Олимпиада-80 учун Москвада стадионлардан ташқари яна нималар қад ростлаган

319
1980 йилда Москвада нафақат улуғвор, ўта замонавий спорт мажмуалари, балки кўплаб тегишли инфратузилма объектлари ҳам фойдаланишга топширилган.

Олимпия шаҳарчаси: баланд девор ортидаги жаннат

Москванинг жанубий-ғарбий қисмида спортчилар учун махсус шаҳарча қуриш тўғрисида қарор 1974 йилда, Халқаро Олимпия қўмитаси СССРга ўйинларни ўтказиш ҳуқуқини берганида қабул қилинди. Москвадаги мавжуд меҳмонхоналар спортчилар ва сайёҳлар оқимига бардош бермаслиги аниқ эди. Ҳатто ўндан ортиқ меҳмонхоналар ва меҳмонхона мажмуаларини қуриш тўғрисидаги қарор ҳам вазиятни енгиллатмади. Олимпия шаҳарчасининг қурилиши 1977 йилда бошланди.

Дастлаб, бўлажак спорт шаҳарчаси учун бир нечта лойиҳалар кўриб чиқилди. Улардан бирига кўра, Москва меҳмонлари учун уйлар юмалоқ шаклда бўлиши керак эди. Шунингдек, Олимпия шаҳарчасини жойлаштириш СССР пойтахтининг шарқида Измаилово туманида режалаштирилган эди. Бироқ, шаҳарчани жанубий-ғарбда, “Лужники” спорт мажмуасига яқинроқда қуришга қарор қилинди. Шунингдек, бинолар билан тажриба ўтказмасликка ва уни стандарт ҳолда қуришга қарор қилинди. Бўлажак Олимпия шаҳарчаси ўрнида учта қишлоқ аҳоли пункти жойлашган эди - Тропарёво, Никулино ва Никольское. Ушбу қишлоқларнинг ёғоч уйлари бузиб ташланди. Тропарёвода фақатгина қишлоқ ибодатхонаси омон қолди.

Олимпийская деревня в Москве
© Sputnik / Виталий Савельев
Олимпийская деревня в Москве

“Олимпия шаҳарчасининг ўзи ўша йиллар учун одатий кичик даҳа эди, - дейди тарихчи Амирам Григоров. - Аммо айрим истаснолар билан. Уйлар барча жиҳозлари - мебеллар, телевизорлар, светильниклар билан бирга фойдаланишга топширилган. Баланд спортчилар - баскетболчилар, волейболчилар – учун махсус одатдагидан узунроқ кроватлар ўрнатилган”.

Ҳаммаси бўлиб қирққа яқин бино қурилган. Улардан ўн саккизтаси ўша пайтлар учун улкан 16 қаватли турар-жой мажмуалари бўлган. Дирекция, маданий марказ, савдо маркази, тўрт минг кишига мўлжалланган ошхона ва машғулотлар базаси учун алоҳида бинолар жиҳозланган. Кейинчалик Дирекция биноси концерт залига эга маданий марказ - Москва мудофааси музейи бўлиб қолди. Ошхонанинг биноси бир мунча вақт автоматик телефон станцияси бўлди, кейинчалик у бузиб ташланди.

“Шунингдек, Олимпия шаҳарчасида доим ишлайдиган фаввора кўзда тутилган эди, - дейди Амирам Григоров. - Аммо уни тугатишга улгишмади ва у ишга туширилмай қолиб кетди. Ҳатто Олимпиададан кейин ҳам. Фаввора Олимпия шаҳарчасининг марказида жойлашган эди. Унинг атрофида магазинлар, дискотека ва кафе бор эди. Бу кафега кириш пуллик бўлиб, унга кириш ўша пайтда жуда баланд ҳисобланган икки рублни ташкил этган. Бироқ, унга киришга пул тўлаган меҳмон “Воронеж-2” ускунасида тайёрланган икки дона сут коктейлини бепул оларди.

Олимпийская деревня в Москве
© Sputnik / Федосеев
Олимпийская деревня в Москве

Совет фуқароларининг аксарияти учун Олимпия шаҳарчасига кириш тақиқланган эди. У девор билан ўралган, назорат пунктида эса қаттиқ назорат ўрнатилган.

“Олимпия шаҳарчасининг спорт ахборот хизмати ходимининг хотиралари сақланиб қолган, - дейди Амирам Григоров. - Спортчилар келмай туриб, совет фуқаролари камёб маҳсулотларга тўла ошхонада тушлик ва кечги овқат қилишлари мумкин эди. Ассортиментда краблар, йогуртлар, қадоқланган шарбатлар бор эди. Буларнинг барчаси бир марталик идишларда бериларди. Олимпия шаҳарчасининг ишчилари пластик қошиқ ва пичоқларни сувенир сифатида уйларига олиб кетишарди. Улгиганлар ўша пайтга энг зўр ҳисобланган стоматологларга кўриниб олишган – улар импорт материаллари билан ишлаган. Магазинларда ҳаридлар фақат спортчиларга руҳсат этилган”.

