Американские военнослужащие в районе населенного пункта Эт-Танф, Сирия

"Янки, гоу хоум!": Сурияда нималар бошланди

1749
Ҳарбий базалар ва патрулларга ҳужумлар, ракета зарбаси ва колонналар йўналиши бўйлаб фугаслар портлатилиши - АҚШ армияси ҳарбийлари Сурияда ўзини тобора ноқулай сезмоқда

ТОШКЕНТ, 11 авг — Sputnik, Николай Протопопов. Ҳужумлар фақатгина террорчилар уюшмалари томонидан амалга оширилаётгани йўқ. Американинг Араб Республикасида бўлиши яна кимга ёқмаётгани ҳақида РИА Новости материалида ўқинг.

Чор томондан

Яқинда Сурия шимоли-шарқидаги Хасеке провинциясида жойлашган АҚШ ноқонуний ҳарбий базаси ракета ҳужумига дуч келди. Бу ерда, Ал-Хасак шаҳридан олтмиш километр жанубда, америкаликлар ҳужум ва транспорт вертолётлари ҳамда самолётларини қабул қилиш учун аэродромни жиҳозлашган. Сурия матбуотида берилган хабарларга кўра, базага номаълум қуролланган гуруҳлар ҳужум қилган.

Сурияда сўнгги ойларда америкаликларни мунтазам ўққа тутишмоқда. Америкаликларда катта йўқотишлар бўляпти. Мобил патруллар айниқса, "номаълумлар" томонидан уюштирилаётган ҳужумлар қаршисида заиф қолмоқда.

Шундай қилиб, май ойи охирида Дайр аз-Зор провинциясида АҚШ армияси ҳарбий хизматчилари ва "Сурия демократик кучлари"  (СДК) гуруҳи жангчилари автомобиллар карвонига автоматлар, пулемётлар ва гранаталар билан қуролланган отряд ҳужум қилди. Уч нафар америкалик ва беш нафар СДКнинг аъзоси жароҳатланди. 

Апрел ойида ал-Хасаке провинциясида қатор ҳужумлар рўй берди. Хусусан, америка ҳарбийлари ва СДК аъзоларини ташиган "Хаммер" бронеавтомобили "номаълум шахслар" томонидан Рувайшид қишлоғи яқинида ўққа тутилган.

Бир неча киши жароҳатланган. Дайр-аз-Зордагига ўхшаш ҳодиса оқибатида АҚШ армияси зобити ва СДК жангчилари ҳалок бўлди. Яна бир ҳужумдан сўнг икки нафар ҳарбий хизматчи изсиз йўқолди — улар тақдири ҳозиргача ҳам номаълум.

Патруллар йўлларида кўпинча портловчи қурилмалар ишга тушади. Масалан, июль ойида ўша Дайр-аз-Зордаги Сабха аҳоли яшаш жойида автомобил колоннаси портлатиб юборилди. Баъзан бундай ҳужумлар худкушлар томонидан миналаштирилган автомобилларда уюштирилади. Ўтган йилнинг январ ойида америкаликлар энг катта йўқотишни бошдан кечирди: худкуш-террорчи Сурия шимолидаги Манбижада пиёда патрули яқинида фугасни портлатди: икки аскар, АҚШ Мудофаа ходими ва ёлланма-жангчи ҳалок бўлди.

Пентагон Суриядаги ҳужумлар ҳақидаги кўплаб хабарларни "фейк" дея, зўр бериб рад этиб келмоқда.

Ресурслар учун кураш

Ҳарбий эксперт Юрий Лямин "РИА Новости"га берган интервьюсида америка ҳарбий объектлари ва патрулларига АҚШ ва унинг иттифоқчилари томонидан босиб олинган маҳаллий қабилалар ҳужум қилиши мумкинлигини айтди.

"Бу Сурия шимоли-шарқида яшовчи араблар, — дея тушунтиради Лямин. — Ҳозирда улар устидан америкаликлар томонидан қўллаб-қувватланаётган қурдлар ҳокимлик ўрнатган. Табиийки, одамлар норози, улар ҳозирги ҳолатга кескин қаршилик билдирмоқда, улар регион Дамашқ томонидан бошқарилиши лозим, деб ҳисоблайди. Турли бесаранжомликлар шу туфайли юзага келмоқда".

Шу билан бирга, ушбу қабилалар кўпдан кўп ҳолларда жуда яхши қуролланган ва тайёргарликдан ўтган бўлади.

"Мамлакатда фуқаролар уруши кўп йиллардан буён давом этмоқда, аҳоли қўлида керагидан ортиқ қурол бор, - дейди Лямин. - Нафақат милтиқлар. Миномётлар, оғир пулемётлар ва ҳатто Сурия ва Ироқда жуда кенг тарқалган Хитой ёки Арабистонда ишлаб чиқарилган 107 миллиметрли залп билан ўт очадиган енгил пулемётлар ҳам бор".

Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университетининг сиёсатшунослик ва социология кафедраси доценти, "Россия офицерлари" ташкилоти экспертлар кенгаши аъзоси Александр Перенжиевнинг фикрича, Америка ҳарбийларига уюштирилаётган ҳужумлар Суриядаги табиий ресурслар учун коалиция ўртасидаги курашнинг бир қисми ҳам бўлиши мумкин.

