Лукашенко нега тез орада ўз хатосини тўғрилайди?

1093
(Янгиланган 08:30 05.08.2020)
Беларус ҳукумати томонидан 9 августга белгиланган президент сайловлари вақтида тартибсизликлар уюштиришни режалаштирганликда гумон қилинган 33 нафар Россия фуқаросининг Минск яқинида ҳибсга олинганига ҳам бир ҳафта бўлиб қолди

Петр Акопов

Рўй бераётган воқеалар ҳеч қандай қолипга сиғмайди - Россия ва Беларусь ўртасидаги қардошлик алоқалари икки мамлакат халқлари ва уларнинг раҳбарлари томонидан юқори баҳоланади. Лукашенко сайловларнинг биринчи босқичидаёқ олтинчи марта президент этиб қайта сайланишига шубҳа йўқ, шундай экан, икки давлат ўртасидаги муносабатларнинг мустаҳкамлигини синаётган ва Лукашенконинг Россияга бўлган ишончига раҳна солаётган бу ғалати воқеа кимга ва нима учун керак бўлди?

Шу нарсага дарҳол аниқлик киритиш лозим-ки: Путин Лукашенкони ағдаришга уринганига ҳеч ким ишонмайди. Икки етакчининг ўзаро йигирма йиллик муносабатлари (улар бир-бирларини бундан ҳам олдинроқ танишган), икки давлат ўртасидаги алоқаларни тилга олмаган ҳолда, бу борадаги тахминлар ҳатто мутлақо бемаъни эканлигидан дарак беради. Худди шу тарзда, Россия ҳукуматини аллақандай йўл, хусусан, куч ишлатиш орқали, Беларус ҳукуматини алмаштиришга ёрдам беришда гумонлаш учун ҳам ҳеч қандай далил мавжуд эмас. Яъни, Минск бир гуруҳ Россия ХҲК вакилларининг Беларусда бўлиши транзит характерга эга эканлиги ҳақидаги тушунтиришларга ишонмаслигига қарамай, режалаштирилган бузғунчилик ҳаракатлари борасида ишонарли версияни ўйлаб топиш ҳам уларнинг қўлидан келганича йўқ.

Минск тахминига кўра, улар мухолифатдаги президентликка номзодлардан бири - Светлана Тихановская штабига алоқадор бўлиши мумкин, бироқ ҳеч қандай тафсилотлар келтирилмаяпти. Бунинг ажабланарли томони ҳам йўқ: сабаби, бундай алоқа мутлақо ақл бовар қилмас кўринишга эга. Тихановская Россияда куч тузилмалари ёки уларга яқин тузилмалар томонидан қўллаб-қувватланиши мумкин эмас, ҳар қандай хусусий ҳарбий компания ёки шунга ўхшаш ташкилотлар эса куч тузилмалари томонидан ўта яқиндан назорат қилинади.

Қолаверса, Минскда 33 ёки ҳатто 200 (беларус ҳукумати сўзларига кўра, Россиядан тахминан шунча киши республика ҳудудига ташланиши режалаштирилган) одамнинг нима кераги бор? Улар нима қилиши керак эди? Давлат тўнтаришини уюштиришими? Оммавий тартибсизликларни юзага келтиришими?

Айрим беларус сиёсатчилари охиргисига шама қилмоқда.

Уларнинг версиясига кўра, Москва Лукашенкони заифлаштиришни, унинг қайта сайланиши қонунийлигини пасайтиришни жуда хоҳлайди ва бу учун Беларусда тартибсизликларни қўзғашга қарор қилган. Россиялик меҳмонлар эса республика ҳудудига ташланишидан олдин ва ундан сўнг дарҳол худди шу иш билан шуғулланишлари лозим. Нега десангиз, Лукашенкога радикал оппозиция орасида чинакам тўполончилари кам - куч тузилмаларини оммавий норозиликларни қон билан бостиришга турткилайдиганларнинг ўзи йўқ:

"Кремл фақатгина Лукашенкони заифлаштиришни, уни янада итоаткор ва муомалага кўнадиган қилишни, унга манёвр учун майдонни чеклашни хоҳламоқда. Москва фикрига кўра, бунга давлат раҳбарининг қайта сайланишини қонунийлигини пасайтириш ва Ғарб билан муносабатларни ёмонлаштириш орқали эришиш мумкин. Бунинг учун ОМОНчилар сайловлардан олдин ва кейин имкон қадар қонли йўл билан, идеалида эса қурбонлар билан намойишчиларни қувиб солишлари керак бўлади. <…> Айнан шу фитначилар роли учун ҳам вагнерчиларни олиб келишган. Тахминларга кўра, фитначилар ҳуқуқ-тартибот органларига тегажоғлиқ қилишади, ўртадаги тўполонга тез орада уларболаку деб аталмиш маҳаллий норозичилар қўшилади, сўнгра, фитначилар бошқаларга билдирмай майдонни тарк этади.

Беларус куч тузилмалари ва махсус хизматларининг вазифаси эса - ушбу сценарийларни олдини олиш ва чет эл таъсиридаги агентларни нейтраллашдан иборат.

Бу ҳозирги кунга қадар у ёки бу маънода энг изчил беларус версиясидир. Шу ўринда кичик бир савол туғилади: Россия мунтазам равишда "рангли инқилоблар"га қарши чиқади ва кутилмаганда, Лукашенкони дискредитация қилишга қаратилган ғалати операцияси билан шахсан ўзи унинг Беларусда амалга ошишига имкониятни оз бўлса-да, кучайтирмаяптими?

