Рикша в маске с надписью Бойкот Китаю в Нью-Дели, Индия

Келишилди: Хитойни ўнта бўлиб бўғишади. Россия ҳам таклиф этиладими?

3600
(Янгиланган 18:34 05.08.2020)
Хитой билан Совуқ Уруш муқаррарлиги сир эмаслиги аён бўлган бир вақтда Ғарб экспертлари Пекин устидан  ғалаба қозонишнинг аллақандай сеҳрли усулини излашга тушдилар

Санкциялар, иқтисодий алоқаларнинг чекланиши, ўзаро жосуслик ва, эҳтимол, тўқнашувларнинг зўравонлик шаклларини ўз ичига олиши тахмин қилинаётган Хитой билан совуқ уруш муқаррарлигини англаш фонида, Ғарб экспертлар ҳамжамияти Пекин устидан ғалаба қозонишнинг аллақандай сеҳрли усулини излай бошлади. Вашингтон, Лондон ва Брюсселда муҳокама қилинаётган "Хитой аждарини бўғиш" бўйича вариантларнинг деярли барчаси колектив уриниш билан Хитойни яккалаш, зарарсизлантириш ва парчалаш учун Хитойга қарши кенг кўламли аксил-коалиция тузишни кўзда тутади. Бир вақтлар СССРга қарши муваффақиятли курашда ҳам худди шу схемадан фойдаланилган.

Аммо, агар баъзи бир йўналтирувчи принциплар даражасида хилма-хиллик кузатилмаётган бўлса, бу принципларни аниқ амалга ошириш даражасида жиддий муаммо юзага келмоқда, унинг ечими атрофида президентлар, бош вазирлар, дипломатлар ва таҳлилчилар найзалари синмоқда.

Гап шундаки, Европанинг баъзи пойтахтлари ҳам, АҚШ "таҳлилий марказлари"да ҳам Европа Иттифоқининг аксарият мамлакатлари (бу масалада айниқса Германия, Франция ва Италия ажралиб турмоқда), шунингдек, айрим Осиё мамлакатлари ХХРга қарши янги совуқ урушида негадир АҚШнинг оддий аскари сифатида қатнашиш истагида ёнмаётгандек таассурот шаклланмоқда. Устига-устак, улар ушбу урушда АҚШ ғалабаси учун пул тўлашни хоҳламаяпти (бу Германия ва Франциянинг Америка "ҳарбий ҳимояси" учун ЯИМнинг икки фоизи миқдорида тўлов тўлашни истамаслиги билан боғлиқ доимий можароларда ўз аксини топади), улар ҳатто тўлиқ таъқиққа ҳам дарҳол рози бўлишга тайёр эмас, масалан, Европа Иттифоқи хитойнинг Huawei компаниясига 5G тармоқлари ускуналарини етказиб беришдан воз кечмоқчи эмас, бу айниқса Вашингтон ва Лондондаги "аксил-Хитой қирғийлар"ни ғазаблантирмоқда. Европанинг деярли ўз армиясини ташкил этганлиги ҳамда Макроннинг мустақил (яъни "хитойпараст" ёки "америкапараст" бўлмаган) ташқи сиёсатни олиб бориш истаги ҳақидаги баёнотлари фонида кенг аксил-Хитой альянсини ташкил қилиш жуда мураккаб ва жуда қиммат бўлади деган шубҳалар тобора кучаймоқда, шу билан бирга ушбу муаммонинг ечимини излаш ҳам тобора кучаймоқда.

Нуфузли Council on Foreign Relations (Халқаро муносабатлар бўйича кенгаш - таҳр.) таҳлилий маркази раҳбарлигида нашр этиладиган нуфузли Foreign Affairs журнали ушбу муаммога иккита ёндашувни таҳлил қилмоқда, улардан бирини шартли равишда "Дональд Трамп ёндашуви", иккинчиси эса "Борис Жонсон ёндашуви" деб аташ мумкин. Council on Foreign Relationsнинг Америка элитаси ва Европадаги америкапараст элитанинг онгига улкан таъсирини ҳисобга олган ҳолда (ушбу "мия маркази"нинг ўзи бир нечта машҳур фитна назариялари қаҳрамони бўлиб, уларда у деярли "АҚШнинг соядаги ҳукумати" ҳисобланади), марказида Америка бўлган дунё тартиботи инқирозини ҳал қилишга ва "Хитой муаммоси"га қарши муваффақиятли курашиш учун таклиф қилинаётган усулларга эътибор қаратиш лозим, чунончи, улар Россия билан бевосита боғлиқ бўлганлиги сабабли ҳам.

Foreign Affairsдаги сўнгги мақола "Демократиялар кенгаши кўпқирраликни (Халқаро муносабатларда - таҳр.) қутқариши мумкин" сарлавҳаси остида нашр этилганига қарамай, таклиф қилинаётган методлар Вашингтоннинг (ҳеч бўлмаганда Ғарбий) дунёдаги устунлигини амалда сақлаб қолишга қаратилган, фарқи эса Америка гегемонлигини сақлаб қолишнинг муайян усулларидадир.

Американинг нуфузли нашри муаллифлари муҳокамаларни мавжуд дунё тартиб-қоидаси абгор бир ҳолатга келиб қолганини далил сифатида келтириб, айни вақтда асосий хавф коронавирус эмас, балки Хитой ва Россия эканлигини таъкидлаганлар.

