"Армия-2020" халқаро форуми: Россия, Қозоғистон ва Беларусь экспозициялари

373
"Армия-2020" халқаро ҳарбий-техник форуми (ХҲТФ) COVID-19 пандемияси чекловлари ва глобал ҳарбий-сиёсий турбулентлик шароитида дунё мудофаа саноатида йилнинг илк йирик кўргазмасига айланади

23-29 август кунлари Россиянинг бир қатор минтақалари ва Арманистон ҳудудида бўлиб ўтадиган "Армия-2020" форумида 1500 дан ортиқ компаниялар 28 мингдан ортиқ қурол ва техникалар намуналарини намойиш этадилар.

Форумда 72 та давлат қатнашишини тасдиқлади. Улардан ўнтаси - Арманистон, Беларусь, Бразилия, Вьетнам, Эрон, Қозоғистон, Ливан, Руанда, МАР, Жанубий Осетия - юқори даражадаги делегациялар билан иштирок этади. Ўз миллий экспозицияларини беш мамлакат - Беларусь, Бразилия, Ҳиндистон, Қозоғистон, Покистон жойлаштиради.

"Армия-2020" форумининг очилиш маросими "Патриот" кўргазма марказида 23 август кунига режалаштирилди, 24-26 август кунлари мутахассислар учун иш кунлари бўлиб, 27-29 август кунлари экспозиция барча учун очиқ бўлади.

Асосий кўргазма майдончалари Москва яқинидаги Патриот боғи, Кубинка аэродроми, Алабино ва Ашулук ўқув полигонлари бўлади, аммо қурол ва ҳарбий техника экспозициялари барча ҳарбий округлар ва Россиянинг Шимолий флотида жойлаштирилади. Фақатгина Жанубий ҳарбий округнинг ўзида "Армия-2020" форуми Ставрополь ўлкаси, Владикавказ, Волгоград, Каспийск, Астрахань, Адигея, Ингушетия, Кабардино-Балкария, Карачаево-Черкесия, Чеченистонни қамраб олади. Шунингдек, форум Арманистонда, Россиянинг ҳарбий базаси жойлашган Гюмри шаҳри ҳудудида бўлиб ўтади.

Ўтган йилга нисбатан статик экспозициянинг умумий майдони 60 минг квадрат метрга кенгайтирилди ва жами 320 минг квадрат метрдан ошади. Умуман олганда, Санкт-Петербургдан Владивостокгача ва Североморскдан Севастополгача жойлашган 47 та майдонча мавжуд (полигонлар ва аэродромларни қўшган ҳолда). Турли мамлакатларнинг мудофаа корхоналари учун бу уларнинг юқори технологияли маҳсулотларни ишлаб чиқариш ва етказиб беришни кенгайтиришга тайёрлигини намойиш этиш учун имкониятдир.

Форумнинг илмий-ишбилармонлик дастури 170 дан ортиқ тадбирларни ўз ичига олган, иштирокчилар мудофаа қобилияти, мудофаа саноати мажмуасининг илмий-техник ва ишлаб чиқариш салоҳиятини ривожлантириш муаммоларини, халқаро ҳарбий ва ҳарбий-техник ҳамкорлик истиқболларини муҳокама қилишади.

Беларусь ва Қозоғистон экспозициялари

Агар “Армия-2019” форумида МДҲ давлатларидан Арманистон, Озарбайжон, Беларусь ва Қозоғистон ўз стендлари билан қатнашган бўлса, бу йил фақат Беларусь ва Қозоғистоннинг мудофаа саноати корхоналари ўз маҳсулотларини намойиш этадилар.

Санитария-эпидемиология назорати чораларига алоҳида эътибор қаратилди, "Армия-2020" ҳудуди COVID-19 коронавирусидан ҳоли деб эълон қилинди, аммо дунёдаги ноаниқ эпидемиологик вазият кўргазмага тайёргарликни мураккаблаштирди ва хорижий давлатларнинг фаоллигини қисқартирди. Эслатиб ўтаман: ўтган йили форумда 120 мамлакат ва ўнта миллий экспозиция (Озарбайжон, Арманистон, Беларусь, Ҳиндистон, Қозоғистон, Хитой, Покистон, Туркия, Таиланд, Жанубий Африка Республикаси) иштирок этган.