Ва энг муҳими - Москвага умуман олганда Лукашенкони заифлаштириш нимага керак (айниқса, бундай усуллар билан)? Қанақасига нега, ахир у Ғарбга қараб кетмоқда-ку, дейиш мумкин, тинимсиз шу гапни такрорлайдиган қўриқчиларимиз гапидан иқтибос келтирган ҳолда. Улар рус дунёси ва Россия муҳофазаси учун куйиб-ёнадиганлар хилидан эмас, балки собиқ Иттифоқ майдонида юз берадиган ҳар қандай ўзгаришдан ваҳимага тушадиганлар тоифасидан (ҳа, собиқ Иттифоқ майдонида Россия ва Ғарб ўртасида доимий кураш кечади, аммо биз бу урушда, "ох" ва "ах"ларга қарамай, мағлубиятга юз тутаётганимиз йўқ).

Ҳа, Лукашенко ўтган йили АҚШ билан ярашди - Минскда америка элчихонаси очилди. Ҳа, Лукашенко Иттифоқ давлати доирасида интеграллашувни чуқурлаштириш бўйича музокараларни кескин олиб борди. Ҳа, Лукашенко Россия Беларусга ўз шартларини уқтиришга ҳаракат қилаётгани ҳақида тез-тез гапира бошлади. Аммо буларнинг барчасида Россияга қарши қаратилган ҳеч вақо йўқ — аксинча, интеграллашув Россия билан кечмоқда, Ғарб билан эмас.

Ваҳимачилар қўрқитаётгани каби - бу ерда Украина сценарийси изи борми, у такрорланиши мумкинми? Албатта, йўқ — объектив ва субъектив сабаблар шу даражада кўпки, уларни такрорлаб ўтишнинг ўзи ғалати.

Радикал аксил-рус миллатчилар билан ўйин қилинмаяпти (уларнинг сони ҳам Украинадагига нисбатан анча кам), Ғарбга мойил бўлган, коррупция ботқоғига ботган ёки сотилган элиталар йўқ, қолаверса, Ғарб беларус жамияти билан мақсадли кенг кўламли ишларни олиб бораётгани йўқ, чунки бу жамият бугун мутлақо бошқа ҳолат ва кайфиятда.

Ва энг асосий сабаб, - 1994 йил ҳокимият тепасига келган Лукашенко икки давлат ва халқлар қардош иттифоқининг доимий тарафдори бўлиб келган ва шундай бўлиб қолмоқда. У Иттифоқ давлат яратилишининг ташаббускори бўлган ва ҳамиша бизнинг бирлигимизни таъкидлаб келган. Тўғри, тўлиқ қўшилиш ҳали рўй бергани йўқ, аммо бу кейин - Лукашенкодан кейин рўй берадиган тарихий давр олдидаги масаладир.

Аммо бу уни куч билан алмаштириш орқали юз бермайди - унинг ҳозирги машҳурлигида эса (у учун аҳолининг ярмидан кўпи овоз бериб турганида) бошқа йўли бўлиши ҳам мумкин эмас. Москва Лукашенконинг кетишини хоҳламайди — унда ким хоҳлайди?

Беларус жамиятининг Ғарбга юз бурган қисми хоҳлайди. Ғарбнинг ўзи ҳам хоҳлайди - тўғрироғи, Россиядан Украинани ажратиб олиш учун овоз берган ва то ҳанузга қадар бу иш вақтинчалик эмас, асрларга амалга ошди, деб ўйлайдиган кучлар шуни истамоқда.

Лукашенко ва Путиннинг душманлари умумий, ва бу уларни бирлаштириб турган асосий нарса эмас, бу ҳақда ҳеч қачон унутиш керак эмас.

Унда нега бизнинг фуқароларимизни ҳибсга олишди? Афсуски, Лукашенко ўзини ўзи чалғитди - шахсий мустақиллигини ўз сайловчиларига (айниқса, унга нисбатан ишончсизлик кайфияти мавжуд бўлган қатламга) каби, Москвага ҳам кўрсатиш қўйиш учун қилган уринишлари давомида у қўлга олинган россияликлар билан боғлиқ воқеани чувалатиб юборди.

Яна бир мақсад бор эди: Ғарбга ўзининг мутлақо мустақиллигини, бундан ташқари, Москвадагилар ундан норози эканлигини кўрсатиб қўйиш. Айтганча, унинг бу ўйлари дарҳол иш бергани йўқ — яъни Ғарб бунда рус изи борлигига ишонмади. Ташқи разведка хизмати директори Сергей Нарышкин бу ҳақда Лукашенкога тушунча берди:

"Мен раҳбарлик қилаётган хизмат атрофдаги воқеаларни, жумладан, бошқа давлатлар сиёсий элиталари томонидан қандай баҳо берилаётганини кузатиб бормоқда. Айтишим керак-ки, Европа мамлакатларида сиёсий элиталар, ҳукумат доиралари буни олдиндан ўйланган акция сифатида баҳоламоқдалар".