"Бу лўнда қилиб айтганда, талончилар ўртасидаги олишув, — дея аниқлик киритади у. — Бир томонда - Пентагон бўлса, иккинчи томонда - хусусий ҳарбий компаниялар манфаатларини илгари сурувчи ва худди шу террорчиларни қуроллантириши мумкин бўлган турли молия-саноат гуруҳлари мавжуд".

Унинг айтишича, Пентагон ҳам Сурия ўйинида мустақил куч эмас, балки АҚШдаги баъзи гуруҳларни тақдим қилади. Бундай яширин зарбалар эса Суриядаги фойдали қазилмалар учун кураш кучайиб бораётганидан далолат беради.

"Агар Сурия армияси ҳужум уюштирганида, Пентагон буни дарҳол тан олган бўларди, — дея қўшимча қилади Перенжиев. — Аммо "номаълум отрядлар" дейиш орқали улар махфий, ички урушни ҳаммага ошкор қилмаяпти. Шу билан бирга, мен аминманки, америкаликлар уларга ким зарба берганини яхши билишади".

Халқ нафрати

Америкаликлар устида муаллақ турган яна бир хавф - бу халқ қаршилигидир, унинг асосий мақсади, президент Башар Асад таъкидлаганидек, - Сурия ҳудудларини чет эл оккупациядан озод қилиш. Америкаликлардан норози бўлиш учун эса асослар етарлича.

Июнь ойида Хасеке провинцияси Тел-Абъяд шаҳри аҳолиси ўз буғдойининг ноқонуний олиб чиқиб кетилишини олдини олиш мақсадида, чегара ўтиш жойида пикет уюштирдилар. Ҳодисадан бир кун олдин Сурия ТИВ турк қўшинлари томонида бўлган жангарилар ва АҚШнинг иттифоқдош жиноий уюшмалари давлатдаги вазиятни беқарорлаштириш мақсадида бир неча маротаба буғдой ва бошқа донли ўсимликлар ўсадиган далаларга ўт қўйишгани ҳақида баёнот берган эди.

АҚШ ҳарбий қўмондонлиги ва унинг иттифоқчилари Сурия шимолидаги гуманитар вазиятни қасддан мураккаблаштирмоқда, уларнинг мақсади аҳолини расмий ҳокимиятга қарши қайраш.

Кўпинча америкаликлар айби туфайли тинч аҳоли нобуд бўлади. Май ойида АҚШ аскарлари Дайр-аз-Зор провинциясида автомобил ҳайдовчисини отиб ташлашди — автомобил гўёки "Коннико" нефт кони яқинидаги асосий трассадан чиққан. Ҳарбийлар бу ҳолатни таҳдид, дея баҳолаб, ҳайдовчига қарата огоҳлантиришсиз ўт очган.

Февраль ойида Қамишли шаҳри яқинида суриялик ҳарбий хизматчилар келишилмаган йўналиш бўйича ҳаракатланаётган АҚШ армияси колоннасини тўхтатиб қолдилар. Шунда америкаликлар маҳаллий аҳоли билан можарони келтириб чиқарди ва натижада аскарлар фуқароларга қарата тартибсиз ўқ уза бошладилар. Ўшанда 14 яшар Фейсал Ҳолид Муҳаммад ҳалок бўлди, яна бир киши жароҳатланди. Фақатгина россиялик ҳарбийлар аралашувидан сўнг можарони тинчлантиришга эришилди. Руслар америка автоколоннасини жойлашув пунктига олиб бориб қўйдилар.

1749
Госсекретарь США Майк Помпео

АҚШ мағлубияти хавфи. Вашингтон Теҳронга қарши нега яна санкция киритди

223
(Янгиланган 17:21 22.09.2020)
Штатлар Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди.

ТОШКЕНТ, 22 сен — Sputnik. Галия Ибрагимова. Америка Қўшма Штатлари Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди. БМТ ва Европа Иттифоқи америкаликлар важини ишонарсиз деб ҳисоблаб, Вашингтонгнинг фикрига қўшилишдан бош тортди. Оқ уй нимага эришмоқчи ва халқаро ҳамжамиятнинг позицияси қандай – РИА Новости ўрганди.

Бир томонлама босим

“БМТ Хавфсизлик кенгаши Эронга қурол етказиб бериш эмбаргосини узайтирмади. Бироқ АҚШ жим турмади ва санкцияларни қайтарди. Энди улар нафақат Теҳрон, балки барча эмбарго бузувчиларига ҳам қарши”, - деди Майк Помпео ва ЕИ Вашингтонни қўллаш-қувватлашга чақирди.

Аммо муносабат қарама-қарши бўлиб чиқди. Германия, Буюк Британия ва Франция (евроучлик) ташқи сиёсий идоралари раҳбарлари Оқ уй ҳаракатларини қораловчи қўшма баёнот эълон қилишди.