"Аммо коронавирус пандемиясидан олдин ҳам, Иккинчи Жаҳон урушидан кейин АҚШ шакллантиришга ёрдам берган кўпқиррали тизим дунёдаги энг муҳим муаммоларни ҳал қила олмаяпти. COVID-19 қирол - яланғоч эканлигини кўрсатди, аммо аслида қирол бир мунча вақтдан бери ночор кийимда эди.

Жаҳон иқтисодиёти оғирлик маркази Ҳинд-Тинч океани минтақаси томонга қараб силжигани сабабли, глобал амбицияларга эга тузилмаларга ушбу регионда муҳим вакилликка эга бўлмай туриб ишончли етакчиликка эга бўлиш имкони қолмади. Аммо 1973 йилдаги нефт инқирозидан кейин пайдо бўлган G7нинг ҳали ҳам Евро-Атлантика минтақасидан узоқда бўлган бир аъзоси бор – бу Япония. 1997 йилги Осиё молиявий инқирозидан кейин шаклланган ва 2008 йилдаги глобал молиявий инқироз даврида ўз аҳамиятини кўрсатган G20 эса сиёсий нуқтаи назардан ва халқаро муаммоларни ишончли ҳал қилиш қобилияти нуқтаи назаридан бир-бирига мос келмаслиги маълум бўлди. Шу вақтнинг ўзида, БМТ Хавфсизлик Кенгаши Хитой ва Россияда агрессив авторитаризм қайта бўй кўрсатишидан майиб бўлди".

Бу жуда жасоратли ташхис бўлиб, уни: "Ҳаммаси бой берилди ва ҳеч нарса иш бермаяпти!" мазмунидаги тезисга келтириш мумкин.

Табиийки, иккита ечим таклиф этилмоқда, бири Трампдан, иккинчиси Джонсондан.

"Жонсон янги тузилма ғоясини илгари сурган биринчи инсон бўлди. Май ойида у G7 мамлакатлари плюс Австралия, Ҳиндистон ва Жанубий Кореядан ташкил топган ўнта етакчи демократиялар альянсини тузишни ҳамда унга D10 деб ном беришни таклиф қилди. Бундан мақсад телекоммуникациялар соҳасидаги сиёсатни мувофиқлаштириш ва хитойнинг ҳамма жойда хавфсизлик муаммоларини юзага келтираётган 5G технологиясига эга бўлган етакчи Huawei бозорига муқобил бозорни ишлаб чиқиш эди.  Бундан кўп ўтмай, июнь ойида ўтказилиши режалаштирилган Трамп G7 йиғилишини бекор қилиб, унинг ўрнига кузда G11 форматидаги саммитни таклиф этди. Жонсон таклифини ортда қолдирган Трампнинг янги гуруҳи D10 даги давлатлар билан бирга Россияни ҳам ўз ичига олади.

Foreign Affairs экспертлари Россияни ушбу клубга қўшишни тавсия этмайдилар ва "D10 вариантини", яъни Джонсон схемасини афзал кўришмоқда, лекин бу энг муҳими эмас. Ушбу тавсия мотивацияси катта қизиқиш уйғотади ва унинг мазмуни шундаки, Россияни қандайдир йўл билан Хитойга қарши курашда иштирок этишга кўндиришга муваффақ бўлинган тақдирда ҳам, Трамп режаси барибир жуда ёмон кўринишга эга ва Хитойга қарши кун тартибига эга бўлгани узоқ муддатли истиқболда истиқболсиздир, шу билан бирга Жонсоннинг режасидан эса, маълум бир ижобий кун тартибини, яъни "Хитойга қарши иттифоқ" эмас, балки "барча яхши нарсалар учун иттифоқ"ни яратишга имкон берадиган маълум бирлаштирувчи ғояни олиш мумкин.

Ижобий кун тартиби дейилганда, албатта, - "Демократия", "Озодлик" ва "Инсон ҳуқуқлари" сингари қуруқ шиорлар назарда тутилади. Бу ерда жуда кулгили томони бундай ижобий кун тартибининг Вашингтондаги амалдаги ташқи сиёсатга қарши қўйилганидир: "Қўшма Штатларнинг Хитой бошчилигидаги Осиё инфратузилмавий инвестициялар банки, "Битта камар – битта йўл" ташаббуси ва Россия томонидан қўллаб-қувватланадиган "Шимолий оқим-2" газ қувурига қарши чиқиши мумкин, аммо у муқобил вариант таклиф этмаса, бошқа давлатларни шундай қилишга ишонтириши қийин бўлади. Вашингтон ҳеч нарсани ишлатмай туриб нимадир устидан ғалаба қозона олмайди".

Бундай ёндашувнинг муаммоси шундаки, "АҚШда ишлаб чиқарилган" ёрлиғи ёпиштирилган "Демократия" ва "Озодлик", Германия учун Россия газининг ёки Италия учун - Хитой сармоялари ўрнини босолмайди. Бунда Америка пуллари иш бериши мумкин эди, аммо Вашингтонга бу сингари муносабатлар керак эмас ва шу билан бирга келажакдаги президентнинг фамилияси қандай бўлишидан қатъий назар: Байденга ҳам, Трампга ҳам мустамлакалар керак, аммо Европа Иттифоқини  - D10 ёки G11 форматида бўлишидан қатъий назар - бундай мақомга қайтаришнинг энди иложи йўқ. Россия ҳақида эса асти гапирмаса ҳам бўлади.