Шу билан бирга, Нарышкин, бошқа Россия расмийлари сингари, бу воқеа иложи борича тезроқ ҳал қилинишига ишонч билдиради:

"Бу ҳодиса бироз вақт ўтиб ҳал бўлиши ва енгиб ўтилишига умид қиламан. Бу мамлакатларимиз ва халқларимиз ўртасидаги дўстона, қардошлик алоқаларини ривожлантириш манфаатларига жавоб беради".

Москва Лукашенкони жазолашни ҳам, муносабатларни ёмонлаштиришни ҳам истамайди - чунки у қисқа муддатли муаммоларни стратегик курсдан ажратади. Лукашенко қардош муносабатларни сотган ёки хиёнат қилган эмас - у СССР қулаганидан кейин тасодифан мустақил бўлган кичик бир давлатнинг раҳбаридир. Рус халқининг бир қисми - беларуслар яшайдиган давлатнинг раҳбари. Беларуслар ҳеч қачон ўз тақдирини бутун рус дунёси тақдиридан ажратмаган.

Икки давлат ўртасида - энергия нархлари ёки интеграция масалалари туфайли рўй берадиган зиддиятлар - бизни бир-биримизга боғлаб турадиган нарсалар олдида мутлақо олд фонга чиқа олмайди.

Россия жамиятидаги Лукашенконинг ҳозирги хатти-ҳаракатларидан ғазабланиш қисман: ҳибсга олиш билан боғлиқ воқеада дарҳол "Украина аспекти" пайдо бўлганлиги билан изоҳланади: ҳибсга олинганларнинг баъзилари ўтмишда Украина фуқаролари бўлган ва Киев уларни "Донбассдан келган жангарилар" сифатида экстрадиция қилинишини истаган.

Лукашенко бизнинг фуқароларимизни Киевга бериши мумкинлиги ҳақидаги фикр, табиийки, Россияда жуда салбий муносабатни келтириб чиқарди, аммо шуни айтиш жоизки, бундай хавфсирашлар учун асос йўқ. Лукашенко бундай ишни қила олмайди - ҳар ҳолда, биз шунча йиллар давомида билган Лукашенко бундай қила олмайди.

Тўққизинчи августдан кейин бошқа Лукашенко пайдо бўлмайди — бу дегани, россиялик фуқаролар тез орада уйларига қайтадилар.

Лукашенко бу воқеада ҳақ эмас — шу билан бирга Россиядаги, икки давлат ўртасидаги ҳар қандай мураккабликларда беларус президентини "текинхўр", "хоин", "ўз давлатини украина йўлидан бошлаётган" деб ҳақорат қиладиганлар ҳам ноҳақ. Бу сингари ватанпарварларнинг нияти, улар наздида, қанчалик яхши бўлмасин, аслида улар бизнинг иттифоқимизга, демакки Россия манфаатларига ҳам жуда катта зиён етказади.

Тарихий ўлчовлар билан олиб қаралганда, яқингача СССР халқларини - нафақат ташқи душман, балки, биринчи галда "шу халқ манфаатларининг ҳақиқий курашчилари" кучи билан ўзаро уриштиришар ва бир-бирига қарши қўйишарди.

Буларнинг барчаси СССР қулаши билан якун топди, оқибатларини эса ҳали ҳам катта қийинчилик билан енгмоқдамиз, айниқса, Украина йўналишида.

Беларусь билан муносабатларда бунга ўхшаш ҳолат ҳеч қачон бўлмаган ва бўлмайди ҳам: агар биз Украина билан вақтинчалик уришган бўлсак, бу кейин яна бирлашиш учун, Беларусь билан эса ҳамиша бирга бўлиб келганмиз ва бўламиз ҳам.

1093
Президент РФ В.Путин вручил государственные награды в Кремле

Александр Бастрыкин: неонацизм ва реваншизм ҳозирча, афтидан, Европани чўчитмаяпти

576
Сентябрь ойида Россия Тергов қўмитасида нацизмни оқлаш ва тарихни сохталаштириш билан боғлиқ бўлган жиноятларни тергов қилиш бўлими ташкил этилди

Алоҳида бўлинмага нима сабабдан эҳтиёж туғилди, бу сингари ишларни тафтиш қилишнинг қийин томонлари нимада, терговчилар қандай билимларга эга бўлишлари керак ва нега Россия чет элдаги ҳарбий шараф рамзлари таҳқирланишига муносабат билдиришга мажбурлиги ҳақида Тергов қўмитаси раиси Александр Бастрыкин РИА Новостига берган интервьюда гапириб ўтди.

— Александр Иванович, яқинда Тергов қўмитасида нацизмни реабилитация қилиш ва Ватан тарихини сохталаштириш билан боғлиқ жиноятларни тергов қилиш билан шуғулланувчи янги бўлинма ташкил этилди. Бу хабар ОАВ ва ижтимоий тармоқларда қизғин муҳокамаларни юзага келтирди. Айтингчи, бундай бўлинмани ташкил этиш зарурати нега юзага келди?