Беларусь миллий мудофаа саноати анъанавий маҳсулотлар тўпламини тақдим этади: электроника, оптика, пилотсиз учиш аппаратлари. Республикадаги Москва майдончаси бизнесни кенгайтириш учун истиқболли деб ҳисобланади ва ҳаттоки шу жорий августдаги ички сиёсий беқарорликлар "Белспецвнештехника" компаниясининг майдончаси бирлаштирган иштирокчиларнинг фаоллигини пасайтирмайди.

Агар "Армия-2019" форумида 15 корхона қатнашган бўлса, унда бу йил Беларусьнинг турли мулкчилик шаклидаги 20 га яқин компаниялари 200 дан ортиқ ҳарбий маҳсулотлар намуналарини, шу жумладан 122 мм ли РСЗО "Шквал" жанговар машинаси ва Р-443О сунъий йўлдош алоқаси станцияси макетларини, МЗКТ-490101-010 енгил зирҳли машинасини, "Волар" кўчма юқори частотали радиопеленглаш мажмуаси макетини тақдим этади. Беларусь Республикаси ҳар йили қиймати 1,5 миллиард долларгача бўлган қурол ва ҳарбий техникаларни экспорт қилади ва ушбу тушумларнинг катта қисми Россияга тўғри келади.

Ҳар бир "Армия" кўргазмаси билан Қозоғистон Республикаси ўз фаоллигини ошириб келмоқда ва миллий мудофаа саноатининг россиялик ҳамкорлар билан ўзаро алоқаларини мустаҳкамламоқда. Ўтган йили Қозоғистон мудофаа саноатини турли ихтисосликдаги 10 дан ортиқ корхона намойиш этди. "Семей инжиниринг" заводининг стенди "Армия-2019" форуми мутахассислари ва меҳмонларида катта қизиқиш уйғотди, ташриф буюрувчилар орасида РФ Мудофаа вазири Сергей Шойгу ҳам бор эди.

"Армия-2020" форумида Қозоғистондан “Семипалатинск машинасозлик заводи”нинг такомиллаштирилган ўрмаловчи транспортер-тортқич трактори, “Киров номидаги завод”нинг ҳимояланган ноутбук ва планшетлари, "Семей инжиниринг" корхонасининг зирҳли транспорт воситаларининг мукаммал таъмири ва модернизациялаш хизматлари намойиш этилади. "Казахстан инжиниринг" компаниясининг шўба корхонаси бўлмиш "Тыныс" заводи - ички ишлар идоралари учун авиацион бутловчи қисмларининг ҳақиқий ўлчовдаги намуналарини, шахсий ҳимоя воситаларини намойиш этади. "Тыныс" Қозоғистоннинг Россияга авиацион бутловчи қисмларни экспорт қилувчи ягона корхонадир.

“Армия” форуми яқин ва узоқ хориждан келган мутахассисларга қуролларни, ҳарбий техника ва икки томонлама мақсадли маҳсулотларни лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва сотиш тенденцияларини аниқроқ баҳолашга имкон беради. Шунингдек, қўшма лойиҳаларни муваффақиятли илгари суришга ҳам.

Россия экспозицияси

РФ Мудофаа вазирлиги қуроллар, ҳарбий ва маҳсус техникаларнинг 370 дан ортиқ серияли намуналарини, шу жумладан “Армата” платформасидаги Т-14 асосий жанговар танкини ва Т-15 оғир пиёдалар жанговар машинасини, танкларни қўллаб-қувватловчи янги жанговар машинани (БМПТ), "Тайфун-ВДВ" машинаси негизида "Дрок" ўзиюрар миномётини, "Бук-М3" қўшинлар ўрта масофали ҳарбий ҳаво мудофааси мажмуасини, пиёдалар жанговар машинасининг К-17 жанговар модули билан жиҳозланган "Бумеранг К-16" зирҳли транспортёрини, 2С38 "Деривация-ПВО" ўзиюрар зенит-артиллерия мажмуасини, 2С35 "Коалиция-СВ" 152 мм артиллерия комплексини, такомиллаштирилган Т-90М ва Т-80БВМ танкларини тақдим этади.

Бундан ташқари, форум меҳмонлари ва иштирокчилари Россиянинг танк саноатининг 100 йиллигига бағишланган "Танкпром Аллеяси" кўргазмаси билан танишишлари мумкин бўлади – унда “Патриот” боғида кенг жамоатчиликка биринчи марта 22 та танк ва зирҳли машиналар намойиш этилади.