Олимпия шаҳарчасида доим совет эстрада юлдузлари концертлар бериб туришган. Барлар ҳам совет одамларининг тасаввурини ҳайратга солган. У ерда виски ёки қуруқ мартини татиб кўриш мумкин эди.

“Космос” меҳмонхонаси: совет юқори технологиялари

ВДНХнинг асосий киришига яқин жойлашган, Мир шоҳкўчасидаги ҳашаматли меҳмонхона Олимпиададан бир йил олдин очилган. Унинг 1979 йил 18 июл кунги очилиш маросимида халқаро миқёсдаги супер юлдуз Джо Дассен чиқиш қилди. Дарҳақиқат, ўша йилларда СССР учун “Космос” меҳмонхонаси ақл бовар қилмайдиган ҳодиса бўлди. Меҳмонхона Югославия қурувчилари томонидан француз лойиҳасига асосан қурилган.

“Совет амалиётида биринчи марта бинода уч камерали ойна пакетлари пайдо бўлди, - дейди архитектура тарихчиси Анна Броновицкая. – Бутун фасад бўйича сенсорлар тизими бино қисмлари ва хоналардаги ҳароратни бошқарган. Ундан ташқари меҳмонхонада тоза чойшабларни етказиб берувчи симли тизим ишлаган, биринчи бор калитлар ўрнига карталар пайдо бўлди. Дарвоқе, ушбу карталар ёрдамида меҳмонхона ичида тўловларни амалга оширса бўлар эди. Совет Иттифоқида биринчи боулинг ҳам шу ерда ишлаган”.

Гостиница Космос на проспекте Мира
© Sputnik / Илья Питалев
Гостиница "Космос" на проспекте Мира. На переднем плане — монумент "Покорителям космоса" (1964)

Бино ярим доира шаклига эга бўлиши бежиз эмас, халқ орасида у “ярим стакан” деб номланган. Дастлабки режага кўра, меҳмонхона ВДНХнинг ярим доира шаклидаги кириш қисмини акс эттириши керак эди.

“Бироқ, меҳмонхонани кўргазма қаршисига қуришнинг иложи бўлмади, - дейди Анна Броновицкая. – Жануб томондан бу майдон 1935 йил Бош режасига асосан қурилган Космонавтлар кўчасига тиралган. Космосни эса “Мир” шоҳкўчасига зичлаштириш режасидан воз кечилди. Шунинг учун бино ёнбошга жилдирилди, бу билан ортидан симметрия чизиғини ҳам тортиб кетди.

Измайлово: бой тарихга эга гигант

1980 йилда, Олимпиада учун маҳсус, дунёдаги энг йирик меҳмонхона мажмуаларидан бири “Измаилово” очилди. Қурилиш етти йил давом этди. Меҳмонхона мажмуасининг сиғими беш минг хонани ташкил этади.

“Меҳмонхона ўша пайтлар учун ҳашаматли бўлган. Бу жуда жиддий функционализмдир. Тан олиш керакки, “Измайлово” меҳмонхоналари ўзининг юқори сиғимлилиги билан жуда катта катта ёрдам берди. Олимпиада пайтида у ерда бутун бошли делегациялар жойлашган”, - дейди Амирам Григоров.

Гостиничный комплекс Измайлово
© Sputnik / Валерий Шустов
Гостиничный комплекс "Измайлово"

90-йилларда деярли бутун меҳмонхона мажмуаси Черкизовский бозорига хизмат кўрсатиш билан шуғулланди. Хоналар омборлар ўрнига ишлатилди. Вазият савдо дўконлари ёпилгандан кейин ўзгарди. Энди “Измаилово” меҳмонхона мажмуаси бинолари турли мулк эгаларига тегишли. Уларнинг барчаси меҳмонхона сифатида ишлашни қайтадан бошладилар.

Марказий сайёҳ уйи: айёр осмонўпар бино

Олимпиада-80 учун Олимпия шаҳарчаси яқинида Москвадаги энг баланд меҳмонхона - Марказий сайёҳ уйи барпо этилди. Ленинский шоҳкўчасининг жанубий-ғарбий чеккасида, баландлиги 138 метр, 35 қаватли осмонўпар қурилди.

“Меҳмонхона нафақат қаватлари бўйича энг катта бўлган, - дейди архитектура тарихчиси Анна Броновицкая, - Унинг стилобати (ертўла қисми - таҳр.) ҳам Москвадаги энг узун бўлиб 128 метрни ташкил этади. Стилобат шоҳкўчага парралел тушган, лекин меҳмонхона минораси 45 даража бурчакка бурилган”.

Тарихчининг сўзларига кўра, бу ташқи эффект учун эмас, балки амалий сабабларга кўра қилинган. Минора деразалари “шимол-жануб” ўқига йўналтирилган, бу меҳмонларни эрталаб ёки кечқурун деразадан қиздирган қуёшдан холи қилган.