— Барчага маълумки, Нюрнберг ҳарбий трибунали ҳукми Иккинчи жаҳон уруши сабабларига баҳо беришда муҳим босқич бўлган эди. Иккинчи жаҳон урушини бошлашда ва олиб боришда жавобгар бўлган нацист жиноятчиларининг кирдикорлари жиноий деб тан олинганини барча ёдда сақламоғи лозим. Шунга қарамай, бугун давом этаётган ахборот уруши шароитида мамлакатимиз ичида каби, чет элда ҳам нацизмни реабилитация қилишга бўлган уринишлар сони ортиб бормоқда, шунингдек, биз фашизм устидан қозонилган ғалабада бизнинг мамлакатимиз ўйнаган ролга сохта баҳолар берилаётганига гувоҳ бўляпмиз. Адолатни қайта тиклаш мақсадида бу сингари ҳолатларга қарши кураш фаолиятини фаоллаштириш лозим. Шунингдек, жамиятимизнинг Ватан ҳимоячилари хотирасига ҳурмат бажо келтириш ва тарихий ҳақиқатни ҳимоя қилишга бўлган интилиши ўзининг қонуний аксини топди ва эндиликда Россия Федерацияси Конституциясида мустаҳкамлаб қўйилган.

— Бу сингари ҳаракатлар ҳозир қандай жазоланмоқда?

— Россия Жиноят кодексининг нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги моддаси нормалари (Россия ЖК 354.1-моддаси) ҳозирда нацизм рамзлар ва фашизм мафкурасини тарқатишга уринмоқчи бўлганларга нисбатан қўлланилмоқда. Сўнгги мисоллар сифатида "Ўлмас полк" онлайн акциясида содир бўлаётган воқеаларга муносабатимиздир: Россиянинг бир қанча субъектлари аҳолиси интернет-сайтда нацистлар ва Ватан хоинлари фотосуратларини жойлашган. Жиноят ишларининг бир қисми якуний босқичда, айрим фигурантлар судга тортилган, улардан бири, Пермьда яшовчи Даниил Симанов устидан аллақачон суд ҳукми ўқилди ва у 200 соатлик мажбурий ишларга жалб этилиши кўринишидаги жазони олди. Суд томонидан тайинланган жазо жиноятнинг ижтимоий хавфлилигига тўлиқ жавоб беради, деб ҳисоблайман, Симановга нисбатан эълон қилинган ҳукм ҳам шундан далолат беради. Шу сабабли, жиноят қонунининг ушбу нормасини жазолаш инструменти сифатида қўлланилаётгани тўғрисидаги айрим луқмалар ва концлагерлар билан боғлаб унчалик тушунарли бўлмаган чизиқларни ўтказилиши фақатгина таажжубни келтириб чиқармоқда.

— Бундай тергов ишларининг қийин томонлари нимада?

— Бир қарашда жиноятнинг бу таркибида ҳаммаси равшан ва оддийдек. Аммо бу ундай эмас, бу оддийликнинг ҳам ўзига хос хусусияти бор. Жиноят содир этиш ҳолатларини аниқлашда шунчаки у ёки бу гапнинг тарихий воқеаларга мос келмаслиги фактини аниқлашдан иборат эмас. Маъно айнан шахс ноқонуний ҳатти-ҳаракатларининг мотиви ва мақсадини аниқлашдир, ва бу ҳаракатлар СССР фаолияти ҳақида қасддан ёлғон маълумотларни тарқатишда ўз ифодасини топади.

Шу нуқтаи-назардан, нацизмни реабилитация қилиш тўғрисидаги модда бўйича дастлабки терговнинг баъзи хусусиятлари, унинг ўзига хослиги, шунингдек, орттирилган тергов тажрибаси Тергов қўмитаси тузилмасида алоҳида бўлинма таркиб топишига олиб келди.

Аммо, алоҳида тергов қилинадиган фактлар ҳам кўникма ҳамда билим ўзаро уйғунлигини талаб этади. Ахир бу муаммонинг аҳамияти, бу қанчалик қайғули бўлмасин, ўсиш тенденциясига эга.

— Лекин тарихнинг чуқур таҳлилини талаб қилувчи бошқа бунданда мураккаброқ жиноятлар бўлиши мумкин-ку. Ходимларингиз бундай ҳолатларни ҳам тергов қила оладими?

— Янги бўлинма таркибига бу сингари жиноятларни тергов қилишда тажрибага эга Тергов қўмитаси терговчилари киритилади. Бу ходимлар, ўз навбатида, нафақат юриспруденция, халқаро ҳуқуқ, балки тарих бўйича ҳам кенг билимларга эгалар. Улар нациятлар жиноятлари ҳақидаги ишларни текшириш давомида уруш ва урушдан кейинги даврдаги кўплаб миқдордаги архив материалларини таҳлил қилганлар, зарурат туғилганида олимларни ҳамкорликка чорлаганлар.

Бундан ташқари, бундай ишлар бўйича биз томонимиздан зарур суд экспертизаларини, жумладан, тарихий экспертизаларни ўтказиш таъминланади. Дунё миқёсида ўрнатилган ва тан олинган тарихий фактларнинг лексик конструкцияларига баҳо беришга алоҳида эътибор қаратилади. Ушбу ишнинг бутун ҳажми жиноятни малакалаш белгиларини аниқлашга қаратилган бўлиб, уларсиз жиноий жавобгарликка тортиш мумкин эмас. Терговчи, шу жумладан, Нюрнберг ҳарбий трибунали қарорига асосланган халқаро ҳуқуқнинг амалда мавжуд нормаларига таянади. Ва албатта, бу йўналишдаги ишлар, фуқаролар томонидан амалга ошириладиган илмий-тарихий фаолиятга ўз таъсирини ўтказиши мумкин эмас. Нацистларни қаҳрамонлаштириш, уларнинг инсониятга қарши жиноятларини оқлаш, халқимиз хотирасини таҳқирлаш бу бошқа, бу учун жиноий жавобгарлик бор, буни пухта илмий фаолият билан таққослаб бўлмайди. Янги бўлинма жиноятларни бевосита тергов қилишдан ташқари мувофиқлаштириш маркази ролини бажаради, у минтақавий тергов органларига жиноий ишларни текширишда услубий-таҳлилий ёрдам кўрсатади.