“АҚШ Эрон дастурига оид Қўшма кенг кўламли ҳаракатлар режасидан (СВПД) 2018 йил 8 май куни чиққан ва энди “битим” иштирокчиси саналмайди. Шу боис Вашингтоннинг ҳар қандай қарори юридик кучга эга эмас”, - дея таъкидлашди “евроучлик” вазирлари.

Париж, Берлин ва Лондон, аксинча, санкцияларни енгиллаштиришда давом этмоқда. Вазирлар Эрондан чекловларни олиб ташлаш 2231 БМТ Хавфсизлик кенгаши резолюциясида кўзда тутилганини эслаб ўтишди. Ушбу ҳужжат 2015 йилда келишилган “ядровий битим”ни расман тасдиқлаган.

“Биз доимо уни сақлаб қолиш тарафдори бўлганмиз ва буни давом эттирамиз”, - дея таъкидлашди европаликлар.

Европа ваъдалари

Дональд Трамп икки йил аввал Теҳрон гўёки махфий равишда ядровий дастурни ривожлантираётгани рўкач қилиб, “битим”дан чиққан эди. Ҳеч қанда далил келтирмади, лекин санкцияларни қайтаришни талаб қилди.

Россия, Хитой ва европаликлар буни қоралашди ва ҳужжат АҚШсиз ҳам амал қилишини таъкидлашди.  Германия, Франция, Буюк Британия ҳатто компанияларга Эрон билан ҳамкорлик қилишга имкон берувчи махсус қонун қабул қилди.  Бизнес АҚШ босимидан хавфсирамаслиги учун INSTEX алоҳида молиявий механизмини ишлаб чиқишди.

Тўғри, самараси чекланган бўлиб чиқди. Компаниялар барибир Эрон бозорни тарк этишди, ва Эрон Ислом Республикаси иқтисодиёти кескин ўтириб қолди. Пекин Америка санкцияларини қоралаганига қарамасдан, ҳатто хитойликлар Теҳрон билан ҳамкорликни тўхтатиб қўйишди.

Эрон ҳукумати европаликлар Вашингтонни бизнесни таъқиб этмаслика ишонтиришига умид қилиб, кутиш позициясини эгаллади. Лекин мамлакатдан хорижлик компаниялар кетиши, Вашингтон юмшашига бўлган умидлар тугаши билан Теҳрон ядровий дастур чекловларини олди.

Расмият нуқтаи назаридан СВПД амал қилади, лекин “битим” иштирокчиларининг ўзоро айловлари унга бўлган ишончни сўндиради. Теҳроннинг ҳужжат шартларига риоя қилишдан бош тортишини Вашингтон “Оятуллоҳ режими”га (Америка ОАВлари Эрон сиёсий тизимини шундай деб аташади) янги ҳужумда асосий далил сифатида ишлатмоқда.

“Эмбарго бекор қилинишига йўл қўйилмасин”

Америкаликлар энг кўп 18 октябрь куни Теҳрондан қурол эмбаргоси олиб ташланишидан ҳадиксирашмоқда. Бу қўрқувларни Эрон қўшнилари аланга олдирмоқда.

Исроил, Саудия Арабистони, Баҳрайн, Қувайт тақиқлар бекор қилингандан кейин Ислом Республикаси Россия ва Хитойдан ҳаво ҳужумига қарши воситалар ва замонавий қирувчи самолётлар харид қилишини айтишмоқда.  Бу Эронни мустаҳкамлайди ва минтақадаги вазиятни қийинлаштиради. Бундай сценарийга йўл қўймаслик учун Теҳрон душманлари АҚШ орқали ҳаракат қилмоқда.

Августда америкаликлар БМТ Хавфсизлик кенгашига қурол эмбаргоси тўғрисидаги резолюцияни тақдим этишди ва буни Теҳрон Ливан ва Сурияда “Ҳизбуллоҳ” ҳамда бир неча марта маҳаллий ҳарбийлар билан тўқнашувни юзага келтирган Ироқдаги шиа жангариларини қуроллантираётгани билан асослади.

Франция, Германия ва Буюк Британия америкаликларнинг ташвишига шерик, лекин уларнинг таклифини қўллаб-қувватлашмади. Россия ва Хитой АҚШнинг бу йўналишдаги саъй-ҳаракатларига тўсқинлик қилишини англатди. Ўз навбатида, Эрон маълум қилди: бундай резолюция “ядро битимига” узил-кесил нуқта қўяди.

БМТ Хавфсизлик кенгаши Америка лойиҳасини рад этди. Лекин бир ҳафта ўтиб Давлат департаменти гўёки Эрон томонидан СВПД мажбуриятлари бузилгагини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этди. Бу ерда гап Эрон белгиланган 300 килограмм нормадан юқори бойитилган уран жамғаргани ҳақида бормоқда.

Майк Помпео Вашингтон санкцияларни тўлиқ равишда қайта тиклашини хоҳлашини яширмади. БМТ Хавфсизли кенгашида эслатишди: АҚШ “битим”га риоя қилиш тўғрисида фикр юрита олмайди, чунки ундан чиқиб кетган. Америкаликлар аввалгидек 2231 резолюциясини тасдиқлаганлар орасида борликларини айтиб жавоб қайтаришди. Шунга кўра санкция киритиш ҳуқуқини сақлаб қолишган.

