги тенденцияларни 3-5 йил олдинга кузатиш асосида татбиқ қилган ҳолда нафақат нефтни қайта ишлаш, балки ЯИМ миқдори бўйича ҳам етакчи ўзгаришини кутиш мумкин.

“Пандемияга қадар Хитойга Америка иқтисодиётини ортда қолдириш учун 5 йил етмаган эди. Энди эса коронавирусга қарши курашдаги самарали кураш туфайли хитойликлар муддатидан аввал олинга чиқиб олишлари мумкин”, - дея ҳисоблайди Антон Гринштейн.

Бошқа масала – АҚШ ўрини бўшатишга ҳозирми. Америка ҳукумати муаммони иқтисодий ва дипломатик жиҳатдан ҳал қилишга уриниб кўрганди, дея таъкидлайди таҳлилчи. Лекин бу иш бермади. Ҳозир эса президент ишбилармон ўрнига президент сиёсатчи келмоқда.

Бундай ташқари, Хитойда нефтни қайта ишлаш маҳсулотларига бўлган талабнинг кескин ўсиши эпидемологик вазиятнинг яхшиланиши билан боғлиқ. Аммо Осиёда иккинчи тўлқин рўй бериши истисно қилинмаган. Касалланиш авж олиши аллақачон Индонезия, Япония, Жанубий Кореяда кузатилди. Бу АҚШ ва Хитой ўртасидаги кучларни тубдан ўзгартиришга қодир.

427
Теглар:
иқтисод, нефть, Россия, АҚШ, Хитой

"Руслар буни уддалади": жаҳон тоталитар державаси барпо этилди

1198
"Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги Америка Қўшма Штатлари бизни яқин тўрт йил ичида нима учун жазолайди, деган саволга жавоб топди

Виктор Мараховский
Бу - гарчи тўғридан-тўғри бўлмаса-да, аммо жуда тушунарли жавоб. Агентлик мутахассислари олти ой давомида ўнлаб америка ОАВларида чоп этилган мақолалар бўйича ("Саккизоёқ 3" коди билан) тадқиқотлар ўтказдилар, унда бизнинг давлатимиз номи ҳам келтирилган.

Хулоса: Америка медиа-соҳасида (демакки америка сиёсатида ҳам) бизнинг сиз билан мавжудлигимиз контексти энди анча ойдинлашди (ва шунинг учун Америка сиёсати учун) аниқ. Шунингдек, унда бизга қандай роль ажратилгани ҳам.

Демакки, бизга бўладиган, Россияга нисбатан кутилаётган тахминий муносабатлар ҳам тушунарлидек.

Яхши хабар: америка ОАВлари бизни эслашади, яхши кўришади, ва ҳатто 2016 йилгидан, яъни "руслар борасидаги жазава" ўз чўққисида бўлган вақтдагиданда кўпроқ эсга олишар экан (эсга олишлар чорак кўрсаткичга ортган).

Нохушроқ хабар: ўтган йилги обзордан тахминан бир йил ўтиб ҳеч вақо ўзгарган эмас.

Жорий йилнинг 1 августидан 15 ноябрига қадар Россия ҳақида чоп этилган 1227 мақола орасида — нольтаси позитив ёзилган. Нейтрал, дея баҳолаш мумкин бўлган мақолалар ("йўқ, руслар Трамп ғалабаси ҳақидаги заҳарли хештегни ишга туширмади", "йўқ, руслар сайлов натижаларига таъсир кўрсатишмади"; "руслар сайловларга аралашувини инкор этишмоқда" каби), - 46 та, ёки умумий ҳажмдан тўрт фоизни ташкил этади.

Қолган 96 фоизи — бу ҳаттоки такрорий эмас, балки мақсадли аудиторияга бир хил мантрани аҳмоқона тарзда сингдиришдан иборат: руслар сайловларга аралашишмоқда, руслар ижтимоий тармоқларда сизнинг онгингизни бузмоқда, руслар Трамп учун, руслар фейкларни тарқатишмоқда.

Габриэлнинг Россия АҚШ сайловларига аралашмаслиги ҳақидаги сўзлари ортида нима турибди? Германияда Россия АҚШда ўтказилган 2016 йилги сайловларга аралашмагани ҳақида гапира бошлашди. Sputnik радиоси эфирида сиёсатшунос Юрий Почта немислар Қўшма Штатлар томонидан, шу жумладан ўз номларига ҳам қарши айтилаётган айбловларнинг асоссизлигини тан олишни бошлашгани ҳақида таъкидлади.