Патриот боғининг павильонлари ва очиқ майдонларида ва унинг минтақавий филиалларида Россия мудофаа саноатининг машҳур серияли ва мутлақо янги қурол-аслаҳалари намойиш этилади. Уларни бир вақтнинг ўзида кўриш имконияти бўлади.

Россия ҳарбий-саноат комплексининг етакчи "Объединенная судостроительная корпорация", "Объединенная авиастроительная корпорация", "Ростех", "Тактическое ракетное вооружение", "Калашников", "Алмаз-Антей" корхоналари стендларида қуролларнинг энг қизиқарли намуналари ва истиқболли ишланмалари билан танишиш мумкин бўлади. Чет эллик ҳамкорларнинг самарали ишлаши учун барча зарур шароитлар яратилди: илмий ва ишбилармонлик дастурида кучли мультимедиа ускуналари ва алоқа воситалари билан жиҳозланган 49 конференция зали ва музокаралар хоналаридан фойдаланса бўлади. Техник воситалар сайёрамизнинг узоқ бурчакларини телеконференция режимида боғлаб, форум иштирокчиларининг географиясини кенгайтириш имконини беради.

Ёрқин хусусиятлар

"Армия-2020" жуда кўп қизиқарли ҳодисаларга бой бўлади: очиқ майдончада 70 дан ортиқ натурал ҳажмдаги авиация техникаси намуналари кўргазмаси, кўргазмали парвозлар, Улуғ Ватан урушида Ғалабанинг 75 йиллигига бағишланган тадбирлар.

Томошабинларни "Русские витязи", "Стрижи", "Беркуты" юқори пилотаж гуруҳларининг анъанавий ва доимо ҳайратга соладиган авиашоуси кутмоқда. Замонавий тарихда биринчи марта "Стрижи", таркибида тўққизта экипаж бўлган гуруҳли пилотаж фигуралари мажмуасини намойиш этади.

Эълон қилинган ҳарбий техникалар намуналари орасида “Витяз-Д” чуқур сув ости аппарати ҳам бор, у “Мариана” чуқури тубига тушган. Бундай аппаратлар илмий ва ҳарбий соҳаларда ноёб ҳисобланади.

Биринчи марта (26 август куни) Россия Ҳаво-космик кучларининг 20да ортик техника намуналари иштирокида, қанотли ракеталар ва дронларга қарши кураш воситаларининг жанговар қобилиятлари динамик намойиши бўлиб ўтади.

Патриот боғининг кўргазма маркази ҳудудида ҳаво мудофааси ва ракетага қарши мудофаа қўшинлари ва пилотсиз авиация бошқаруви экспозициялари очилади. С-400 "Триумф тизими, "Подлет" радиолокацион станцияси, "Панцир-С1" зенит-ракета-тўп мажмуаси жанговар машинаси, Ту-143 "Рейс" пилотсиз разведка самолёти ва "Пчела" масофадан бошқариладиган учиш аппаратлари намойиш этилади. Бундан ташқари авиация саноатининг Ми-25М, Ми-25П, Ми-171Ш ва Ка-226 вертолётлари ҳам намойиш этилади.

"Армия" форумининг дунёда ҳарбий-техник ҳамкорлик соҳасидаги аналоги йўқ. Энг сўнги ҳарбий техникаларнинг мисли кўрилмаган кўлами ҳар уч жанговар муҳитда - Алабино ўқув полигонида, "Комсомольское" кўлида ва Кубинка аэродромидаги намойишлар билан тўлдирилмоқда. Хорижнинг ихтисослашган нашрларининг, хусусан, Американинг The National Interest нашри, қизиқиши табиийдир.

Барчаси эса 2015 йилда беш мамлакатдан - Арманистон, Беларусь, Қозоғистон, Покистон, Малайзия билан бошланди. 2017 йилда Хитой, ЖАР ва Малайзия ўрнини эгаллаган Словакия қўшилди. 2018 йилда Туркия қўшилди. 2019 йилда - Озарбайжон ва Таиланд. 2016 йилда форумда энди 58 та корхона ва холдинглар иштирок этди, 2017 йилда - 78 та, 2018 йилда - 84 та, 2019 йилда – форумда 100 та хорижий компаниялар ўз маҳсулотларини намойиш этди.

373

Москва АҚШни энг катта хатодан огоҳлантирмоқда

39
(Янгиланган 16:54 24.09.2020)
Россия АҚШ билан тузилган Стратегик ҳужумкор қуролланишни янада қисқартириш ва чеклаш тўғрисидаги шартномани узайтириш тарафдори. Бироқ Вашингтон янги талаб қўйиб, вақтни чўзмоқда.