Ва дейишди: СВПДга кўра, агар Эрон устидан келиб тушган ариза бўйича 30 кун ўтиб чора кўрилмаса, санкциялар қайта тикланади. Муҳлат 20 сентябрь куни ўз якунига етди.

Кутиш дипломатияси

“БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Хавфсизлик кенгашда консенсус йўқлигини далил қилиб кўрсатиб, Эронга қарши санкцияларнинг қайта тиклашига қарши чиқди. Америка қарорини МАГАТЭ рад этди, Европада кескин танқид қилинди. Вашингтон ҳақоратомуз аҳволга тушиб қолди”, - дея ҳисоблайди МГИМО катта илмий ходими Андрей Баклицкий.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

Шу билан бирга эксперт Америка санкциялари хорижий бизнесни ҳамон қўрқитишини истисно қилмайди. Агар октябрда қурол эмбаргоси бекор қилинса, ҳамма компания ҳам Эрон билан савдо-сотиқ қилишни истамайди. АҚШ босими остига тушиш хавфи устун келади. Лекин шундай бўлганда ҳам Вашингтон ҳаракатлари ҳаддан зиёд бўлиб кўринади.

“Европа қонунчилиги қуро эмбаргосини 2023 йилгача назарда тутади. Шунинг учун халқаро тақиқлар олинса ҳам, ЕИ бу соҳада Эрон билан ҳамкорлик қила олмайди. Россия ва Хитой билан вазият янада қизиқарлироқ. Эронга қурол сота олиши мумкин бўлган бу мамлакатлар компаниялари аллақачон санкциялар остида. Эмбарго олиб ташланган сўнг Теҳрон билан дабдабали битим тузишга уларга ҳеч нарса халақит бермайди. Бу қурол Эронга дарҳақиқат дарҳол етиб келишини англатмайди, лекин АҚШнинг маънавий мағлубияти аён”, - дейди Баклицкий.

АҚШда истиқомат қилувчи халқаро муносабатлар бўйича мутахассис Рафаэль Саттаров Теҳрон АҚШнинг бир томонлама санкцияларига босиқ муносабат билдирганига эътибор қаратди. Унинг сўзларига кўра, Эрон ҳукумати Америкада президент сайловларига қадар вазиятни кескинлаштиришни истамаяпти.

“Ислом Республикаси АҚШга нисбатан ҳар қандай кескин баёнот фақат зарар келтиришини англайди. Трамп дарҳол Эрон билан навбатдаги инқирозни ўз фойдасига қаратади ва босимни кучайтиради. Қолаверса, ҳозир Европа, Россия, Хитой, БМТ – Эрон тарафида. Даҳанаки жангдан маъно йўқ. Бир томонлама санкциялар эмас халқаро тан олинган қонуний кучга эга эмас”, - дея ҳисоблайди Саттаров.

Сўровда иштирок этган экспертлар агар Жо Байден АҚшнинг кейинги президенти бўлса, америкаликлар СВПДга қайтишлари мумкинлиги ҳақидаги фикрга келишди. Лекин Трамп президентлиги даврида Эрон атрофидаги вазият ўзгарди. Шунинг учун “битимга” қайтиш тартиби осон бўлмайди.

223

"Оёғимни ўпасан": Тошкент шаҳрида келинларга қулдек муносабат оммалашган

808
Тошкентда оиладаги зўравонликдан азият чеккан аёллар учун реабилитация маркази мавжуд. Аслида, бу аёллар ва уларнинг фарзандлари учун вақтинчалик бошпана вазифасини бажаради. Аёллар бу ерда психологик реабилитациядан ўтадилар, "оёққа туриб", янги ҳаётни бошлайдилар.

Sputnik Ўзбекистон мухбири маиший зўравонликдан жабр чеккан аёлларга ким ва қай тарзда ёрдам кўрсатиши, психологик коррекция қандай кечиши, руҳий тазъйиққа учраган аёл қай тарзда бахтли бўлиб кета олишини билиш учун пойтахтдаги Реалибитация ва мослаштириш маркази директори Гулчеҳра Маткаримова билан суҳбатлашди.

Жестоко избитая супругом жительница Булунгура Зухра Умарова в больничной палате
Фото представлено родственниками пострадавшей

—   Тошкент реалибитация ва мослаштириш марказининг вазифалари, унинг ташкил топиши тарихи ҳақида тўхталсангиз.

—   Тошкент шаҳар аёллар реалибитация ва мослаштириш маркази руҳий ёки жисмоний зўрликка учраган, суицидга мойил бўлган ёки суицидга қўл урган аёлларни руҳан жонлантириш, уларни ҳаётга қайтариш мақсадида очилган. Марказимиз 2018 йил июн ойида мамлакат раҳбари имзоланган фармонга асосан ташкил этилган эди. Бунга ўхшаш марказлар Республиканинг бошқа вилоятларида ҳам фаолият юритмоқда, аммо пойтахтдаги каби шарт-шароитларга эга эмас. Дейлик, ётоқхонаси, озиқ-овқат билан таъминланиши мумкин, лекин кўп ўринли ва хизмат кўрсатувчи кўп штатли ходимлари йўқ.