3600
Госсекретарь США Майк Помпео

АҚШ мағлубияти хавфи. Вашингтон Теҳронга қарши нега яна санкция киритди

218
(Янгиланган 17:21 22.09.2020)
Штатлар Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди.

ТОШКЕНТ, 22 сен — Sputnik. Галия Ибрагимова. Америка Қўшма Штатлари Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди. БМТ ва Европа Иттифоқи америкаликлар важини ишонарсиз деб ҳисоблаб, Вашингтонгнинг фикрига қўшилишдан бош тортди. Оқ уй нимага эришмоқчи ва халқаро ҳамжамиятнинг позицияси қандай – РИА Новости ўрганди.

Бир томонлама босим

“БМТ Хавфсизлик кенгаши Эронга қурол етказиб бериш эмбаргосини узайтирмади. Бироқ АҚШ жим турмади ва санкцияларни қайтарди. Энди улар нафақат Теҳрон, балки барча эмбарго бузувчиларига ҳам қарши”, - деди Майк Помпео ва ЕИ Вашингтонни қўллаш-қувватлашга чақирди.

Аммо муносабат қарама-қарши бўлиб чиқди. Германия, Буюк Британия ва Франция (евроучлик) ташқи сиёсий идоралари раҳбарлари Оқ уй ҳаракатларини қораловчи қўшма баёнот эълон қилишди.

“АҚШ Эрон дастурига оид Қўшма кенг кўламли ҳаракатлар режасидан (СВПД) 2018 йил 8 май куни чиққан ва энди “битим” иштирокчиси саналмайди. Шу боис Вашингтоннинг ҳар қандай қарори юридик кучга эга эмас”, - дея таъкидлашди “евроучлик” вазирлари.

Париж, Берлин ва Лондон, аксинча, санкцияларни енгиллаштиришда давом этмоқда. Вазирлар Эрондан чекловларни олиб ташлаш 2231 БМТ Хавфсизлик кенгаши резолюциясида кўзда тутилганини эслаб ўтишди. Ушбу ҳужжат 2015 йилда келишилган “ядровий битим”ни расман тасдиқлаган.

“Биз доимо уни сақлаб қолиш тарафдори бўлганмиз ва буни давом эттирамиз”, - дея таъкидлашди европаликлар.

Европа ваъдалари

Дональд Трамп икки йил аввал Теҳрон гўёки махфий равишда ядровий дастурни ривожлантираётгани рўкач қилиб, “битим”дан чиққан эди. Ҳеч қанда далил келтирмади, лекин санкцияларни қайтаришни талаб қилди.

Россия, Хитой ва европаликлар буни қоралашди ва ҳужжат АҚШсиз ҳам амал қилишини таъкидлашди.  Германия, Франция, Буюк Британия ҳатто компанияларга Эрон билан ҳамкорлик қилишга имкон берувчи махсус қонун қабул қилди.  Бизнес АҚШ босимидан хавфсирамаслиги учун INSTEX алоҳида молиявий механизмини ишлаб чиқишди.

Тўғри, самараси чекланган бўлиб чиқди. Компаниялар барибир Эрон бозорни тарк этишди, ва Эрон Ислом Республикаси иқтисодиёти кескин ўтириб қолди. Пекин Америка санкцияларини қоралаганига қарамасдан, ҳатто хитойликлар Теҳрон билан ҳамкорликни тўхтатиб қўйишди.

Эрон ҳукумати европаликлар Вашингтонни бизнесни таъқиб этмаслика ишонтиришига умид қилиб, кутиш позициясини эгаллади. Лекин мамлакатдан хорижлик компаниялар кетиши, Вашингтон юмшашига бўлган умидлар тугаши билан Теҳрон ядровий дастур чекловларини олди.

Расмият нуқтаи назаридан СВПД амал қилади, лекин “битим” иштирокчиларининг ўзоро айловлари унга бўлган ишончни сўндиради. Теҳроннинг ҳужжат шартларига риоя қилишдан бош тортишини Вашингтон “Оятуллоҳ режими”га (Америка ОАВлари Эрон сиёсий тизимини шундай деб аташади) янги ҳужумда асосий далил сифатида ишлатмоқда.

“Эмбарго бекор қилинишига йўл қўйилмасин”

Америкаликлар энг кўп 18 октябрь куни Теҳрондан қурол эмбаргоси олиб ташланишидан ҳадиксирашмоқда. Бу қўрқувларни Эрон қўшнилари аланга олдирмоқда.

Исроил, Саудия Арабистони, Баҳрайн, Қувайт тақиқлар бекор қилингандан кейин Ислом Республикаси Россия ва Хитойдан ҳаво ҳужумига қарши воситалар ва замонавий қирувчи самолётлар харид қилишини айтишмоқда.  Бу Эронни мустаҳкамлайди ва минтақадаги вазиятни қийинлаштиради. Бундай сценарийга йўл қўймаслик учун Теҳрон душманлари АҚШ орқали ҳаракат қилмоқда.

Августда америкаликлар БМТ Хавфсизлик кенгашига қурол эмбаргоси тўғрисидаги резолюцияни тақдим этишди ва буни Теҳрон Ливан ва Сурияда “Ҳизбуллоҳ” ҳамда бир неча марта маҳаллий ҳарбийлар билан тўқнашувни юзага келтирган Ироқдаги шиа жангариларини қуроллантираётгани билан асослади.