Бундан ташқари, ушбу фаолият йўналишида терговчиларнинг мавжуд тажрибаси умумлаштирилади ва бундай фактларни баҳолашда бирлаштирилган ҳуқуқий ёндашув таъминланади. Шуни таъкидлашни истардимки, ишнинг бу йўналиши билан бир қаторда бизнинг бошқа жиноятларни тергов қилиш билан боғлиқ устувор вазифаларимиз доимо диққат марказда бўлиб қолмоқда.

— Бошқа мамлакатларда бу сингари жиноятлар ёки нацистлар мафкурасини тарқатиш билан боғлиқ жиноятлар учун жиноий таъқиб борми?

— ГФР Жиноят кодексида аксил-конституциявий ташкилотларнинг тарғибот материалларини тарқатганлик учун жавобгарлик кўзда тутилган, "мазмуни миллий социализм мафкураси билан боғлиқ бўлган" материалларни тарқатганлик учун малакалаш белгисига кўра кучайтирилган жавобгарлик белгиланади. Исроилда холокостни рад этганлик учун жиноий жавобгарлик мавжуд. Беларус Республикасида ҳам нацизм реабилитацияси учун жиноий жавобгарлик бор. Айтганча, ҳозирда ГФР ерлар адлия бошқармаси Марказий идораси билан Людвигсбургдаги национал-социализм жиноятларини тергов қилиш бўйича ҳамкорлик алоқаларини ўрнатмоқдамиз.

Шу билан бирга, биз Литва, Латвия ва Эстонияда фаолияти Нюрнберг трибунали томонидан жиноий деб топилган СС бўлинмалари собиқ ҳарбий хизматчилари ташкилотлари қай тарзда рағбатлантирилаётганини кўряпмиз. Украинада ўқувчиларни тинч аҳолининг оммавий қатл этилишига алоқадор бўлган нацистлар қабрига гулчамбарлар қўйишга олиб боришади, гитлер Германияси билан ҳамкорлик қилганлар қаҳрамонлар сифатида кўрсатилмоқда. Европада реваншистлар ва неонацистлар бош кўтармоқда, жумладан, улар Австрия, Италия, Испанияда фаоллашмоқда. Ҳозирча бу сингари ҳолатлар, чамаси, бу давлатлар раҳбариятини чўчитмаяпти, аммо келгусида улар жамоатчилик онгига зарарли таъсир кўрсатиши мумкин.

— Чет элдаги воқеалар қайсидир маънода Россияга тегадими?

— Нацизмни реабилитация қилиш ва Россиянинг ҳарбий шон-шарафи рамзларини таҳқирлашга уринишлар чет элларда қайд этилмоқда. Амалдаги жиноий қонунчилик бизни бу сингари жиноятларга муносабат билдиришга мажбур этади. Тергов қўмитаси томонидан Украина миллий хотира институти раиси Владимир Вятровичга нисбатан очилган жиноий иш бўйича текширувлар давом этмоқда - у Халқаро ҳарбий трибуналнинг "ўқ мамлакатлар" асосий ҳарбий жиноятчиларини суд қилиш ва жазолаш тўғрисидаги ҳукмида белгиланган фактларни мунтазам равишда рад этишда айбланади, Латвия Республикаси фуқароси, "СС Латвия легиони" ветерани Висвалдис Лацисга нисбатан дастлабки тергов олиб борилмоқда. Маълум бўлишича, 2017 йилнинг ноябрида Ригада унинг муаллифлиги остида "Латвия легиони ҳақиқат нури шуъласида" китоби чоп этилган бўлиб, матнда у "СС Латвия легиони" полиция батальони томонидан тинч аҳолига қарши амалга оширилган ҳарбий жиноятларни маъқуллаган. 2020 йилнинг апрелида Лацис вафот этди, аммо фигурантнинг вафоти муносабати билан жиноий ишнинг тўхтатишга фақатгина унинг яқин қариндошлари розилиги мавжуд бўлганидагина йўл қўйилади. Яъни уни оқламайдиган асослар бўйича. Шу боис, жиноий иш бўйича текширув давом эттирилмоқда.

Жорий йил Чехия Республикасида Россиянинг ҳарбий шон-шарафининг рамзи бўлган Совет Иттифоқи маршали Иван Конев ёдгорлиги бузилиши бўйича жиноий иш қўзғатилди ва тергов қилинмоқда.

Яқинда Литва Республикасининг Жежмаряй шаҳрида қизил аскарлар биродарлар қабристони яқинида жойлашган, шаҳарни озод қилишда ҳалок бўлган Қизил Армия аскарлари ёдгорлиги таҳқирланиши бўйича яна бир ҳолат қайд этилди. Шубҳасизки, ушбу ҳолатлар Россия ТҚ терговчилари учун муносабат билдиришга асос бўлди - айни вақтда ушбу ҳолат юзасидан процессуал текширув ўтказилмоқда.

— Пировардида нимага эришмоқчисизлар?