Бизнинг реалибитация марказимизда ўттиздан ортиқ аёллар ҳамда уларнинг фарзандлари яшаши учун мўлжалланган ўринлар бор. Дунёнинг айрим мамлакатларидаги каби биз бу марказга "Инқироз клиникаси" деб ном қўйганмиз. Ташкил этилиши тарихига келсак, 2000 йилда Европа мамлакатларига бориб, у ерда очилган шу каби шелтерлар фаолияти билан танишиб, бизда ҳам шундай шелтерлар очилиши керак, деган таклифлар билан докторлик ишимни ёзганман. Сабаби, минг афсуски, бизда охирги пайтларда эри уриб, кўчага қувиб солинган ёки ака-укаси томонидан калтакланган, мол-мулк талашиб сарсон бўлган, қайнона-қайнсингиллар томонидан сиғиштирилмаган аёллар кўпайиб кетди.

Sputnik
Центр реабилитации для женщин, город Ташкент

Қолаверса, хотин калтак еса ҳам уйда жим ўтириши керак деган паст тушунча айрим эркакларимизнинг онгига ўрнашиб олгани сир эмас. Умуман, ўзбек менталитетида охирги пайтларда кескин салбий ўзгаришлар юз беряпти. Келинга қулга қарагандек муносабат бизни жамиятимизда илгари бўлмаган. Бугун айниқса, негадир Тошкент шаҳрида келинларга қулга қарагандек қараш хусусияти оммалашган.

Мисол учун, реалибитация марказига келган айрим келинлардан эшитганим: "Оёғимни ўпмасанг уйга кирмайсан” ёки "Эрингни оёғини ювиб, ўша сувни ичсанг сўнг мен сени унга қай даражада содиқлигингга ишонаман", дейдиган қайноналар бор экан. Шу каби ҳар хил ачинарли тақдирлар ҳикоясини эшитасиз ва юрагингиз қандай дош бераётганига баъзан қойил ҳам қоласиз. Кўп ҳолларда эшитган ҳикояларим таъсирига тушиб, ўша муаммоларни тушларимга ҳам кирадиган бўлиб қолди.

Яна шундай аёлларимиз бор-ки, эри фақат бошига, қулоғига ураркан. Сабаби, бош, қулоқ қисмига урса, жойи билинмас, экспертиза қилинганда ҳам аниқлаш қийин кечиб, оқибатда кун келиб одам бош миясида салбий ўзгаришлар юз бериб, жуда тез ўлим топаркан.

Яъни баъзи олифта эркакларимиз борки, "Тушунмадим, нима мен "собственный хотинимни" уролмайманми?", дейди. Ёки "Нега хотинимга ордер бердингиз, оиламга аралашиб мени конституциявий ҳуқуқимни бузяпсиз", деб келади. Эй инсон, нима сенда бор конституциявий ҳуқуқ аёлда йўқми? Афсуски, эркаклар орасида мана шундай - хотинига шахсий мулкка қарагандек муносабат одатга айланиб қоляпти.

—   Эркакларнинг бундай фикрлашларига нима сабаб бўляпти деб ўйлайсиз?

—   Бирламчи сабаб одамларда ҳуқуқий савияси йўқлигида. Масалан, 2019 йил 19 сентябр куни аёллар ва эркаклар гендер тенглиги тўғрисида фармон имзоланган, аммо қонун тарғиботи деярли амалга оширилмаяпти. Гендер комиссиясининг раҳбари бўлганлиги учун Сенат раисининг ўз тарғиб қилиб, комиссия ишини кўрсатишга ҳаракат қиляпти холос, бошқа ташкилотлар эса ухлаб қолганга ўхшайди. Бундан ташқари аёлларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонуннинг тарғиботи ҳам деярли амалга оширилмаяпти. Тўғри, тушунаман, ҳозирги пандемия шароитида тарғибот ишларини олиб бориш қийиндир, лекин ҳеч бўлмаганда ОАВ орқали бу ҳақда ҳар куни гапирмасак, бора-бора жамиятимиз парокандаликка юз тутиши ҳеч гап эмас.

Биламиз, оила - жамиятнинг асосий бўғини. Аммо биз ҳақ-ҳуқуқини танимайдиган ёки конститутциясини билмайдиган давлат эмасмиз, дунёвий давлатмиз. Дунёвий мамлакат бўламиз деб дунёга жар солганмиз. Биз БМТга аъзо бўлганмиз, байроғимиз хилпираб турибди Нью-Йоркда...

Аёллар ва болалар бизнинг генофондимиз. Аёллар генофондни дунёга келтириб берувчи, болалар эса бизнинг келажагимиз ҳисобланади. Бугун биз қўрқоқ, нокас ва номард болаларни тарбия қиладиган бўлсак, келажак эртага ана шуларнинг қўлида қоладими?