Франция, Германия ва Буюк Британия америкаликларнинг ташвишига шерик, лекин уларнинг таклифини қўллаб-қувватлашмади. Россия ва Хитой АҚШнинг бу йўналишдаги саъй-ҳаракатларига тўсқинлик қилишини англатди. Ўз навбатида, Эрон маълум қилди: бундай резолюция “ядро битимига” узил-кесил нуқта қўяди.

БМТ Хавфсизлик кенгаши Америка лойиҳасини рад этди. Лекин бир ҳафта ўтиб Давлат департаменти гўёки Эрон томонидан СВПД мажбуриятлари бузилгагини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этди. Бу ерда гап Эрон белгиланган 300 килограмм нормадан юқори бойитилган уран жамғаргани ҳақида бормоқда.

Майк Помпео Вашингтон санкцияларни тўлиқ равишда қайта тиклашини хоҳлашини яширмади. БМТ Хавфсизли кенгашида эслатишди: АҚШ “битим”га риоя қилиш тўғрисида фикр юрита олмайди, чунки ундан чиқиб кетган. Америкаликлар аввалгидек 2231 резолюциясини тасдиқлаганлар орасида борликларини айтиб жавоб қайтаришди. Шунга кўра санкция киритиш ҳуқуқини сақлаб қолишган.

Ва дейишди: СВПДга кўра, агар Эрон устидан келиб тушган ариза бўйича 30 кун ўтиб чора кўрилмаса, санкциялар қайта тикланади. Муҳлат 20 сентябрь куни ўз якунига етди.

Кутиш дипломатияси

“БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Хавфсизлик кенгашда консенсус йўқлигини далил қилиб кўрсатиб, Эронга қарши санкцияларнинг қайта тиклашига қарши чиқди. Америка қарорини МАГАТЭ рад этди, Европада кескин танқид қилинди. Вашингтон ҳақоратомуз аҳволга тушиб қолди”, - дея ҳисоблайди МГИМО катта илмий ходими Андрей Баклицкий.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

Шу билан бирга эксперт Америка санкциялари хорижий бизнесни ҳамон қўрқитишини истисно қилмайди. Агар октябрда қурол эмбаргоси бекор қилинса, ҳамма компания ҳам Эрон билан савдо-сотиқ қилишни истамайди. АҚШ босими остига тушиш хавфи устун келади. Лекин шундай бўлганда ҳам Вашингтон ҳаракатлари ҳаддан зиёд бўлиб кўринади.

“Европа қонунчилиги қуро эмбаргосини 2023 йилгача назарда тутади. Шунинг учун халқаро тақиқлар олинса ҳам, ЕИ бу соҳада Эрон билан ҳамкорлик қила олмайди. Россия ва Хитой билан вазият янада қизиқарлироқ. Эронга қурол сота олиши мумкин бўлган бу мамлакатлар компаниялари аллақачон санкциялар остида. Эмбарго олиб ташланган сўнг Теҳрон билан дабдабали битим тузишга уларга ҳеч нарса халақит бермайди. Бу қурол Эронга дарҳақиқат дарҳол етиб келишини англатмайди, лекин АҚШнинг маънавий мағлубияти аён”, - дейди Баклицкий.

АҚШда истиқомат қилувчи халқаро муносабатлар бўйича мутахассис Рафаэль Саттаров Теҳрон АҚШнинг бир томонлама санкцияларига босиқ муносабат билдирганига эътибор қаратди. Унинг сўзларига кўра, Эрон ҳукумати Америкада президент сайловларига қадар вазиятни кескинлаштиришни истамаяпти.

“Ислом Республикаси АҚШга нисбатан ҳар қандай кескин баёнот фақат зарар келтиришини англайди. Трамп дарҳол Эрон билан навбатдаги инқирозни ўз фойдасига қаратади ва босимни кучайтиради. Қолаверса, ҳозир Европа, Россия, Хитой, БМТ – Эрон тарафида. Даҳанаки жангдан маъно йўқ. Бир томонлама санкциялар эмас халқаро тан олинган қонуний кучга эга эмас”, - дея ҳисоблайди Саттаров.

Сўровда иштирок этган экспертлар агар Жо Байден АҚшнинг кейинги президенти бўлса, америкаликлар СВПДга қайтишлари мумкинлиги ҳақидаги фикрга келишди. Лекин Трамп президентлиги даврида Эрон атрофидаги вазият ўзгарди. Шунинг учун “битимга” қайтиш тартиби осон бўлмайди.

218

"Оёғимни ўпасан": Тошкент шаҳрида келинларга қулдек муносабат оммалашган

791
Тошкентда оиладаги зўравонликдан азият чеккан аёллар учун реабилитация маркази мавжуд. Аслида, бу аёллар ва уларнинг фарзандлари учун вақтинчалик бошпана вазифасини бажаради. Аёллар бу ерда психологик реабилитациядан ўтадилар, "оёққа туриб", янги ҳаётни бошлайдилар.

Sputnik Ўзбекистон мухбири маиший зўравонликдан жабр чеккан аёлларга ким ва қай тарзда ёрдам кўрсатиши, психологик коррекция қандай кечиши, руҳий тазъйиққа учраган аёл қай тарзда бахтли бўлиб кета олишини билиш учун пойтахтдаги Реалибитация ва мослаштириш маркази директори Гулчеҳра Маткаримова билан суҳбатлашди.

