АҚШ нима сабабдан сув ости кемаларини Россия қирғоқлари яқинига кўчирмоқда

1134
(Янгиланган 22:59 02.09.2020)
Пентагон ўзининг ўта шовқинсиз ва кенг разведка имкониятига эга бўлган USS Seawolf  кемаларини Норвегия портига олиб келди. Москвага бунга қандай жавоб беради?

ТОШКЕНТ, 2 сен — Sputnik, Николай Протопопов. Пентагон ўзининг USS Seawolf  - ўта яширин, кучи зарба беришга қодир ва кенг разведка имкониятларига эга бўлган атом сув ости кемасини Россия чегараларига юборди. Мақсад – Россия сув ости кемалари йўналишларини кузатиш. Экспертла мулоҳазасига кўра – бу Москвага йўлланган сигнал. Унинг жавоби қандай бўлиши ҳақида – РИА Новости мақоласида танишинг.

“Денгиз бўриси” паради

Америкаликлар Норвегияга АҚШ USS Seawolf (Денгиз бўриси) етиб келгани ҳақида кенг оммага баралла эълон қилишди. Пентагоннинг энг махфий денгиз кемаларидан бири ҳисобланган субмарина суратларини муассаса саҳифаларида эълон қилинди. АҚШ Сув ости қўшинлари қўмондони вице-адмирал Дерил Кодл эса “Seawolfнинг бу ерга келиши америка сув ости қўшинларининг глобал характерга эга эканини ва Дунё океанининг исталган қисмида топшириқлар бажариш имконига эга эканини намойиш қилади деди ғурур билан.

АҚШ сув ости кучларининг яна бир контр-адмирали Энтони Карулло Seawolfнинг Норвегияга келиши АҚШнинг сув остида уруш олиб боришда шундоқ ҳам кенг бўлган имкониятларини янада кенгайтиради ва Вашингтоннинг Шимолда денгиз хавфсизлигини таъминлашга тайёрлигини тасдиқлайди, деди.

Айни дамда АҚШ Ҳарбий денгиз кучлари таркибида 3та Seawolf туридаги сув ости кемаси бор. Улар 1980 йиларда ишлаб чиқилган ва душман назорати остида бўлган ҳудудларда ҳаракат қилишга мўлжалланган. Ушбу сув ости кемалари жуда шовқинсиз ҳаракатланадиган бўлиб бошқларидан ўзининг ўта яширин ҳаракат олиб бориш имкониятлари билан ажралиб туради. Шу билан бирга улар ўта кучли кемаларга қарши қуроллар – торпедо, мина ва “Гарпун” ва “Томогавк” тоифасига кирувчи ракеталарга эга.

Узунлиги 100 метр бўлган субмарина сув остида 35 узел (65 км/с) гача тезлашиши мумкин. Айтиш жоизки 20 узелгача (37км/с) ушбу субмариналар ўта шовқинсиз ҳаракатланади. Дастлаб АҚШ флоти 30та ана шундай кемаларга эга бўлиши керак эди. Лекин “Совуқ уруш” тугаганидан сўнг ушбу мураккаб ва қиммат кемалар АҚШ флотига керак бўлмай қолди. Ҳарбийлар 3та кема билан чекланди.

Пентагон хабарига кўра, Seawolf АҚШнинг Вашингтон штатидаги Бангор базасидан Иккинчи флот, (яъни Шимолий Атлантика) жавобгарлик ҳудудига етиб келган. Айни дамда кема Норвериянинг Тромсё базасида, Россия ракета ташувчи атом сув ости кемалари йўналиши яқинида жойлашган.

Эслатиб ўтамиз, АҚШнинг иккинчи флоти бир неча йил олдин қайта туғилди бўлган. Совуқ уруш йилларида ушбу бўлинма энг катта бўлиб Атлантика, Тинч ва Шимолий океанлар акваторияси учун жавобгар эди. Ушбу флот кемалари бир неча операцияларда иштирок этган. Масалан 1960 йиллар бошида содир бўлган куба блокадасида. Бюджетни иқтисод қилиш мақсадида ушбу флот 2011 йилда тарқатиб юборилган эди, лекин 7 йилдан сўнг “Шимолда Россияни ушлаб туриш учун” яна қайта ташкил қилинди.  