Яна бир мени ўйлантирадиган ҳолат, бугуннинг реал ҳаёти ва одамлари илгаригидек эмаслигидир. Масалан, бугун келинларга сабр қил десангиз, бориб ўз жонига қасд қиляпти. Уларни дардини эшитадиган ҳеч кими йўқ. Туққан онаси ҳам "ўлигинг борган эшигингдан чиқсин, лекин индама, жим чидаб яша", дея қулоғига қуяди. Бир кун сабри тугаган қиз эса ўз жонига қасд қиляпти, "мана, она, айтганингиздек келин бўлдим, ўлигим шу эшикдан чиқди", деб.  Ўша она вақтида ўз қизининг дардига шерик бўлиб, унга тўғри йўл кўрсатганида, психологга кўрсатиб, уни руҳан ҳаётга қайтарганида, ўша қиз яшаб кетармиди... Бизда нима бўлса ҳамки оилани сақлаб қолиш керак, деган фикр мустаҳкам ўрнашиб қолган.

Тўғри, лекин вазият оғир бўлса-чи? Оилани аёлнинг касалманд ёки калтак еявериб ногирон бўлиб қолиши эвазига сақлаб қолиш керакми? Мана шундай оилаларда болалар қўрқоқ бўлиб катта бўляпти, ҳатто отаси йўталиб қўйса, бечора иштонига сийиб қўядиган даражада қўрқади. Бундай болаларнинг тақдири эртага нима бўлади? Эри уриб, ўлдириб қўйса ҳам чурқ этмай ўтирадими? Ҳатто буюк саркарда Амир Темур "Қул табиатли аёлдан қул фарзандлар туғилади" деб, ўз фарзандлари ва набираларига эркин фикрлайдиган қизларни келин қилган эканлар. Аммо биз-чи, нечанчи асрда яшаяпмиз?

Биз эркин фикрлайдиган аёлни кўрсак, уни бир уриб майиб қилиб қўйяпмиз. Биз маърифатга яъни олдинга интилишимиз керак бўлган бир пайтда нега жаҳолат домига қараб кетяпмиз? Ахир болаларимиз эркин фикрлайдиган шахс сифатида камол топиши керак эмасми? Шундагина ҳар ким ўз ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қила олади, зўрлик бўлмайди. Ўзини ҳақини талаб қиладиган одам бировнинг ҳуқуқини поймол қилмайди. Биладики, унда бор ҳуқуқ бошқаларда ҳам бор.

Sputnik
Центр реабилитации и адаптации для женщин в Ташкенте

Одамлар космосни забт этяпти, японлар сув остида уйлар, шаҳарлар қуряпти. Биз эса болаларимизга калтак еб, боши ёрилса ҳам жим ўтир деб ўргатяпмиз. Ана шу ожиза аёлларнинг ҳам ҳуқуқи бўлиши керакми?  

—  Пандемия шароитида қандай ишлаяпсизлар? Зўравонликка учраган аёлларнинг қўнғироқлари ҳозир ҳам қабул қилиняптими?

—   Албатта. Аёллар биладики, марказимизнинг суткада 24 соат ишлайдиган 1169 қисқа рақами ишлаб турибди. Ҳозирги кунда молиявий муаммоларимиз бўлганлиги боис, ушбу телефон рақами билан ходимимизни уйда ўтириб ишлаши учун банд қилганмиз. Шунингдек, бошқа ходимлар ҳам ўз ҳисобидан таътилга чиқишга мажбур бўлиб туришибди. Оқсаб турган томонимиз шу — ҳомийларга муҳтожмиз.

—   Бу бинонинг аввал қандай ҳароб аҳволда бўлганлигини кўрганмиз. Бугун эса бу ердаги шарт-шароитларни кўриб ҳайрон қолдик...  

—   Бунинг учун, Тошкент шаҳар ҳокимидан миннатдормиз. Бинони бутунлай таъмирдан чиқариб, моддий техник базасини яратиб беришда ўз ёрдамини аямади. Бундан ташқари бир қанча ҳомийларни топиб беришди, улар ёрдамида марказимиз кўплаб тазйиққа учраган, уй-жойсиз қолган аёлларга ёрдам берди. Кўплаб оилаларнинг муаммосига қулоқ тутдик, улар яраштирилди,  уйсиз юрганларга туман ҳокимликлари билан келишиб уй-жой қилиб берилди. Масалан, Чилонзор туман ҳокимиятининг ёрдами билан уч-тўрт аёл бошпанали бўлди. Унгача бўлган вақтда аёллар бизнинг реалибитация марказимизда икки ярим ой давомида яшаб туришди. Олмазор туманидан келган аёл ҳам уй масаласи ҳал бўлгач чиқиб кетди. Марказимизда яшаёган пайтда улар билан тиббиёт ходимлари, психологлар ишлади. Чилонзор туманида жойлашган хусусий клиникалар ҳам пул тўлашга имкониятимиз бўлмаган пайтда аёлларни текинга даволаб, биздан ўз ёрдамини аяшмади. Қолаверса, ойлик маошсиз бўлсада фидойиларча ишлаётган марказимиз ходимларига ҳам бошим ерга теккунча таъзим қиламан.

— Реалибитация маркази қандай тоифадаги аёлларни ўз ҳимоясига олади? Масалан, кўчадан тўсатдан кириб келган аёлларни ҳам қабул қилаверасизларми?