Жестоко избитая супругом жительница Булунгура Зухра Умарова в больничной палате
Фото представлено родственниками пострадавшей

—   Тошкент реалибитация ва мослаштириш марказининг вазифалари, унинг ташкил топиши тарихи ҳақида тўхталсангиз.

—   Тошкент шаҳар аёллар реалибитация ва мослаштириш маркази руҳий ёки жисмоний зўрликка учраган, суицидга мойил бўлган ёки суицидга қўл урган аёлларни руҳан жонлантириш, уларни ҳаётга қайтариш мақсадида очилган. Марказимиз 2018 йил июн ойида мамлакат раҳбари имзоланган фармонга асосан ташкил этилган эди. Бунга ўхшаш марказлар Республиканинг бошқа вилоятларида ҳам фаолият юритмоқда, аммо пойтахтдаги каби шарт-шароитларга эга эмас. Дейлик, ётоқхонаси, озиқ-овқат билан таъминланиши мумкин, лекин кўп ўринли ва хизмат кўрсатувчи кўп штатли ходимлари йўқ.

Бизнинг реалибитация марказимизда ўттиздан ортиқ аёллар ҳамда уларнинг фарзандлари яшаши учун мўлжалланган ўринлар бор. Дунёнинг айрим мамлакатларидаги каби биз бу марказга "Инқироз клиникаси" деб ном қўйганмиз. Ташкил этилиши тарихига келсак, 2000 йилда Европа мамлакатларига бориб, у ерда очилган шу каби шелтерлар фаолияти билан танишиб, бизда ҳам шундай шелтерлар очилиши керак, деган таклифлар билан докторлик ишимни ёзганман. Сабаби, минг афсуски, бизда охирги пайтларда эри уриб, кўчага қувиб солинган ёки ака-укаси томонидан калтакланган, мол-мулк талашиб сарсон бўлган, қайнона-қайнсингиллар томонидан сиғиштирилмаган аёллар кўпайиб кетди.

Sputnik
Центр реабилитации для женщин, город Ташкент

Қолаверса, хотин калтак еса ҳам уйда жим ўтириши керак деган паст тушунча айрим эркакларимизнинг онгига ўрнашиб олгани сир эмас. Умуман, ўзбек менталитетида охирги пайтларда кескин салбий ўзгаришлар юз беряпти. Келинга қулга қарагандек муносабат бизни жамиятимизда илгари бўлмаган. Бугун айниқса, негадир Тошкент шаҳрида келинларга қулга қарагандек қараш хусусияти оммалашган.

Мисол учун, реалибитация марказига келган айрим келинлардан эшитганим: "Оёғимни ўпмасанг уйга кирмайсан” ёки "Эрингни оёғини ювиб, ўша сувни ичсанг сўнг мен сени унга қай даражада содиқлигингга ишонаман", дейдиган қайноналар бор экан. Шу каби ҳар хил ачинарли тақдирлар ҳикоясини эшитасиз ва юрагингиз қандай дош бераётганига баъзан қойил ҳам қоласиз. Кўп ҳолларда эшитган ҳикояларим таъсирига тушиб, ўша муаммоларни тушларимга ҳам кирадиган бўлиб қолди.

Яна шундай аёлларимиз бор-ки, эри фақат бошига, қулоғига ураркан. Сабаби, бош, қулоқ қисмига урса, жойи билинмас, экспертиза қилинганда ҳам аниқлаш қийин кечиб, оқибатда кун келиб одам бош миясида салбий ўзгаришлар юз бериб, жуда тез ўлим топаркан.

Яъни баъзи олифта эркакларимиз борки, "Тушунмадим, нима мен "собственный хотинимни" уролмайманми?", дейди. Ёки "Нега хотинимга ордер бердингиз, оиламга аралашиб мени конституциявий ҳуқуқимни бузяпсиз", деб келади. Эй инсон, нима сенда бор конституциявий ҳуқуқ аёлда йўқми? Афсуски, эркаклар орасида мана шундай - хотинига шахсий мулкка қарагандек муносабат одатга айланиб қоляпти.

—   Эркакларнинг бундай фикрлашларига нима сабаб бўляпти деб ўйлайсиз?

—   Бирламчи сабаб одамларда ҳуқуқий савияси йўқлигида. Масалан, 2019 йил 19 сентябр куни аёллар ва эркаклар гендер тенглиги тўғрисида фармон имзоланган, аммо қонун тарғиботи деярли амалга оширилмаяпти. Гендер комиссиясининг раҳбари бўлганлиги учун Сенат раисининг ўз тарғиб қилиб, комиссия ишини кўрсатишга ҳаракат қиляпти холос, бошқа ташкилотлар эса ухлаб қолганга ўхшайди. Бундан ташқари аёлларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонуннинг тарғиботи ҳам деярли амалга оширилмаяпти. Тўғри, тушунаман, ҳозирги пандемия шароитида тарғибот ишларини олиб бориш қийиндир, лекин ҳеч бўлмаганда ОАВ орқали бу ҳақда ҳар куни гапирмасак, бора-бора жамиятимиз парокандаликка юз тутиши ҳеч гап эмас.

Биламиз, оила - жамиятнинг асосий бўғини. Аммо биз ҳақ-ҳуқуқини танимайдиган ёки конститутциясини билмайдиган давлат эмасмиз, дунёвий давлатмиз. Дунёвий мамлакат бўламиз деб дунёга жар солганмиз. Биз БМТга аъзо бўлганмиз, байроғимиз хилпираб турибди Нью-Йоркда...