ТОШКЕНТ, 24 сен — Sputnik. Галия Ибрагимова, Софья Мельничук. Россия Стратегик ҳужумкор қуролланиш тўғрисидаги шартномани (ДНСВ-3 – кейинги ўринларда) сақлаб қолиш тарафдори ва АҚШни буни узайтиришга чақирмоқда. Музокаралар ёз ойидан бери давом этмоқда. Вашингтон ҳужжатни қайта кўриб чиқишни талаб қилмоқда, Москва бирор бир нарсани ўзгартиришдан бош тортмоқда. Муаммо аслида нимада – РИА Новости ўрганди.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

“Биз муносабатларни кўрмаяпмиз”

“Зудлик билан ҳал қилиш мумкин ва зарур бўлган биринчи навбатдаги масала, - бу, албатта, жуда тез орада, 2021 йил февраль ойида муддати ўз ниҳоясига етаётган Россия ва АҚШнинг Стратегик ҳужумкор қуролланиш тўғрисидаги шартномасидир. Биз америкалик ҳамкорларимиз билан музокаралар олиб бормоқдамиз”, - деди Владимир Путин БМТ Бош Ассамблеясининг 75-сессияси очилиш маросимида.

Россия президенти мамлакатларни янги ракета тизимларини кенгайтиришда ҳам вазминликка чақирди. Ўтган йили Қўшма Штатлар Ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталарни йўқ қилиш шартномасидан (ДРСМД) чиқди, шундан сўнг Москва Европада уларнинг жойлаштирилишига мораторий эълон қилди. Путин таъкидлади: “АҚШ бундай чоралардан ўзини тийиб турмаганга қадар”.

“Биз, афсуски, таклифимизга оид муносабатни на америкалик ҳамкорАҚаримиз, на уларнинг иттифоқдошларидан эшитдик”, - дея қўшимча қилди у.

СНВ-3 муддатини узайтиришни Антониу Гутерриш ҳам бир неча бор тавсия қилганди. АҚШнинг шартномага Хитойни ҳам жалб қилиш талабига эса БМТ бош котиби салбий муносабат билдирди. Россия доимий вакили Василий Небензя ҳам америкаликларни “катта хатодан” огоҳлантирганди.

Стратегик хавфсизлик таянчлари

ДСНВ-3 – ядровий технологиялар устидаги назорат соҳасида энг муҳим ҳужжат. Москва ва Вашингтон уни 20210 йилда имзолаб, стратегик қурол-аслаҳаларини қисқартириш мажбуриятини зиммасига олган эди. Жараён етмишинчи йиллар бошида бошланганди. Ўшанда совуқ уриш душманлари биринчи Стратегик қуролланишни чеклаш тўғрисида шартнома (ОСВ-1) тузганди. Ўшандан буён бу борада еттита икки томонлама битим қабул қилинган.

АҚШ буларни ҳеч қачон шубҳа остига қўймаган эди, лекин Дональд Трамп президентлиги ҳаммасини ўзгартирди. Оқ уй раҳбари келишувларни замонавий реалликка мослаштиришга интилмоқда, янги қуролланиш пойгаси истиқболи эса уни қўрқитмаяпти.

2019 йил август ойида АҚШ ДРСМДдан чиқиш қарорини Россияга бўлган эътироз билан тушунтирди. Асосий эътироз – гўёки Москва ҳужжат билан тақиқланган SSC-8 ракетасини синовдан ўтказган (Россия таснифида – 9М729).  Америкаликлар аниқ равшан далиллар тақдим этишмади.

Шундай бўлса ҳам, норасмий суҳбатларда улар тан олишганди: муаммо Москва хатти-ҳаракатларида эмас. Пентагон Хитойни ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталар ясашда гумон қилди ва Хитой ҳукуматини стратегик қуролланишга оид музокараларга қўшилишини талаб қилди. Пекин бу хоҳишларни эътиборсиз қолдирди.

2020 йил май ойида АҚШ Очиқ осмон шартномасидан чиқди ва яна Москвани айблади. Эмишки, руслар назорат парвозларига тўсқинлик қилмоқда. Россия Мудофаа вазирлиги буни рад этди. Вазирлик америкаликлар космосни фаолроқ ўзлаштириш ниятида экани ва Очиқ осмон шартномаси уларни қўлларини боғлаб турганини тахмин қилди.