— Ҳар қандай зўравонликка дучор бўлган, тазйиқ кўрган аёл мана шу марказга келиб яшашга ҳақли. Кўчадан тўсатдан кириб келиб қолса ҳам қабул қилаверамиз. Биласизми, агар аёл кишининг руҳий ҳолати соғлом бўлса, ҳеч қачон бунақа жойга бош эгиб келмайди. Баъзилари телевидение орқали эшитиб, кўриб топиб келдим дейди, баъзилар телеграм канали орқали...  Айримларнинг эри, ота-онаси ёки яқин қариндоши бошлаб келади. Биз уларни кўриб, муаммосини эшитиб олиб қолаверамиз.

—  Ушбу марказга ўз хоҳиши билан нажот истаб келувчи аёлларнинг орқасидан яқин қариндошлари, дейлик оила аъзолари жанжал кўтариб келган ҳолатлар ҳам бўлганми?

—   Бўлган, ҳатто қайноналардан бири келиним мана шу ерда ётганлиги тўғрисида маълумотнома ҳам ёзиб беринг, дея тўполон қилиб келган. Бу ерни баъзилар жиннихона деб ўйлашар экан. Баъзилар эса келини ёки хотинини шу ерга сўраб келиб, улар ҳақида маълумот сўраб келган. Аммо бу марказда тартиб шунақаки, аёллар илк келган кунида ўзини бизга ким деб таништирган бўлса биз уни шу ном билан қабул қиламиз, у ҳақдаги барча маълумотлар сир сақланади, ҳеч кимга ошкор қилинмайди. Бу бўйича ходимларнинг ҳар бири огоҳлантирилган ва ҳар биридан тилхат ёзиб олинган.

— Реалибитация маркази бугунги кунда нечта аёлларга ёрдам бера олди?

—  2020 йилнинг январидан 1-сентябр ойигача зўрлик ишлатишда жами жабр кўрган аёллар 4615 тани ташкил этган. Бир йил ичида олти мингдан ортиқ аёллар биздан психологик ва ҳуқуқий ёрдам олишди. Бундан ташқари 2019 йилнинг сентябр ойидан  жорий йилнинг феврал ойи охиригача бўлган давр ичида Тошкент шаҳрида суицид ҳолатларининг йигирма  фоизга камайганлигини кўришимиз мумкин. Чунки бугунгача 212 та суицидал одам шу ерга келиб ётиб, суицид ҳолатидан чиқиб, ўзига қайтган ҳолатлар бўлди.  

—  Реалибитация марказида одатда аёллар қанча муддатда олиб қолинади?

—  Қонун жиҳатидан олиб қарасак, беш кундан бир ойгача бўлган муддатда аёллар ушбу марказда олиб қолинади. Айрим аёллар бор, уларнинг муаммоси тез ҳал бўлиб, руҳан тикланиб ўз ўрнини топиб кетади. Айримлар бор, уларни ҳаётга қайтариш, муаммоларини ҳал қилиш учун ойлар керак бўлади. Биринчи галда бу ерда қанча муддат қолишлари уларнинг ўзларига ҳам боғлиқ. Яна баъзи ҳолларда руҳий ҳолати яхши, аммо яшашга жойи йўқ аёллар ҳам бизга келиб туради. Биз уларни марказимизда олиб қолиб, улар билан ишлаймиз, ҳокимликларга хат билан чиқиб уларга арзонроқ уй-жой сотиб олишларига ёки бошқа ҳуқуқий масалаларда муаммоларини ҳал этишларига амалий ёрдам берамиз.

—  Ҳомий бўлмаган пайтда бу ерда яшовчиларнинг яшаши, озиқ-овқатини қандай эплайсизлар?  

—   Баъзи аёлларни инспекторлар ёки маҳалла идоралари ходимлари олиб келади. Улардан ўша вақтдаёқ аёлни боқиш учун озиқ-овқатини олиб келиб беришларини илтимос қиламиз. Бундан ташқари депутатлар, ички ишлар ходимлари бир ҳафта ўн кунлик муддатга етадиган бозор-ўчар қилиб, ташлаб кетишади. Ошпаз йўқлиги боис, бу ерда аёлларнинг ўзлари орасида овқатни мазали тайёрлайдиганини ошпаз қилиб сайлаб олишади, қолганлари бошқа ишларни ўзаро бўлиб олиб, навбатма-навбат бажаришади. Қолаверса, марказда ишлаётган ходимларнинг бари егуликлар, ўйинчоқлар, болалар бўтқаси, памперс ёки кийим-кечакларни ўз уйидан ташиб келишади. Шунингдек, яқин атрофдаги маҳаллада яшовчи қўшнилар ўз ёрдамини аяшмайди. Ҳозирги кунда ҳомийсиз, танг бир аҳволда қолган бўлсак-да, фидойи инсонларнинг борлиги менга куч-қувват бағишлаб турибди.

808

COVID, қурол ва тинчлик. Путиннинг БМТдаги чиқиши

306
(Янгиланган 22:22 22.09.2020)
Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан шарҳлаш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

ТОШКЕНТ, 22 сен - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин БМТ Бош ассамблеясида нутқ сўзлади ва ташкилот низомининг аҳамияти ҳақида эслатиб ўтди.