Аёллар ва болалар бизнинг генофондимиз. Аёллар генофондни дунёга келтириб берувчи, болалар эса бизнинг келажагимиз ҳисобланади. Бугун биз қўрқоқ, нокас ва номард болаларни тарбия қиладиган бўлсак, келажак эртага ана шуларнинг қўлида қоладими?

Яна бир мени ўйлантирадиган ҳолат, бугуннинг реал ҳаёти ва одамлари илгаригидек эмаслигидир. Масалан, бугун келинларга сабр қил десангиз, бориб ўз жонига қасд қиляпти. Уларни дардини эшитадиган ҳеч кими йўқ. Туққан онаси ҳам "ўлигинг борган эшигингдан чиқсин, лекин индама, жим чидаб яша", дея қулоғига қуяди. Бир кун сабри тугаган қиз эса ўз жонига қасд қиляпти, "мана, она, айтганингиздек келин бўлдим, ўлигим шу эшикдан чиқди", деб.  Ўша она вақтида ўз қизининг дардига шерик бўлиб, унга тўғри йўл кўрсатганида, психологга кўрсатиб, уни руҳан ҳаётга қайтарганида, ўша қиз яшаб кетармиди... Бизда нима бўлса ҳамки оилани сақлаб қолиш керак, деган фикр мустаҳкам ўрнашиб қолган.

Тўғри, лекин вазият оғир бўлса-чи? Оилани аёлнинг касалманд ёки калтак еявериб ногирон бўлиб қолиши эвазига сақлаб қолиш керакми? Мана шундай оилаларда болалар қўрқоқ бўлиб катта бўляпти, ҳатто отаси йўталиб қўйса, бечора иштонига сийиб қўядиган даражада қўрқади. Бундай болаларнинг тақдири эртага нима бўлади? Эри уриб, ўлдириб қўйса ҳам чурқ этмай ўтирадими? Ҳатто буюк саркарда Амир Темур "Қул табиатли аёлдан қул фарзандлар туғилади" деб, ўз фарзандлари ва набираларига эркин фикрлайдиган қизларни келин қилган эканлар. Аммо биз-чи, нечанчи асрда яшаяпмиз?

Биз эркин фикрлайдиган аёлни кўрсак, уни бир уриб майиб қилиб қўйяпмиз. Биз маърифатга яъни олдинга интилишимиз керак бўлган бир пайтда нега жаҳолат домига қараб кетяпмиз? Ахир болаларимиз эркин фикрлайдиган шахс сифатида камол топиши керак эмасми? Шундагина ҳар ким ўз ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қила олади, зўрлик бўлмайди. Ўзини ҳақини талаб қиладиган одам бировнинг ҳуқуқини поймол қилмайди. Биладики, унда бор ҳуқуқ бошқаларда ҳам бор.

Sputnik
Центр реабилитации и адаптации для женщин в Ташкенте

Одамлар космосни забт этяпти, японлар сув остида уйлар, шаҳарлар қуряпти. Биз эса болаларимизга калтак еб, боши ёрилса ҳам жим ўтир деб ўргатяпмиз. Ана шу ожиза аёлларнинг ҳам ҳуқуқи бўлиши керакми?  

—  Пандемия шароитида қандай ишлаяпсизлар? Зўравонликка учраган аёлларнинг қўнғироқлари ҳозир ҳам қабул қилиняптими?

—   Албатта. Аёллар биладики, марказимизнинг суткада 24 соат ишлайдиган 1169 қисқа рақами ишлаб турибди. Ҳозирги кунда молиявий муаммоларимиз бўлганлиги боис, ушбу телефон рақами билан ходимимизни уйда ўтириб ишлаши учун банд қилганмиз. Шунингдек, бошқа ходимлар ҳам ўз ҳисобидан таътилга чиқишга мажбур бўлиб туришибди. Оқсаб турган томонимиз шу — ҳомийларга муҳтожмиз.

—   Бу бинонинг аввал қандай ҳароб аҳволда бўлганлигини кўрганмиз. Бугун эса бу ердаги шарт-шароитларни кўриб ҳайрон қолдик...  

—   Бунинг учун, Тошкент шаҳар ҳокимидан миннатдормиз. Бинони бутунлай таъмирдан чиқариб, моддий техник базасини яратиб беришда ўз ёрдамини аямади. Бундан ташқари бир қанча ҳомийларни топиб беришди, улар ёрдамида марказимиз кўплаб тазйиққа учраган, уй-жойсиз қолган аёлларга ёрдам берди. Кўплаб оилаларнинг муаммосига қулоқ тутдик, улар яраштирилди,  уйсиз юрганларга туман ҳокимликлари билан келишиб уй-жой қилиб берилди. Масалан, Чилонзор туман ҳокимиятининг ёрдами билан уч-тўрт аёл бошпанали бўлди. Унгача бўлган вақтда аёллар бизнинг реалибитация марказимизда икки ярим ой давомида яшаб туришди. Олмазор туманидан келган аёл ҳам уй масаласи ҳал бўлгач чиқиб кетди. Марказимизда яшаёган пайтда улар билан тиббиёт ходимлари, психологлар ишлади. Чилонзор туманида жойлашган хусусий клиникалар ҳам пул тўлашга имкониятимиз бўлмаган пайтда аёлларни текинга даволаб, биздан ўз ёрдамини аяшмади. Қолаверса, ойлик маошсиз бўлсада фидойиларча ишлаётган марказимиз ходимларига ҳам бошим ерга теккунча таъзим қиламан.