— Бизнинг вазифамиз — тирик ва жон фидо қилган халоскор-жангчилар, тинч аҳоли, нацистлар қурбонларининг эзгу номини ҳимоялаш. Уруш сабоқларини ёдга олиш ва билиш - айни ҳозир фожиалар ва хатоларнинг олдини олиш имконига эга бўлиш демак. Шуларни ҳисобга олган ҳолда биз томонимиздан яқинда Тергов қўмитасининг қидирув ва архив ишларини мувофиқлаштириш бўйича штаби ташкил этилди, унинг таркибига ҳудудларида "Муддати йўқ" лойиҳаси бўйича архив, тарих-разведка ва  қидирув ишлари ўтказилиши режалаштирилган бошқа идоралар ва жамоат ташкилотлари вакиллари, Россия Тергов қўмитаси марказий аппарати ва тергов органлари бўлинмалари раҳбарлари ва ходимлари киради.

Уруш очишда масъулиятни нацист жиноятчилари ва антигитлер коалицияси давлатлари зиммасига бирдек ағдариш, Нацист жиноятчилари ва уларнинг шерикларини оқлашга уриниш - бу шунчаки тарихни сохталаштириш, деб бўлмайди. Бу ҳаракатлар ғайриқонуний ва бир вақтнинг ўзида ахлоқ чегараларидан чиққан, бу дунёни бир қарашда аён бўлган ва юридик жиҳатдан ўз исботини топган ёвузликдан халос этганлар хотирасини таҳқирлашдир. Айнан шу учун ҳам бих тарихий ҳақиқатни бузиб кўрсатилишига, хусусан, жиноий-ҳуқуқий чоралар билан ҳам қаршилик кўрсатишимиз шарт.

576
Лаборатория имени Ричарда Лугара в Грузии

Ҳимоями ёки тажриба. Америкаликларга Россия чегараларидаги биолабораториялар нега керак

462
(Янгиланган 15:13 17.09.2020)
Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказда биолабораторияларни СССР барҳам яратишни бошладилар. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар

ТОШКЕНТ, 17 сен — Sputnik, Галия Ибрагимова. "Вашингтон Шанхай ҳамкорлик ташкилотига ёрдам баҳонасида биомаълумотлар тўплаш билан шуғулланмоқда", — деб баёнот қилди Хавфсизлик кенгаши котиби Николай Патрушев ШҲТ бўйича ҳамкасблари билан учрашувда. Қўшни давлатлардаги биологик хавфсизлик Москвани анчадан буён ташвишга солиб келади. Америка лабораторияларининг Грузия, Қозоғистон, Тожикистон ва Ўзбекистондаги фаолияти кўплаб саволларни туғдирмоқда. Бу лабораторияларда қандай тадқиқотлар ўтказилади, РИА Новости материалида ўқинг.

Ҳарбийдан фуқароликка

Америкаликлар Марказий Осиё ва Кавказдаги биолабораторияларни СССР барҳам топганидан сўнг яратишни бошлашган. Янги қурилишга ҳожат йўқ эди: аксарият тадқиқот марказлари совет институтлари негизида ташкил этилди. титутов. Эллигинчи йилларга келиб улар юқумли касалликларга ихтисослашди ва ўлат, тиф ва вабога қарши вакциналарни ишлаб чиқара бошладилар.

Москва ва Вашингтон ўртасидаги қурол-яроғ пойгаси етмишинчи йилларга келиб биологик ва кимё уруши билан тўлдирилди. Ижтимоий блок давлатларидаги лабораториялар совет ҳукумати Ғарбга қарши қўлламоқчи бўлаётган қуролни синовдан ўтказаётгани ҳақида миш-мишлар юрарди. Аммо бундай таъкидларга қарши аниқ бир далиллар топилмади. Аммо, СССР барҳам топгач, тадқиқот марказларидан сизишлар рўй бермаслигининг олдини олиш муҳим эди.

Америкаликлар ўз ёрдамини таклиф этишди. Тўқсонинчи йиллар бошида улар Москвага собиқ иттифоқ давлатларидаги ядро, кимё ва биологик қуроллар захираларини йўқ қилишга ёрдам беришди. Сенаторлар Сэм Нанн ва Ричард Лугар томонидан бунинг учун махсус "Таҳдидни биргаликла камайтириш дастури" ишлаб чиқилди — ва айнан унинг доирасида Марказий Осиё ҳамда Кавказдаги биолабораторияларнинг модернизацияси амалга оширилди.

Ушбу, келиб чиқиши, аслида ҳарбий объектлар америкаликлар қўллаб-қувватлаши натижасида фуқаролик илмий-тадқиқот марказлари сифатида қайта жиҳозланди. Аммо Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон, Грузиядаги эпидемиологик ҳолат мураккаблигича қоларди. У ерларда тез-тез вабо, гепатит, тиф касалликлари эпидемияси қайд этиларди.

Вашингтон хавфли касалликларни ўрганиш учун маблағ ажратди, бироқ бир шарт билан - лабораторияларда америкалик мутахассислар ҳам ишлаши керак эди. Минтақаларда тўпланган штаммлар ғарб тадқиқот марказларига олиб чиқиб кетилди. Америкаликлар бу ҳолатни Европа ва АҚШда вирусни ўрганиш ва вакцинани яратиш учун имкониятлар кўплиги билан изоҳлардилар.