“Бинонинг тепасидан томоша қиладиган ҳеч нарса бўлмаган, - деб тан олади Броновицкая. – Айнан Тропарёво Эльдар Рязановнинг “Тақдир ҳазили ёки қушдай енгил бўлинг” фильмида зерикарли, одатий қурилиш намунаси сифатида кўрсатилиши бежиз эмас. Аммо баландикда барибир нафас бўғилган. Шунинг учун архитекторлар бундай хавфли қадамга бориб, энг юқори қаватида ресторан жойлаштиришди”.

Центральный дом туриста на Ленинском проспекте в Москве
© Sputnik / Виталий Карпов
Центральный дом туриста на Ленинском проспекте в Москве вечером

“Катта очиқ пандус машиналарга тўғридан-тўғри иккинчи қаватга, рўйхатдан ўтиш жойига кириб боришга имкон берган, - дейди Анна Броновицкая. - Аммо Олимпиададан кейинла пандус ёпилди ва бошқа ишламади. Хоналар ўта содда эди – мисол учун, хоналарда ванналар йўқ эди. Аммо шунга қарамай, кинотеатр, концерт ва спорт зали, кафе, барлар, ресторанлар, кутубхона, бассейн ўрнатилган эди”.

2009 йилда Марказий Сайёҳ Уйи реконструкция қилинди ва ҳозирда жуда қулай жойга айланди, шу билан у Совет индивидуаллигидан холи бўлди.

Матбуот маркази: Кўринмас симметрия

ХХ асрнинг 70-йилларининг охиригача Зубовский бульваридаги “Садовое” айланси замонавий бинолар билан қурилмаган эди. Ҳудуда “Провиантские склады”нинг етарлича катта биноси (ҳозирги Москва музейи) ҳукмронлик қилган. Олимпиада матбуот марказининг биноси жуда замонавий (1980 йил меъёрлари бўйича) қурилган. Мамлакат обрўси кўп жиҳатдан журналистлар учун қулайликларга ҳам боғлиқ эди.

Журналисты во дворе здания Главного пресс-центра XXII летних Олимпийских игр на церемонии открытия пресс-центра
© Sputnik / Владимир Акимов
Журналисты во дворе здания Главного пресс-центра XXII летних Олимпийских игр на церемонии открытия пресс-центра. Зубовский бульвар, дом 4

“Кабинетлар энг замонавий техникалар билан жиҳозланган (замонавий ёзув машиналари), - дейди архитектура тарихчиси. - Жонли эфир телемониторлари, қулай конференц-заллари, иш учун қулай жойлар, кафе, ресторанлар жойлаштирилди. Кўплаб москваликлар орзу қилган афсонавий валюта бари фаолият юритган. Шунингдек бу ерда Москвадаги энг катта фотолаборатория жойлашган эди, почта, телеграф, телетайп ва факс ишлаган”.

Дарвоқе, Зубовский бульвари, 4-уйдаги бино “Провиантские склады” билан бирга ягона ансамблни ташкил қилади, буни кўпчилик пайқамайди. Агар улар пастга қараб кенгаядиган уч ёпиқ ҳажмни ифодаласа, унда матбуот маркази биносидан бу ҳажмлар ҳудди ички ҳовлиларни ташкил этгандай ташқарига чиқарилиб туради.

“Матбуот марказининг ўз меросхўри бўлган, - дейди Анна Броновицкая. - Бинога Олимпия ўйинларидан сўнг дарҳол Совинформбюронинг ҳуқуқий вориси ва СССРнинг асосий халқаро жарчиси бўлган “Новости” Ахборот Агентлиги (АПН, Агентство печати "Новости"-таҳр.) кўчиб ўтди. Агентлик омад кулиб боқди. 70-йилларнинг бошларида уни янги ўзлаштирилган чекка жойларга – Ленин шоҳкўчаси ва Обручев кўчаси кесишмасига кўчиришмоқчи эдилар. Табиийки, бу ҳар бир халқаро журналист ишлашни орзу қилган агентликнинг обрўсига тўғри келмайди”.

В одном из помещений пресс-центра. Зубовский бульвар, дом 4
© Sputnik / Владимир Акимов
В одном из помещений пресс-центра. Зубовский бульвар, 4

Ҳозирда бу бинода "Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги жойлашган бўлиб, унинг муҳим таркибий қисми Sputnik агентлиги ҳисобланади.

Здание Международного информационного агентства Россия сегодня на Зубовском бульваре в Москве
© Sputnik / Владимир Трефилов
Здание Международного информационного агентства "Россия сегодня" на Зубовском бульваре в Москве

Халқаро савдо маркази: Совет-Америка биноси

1980 йилда Совинцентр биноси очилди, ҳозирда у Халқаро савдо маркази деб аталади. У америкаликлар билан биргаликда қурилган. АҚШдан Владимир Лениннинг ўзи билан шартномалар тузган миллиардер Арманд Ҳаммер чиққан. Меъморлар гуруҳини Москва бош меъмори Михаил Посохин бошқарган. Америка томонидан ўз офис ва меҳмонхона бинолари билан таниқли Welton Becket компанияси чиққан.