Ядровий тенглик

“АҚШ ва НАТОни Хитойнинг ядровий дастури жадаллик билан ривожланиб бораётгани ташвишга солмоқда. Афтидан, хитойликлар бу масала бўйича Вашингтон ва Москва билан бараварликка эришиш ниятида”, - дея тушунтирди ёз ойида қуролланиш устидан назорат бўйича АҚШ махсус вакили Маршалл Биллингсли.

ДСНВ-3 Россиянинг тактик ядровий салоҳияти ошишини чекламаслиги ҳам Вашингтонни норозилигига сабаб бўлмоқда. Биллингсли стратегик қуролланиш верификацияси жорий механизмини ҳам танқид қилди.

Мунозаралар бошланган, лекин америкаликлар навбатдаги шартларни илгари суришди. “АҚШ суҳбатга энг янги Россия қуроллашини қўшишни талаб қилмоқда, бу кўра била туриб ўзини билмасликка олишни англатади”, - деди Россия вазири.

“Яхши таклиф”

Учрашувларнинг иккинчи босқичи сентябрь ойида якунланди – олдинга силжиш йўқ. АҚШда янги талаб – қўшимча битим қабул қилиш.

Америкаликлар унга нафақат стратегик, балки тактик ядровий қурол-яроғларни киритишни таклиф қилишмоқда. Ягона ён бериш – Вашингтон музокаралар жараёнига Хитойни қўшишни вақтинчи кейинга суришга рози бўлди.

“Биз Россияга яхши таклиф билдирдик”, - деди Биллингсли.

Россия ТИВ Москва шартномани фақат ҳозирги кўринишида узайтиришини маълум қилди. Унинг амал қилиш муддати бир неча ойдан кейин тугайди, ва бирор бир нарсани ўзгартиришга вақт йўқ. Вазирлик келишиб олиш жараёнини америкаликларнинг ўзи чўзиб юборганини таъкидлади.

“АҚШ манфаатлар мувозанати асосида бирор бир янгилик ишлаб чиқишга тайёр бўлса, унда битимни имзолаш мумкин. Бироқ вақт талаб этилади”, - дея вазиятни изоҳлади Россия ТИВ раҳбари ўринбосари Сергей Рябков.

“АҚШ имтиёзлар ортидан қувмоқда”

“Муқобиллар кўп эмас: ёки ДСНВ-3 ни ўзгаришсиз узайтириш, ёки батамом ундан воз кечиш”, - дея ҳисоблайди қуролланиш устидаги назорат масалалари бўйича мутахассис Евгений Мясников.

У шартноманинг асосий аҳамиятга эга жиҳатини стратегик қуролланиш верификацияси тизимда кўрада. “Авваллари бир-бирини ҳаракатларини назорат қилиш қийин эди. Томонлар энг ёмон сценарийдан келиб чиқишарди ва бу кескинликни кучайтирарди. Агар тизим қуласа, ўтмишнинг такрорланиши хавфи ўсади”, - дея огоҳлантиради эксперт.

Россия сиёсий тадқиқотлар марказининг (ПИР-Центр) янги технологиялар ва халқаро хавфсизлик бўйича дастури директори Вадим Козюлиннинг шубҳаси йўқ: шартномани узайтиришади. АҚШ талабларини у тиккан пулни ошириш ўйини сингари баҳолайди.

“Трамп унга мос келадиган ролда: битим тузишдан олдин кўпроқ имтиёзларга эга бўлмоқчи. Лекин вақт деярли қолмади, америкаликлар эса муддатни узайтиришга рози бўлишади. Янги шартлар – кейинги муҳокамалар мавзуси. Бунинг устига Россиянинг ҳам тактик ядровий қурол-яроғ ва Европада америка қуролига доир таклифлари бор”, - дея фикр юритади эксперт.

У ДНСВ-3га учувчисиз учадиган тизимлар киритилмаслигини айтади, бироқ уларни ядровий қурол ташувчилари сифатида ҳам кўриш мумкин.

“Учувчисиз учадиган қурилмалар Россиянинг кўплаб саволларига сабаб бўлади. Бундай олиб қаралса, бу қанотли ракеталар – кўп марта фойдаланиш туфайли жиддий хавф туғдиради. Лекин ДНСВ-3 бўйича учрашувлар доирасида Москва бу мавзуни ҳозирча жадаллаширмаяпти”, - дейди Козюлин.