Ушбу сингдиришлар шу даражада умидсиз ва зерикарли эдики, бу ерда ҳатто ҳазм этиладиган нарсанинг ўзи йўқ эди: кабинетларда ёки масофадан иш билан банд бўлган, ўз ҳаётида ҳеч нарса билан ҳақиқатда қизиқмайдиган журналистлар ва муҳаррирлар ўтиришар, улар ҳафтасига беш марта (мисол учун CNN — 106 кунда 570 та мақола чоп этган) қуйидагилардан бизни хабардор этиш учун оғиз очишарди:

— Путин ўз броси Трампни бизнинг сайловларга аралашиш учун қўллаб-қувватлаш ҳақида орзу қилмоқда,
— Россия сайловларимизни синдиришга ҳаракат қилишда давом этмоқда,
— Россиялик троллар аудиторияга таъсир кўрсатмоқда,
— Ижтимоий тармоқлар рус хакерлари ва троллар фаолиятини лозим тарзда назорат қилмаяпти,
— Трамп учун овоз бериб, сен соядаги қора лорд Путиннинг кўрсатмаси бўйича овоз бермоқдасан.
Буларнинг барчасининг, табиийки Россияга нисбатан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва бўлмайди ҳам. Бу АҚШ медиа-ҳаётининг ички бир элементи - онги суст омма ва узлуксиз сайловлар цикллари кечадиган мамлакат.

Бу шундай бир давлатки, бу ерда ички душманлар бўйлаб зарба берадиган медиапушкаларнинг асосий вазифаси оммага узлуксиз равишда - бир хилдаги суггестив мантраларни, яқин қолган сайловларда қатнашиб, лозим бўлган номзодга овоз беришга даъват қилувчи (бу, агар ёдингиздан кўтарилган бўлса, демократия деб аталади) гипнос-мантраларни етказишдан иборат.

Икки минг йигирма иккинчи йил ушбу тетик демократияга фақат битта янгилик олиб келди: ижтимоий платформалар-гигантлар Facebook ва Twitterда ўз назоратида бўлган медиа-майдонни демократлардан бўлган номзод Жо Байден фойдасига цензура қилди.

Яъни:

— Трампни "бузғунчи мафияга қарши курашувчи" сифатида улуғлайдиган коллектив онгларни бостириш (Qanon тақиқига қаранг) - бунда Трамп Путиннинг қўғирчоғи ва оқ ирқчилар ҳомийси сифатида иблисона бир қиёфада гавдалантирилди,

— Трамп ҳар сафар оғиз очганида "ижтимоий тармоқлар томонидан жалб қилинган мустақил экспертлар" томонидан унинг гаплари ёлғон сифатида баҳоланган тақдирда, уни мум тишлашга мажбурлаш (19 октябрдаги маълумотларни топишга муваффақ бўлдим: Трамп 65 марта "мум тишлатилган", аммо Трамп оғзини оммавий равишда ёпиш кўринишидаги ҳақиқий разолат ҳали олдинда эди),

— Байден ва унинг оиласи Украинада қандай ўйнаганлари мавзусига бағишланган энг мейнстрим матбуот суриштирувларини ҳам оғзини ёпиб ташлаш (бу ерда Twitter ва Facebook ўта натижадор бўлди — New York Postда ёритилган кичик-Байденнинг саргузаштлари ҳақида демократ-сайловчиларнинг каттагина қисми бехабар қолиб кетди).

Биз ахборот асри XXI асрнинг тоталитар державаси барпо этилиши саҳнасини кузатдик, ва у деярли кўз ўнгимизда тамом бўлди.

Медиа-майдонларга эгалик қилувчилар бир вақтнинг ўзида фантомларни реклама қилиб (масалан, худди ўша рус аралашуви, холбуки 5 ноябр куни АҚШ киберхавфсизлиги ва инфратузилма хавфсизлиги агентлиги бўйича раҳбари Кристофер Кребс айтганидек, умуман бўлмаган) , унга айтиладиган эътирозларни блоклашмоқда, демократларга берилган овозлар сеҳрли тарзда 14 миллион овозга кўпайиб, иккиланаётганлар овози йўқ қилинди ва худди ўша "ҳеч қандай алдашлар бўлмади, Трамп алдаяпти, трампистлар ҳам" ритмидаги гипнос-мантраларни илгари сурмоқда.

...Бу ерда нимани қайд этиш лозим?

Биз, албатта, АҚШ маъмуриятининг кейинги ҳаракатларига таъсир кўрсатишга қодир эмасмиз. Биринчидан, чунки Америкада "Россияпарастлар лоббиси" йўқ ва бўлмаган ҳам (айтганча, айниқса у ҳеч қачон республикачилар орасида бўлмаган: АҚШдаги "россияпараст" сиёсий арбоб аслида Демпартиядан президентликка маргинал номзод Тулси Габбард бўлган, у бизни жазолашга даъват қилмагани учун "рус активи" деган ном орттириб олганди).

Иккинчидан — ва энг асосийси — биз битта оддий нарсани ёдда сақлашимиз керак: мана ўн йилдирки АҚШ элитаси (сиёсий, медиа, ва бошқа исталган) Россия ҳақида ҳеч вақо билмайди. Американинг ҳеч бир сиёсатчиси бизнинг заҳарли мамлакатимизга келишмайди, уларнинг ҳеч бири Москва, Питер, Екатеринбург, Сибирь ва Камчаткани кўрмаган; уларнинг ҳеч бири руслар билан учрашмаган, албатта, БМТда тайёрлаб қўйилган навбатдаги ўзаро "батлл"ларда иштирок этадиган рус дипломатларидан ташқари; Россия ҳақидаги барча маълумотлар уларга, ҳар сафар Путин томонидан заҳарланадиган ва мўъжиза туфайли омон қоладиган трансмиллий сиёсий-лесбиянкалар ва ўта бадқовоқ мухолифатлардан иборат патологик кадрлар орқали етказиб турилади.