"Ушбу компаниянинг портфелида юқори даражадаги диққатга сазовор жой - Флорида штатидаги Disney World меҳмонхонаси бор эди, - дейди архитектура тарихчиси Анна Броновицкая. – Айнан Арманд Ҳаммер бўлажак қурилиш учун жой танлаган бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас. Бу Краснопресненская соҳилидаги темир йул ҳовлиси эди. Шу ернинг ўзида, дарёнинг нариги бетида, 1926 йилда Ҳаммернинг ўзи асос солган қалам фабрикаси жойлашган”.

Қурилиш Совет ва Америка қурувчилари томонидан амалга оширилган.

Центр международной торговли и научно-технических связей с зарубежными странами на Краснопресненской набережной
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
Центр международной торговли и научно-технических связей с зарубежными странами на Краснопресненской набережной

“Халқаро савдо марказининг лойиҳаси ўша пайтда Москвадаги аксарият бинолардан кўра яхшироқ амалга оширилган, - деб таъкидлайди Анна Броновицкая. – Қиммат импорт материалларига палапартиш муносабатда бўлишга ҳеч қанақасига йўл қўйилмаган. Пўлат каркас, ёнғинга чидамли қоплама панеллар, алюмин боғловчилар ва қорайтирилган ойналар – буларнинг ҳаммаси Москвада биринчи бор пайдо бўлган.

Совинцентр ўша пайтда мисли кўрилмаган ҳодиса бўлди. Йигирма қаватли минорада хорижий компанияларнинг ваколатхоналари жойлашган эди. Унинг ёнига 600 хонадан иборат меҳмонхона, шунингдек Москвада доимий истиқомат қилган чет элликлар учун апартаментлар мажмуаси қурилган эди. Кўплаб хорижий оммавий ахборот воситалари вакиллари Олимпиада кунларида айнан шу мажмуада жойлашишган.

319
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)
Американские военные на юго-востоке Афганистана

Афғонистон: толибонлашувдан сўнг америка оккупацияси жаннатдай кўринади

532
(Янгиланган 19:21 08.08.2020)
Афғонистон учун янги тинчликка эришиш осон кечмаяпти. Америкаликларсиз, жанглар ва террорчилик актлари билан рўй бермоқда бу. Бу тинчлик янги қуролли можаролар манбаига айланиш ва минтақадаги қўшниларнинг тинч ҳаётига раҳна солиш билан таҳдид қилмоқда

Афғонистондаги реал ҳолат тинчлик битими ҳақидаги декларацияларга мос эмас. АҚШ билан ушбу битимни имзолаганидан кейинги беш ой вақт давомида "Толибон"* Қобул билан ўт очишни тўхтатиш борасида келишувларга эриша олмади. Жангарилар янги аҳоли пунктларини ўз назоратига олишга уринмоқда, қатор провинциялардаги армия ва полиция блокпостларига, ҳарбий база ва полиция бўлинмаларига тез-тез ҳужум уюштирмоқда. Август ойи бошида 37 нафар ҳарбий хизматчи ва полициячилар, 61 жангари ва 43 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлишди.

Шимолий Боғлан провинциясида 5 август куни йўлга яқин жойдаги мина портлаши оқибатида 12 киши ҳалок бўлди. Бир кун ўтгач, Боғлан-Саманган шоссесида толиблар иккита бензовозни ёқиб юборди, еттитасини эгаллаб олди ва ичидаги ёқилғисини Пули-Хумрида литрини 20 афғонийдан пуллади. Бу "бизнесга" ҳатто бир вақтнинг ўзида афғон хавфсизлик кучларига қарши олиб борилаётган ва фақатгина Қандаҳор ҳамда Ғазнида муваффақиятга эришилган жанглар ҳам ҳалал бера олмади.

"ИД" жангарилари ҳам "иккинчи нафас" очилганини ҳис қилдилар – Жалолободдаги қамоқхонага уюштирилган ҳужум оқибатида (шарқий Нангархар провинцияси) 2 август куни 29 киши ҳалок бўлди (10 террорчи шулар жумласидан) 800 нафар маҳбуслар - ИД аъзолари, толиблар ва оддий жиноятчилар қочиб кетди.

Тинчлик сари қўйилаётган қадамлар жуда кичик. Афғонистондаги ҳибсга олинган ва асирдаги куч тизимлари вакиллари ўртасида кечган мураккаб ва турлича шарҳ бериш мумкин бўлган ўзаро алмашув деярли якунланди. Озод этилган хавфсизлик кучлари вакилларининг умумий сони 1005 кишига етди, қамоқхоналардан 4750дан зиёд толиблар қўйиб юборилди. Озодликка чиқарилган жангарилар жанговар ҳаракатларга қайтмаслик ҳақида мажбуриятга имзо чеккан эди, аммо аксарияти берган ваъдасини бузди ва яна қўлига қурол олди.