Унинг сўзларига кўра, назорат тизимини сақлаб қолиш ҳозир асосан АҚШга боғлиқ. Агар АҚШ мулоқотларга рози бўлса, келажакда унга Хитой, Франция, Буюк Британия, Ҳиндистон, Покистон – ядро қуролига эга бўлган давлатларни жалб қилиш мумкин.

39
Госсекретарь США Майк Помпео

АҚШ мағлубияти хавфи. Вашингтон Теҳронга қарши нега яна санкция киритди

302
(Янгиланган 17:21 22.09.2020)
Штатлар Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди.

ТОШКЕНТ, 22 сен — Sputnik. Галия Ибрагимова. Америка Қўшма Штатлари Эронга қарши санкцияларни тўлиқ қайта тиклади. Давлат департементи буни Теҳрон гўёки “ядровий битим” шартларини бажармаётганлиги билан тушунтирди. БМТ ва Европа Иттифоқи америкаликлар важини ишонарсиз деб ҳисоблаб, Вашингтонгнинг фикрига қўшилишдан бош тортди. Оқ уй нимага эришмоқчи ва халқаро ҳамжамиятнинг позицияси қандай – РИА Новости ўрганди.

Бир томонлама босим

“БМТ Хавфсизлик кенгаши Эронга қурол етказиб бериш эмбаргосини узайтирмади. Бироқ АҚШ жим турмади ва санкцияларни қайтарди. Энди улар нафақат Теҳрон, балки барча эмбарго бузувчиларига ҳам қарши”, - деди Майк Помпео ва ЕИ Вашингтонни қўллаш-қувватлашга чақирди.

Аммо муносабат қарама-қарши бўлиб чиқди. Германия, Буюк Британия ва Франция (евроучлик) ташқи сиёсий идоралари раҳбарлари Оқ уй ҳаракатларини қораловчи қўшма баёнот эълон қилишди.

“АҚШ Эрон дастурига оид Қўшма кенг кўламли ҳаракатлар режасидан (СВПД) 2018 йил 8 май куни чиққан ва энди “битим” иштирокчиси саналмайди. Шу боис Вашингтоннинг ҳар қандай қарори юридик кучга эга эмас”, - дея таъкидлашди “евроучлик” вазирлари.

Париж, Берлин ва Лондон, аксинча, санкцияларни енгиллаштиришда давом этмоқда. Вазирлар Эрондан чекловларни олиб ташлаш 2231 БМТ Хавфсизлик кенгаши резолюциясида кўзда тутилганини эслаб ўтишди. Ушбу ҳужжат 2015 йилда келишилган “ядровий битим”ни расман тасдиқлаган.

“Биз доимо уни сақлаб қолиш тарафдори бўлганмиз ва буни давом эттирамиз”, - дея таъкидлашди европаликлар.

Европа ваъдалари

Дональд Трамп икки йил аввал Теҳрон гўёки махфий равишда ядровий дастурни ривожлантираётгани рўкач қилиб, “битим”дан чиққан эди. Ҳеч қанда далил келтирмади, лекин санкцияларни қайтаришни талаб қилди.

Россия, Хитой ва европаликлар буни қоралашди ва ҳужжат АҚШсиз ҳам амал қилишини таъкидлашди.  Германия, Франция, Буюк Британия ҳатто компанияларга Эрон билан ҳамкорлик қилишга имкон берувчи махсус қонун қабул қилди.  Бизнес АҚШ босимидан хавфсирамаслиги учун INSTEX алоҳида молиявий механизмини ишлаб чиқишди.

Тўғри, самараси чекланган бўлиб чиқди. Компаниялар барибир Эрон бозорни тарк этишди, ва Эрон Ислом Республикаси иқтисодиёти кескин ўтириб қолди. Пекин Америка санкцияларини қоралаганига қарамасдан, ҳатто хитойликлар Теҳрон билан ҳамкорликни тўхтатиб қўйишди.

Эрон ҳукумати европаликлар Вашингтонни бизнесни таъқиб этмаслика ишонтиришига умид қилиб, кутиш позициясини эгаллади. Лекин мамлакатдан хорижлик компаниялар кетиши, Вашингтон юмшашига бўлган умидлар тугаши билан Теҳрон ядровий дастур чекловларини олди.