— Реалибитация маркази қандай тоифадаги аёлларни ўз ҳимоясига олади? Масалан, кўчадан тўсатдан кириб келган аёлларни ҳам қабул қилаверасизларми?

— Ҳар қандай зўравонликка дучор бўлган, тазйиқ кўрган аёл мана шу марказга келиб яшашга ҳақли. Кўчадан тўсатдан кириб келиб қолса ҳам қабул қилаверамиз. Биласизми, агар аёл кишининг руҳий ҳолати соғлом бўлса, ҳеч қачон бунақа жойга бош эгиб келмайди. Баъзилари телевидение орқали эшитиб, кўриб топиб келдим дейди, баъзилар телеграм канали орқали...  Айримларнинг эри, ота-онаси ёки яқин қариндоши бошлаб келади. Биз уларни кўриб, муаммосини эшитиб олиб қолаверамиз.

—  Ушбу марказга ўз хоҳиши билан нажот истаб келувчи аёлларнинг орқасидан яқин қариндошлари, дейлик оила аъзолари жанжал кўтариб келган ҳолатлар ҳам бўлганми?

—   Бўлган, ҳатто қайноналардан бири келиним мана шу ерда ётганлиги тўғрисида маълумотнома ҳам ёзиб беринг, дея тўполон қилиб келган. Бу ерни баъзилар жиннихона деб ўйлашар экан. Баъзилар эса келини ёки хотинини шу ерга сўраб келиб, улар ҳақида маълумот сўраб келган. Аммо бу марказда тартиб шунақаки, аёллар илк келган кунида ўзини бизга ким деб таништирган бўлса биз уни шу ном билан қабул қиламиз, у ҳақдаги барча маълумотлар сир сақланади, ҳеч кимга ошкор қилинмайди. Бу бўйича ходимларнинг ҳар бири огоҳлантирилган ва ҳар биридан тилхат ёзиб олинган.

— Реалибитация маркази бугунги кунда нечта аёлларга ёрдам бера олди?

—  2020 йилнинг январидан 1-сентябр ойигача зўрлик ишлатишда жами жабр кўрган аёллар 4615 тани ташкил этган. Бир йил ичида олти мингдан ортиқ аёллар биздан психологик ва ҳуқуқий ёрдам олишди. Бундан ташқари 2019 йилнинг сентябр ойидан  жорий йилнинг феврал ойи охиригача бўлган давр ичида Тошкент шаҳрида суицид ҳолатларининг йигирма  фоизга камайганлигини кўришимиз мумкин. Чунки бугунгача 212 та суицидал одам шу ерга келиб ётиб, суицид ҳолатидан чиқиб, ўзига қайтган ҳолатлар бўлди.  

—  Реалибитация марказида одатда аёллар қанча муддатда олиб қолинади?

—  Қонун жиҳатидан олиб қарасак, беш кундан бир ойгача бўлган муддатда аёллар ушбу марказда олиб қолинади. Айрим аёллар бор, уларнинг муаммоси тез ҳал бўлиб, руҳан тикланиб ўз ўрнини топиб кетади. Айримлар бор, уларни ҳаётга қайтариш, муаммоларини ҳал қилиш учун ойлар керак бўлади. Биринчи галда бу ерда қанча муддат қолишлари уларнинг ўзларига ҳам боғлиқ. Яна баъзи ҳолларда руҳий ҳолати яхши, аммо яшашга жойи йўқ аёллар ҳам бизга келиб туради. Биз уларни марказимизда олиб қолиб, улар билан ишлаймиз, ҳокимликларга хат билан чиқиб уларга арзонроқ уй-жой сотиб олишларига ёки бошқа ҳуқуқий масалаларда муаммоларини ҳал этишларига амалий ёрдам берамиз.

—  Ҳомий бўлмаган пайтда бу ерда яшовчиларнинг яшаши, озиқ-овқатини қандай эплайсизлар?  

—   Баъзи аёлларни инспекторлар ёки маҳалла идоралари ходимлари олиб келади. Улардан ўша вақтдаёқ аёлни боқиш учун озиқ-овқатини олиб келиб беришларини илтимос қиламиз. Бундан ташқари депутатлар, ички ишлар ходимлари бир ҳафта ўн кунлик муддатга етадиган бозор-ўчар қилиб, ташлаб кетишади. Ошпаз йўқлиги боис, бу ерда аёлларнинг ўзлари орасида овқатни мазали тайёрлайдиганини ошпаз қилиб сайлаб олишади, қолганлари бошқа ишларни ўзаро бўлиб олиб, навбатма-навбат бажаришади. Қолаверса, марказда ишлаётган ходимларнинг бари егуликлар, ўйинчоқлар, болалар бўтқаси, памперс ёки кийим-кечакларни ўз уйидан ташиб келишади. Шунингдек, яқин атрофдаги маҳаллада яшовчи қўшнилар ўз ёрдамини аяшмайди. Ҳозирги кунда ҳомийсиз, танг бир аҳволда қолган бўлсак-да, фидойи инсонларнинг борлиги менга куч-қувват бағишлаб турибди.