Афғонистон президенти Ашраф Ғани толиблар рўйхатидаги 400 та энг ашаддий террорчиларни қамоқлардан озод этишдан бош тортди ва бу муаммони халқ билан муҳокама қилишни таклиф қилди. Аммо "Толибон" ҳаракати 5 август куни ҳукуматнинг Лойя Жирги (халқ вакиллари йиғини)ни ўтказиш қарорига қарши чиқди. Гўёки бу йиғин ҳуқуқий мақомга эга эмас ва "оккупация тугаганидан сўнг" афғон халқини тақдим этолмайди. Шу тариқа, толиблар ўзини мамлакат конституцияси ва жиноят кодексидан устун қўйиб, сўнгги инстанциядаги ҳақиқатга даъво қилмоқдалар, Кобулдаги "коллаборацион" ҳукуматнинг ноқонунийлигини таъкидламоқдалар. АҚШ эса буларнинг барчасига "қўлни ювиб, қўлтиққа артган".

Қайноқ шимол

Афғонистон шимоли нотинч. Тожикистон ва Ўзбекистонга туташ шимолий провинция бўлган Балх июл ойи охирида ҳукумат кучлари ва толиблар ўртасида жанговар ҳаракатларнинг авж олиши сабабли энг хавфли ҳудудга айланди. Афғонлараро ноаниқ ички жараёнлар фонида Душанбе афғон-тожик чегарасидаги вазият кескин тус олганини қайд этмоқда. Бу ерга ўнлаб, шу жумладан, тожикистонлик жангарилар тўпланмоқда.

Президент Эмомали Рахмон ҳатто Тоғли-Бадахшон автоном вилоятидаги чегара ҳудудини мустаҳкамлаш топшириғини берди. Тожикистон шерик-давлатлар ва халқаро ташкилотлар билан тожик-афғон чегарасидаги хавфсизлик масалаларини мунтазам муҳокама қилади.

Воқеалар мантиғи шундан иборатки, борди-ю ғалаба толиблар томонида бўладиган бўлса - АҚШ билан келишув шартларига биноан - қўшни Марказий Осиё давлатларидан бўлган жангарилар Афғонистондан чиқариб юборилиши мумкин. Тайёргарликдан ўтган юзлаб жангариларнинг Тожикистон ва Ўзбекистонга қайтиши вазиятни радикаллаштириши ва издан чиқариши мумкин. Бу сингари сценарийларни фақатгина ҳамкорликдаги уринишлар билан, ОДКБ (КХШТ) ва Россияни жалб этган ҳолда тўхтатиш мумкин бўлади. Хўш, кейин-чи?

"Толибон" даставвал халқ иродаси маҳсули эмаслиги, балки Покистоннинг очиқ конфигурация лойиҳаси эканлигини ва у Тожикистон, Ўзбекистон ва бошқа қўшни давлатлар ҳудудларига "Марказий Осиё баҳори" ни трансляция қилиши мумкинлигини тушуниш муҳимдир. "Толибон" ташқи ўйинчилар учун уруш ва қирғин учун қулай воситадир. "Толибон" жангарилари - ташқи ўйинчилари учун қулай уруш ва бузиш воситасидир. Таркиби ва қарашлари жиҳатдан ушбу ранг-баранг террористик уюшманинг халқаро маънода қонунийлаштирилиши ўта хавфли.

Ҳатто "Толибон"нинг Қўшма Штатлар томонидан маъқулланган иккинчи бор ҳокимиятга келиши ҳам афғон халқи ва қўшни давлатлар учун - диний экстремизмдан тортиб, наркотрафик ва қуролланган терроризмгача бўлган маънода (бу уюшма асосидир) доимий таҳдид манбаи бўлиб қолади.

32 миллион аҳоли учун Афғонистоннинг "толибонлаштирилиши": дунёвий илм ва маданият, телевидение ва кинотеатрларнинг таъқиқланиши, аксарият мактаблар ва университетларнинг ёпилиши, конституциянинг шариат судларига алмаштирилиши, аёлларнинг ижтимоий ҳаётдан чегараланиши, ўрта асрларга хос бўлган оммавий қатл ва йўл қўйилган кичик бир тартибсизлик учун қўл-оёқлар ампутациясининг кенг жорий этилиши демакдир (1996 йилда толиблар ҳокимиятни қўлга олганида худди шундай бўлган).

Ёвузлик маскани

Умуман олганда, "Толибан" ўз ғалабасида шубҳаланган эмас, ва қонуний афғон ҳукуматини "тозалаб ташлашга" тайёр. Толиблар етакчиси Мавлави Хибатулла Охундзода ўтган ҳафтада: "Бизнинг жиҳодимиз босқинчиликни тугатиш ва Афғонистонда соф исломий ҳукуматни яратиш учун бўлган ва шундай бўлиб қолади", дея қайт этди. Шу боис, АҚШ ва халқаро ҳамжамият "муаммолар яратишда давом этишни бас қилишлари" шарт.