Расмият нуқтаи назаридан СВПД амал қилади, лекин “битим” иштирокчиларининг ўзоро айловлари унга бўлган ишончни сўндиради. Теҳроннинг ҳужжат шартларига риоя қилишдан бош тортишини Вашингтон “Оятуллоҳ режими”га (Америка ОАВлари Эрон сиёсий тизимини шундай деб аташади) янги ҳужумда асосий далил сифатида ишлатмоқда.

“Эмбарго бекор қилинишига йўл қўйилмасин”

Америкаликлар энг кўп 18 октябрь куни Теҳрондан қурол эмбаргоси олиб ташланишидан ҳадиксирашмоқда. Бу қўрқувларни Эрон қўшнилари аланга олдирмоқда.

Исроил, Саудия Арабистони, Баҳрайн, Қувайт тақиқлар бекор қилингандан кейин Ислом Республикаси Россия ва Хитойдан ҳаво ҳужумига қарши воситалар ва замонавий қирувчи самолётлар харид қилишини айтишмоқда.  Бу Эронни мустаҳкамлайди ва минтақадаги вазиятни қийинлаштиради. Бундай сценарийга йўл қўймаслик учун Теҳрон душманлари АҚШ орқали ҳаракат қилмоқда.

Августда америкаликлар БМТ Хавфсизлик кенгашига қурол эмбаргоси тўғрисидаги резолюцияни тақдим этишди ва буни Теҳрон Ливан ва Сурияда “Ҳизбуллоҳ” ҳамда бир неча марта маҳаллий ҳарбийлар билан тўқнашувни юзага келтирган Ироқдаги шиа жангариларини қуроллантираётгани билан асослади.

Франция, Германия ва Буюк Британия америкаликларнинг ташвишига шерик, лекин уларнинг таклифини қўллаб-қувватлашмади. Россия ва Хитой АҚШнинг бу йўналишдаги саъй-ҳаракатларига тўсқинлик қилишини англатди. Ўз навбатида, Эрон маълум қилди: бундай резолюция “ядро битимига” узил-кесил нуқта қўяди.

БМТ Хавфсизлик кенгаши Америка лойиҳасини рад этди. Лекин бир ҳафта ўтиб Давлат департаменти гўёки Эрон томонидан СВПД мажбуриятлари бузилгагини тасдиқловчи ҳужжатлар тақдим этди. Бу ерда гап Эрон белгиланган 300 килограмм нормадан юқори бойитилган уран жамғаргани ҳақида бормоқда.

Майк Помпео Вашингтон санкцияларни тўлиқ равишда қайта тиклашини хоҳлашини яширмади. БМТ Хавфсизли кенгашида эслатишди: АҚШ “битим”га риоя қилиш тўғрисида фикр юрита олмайди, чунки ундан чиқиб кетган. Америкаликлар аввалгидек 2231 резолюциясини тасдиқлаганлар орасида борликларини айтиб жавоб қайтаришди. Шунга кўра санкция киритиш ҳуқуқини сақлаб қолишган.

Ва дейишди: СВПДга кўра, агар Эрон устидан келиб тушган ариза бўйича 30 кун ўтиб чора кўрилмаса, санкциялар қайта тикланади. Муҳлат 20 сентябрь куни ўз якунига етди.

Кутиш дипломатияси

“БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Хавфсизлик кенгашда консенсус йўқлигини далил қилиб кўрсатиб, Эронга қарши санкцияларнинг қайта тиклашига қарши чиқди. Америка қарорини МАГАТЭ рад этди, Европада кескин танқид қилинди. Вашингтон ҳақоратомуз аҳволга тушиб қолди”, - дея ҳисоблайди МГИМО катта илмий ходими Андрей Баклицкий.

Испытательный запуск ракеты Trident II D5 с подводной лодки Небраска у побережья Калифорнии
U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 1st Class Ronald Gutridge

Шу билан бирга эксперт Америка санкциялари хорижий бизнесни ҳамон қўрқитишини истисно қилмайди. Агар октябрда қурол эмбаргоси бекор қилинса, ҳамма компания ҳам Эрон билан савдо-сотиқ қилишни истамайди. АҚШ босими остига тушиш хавфи устун келади. Лекин шундай бўлганда ҳам Вашингтон ҳаракатлари ҳаддан зиёд бўлиб кўринади.