Аммо, буларнинг барчаси ҳам улар эътибори перифериясида: барча асосий душманлар уларнинг ўз миллати ичида мужассамлашган ва айнан уларни биринчи ўринда забт этишади.

Бундаги яхши хабар нимада дейсизми?

Юқорида санаб ўтилган сабабларга кўра бизнинг давлатимизга қарши кураш ва жазолашнинг аллақандай ноёб методлари қўлланилади, дея ўйламаслик лозим.

Исталган бир мамлакатга аниқ ва мақсадли ҳаракатларни қўллаш учун уни билиш талаб этилади. Қандайдир отишмада олий даражадаги боссни ўлдиришга ҳаракат қилганлар, билишадики: буни узоқ ўрганишсиз амалга ошириш мумкин эмас.

Хуллас: гап АҚШ Россиянинг оғрийдиган жойига зарба беришга унчалик қодир эмаслигида ҳам эмас (отиладиган нарсанинг барчаси кўп йиллар олдин отилиб бўлинган). Ҳаммаси бунданда ёмонроқ: улар ҳаттоки бизнинг мамлакатга зиён етказиш масаласида ҳақиқатан диққатни жамлашга қодир эмас.

Биттагина оддий сабабга кўра: айни вақтда у ерда ички оппонентларни ўз асосий рақиби сифатида кўрувчи медиа-сиёсий олигархия ғалаба қозонди.

Бу эса, ушбу фонда қуйидагиларга босим ўтказиш лозимлигини англатади:

— "янги тенглик" ни рад этадиган диний консерваторларга, яъни девиант озчиликларнинг сўзсиз имтиёзли позициясини;
— ўзининг бекаму-кўстлиги ва уларнинг оқланган ҳаёт тарзи ҳақидаги тасаввурлари учун оқ танли эркакларни;
— "яшил" энергетика фойдасига анъанавий энергетикага, —
олдиндан шуни айтиш жоизки, Россия таҳдиди ҳақидаги фантом маргинал сифатида қаралади. Ва шовқинли, аммо самарасиз методлар билан ғолиб чиқиши керак.

Аммо бу Россиянинг "Шимолий оқим - 2" каби макролойиҳаларига ҳеч нарса хавф солмаётганини англатмайди. Аммо, ушбу таҳдид кучаймоқда, деб таъкидлаш учун ҳам ҳеч қандай асос йўқ.

Бизни, табиийки, яхши кўришмайди (ҳатто, нафратланишади, деб айтиш мумкин — ахир ҳар не рўй берганда дунёдаги гегемонни ярим соат ичида йўқ қилишга қодир бўлган коинотдаги ягона давлатдан нимани ҳам кутиш мумкин).

Аммо давлатнинг тоталитар тузилмаси, у "раҳнамо" ёки "демократик" бошқарув шаклига эга бўлсин, нормал ҳолатдаги давлат тузилмасидан шуниси билан фарқ қиладики, у ҳамиша бош душманларни ўз ичида излайди ва топади.

Шундай экан, барчамиз сабрли бўлишимизга тўғри келади.

Ёки, попкорн, ёки бўлмаса семичка оволинг.

1198
Национальная валюта Узбекистана — сум

Пенсия таъминотига доир қонун лойиҳаси тайёрланди

314
Молия вазирлиги “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартишлар киритишга доир ҳужжат тайёрлади.

ТОШКЕНТ, 2 дек — Sputnik. Молия вазирлиги “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартишлар киритиш ҳақида Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳасини тайёрлаб, умумий муҳокамага қўйди.

Лойиҳанинг асосий мақсади - “Ногиронлиги бўлган шахсларнинг ҳуқуқлари тўғрисида” 2020 йил 15 октябрдаги қонунига асосан, “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги қонунида белгиланган “ногирон” деган атамани “ногиронлиги бўлган шахс” атамасига алмаштириш.

- меҳнат қобилиятини йўқотган ногиронлиги бўлган шахсга меҳнат қобилияти тикланганлиги ёки узрсиз сабабларга кўра қайта кўрикдан ўтишга келмаганлиги оқибатида пенсияси тўхтатиб қўйилиб, беш йилдан муддатдан сўнг шахсни такроран ногиронлиги бўлган шахс деб эътироф этилганида, амалда бўлган қонунчилик талабларидан келиб чиқиб ногиронлик пенсиясини тайинлаш.

- пенсионернинг вафоти муносабати билан унинг вафот этган ойдаги пенсия пулини оила аъзоларига тўлиқ миқдорда тўлаш.

Таъкидланишича, қонун лойиҳасининг қабул қилиниши Давлат бюджетидан ҳамда Молия вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Пенсия жамғармасидан йилига 4,4 млрд сўм қўшимча маблағ талаб этилади.

314