Ўта дағал баёнот бу. Аммо агар муаммоларга назар соладиган бўлсак, бугунги кунда толиблар ҳукмронлиги остида 15 миллионга яқин киши яшаб келмоқда, бу Афғонистон аҳолисининг деярли тенг ярмига тенг. Бу одамлар эрталаб уйларини тарк этаётганларида, тирик қайтиш-қайтмасликларини билмайдилар. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Гиёҳванд моддалар ва жиноятчилик бўйича бошқармаси (UNODC) маълумотларига кўра, 2017 йилда Афғонистонда афюн ишлаб чиқариш 87 %га ошди ва тўққиз минг тоннани ташкил қилди, Америка ҳарбий кучлари мавжуд бўлган даврда эса гиёҳванд хом-ашё ишлаб чиқариши 40 баравар ортди, афғон опиуми контрабандасининг йиллик ҳажми 3 миллиард долларга баҳоланади.

 

Буларнинг барчасига қарамай, "Толибон" мафкураси, режаси ва дастурларини баҳам кўрмасдан туриб, қандай қилиб толиблар билан тинчликка эришиш мумкин? Аввалроқ, Sputnik агентлигига берган интервьюсида, Афғонистон Сенати раисининг биринчи ўринбосари Муҳаммад Алам Исидёр: "Афғон халқи учун Афғонистонда толиблар - бу террорчи уюшма эканлигини тушуниш жуда муҳим. Ва биз учун толибларнинг исталган давлат томонидан қўллаб-қувватланиши номаъқбулдир... Биз учун "Толибон" ва "Ислом давлати" террористик уюшмалари ўртасида қандайдир муҳим фарқ йўқ. 

Нуфузли афғон сиёсатдори ва мужоҳидлар ҳаракати фахрийси Изидёр шунингдек, "Толибон"ни бевосита ёки билвосита қўллаб-қувватлаш нотинчлик Марказий Осиёдаги қўшни давлатларга кўчиши учун замин яратишини таъкидлади.

Ақл-идрок билан берилган баҳо бу. Афғонистонда ҳеч нарса ўзгарган эмас. Америка ўзининг террорчилар билан кечган узоқ йиллик жанговар ҳаракатлари режасини Пентагон бўлинмаларининг тезкор ва хавфсиз эвакуациясига (дунёни сув босса - ўрдакка не ғам қабилида) трансформация қилди, холос. Яқинда АҚШ Афғонистоннинг Гилменд, Урузғон, Пактика ва Лагман провинцияларида яна бешта ҳарбий базасини ёпди. Афғонистондаги америка қўшинлари сони тез фурсатда 4 минг кишигача қисқаради ва 2021 йилнинг май ойида бирорта аскар қолмайди. Энди президент Доналд Трамп администрацияси, Давлат котиби Майкл Помпеонинг сўзларига кўра, Афғонистондаги вазиятни нормаллаштириш учун Кремл кўмагига муҳтож. Бироқ, истиқболда нормаллашув юз бериши даргумон.

Россия Афғонистоннинг терроризм ва наркотиклардан ҳоли бўлган тинч, барқарор, мустақил ва иқтисодий жиҳатдан ривожланган давлат сифатида шаклланишига кўмаклашиш сиёсатини изчиллик билан олиб бормоқда. Толиблар ҳаракатларига нисбатан танқидий қарашларнинг йўқлиги РФ ва КХШТга аъзо бошқа мамлакатларнинг афғон йўналишидаги ҳаракатлари учун тўсиқ  бўлмоқда. Ҳатто Афғонистон ТИВ раҳбари Ҳаниф Атмар кеча: "Биз эрта босқичда ярашув тўғрисида ўйлашимиз ва ўшанда толибларга муносиб имконият беришимиз керак эди... Биз уларга ярашувнинг муносиб вариантини таклиф эта олмадик ва улар Афғонистонни тарк этишларини талаб қилдик. Бу ёмон сиёсат эди", дея "гуноҳкорона" баёнот қилди (эҳтимол, Ҳаниф Атмар "соф" ҳукуматдан ўрин олишни режалаштирмоқда).

Аммо шу билан бирга, КХШТнинг "Толибон"га нисбатан аксарият даъволари ҳеч қаерга йўқолган эмас. Ҳаракат қонуний ҳукуматга қарши қуролли зўравонликни эътиқод қилади, "Ал-Қоида"* билан симбиозни йўқотмайди, гиёҳванд моддалар савдосидан фойдаланади ва бу рўйхатнинг бошланишидир.

 

* – РФ ва қатор бошқа давлатларда таъқиқланган террористик уюшма.