791

COVID, қурол ва тинчлик. Путиннинг БМТдаги чиқиши

291
(Янгиланган 22:22 22.09.2020)
Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан шарҳлаш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

ТОШКЕНТ, 22 сен - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин БМТ Бош ассамблеясида нутқ сўзлади ва ташкилот низомининг аҳамияти ҳақида эслатиб ўтди.

БМТ ўз вазифасини муносиб бажармоқда, деди Путин

Путин 2020 йилда дунё Иккинчи жаҳон уруши якуни ва БМТ ташкил топганининг 75 йиллигини нишонлаётганини эслатиб ўтди.

"БМТ низоми халқаро ҳуқуқнинг бош манбаи бўлиб қолмоқда, ўтган йиллар эса Ташкилот "тинчликни сақлаш, халқлар ва минтақаларнинг барқарор ривожланиши ҳамда маҳаллий инқирозларни енгиб ўтишда ёрдам ёрдам бериш сингари ўзининг бош миссиясини муносиб амалга ошираётганини кўрсатди", - деди Путин.

Россия етакчиси БМТ бугунги кун реалликларига мослашиши зарурлигини қўшимча қилди.

Пандемия вақтида инсонпарварлик танқислиги

Пандемия вақтида давлатлараро даражада инсонпарварлик танқислиги ҳолатлари учради, БМТ ўз обрўйини ишлатиши керак, деб ҳисоблайди РФ етакчиси Владимир Путин.

"Кўплаб мамлакатлар ҳеч қандай манфаатсиз ва очиқчасига бир-бирига ердам беришди ва ёрдам бериб келишмоқда. Аммо, шундай ҳолатлар бўлдики, давлатлараро, расмий даражаларда инсонпарварлик, хоҳланг, яхшилик, деб айтинг, танқислиги ўзини кўрсатди. Фикримизча, БМТ обрўйи кўпёқлама ва иккиёқлама муносаббатларда инсонпарварлик, одамгарчилик ролини мустаҳкамлаш ва оширишга хизмат қила олар эди.Бу жамоатчилик ва ёшлар алмашинуви, маданий алоқалар, ижтимоий ва таълим дастурлари, спорт, илмий технологиялар, атроф-муҳит ва одамлар саломатлигини муҳоқаза қилиш соҳаларидаги кооперациялардир", - деди Путин.

Тарихни сохталаштиришга уриниш ҳақида

Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан талқин қилиш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

"Тарих сабоқларини унутиш калтабинлик ва ўта масъулиятсизликдир, худди Иккинчи жаҳон уруши сабаби, бориши ва якунларини ўзбошимчалик билан, фактларга эмас, балки уйдирмаларга таянган ҳолда сиёсийлаштириб талқин қилишга уриниш сингари. Иттифоқдошлар анжумани ва Нюрнберг трибунали қарорларини бошқачалаштириш - бу шунчаки тубанлик ва нацизмга қарши курашганлар хотираси олдида жиноят. Бу урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига тўғридан-тўғри ва қақшаткич зарба бериш билан тенг", - деди Путин.

Бу айниқса, глобал барқарорлик жиддий синовларга дуч келаётган бир шароитда жуда хавфли, дея қўшимча қилди РФ президенти.

Яшил йўлаклар ҳақида

Россия Федерациясининг савдо, шу жумладан, озиқ-овқат маҳсулотлари учун мўлжалланган ва савдо урушлари ва санкциялардан холи "яшил йўлаклар" ҳақидаги таклифи айниқса шу ниҳоятда долзарбдир, деб хабар қилди Владимир Путин.

"Россиянинг савдо урушлари ва санкцияларидан холи бўлган, биринчи навбатда пандемияга қарши курашишда зарур бўлган муҳим товарлар, озиқ-овқат, дори-дармон воситалари, шахсий ҳимоя воситалари учун зарур бўлган "яшил йўлаклар" дея номланувчи таклифига эътибор қаратишларингизни истардим. Ва умуман олганда, жаҳон савдосини тўсиқлар, таъқиқлар, чекловлар, ноқонуний санкциялардан тозалаш, озод қилиш глобал ўсишни тиклаш ва ишсизликни камайтириш учун яхши ёрдам бўлиши мумкин эди ", деди Путин БМТ Бош ассамблеясининг 75-сессиясидаги сўзлаган нутқи давомида.

Киберхавфсизлик муаммоси

Путин рақамли технологияларнинг экстремист ва террорчилар қўлига тушиши мумкинлиги, шу боис, киберхавфсизлик муаммоси эътиборга моликлиги хусусида огоҳлантирди.

"Ҳар қандай бошқа инновациялар сингари рақамли технологиялар бошқариб бўлмас тарқалиш хусусиятига эга. Худди оддий қурол сингари у нафақат минтақавий можаролар зонаси, балки ўзига тўқ фаровон мамлакатларда турли хил радикал ва экстремистлар қўлига тушиши ва бу орқали улкан хатарларни юзага келтириши мумкин", - деди Путин.

Путинга кўра, шу муносабат билан киберхавфсизлик масалалари, энг олд рақамли технологияларни қўллаш мавзулари БМТ майдонида энг жиддий мулоқот олиб боришга лойиқ. Янги даврда одамлар ҳуқуқлари ва шахсий ҳаётга бўлган ҳуқуқлари қай даражада ҳимояланган бўлади, бу борада одамларни эшитиш, улар хавфсираётган нарсаларни тушуниш муҳим", - деди Путин.

291