“Европа қонунчилиги қуро эмбаргосини 2023 йилгача назарда тутади. Шунинг учун халқаро тақиқлар олинса ҳам, ЕИ бу соҳада Эрон билан ҳамкорлик қила олмайди. Россия ва Хитой билан вазият янада қизиқарлироқ. Эронга қурол сота олиши мумкин бўлган бу мамлакатлар компаниялари аллақачон санкциялар остида. Эмбарго олиб ташланган сўнг Теҳрон билан дабдабали битим тузишга уларга ҳеч нарса халақит бермайди. Бу қурол Эронга дарҳақиқат дарҳол етиб келишини англатмайди, лекин АҚШнинг маънавий мағлубияти аён”, - дейди Баклицкий.

АҚШда истиқомат қилувчи халқаро муносабатлар бўйича мутахассис Рафаэль Саттаров Теҳрон АҚШнинг бир томонлама санкцияларига босиқ муносабат билдирганига эътибор қаратди. Унинг сўзларига кўра, Эрон ҳукумати Америкада президент сайловларига қадар вазиятни кескинлаштиришни истамаяпти.

“Ислом Республикаси АҚШга нисбатан ҳар қандай кескин баёнот фақат зарар келтиришини англайди. Трамп дарҳол Эрон билан навбатдаги инқирозни ўз фойдасига қаратади ва босимни кучайтиради. Қолаверса, ҳозир Европа, Россия, Хитой, БМТ – Эрон тарафида. Даҳанаки жангдан маъно йўқ. Бир томонлама санкциялар эмас халқаро тан олинган қонуний кучга эга эмас”, - дея ҳисоблайди Саттаров.

Сўровда иштирок этган экспертлар агар Жо Байден АҚшнинг кейинги президенти бўлса, америкаликлар СВПДга қайтишлари мумкинлиги ҳақидаги фикрга келишди. Лекин Трамп президентлиги даврида Эрон атрофидаги вазият ўзгарди. Шунинг учун “битимга” қайтиш тартиби осон бўлмайди.

302
2 марта в Сергелийском районе города Ташкента прошла церемония открытия 2 новых общеобразовательных школ

Мирзиёев “Таълим тўғрисида”ги қонунни имзолади

11
Қонун билан профессионал таълим бошланғич, ўрта ва ўрта махсус профессионал таълим даражаларига ажратилади.

ТОШКЕНТ, 24 сен — Sputnik. “Таълим тўғрисида”ги қонун Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев томонидан имзоланди.

Қонунга мувофиқ, таълим турлари қуйидагилардан иборат: мактабгача таълим ва тарбия; умумий ўрта ва ўрта махсус таълим; профессионал таълим; олий таълим; олий таълимдан кейинги таълим; кадрларни қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш; мактабдан ташқари таълим.

Умумий ўрта таълим I–XI синфларни ўз ичига олади.

Ўрта махсус таълим академик лицейларда 9 йиллик таянч ўрта таълим асосида 2 йил мобайнида амалга оширилади.

Профессионал таълим бошланғич, ўрта ва ўрта махсус профессионал таълим даражаларига ажратилади.

Бошланғич профессионал таълим касб-ҳунар мактабларида IX синф битирувчилари негизида кундузги таълим шаклида 2 йиллик интеграциялашган дастур асосида бепул амалга оширилади.

Ўрта профессионал таълим коллежларда давлат буюртмаси ёки тўлов-шартнома асосида давомийлиги 2 йилгача бўлган кундузги, кечки ва сиртқи таълим шакллари бўйича амалга оширилади.

Ўрта махсус профессионал таълим техникумларда давлат буюртмаси ёки тўлов-шартнома асосида давомийлиги камида 2 йил бўлган кундузги, кечки ва сиртқи таълим шакллари бўйича амалга оширилади.

Қонунга кўра, давлат олий таълим, ўрта махсус, профессионал таълим муассасалари ва уларнинг филиаллари, шунингдек давлат иштирокидаги олий, ўрта махсус, профессионал таълим ташкилотлари ва уларнинг филиаллари президент ёки Ҳукумат қарорлари билан ташкил этилади.

Нодавлат таълим муассасаларини ташкил этиш уларнинг таъсисчилари томонидан амалга оширилади.

Нодавлат таълим ташкилотларига лицензия Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси томонидан берилади.

Шунингдек, мазкур қонун билан,1997 йил 29 августдаги “Таълим тўғрисида”ги ҳамда “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури тўғрисида”ги қонунлар ўз кучини йўқотди.

Ушбу қонун расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга киради.

11