532
Мавзу:
Афғонистон: 30 йил тинчлик илинжида

АҚШ қай тарзда Россия "пропагандаси ва сохта ахборот экотизими"ни фош қилди

573
(Янгиланган 20:01 07.08.2020)
Америкаликлар Россия дунё бўйлаб юритадиган "сохта ахборот кампанияси" тактик қопламини фош этди. Ростини айтганда, Давлат департаментининг ушбу ҳаракатлари америка аҳлига сохта ахборотни "едириш" ва бир вақтнинг ўзида ҳукуматдан мўмай пул ундиришга қаратилган

Сюрприз устига сюрприз

Шу кунларда АҚШ Давлат департаменти қошидаги Глобал ҳамкорлик маркази "Россия пропагандаси ва дезинформация экотизими асослари" ҳақида ҳисоботни эълон қилди. Асар муаллифлари ўз олдига Россия тактик ҳаракатларини фош қилишни мақсад қилиб олган, "токи бизнинг шерикларимиз, иттифоқдош ҳукуматлар, фуқаролик жамияти ташкилотлари, олимлар, матбуот ва бутун дунё бўйлаб жамоатчилик қўшимча таҳлилларни ўтказиб, дезинформация ва пропагандага коллектив жавобни кучайтиришсин", дея тушунтиради улар.

Бир қарашда, ҳаммаси пухта амалга оширилгандек - 75 саҳифалик матн, 313 та ҳаволалар, графика ва жадваллар. Мен бу тадқиқотни эринмасдан ғижжалаб ўқиб чиқдим.

У чиндан ҳам прогрессив эди. Мисол учун, ҳисоботда, Россия ҳукумати ОАВни ўз позициясини тарғиб қилишда фойдаланишга уриниши ҳақида ҳикоя қилинган (!) – шубҳасиз, бу Кремлнинг доҳиёна кашфиёти ва бошқа давлатлар ҳам шундай йўл тутишни ўрганишлари лозим.

Яна бир "кашфиёт" га кўра, Россия давлат оммавий ахборот воситалари (масалан, ўша "Звезда") томонидан эълон қилинган маълумотлар бошқа бир қатор нашрлар томонидан кўчирилади ва шундан сўнг интернет тармоғида ёйилиб кетади. Афтидан, муаллифлар Интернет тармоғининг ўзига хос хусусиятлари ва ахборот узатишнинг ҳозирги муҳитини (бунда ахборотни таҳлил қилиш ёки текшириш керак эмас, балки янгиликларни тезкор жойлаштириш ва просмотрлар (кўрилганлик миқдори) йиғиш керак) ўзлари учун энди кашф қила бошлаганлар .

Ҳисоботда келтирилган Россиянинг асосий ОАВлари ва уларнинг эгалари борасида берилган таърифлар ҳам ҳар қандай таҳлилчи учун бебаҳо аҳамиятга эга - нега десангиз, бундан келиб чиқяптики, давлатпараст каналлар, нашрлар ва Интернет сайтларини давлатпараст мафкурани ёқлайдиган одамлар бошқаради. Ана, холос!

Бундан ташқари, "рус тарғиботи экотизими"даги инглиз тилидаги унсурларда Ғарб ташқи сиёсий стратегияси нуқсонлари юзасидан Россия нуқтаи-назарини ёқлайдиган чет эллик муаллифлар ҳам ўз мақолалари билан чиқиб туришларини билиб, ҳайрон бўлдим. Ахир бу ғаройиб-ку!

Ва ниҳоят, тадқиқотчилар учун докладдаги марказий ғоя муҳим аҳамият касб этади: Москванинг дунёдаги муаммоларга нисбатан ҳар қандай қараши ва ушбу позициянинг ҳар қандай чоп этилиши сўз эркинлиги эмас, балки художўй Ғарб аҳолисининг онгини хиралаштирадиган рус пропагандаси ва ёлғонининг ашаддий намунаси ҳисобланади.

Албатта, айнан шу фикрнинг ўзиёқ ҳисоботнинг илмий қийматини туширади, деб айтиш мумкин эди - аммо ҳисобот ҳатто шу қийматга ҳам шунчаки эга эмас.

Моҳиятан олиб қараганда бу 75 саҳифанинг ҳаммаси - онг оқими ва оддий нарсаларнинг санаб ўтилишидан бошқа нарсамас. Уни чоп этишдан мақсад ҳам устки қопламни фош қилиш эмас, балки давлат котиби Майк Помпеонинг Глобал ҳамкорлик маркази молиялаштирилишини икки карра ошириш бўйича илтимосини моддий жиҳатдан мустаҳкамлаш эди. Бунда эса Россия ва бошқа давлатлар томонидан бўлаётган дезинформацияга қарши курашдан яхшироқ баҳона йўқ.