Москванинг лабораториялар учун грантлар нега Пентагон ва НАТО бюджетидан ажратилиши ҳақидаги саволларига америкаликлар жавоби ҳамиша бир хил янграрди: тадқиқотлар тинчлик мақсадларида ўтказилмоқда.

Пентагон буюртмасига кўра

Ушбу мавзу айниқса 2018 йилда, Грузия собиқ давлат хавфсизлиги вазири Игорь Гиоргадзе Ричард Лугар номидаги жамоат саломатлигини тадқиқ қилиш марказида даволанишдан сўнг ўнлаб одамлар вафот этишгани ҳақида гапирганидан сўнг, айниқса ўткир тус олди. Собиқ амалдор лабораторияда одамларга устида тажрибалар ўтказилганлигини истисно қилмаган эди.

Гиоргадзе яна бир деталга - биологик ҳимоянинг олий даражасига эътибор қаратган эди. Унинг сўзларига кўра, марказда "зарарли моддалар ва биологик фаол материалга эга ўқ-дориларни пуркаш учун ускуналар" мавжуд. "Мақсади - аҳолини ҳимоялаш бўлган бундай муассасага бундай нарсаларнинг нима кераги бор?", - дея савол беради собиқ вазир. У шунингдек, марказ ходимлари Пентагон буюртмаларини бажаришларини яширмаганликларини қўшимча қилади.

АҚШ Гиоргадзе айбловларини беъманилик, дея атади ва барча тадқиқотлар - фақатгина тинчлик мақсадларида амалга оширилмоқда, дея яна бир карра ишонтиришди. Аммо Россия ўз чегаралари сарҳадларида биологик экспериментларга тоқат қилмайди, дея огоҳлантиради ТИВнинг қуролни тарқатмаслик ва назорат қилиш масалалари бўйича департаменти раҳбари Владимир Ермаков.

Грузия ҳукумати барча гумонларга нуқта қўйиш учун россиялик мутахассисларни таклиф этганди. Аммо Москва ва Тбилиси ўртасида ўтган йили юз берган инфироз туфайли ташриф амалга ошмади.

Қозоғистон штаммлари

Москвани Қозоғистондаги биолабораториялар ҳам ташқишга солади. Май ойида бўлиб ўтган ОДКБга аъзо давлатларнинг ТИВ раҳбарлари учрашувида Сергей Лавров Россия ўз чегаралари бўйлаб биолабораториялар барпо этилишига қарши эканлиги ҳақида баёнот қилган эди.

Хитой ҳам кескин танқид билан чиқиб АҚШдан Марказий Осиёда Пентагон томонидан молиялаштириладиган барча тадқиқот объектларини ёпишни талаб қилди. Америкаликлар бунга жавобан минтақа мамлакатларини Америка-Хитой зиддиятига аралаштирмасликка чақирдилар.

Биолабораториялар масаласи ШҲТ саммитларида ҳам муҳокама қилинди. Ушбу ташкилот аъзолари бўлган — Қозоғистон, Ўзбекистон, Тожикистон - илмий марказлар америка ҳарбий ишланмалари билан боғлиқ эмаслигини айтиб, ишонтирсаларда, Россия ва Хитойни бу инонтира олмади. ШҲТ аъзолари бундай фаолият турларига эътиборлик билан қарашлари лозим, деган фикрда тўхталдилар.

Танқиддан бир оз вақт ўтиб, Қозоғистон президенти Қосим-Жомарт Токаев биологик хавфсизлик тўғрисидаги қонунни тайёрлашга фармон берди. У лабораторияларда чет эллик эмас, маҳаллий мутахассислар ишлашлари лозим, дея таъкидлади. Аммо давлат раҳбари, гап айнан қайси марказлар ҳақида бораётганига аниқлик киритмади. Аммо қозоғистонлик кузатувчиларнинг аниқлик киритишича: гап Олма-Отадаги Марказий референс-лаборатория ҳақида борган.

МРЛ Қозоғистон учун характерли бўлган вируслар штаммларини ўрганишга ихтисослашган, 2016 йилдан Қозоғистон карантин ва зооноз инфекциялари илмий маркази базасида фаолият юритади, гарчи Пентагон ҳисобидан қурилган бўлса-да, Соғлиқни сақлаш вазирлигига бўйсунади ва республика мулки саналади. АҚШ бу мақсад учун 108 миллион доллар ажратган.

Олма-отадаги ушбу биолаборатория Қозоғистонда кўплаб маротаба ташвишларга сабаб бўлган. 2018-йилда мамлакатда менингит билан оғриш сезиларли ошган. Ўшанда МРЛдан менингокок инфекцияси штамми сизиши юз бергани ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Журналистлар ва блогерлар америкаликлар атайдан - тажриба учун вирус тарқалишига йўл қўйиб берган, деган жиддий фикрларни илгари суришганди.

Аммо Қозоғистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги: ҳеч қандай эпидемия йўқ, дея барчани ишонтиришга уринди. "Қозоғистонда 58та менингит ҳолати қайд этилган, улардан 32таси Олма-Отада. Агар нисбий кўрсаткичларни ҳисобга олсак, БССТ ўлчовларига кўра, бу паст даража", - деди идора ўз баёнотида.

Коронавирус билан боғлиқ ҳолат ҳам шунга ўхшаш: интернетда у биолаборатория билан боғлиқлигини таъкидлашмоқда. Ҳукумат ушбу конспирологияни рад этди ва ваҳима солмасликка чақиришди.