БМТ ўз вазифасини муносиб бажармоқда, деди Путин

Путин 2020 йилда дунё Иккинчи жаҳон уруши якуни ва БМТ ташкил топганининг 75 йиллигини нишонлаётганини эслатиб ўтди.

"БМТ низоми халқаро ҳуқуқнинг бош манбаи бўлиб қолмоқда, ўтган йиллар эса Ташкилот "тинчликни сақлаш, халқлар ва минтақаларнинг барқарор ривожланиши ҳамда маҳаллий инқирозларни енгиб ўтишда ёрдам ёрдам бериш сингари ўзининг бош миссиясини муносиб амалга ошираётганини кўрсатди", - деди Путин.

Россия етакчиси БМТ бугунги кун реалликларига мослашиши зарурлигини қўшимча қилди.

Пандемия вақтида инсонпарварлик танқислиги

Пандемия вақтида давлатлараро даражада инсонпарварлик танқислиги ҳолатлари учради, БМТ ўз обрўйини ишлатиши керак, деб ҳисоблайди РФ етакчиси Владимир Путин.

"Кўплаб мамлакатлар ҳеч қандай манфаатсиз ва очиқчасига бир-бирига ердам беришди ва ёрдам бериб келишмоқда. Аммо, шундай ҳолатлар бўлдики, давлатлараро, расмий даражаларда инсонпарварлик, хоҳланг, яхшилик, деб айтинг, танқислиги ўзини кўрсатди. Фикримизча, БМТ обрўйи кўпёқлама ва иккиёқлама муносаббатларда инсонпарварлик, одамгарчилик ролини мустаҳкамлаш ва оширишга хизмат қила олар эди.Бу жамоатчилик ва ёшлар алмашинуви, маданий алоқалар, ижтимоий ва таълим дастурлари, спорт, илмий технологиялар, атроф-муҳит ва одамлар саломатлигини муҳоқаза қилиш соҳаларидаги кооперациялардир", - деди Путин.

Тарихни сохталаштиришга уриниш ҳақида

Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан талқин қилиш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

"Тарих сабоқларини унутиш калтабинлик ва ўта масъулиятсизликдир, худди Иккинчи жаҳон уруши сабаби, бориши ва якунларини ўзбошимчалик билан, фактларга эмас, балки уйдирмаларга таянган ҳолда сиёсийлаштириб талқин қилишга уриниш сингари. Иттифоқдошлар анжумани ва Нюрнберг трибунали қарорларини бошқачалаштириш - бу шунчаки тубанлик ва нацизмга қарши курашганлар хотираси олдида жиноят. Бу урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига тўғридан-тўғри ва қақшаткич зарба бериш билан тенг", - деди Путин.

Бу айниқса, глобал барқарорлик жиддий синовларга дуч келаётган бир шароитда жуда хавфли, дея қўшимча қилди РФ президенти.

Яшил йўлаклар ҳақида

Россия Федерациясининг савдо, шу жумладан, озиқ-овқат маҳсулотлари учун мўлжалланган ва савдо урушлари ва санкциялардан холи "яшил йўлаклар" ҳақидаги таклифи айниқса шу ниҳоятда долзарбдир, деб хабар қилди Владимир Путин.

"Россиянинг савдо урушлари ва санкцияларидан холи бўлган, биринчи навбатда пандемияга қарши курашишда зарур бўлган муҳим товарлар, озиқ-овқат, дори-дармон воситалари, шахсий ҳимоя воситалари учун зарур бўлган "яшил йўлаклар" дея номланувчи таклифига эътибор қаратишларингизни истардим. Ва умуман олганда, жаҳон савдосини тўсиқлар, таъқиқлар, чекловлар, ноқонуний санкциялардан тозалаш, озод қилиш глобал ўсишни тиклаш ва ишсизликни камайтириш учун яхши ёрдам бўлиши мумкин эди ", деди Путин БМТ Бош ассамблеясининг 75-сессиясидаги сўзлаган нутқи давомида.

Киберхавфсизлик муаммоси

Путин рақамли технологияларнинг экстремист ва террорчилар қўлига тушиши мумкинлиги, шу боис, киберхавфсизлик муаммоси эътиборга моликлиги хусусида огоҳлантирди.

"Ҳар қандай бошқа инновациялар сингари рақамли технологиялар бошқариб бўлмас тарқалиш хусусиятига эга. Худди оддий қурол сингари у нафақат минтақавий можаролар зонаси, балки ўзига тўқ фаровон мамлакатларда турли хил радикал ва экстремистлар қўлига тушиши ва бу орқали улкан хатарларни юзага келтириши мумкин", - деди Путин.

Путинга кўра, шу муносабат билан киберхавфсизлик масалалари, энг олд рақамли технологияларни қўллаш мавзулари БМТ майдонида энг жиддий мулоқот олиб боришга лойиқ. Янги даврда одамлар ҳуқуқлари ва шахсий ҳаётга бўлган ҳуқуқлари қай даражада ҳимояланган бўлади, бу борада одамларни эшитиш, улар хавфсираётган нарсаларни тушуниш муҳим", - деди Путин.

306