Бахт пулда

Шу боис, Россия сиёсатчилари ва экспертларининг ушбу ҳисоботга масхара ва жирканишнамо муносабатига ажабланмаса ҳам бўлади. Ҳисоботда келтирилган далиллар жиддий қабул қилинмади, аксинча, навбатдаги русофобик писанина, дея изоҳланди. Шу билан бирга, доклад муаллифлари уни нашр этиш учун етарли асосларга эга эканлиги ҳам қайд этилди.

Масалан, россиялик депутат Сергей Железняк шундай дейди: "Давлат департаментидаги русофобларнинг доклад кўринишидаги Россияга қарши алаҳсирашининг янги порцияси америкалик сиёсатчилар мамлакат ичи ва бутун дунёда содир бўлаётган воқеаларга муқобил қарашлардан қанчалик ваҳимага тушишларини яққол намоён этади". Ғарбдаги энг йирик ОАВлар билан таққослаганда RT ва Sputnikнинг пули камроқ - аммо улар ўша альтернатив (муқобил) позицияга эга.

Кимгадир ҳанузга қадар Ғарбда сўз эркинлиги бордек кўриниши мумкин, аммо бу ундаймас. (Аввало мафкуравий характердаги) қатор масалаларга кўра, америка ОАВлари совет газеталарини эслатади - улар ягона, сиёсий жиҳатдан тўғри нуқтаи-назарни трансляция қилади.

Ва айниқса - АҚШда қора танлилар ва сўллар томонидан уюштириладиган тартибсизликлар, америка тарихий мероси йўқ қилинишининг тўғрилиги, айбсизлик презумпциясига нисбатан беписандлик (қатор таниқли шахсларнинг харрасментда (бошқа ёки ўз жинси вакилларига нисбатан хиралик қилишда) айбланиб, таъқибга  олинишларини эслайлик), шунингдек, Россияни шафқатсизларча қоралаш акс этган бундай нуқтаи-назар Ғарб ўқувчиларининг меъдасига тега бошлади. Улар альтернатив нуқтаи назарни излашмоқда - ва бундай қарашларни Россиянинг инглиз тилидаги ОАВларида топмоқдалар.

Ва бу АҚШ учун аллақачон жиддий муаммодир, чунки жаҳон ахборот соҳаси устидан назорат ўрнатиш Америка ҳукмронлигининг асосидир.

Шунинг учун, Россия Ташқи ишлар вазирлигида таъкидланганидек, "Вашингтон ўз нуқтаи назарига бўлган муқобил позицияларни тарқатадиган ҳар қандай маълумот манбаларини танқид қилади, американча ёндошув ва кўрсатмаларга зид бўлган ҳар қандай овозни ўчиришга ҳаракат қилади". Танқид ёрдам бермаса, санкциялар киритади (хитойнинг TikTokи каби), уларни рейдерлик технологиялари орқали қўлга олишга уринади.

Бундай таъқиблар аслида АҚШнинг геосиёсий имкониятларини заифлаштиради. Масалан, Россиядан Хитойни жиловлаб туришда, шунингдек, бошқа глобал муаммоларни ҳал қилишда фойдаланишда. Тобора кўпроқ америка экспертлари Вашингтонни Москва билан мулоқотга прагматикроқ ёндашишга чақирмоқда.

Бунга 103 нафар америкалик кўзга кўринган экспертлар, шу жумладан собиқ дипломатлар ва сиёсатчиларнинг Politiko нашрида чоп этилган очиқ мактубини мисол келтириш мумкин.

"Аммо океан ортидаги оппонентларнинг Глобал ҳамкорлик марказининг ҳисоботи сингари ҳужжати билан фақат бир мақсадга эришиш мумкин - глобал муаммолар бўйича Россия-Америка мулоқотига тамомила раҳна солиш ва мамлакатларимиз ўртасидаги ишончсизлик инқирозини бартараф этиш имкониятини узоқ йилларга истисно қилиш",  - дейди Железняк.

573
Свеча, гвоздики

Ўзбекистон таниқли композиторидан айрилди

514
Етук композиторнинг энг сўнгги иши бир неча ой олдин шов-шувли премьераси бўлиб ўтган "101" киноасари эди.

ТОШКЕНТ, 8 авг - Sputnik. Таниқли композитор ва дирижёр, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби, "Ўзбеккино" миллий агентлиги Бадиий кенгаши аъзоси Анвар Эргашев 66 ёшида вафот этди.

Анвар Эргашев Миллий симфоник оркестри бош дирижёри ва Алишер Навоий номидаги Давлат Академик театри бадиий раҳбари лавозимларида фаолият юритган.

50 дан ортиқ бадиий ва мусиқий фильмлар, спектакллар бастакори, кўплаб қўшиқ ҳамда мусиқалар муаллифи. Унинг кинодаги ишлари сирасига "Бомба", "Шариф ва Маъриф", "Осмондаги болалар","“Аланга ичидаги фаришта", "Оқ бино оқшомлари", "Уч қирол жанги", "Ойи" фильмлари киради.

Етук композиторнинг сўнгги иши бир неча ой олдин премьераси бўлиб ўтган "101" киноасари эди.

514