Мураккаб эпидемиология

Чет эл биолабораториялари Тожикистонда ҳам бор. Улардан бири 2013-йилда Гастроэнтерология институти негизида, Душанбеда ташкил этилган. Лойиҳа франциянинг Мерьё хайрия фонди томонидан молиялаштирилган. Ушбу фонд бу сингари объектларни Хитой, Мьянма, Бангладеш ва Африка мамлакатларида ҳам барпо этган.

Францияликларга эса, қоидага кўра, БМТ ва АҚШнинг халқаро тараққиёт бўйича агентлиги (USAID) ёрдам берган. Инвестициялар уч миллион доллардан ошиқни ташкил қилди. Қозоғистон ва Грузия билан боғлиқ ҳолатдаги каби, чет эллик ҳомийлар: Тожикистонга бу мураккаб эпидемиологик вазият туфайли зарур, дея тушунтирардилар.

2019 йилда лабораторияларнинг яна бири сил касаллигига қарши курашиш Республика маркази негизида ташкил этилди. USAID ва Пентагон ҳомийлар сифатида иштирок этди. Маҳаллий биологлар чет эллик ҳамкасблари иштирокида у ерда ўпка касаллиги, безгак, гепатит ва вабони ўрганишади.

Ўтган йили Тожикистон шимоли - Исфара шаҳрида янги объект очилди. У ҳақда маълумот жуда оз, америкаликлар ҳомийлик қилган.

Американча тикланиш

АҚШнинг ҳарбий-биологик дастурида Ўзбекистон ҳам иштирок этади: 2018-йилда бу ҳақда РФ ҚКнинг радиация, кимё ва биологик муҳофаза қўшинлари раҳбари, генерал-майор Игорь Кириллов маълум қилган. Унинг тушунтиришича, Ўзбекистон томони америкаликларга патоген микроорганизмлар ҳақида маълумотлар тўплашда ёрдам беради.

Россия ҳарбийсининг бу сўзларига Тошкентда таажжубга сабаб бўлди. "Тўғрисини айтсак, бу ҳақда эшитмаган эканмиз", - Кирилловнинг бу сўзларига жавобан республика Мудофаа вазирлиги худди шундай изоҳ берди.

Аммо ўзбек ҳукумати 2007 йилда америкаликлар Тошкентдаги вирусология институтида грант ажратганини инкор этмади. Бу маблағларга маҳаллий мутахассислар америкаликлар билан ҳамкорликда минтақада тез-тез авж олиб турадиган бруцеллезни ўрганишга киришдилар. Аммо АҚШ ёрдами ҳолатни ўзгартира олмади — келгуси йилда касалланиш кўрсаткичи бурунги йиллардаги кўрсаткичлардан ошди ҳатто.

Америкаликлар кўп йиллар давомида Орол денгизидаги тикланиш оролида тадқиқотлар олиб бордилар. Совет вақтида у ерда бактериологик қуроллар синовдан ўтказилган биокимёвий полигон бўлган. 2000 йилларда АҚШ полигоннинг мини-омборларида сибир яраси (куйдирги) спораларини излаб топишга уринишган.

Вашингтон бундай фаолликни региондаги экологик ҳолатни яхшилашга интилиш билан изоҳлаган эди. Аммо, аксинча, Ўзбекистонда куйдирги билан касалланиш ҳолатлари қайд этилди. Бу атайдан сиздирилгани ҳақида миш-мишлар тарқалди, аммо инфекциянинг Вирусология институти билан боғлиқлиги ҳақида далиллар ҳозирча йўқ.

462
Терминал принял первых пассажиров, прилетевших рейсом Узбекских авиалиний из Сеула в Ташкент.

Санкт-Петербург ва Москвадан Тошкентга қўшимча чартер рейс қўйилди

8
Санкт-Петербург–Тошкент ва Москва-Тошкент йўналиши бўйича қўшимча чартер рейс қўйилди. Чипталар эркин сотувда.

ТОШКЕНТ, 20 сен — Sputnik. Санкт-Петербург –Тошкент ва Москва-Тошкент йўналиши бўйича қўшимча чартер рейс амалга оширилади. Бу ҳақда “Uzbekistan Airways” компанияси матбуот хизмати хабар қилди.

“Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ўз Ватанларига қайтиб келишлари учун қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида “Uzbekistan Airways” авиакомпанияси 2020 йил сентябрь ойида Россия Федерацияси (Москва, Санкт-Петербург) шаҳарларидан Тошкентга чартер қатновларга эркин сотув очилганини маълум қилади”, - дейилган хабарда.

Қўшимча HY 3602 Москва-Тошкент рейси 23, 24, 25, 30 сентябрь, HY 3602 Санкт-Петербург-Тошкент рейси рейси 25, 28, 30 сентябрь куни амалга оширилади.

Парвозлар жадвали билан авиакомпаниянинг расмий веб-сайтида танишиш мумкин.

Маълумот учун: Парвозга фақат 72 соат олдин ПЗР таҳлили топширганлиги тўғрисида маълумотномага эга бўлган Ўзбекистон республикаси фуқаролари қўйилади. 

Эслатиб ўтамиз, Uzbekistan Airways 17 сентябрдан бошлаб Москвадан кунига 2 маротаба авиапарвозлар ташкил қилишни бошлаган эди. Айни дамда чипталар эркин савдода сотилмоқда.

8