Айни дамда АҚШнинг ушбу ҳаракатларини Байроқларни намойиш қилиш деб аташ мумкин, - дейди Санкт-Петербург сув ости денгизчилари клуби раиси, 1 ранг капитани Игор Курдин. – Тромсьё ҳеч қачон атомо сув ости кемалари базаси бўлмаган. Бу ердан походлар орасида таъмирлаш ёки экипаж дам олиши учун фойдаланиш мумкин. Ундан сўнг “Сивульф” албатта Россия Шимолий флоти жавобгарлик зонаси - Баренцово денгизи томон йўл олади. Кема муз остига кириб кетади шекилли: - август ойи бунинг учун мос келадиган мавсум”.

Дарз кетган обрўй

Россия Шимолий флоти собиқ қўмондони Вячеслав Попов ушбу намойишнинг ҳарбий-сиёсий томонига эътибор қаратмоқда.

“АҚШ Артика ҳарбий театри нафақат Россия денгиз кучлари томонидан назорат қилинишини кўрсатиб қўймоқчи, - дейди адмирал. – Бу билан Вашингтон ушбу ҳудудда ўзининг борлигини кўрсатиб қўймоқчи. Америкаликлар бу ерларда разведка фаолиятини амалга оширган, оширмоқда ва келажакда ҳам амалга оширади, россияликлар каби. Россия денгизчилари бўлса уларнинг барча ҳаракатларини кузатиб боришади”.  

Шуниси эътиборга моликки, “денгиз бўриси” етиб келиши биланоқ, ядровий қурол ташишга қодир бўлган, 6та B-52 Stratofortress - стратегик бомбадимончи самолётлари Норвегия қирувчи самолётлари билан биргаликда ўқув машғулотларида иштирок этди.

Устига устак, “парвоз қилувчи қалъалар” Шимолий Америка ва Европада бирваракайига НАТОнинг 30та давлати устидан учиб ўтишди. АҚШ ҳарбий қўмондонлиги баёнотида айтилишига кўра, бундай учиш Бомбардимончилар оператив гуруҳи доимий машғулотлари учун – бетакрор характерга эга бўлган. “Иттифоқчи осмон” миссияси НАТО доирасида бирдамликни намойиш қилишга, жанговар тайёргарликни оширишга ҳамда ўзаро оператив ҳамкорликни кучайтиришга қаратилгандир.

Самолётлар 2та гуруҳга бўлинишди. Тўртта “қалъадан” иборат биринчи гуруҳ йўналиши Европа устидан ўтган бўлса қолганлари ушбу вақтда АҚШ ва Канада устидан учиб ўтишди. Улар ҳавода уларни кузатиб келаётган НАТОнинг турли мамлакатлари қирувчилари билан ўзаро мулоқотда бўлиб ҳавода ёнилғи қуйишди. Бундай кенг кўламли ва намойишкор ўқув машғулотларини ҳам қандайдир маънода Россия томон йўналтирилган сигнал деб қабул қилиш мумкин.

Жавоб реакцияси

Шу билан бир вақтда Москва ҳам қараб тургани йўқ ва у ҳам океан ортидаги ҳамкасабаларига ўз сигналларини йўлламоқда. Ўтган ҳафтада Аляска яқинидаги бетараф ҳудудда қўққисдан пайдо бўлган Россия сув ости атом кемаси Ғарб ОАВларида катта шов-шувга сабаб бўлди. Америкаликлар ушбу кемада бирор носозлик юз берган бўлса керак деб ўйлаб дарҳол ёрдам таклиф қилишди.

Лекин Россия Мудофаа вазирлиги дарҳол уларни тинчлантирди: “Омск” атом крейсери “Океан қалқони - 2020” кенг кўламли ўқув машғулотлари доирасида сув остидан кўтарилган. Маълум бўлишича Тинч океани флоти кемалари Беринг денгизи акваториясида ракеталар учирш билан шуғулланган. Хусусан яқинда замонавийлаштириш жараёнидан ўтган “Омск” кемаси  шартли нишонни 300 км масофадан туриб “Гранит” кемаларга қарши мажмуа ёрдамида яксон қилишни машқ қилган. "Варяг" керейсери эса 450 километр масофадаги нишонни “Вулкан” ракетаси ёрдамида яксон қилган.

Мудофаа вазирлиги намойиш қилган видеода “Омск” экипажи ўқ узишга тайёрланиши, кема тезкор сув остига шўнғиши ҳамда ракета отишга саноқ берилиши эшитилиб турибди.

“Бизникилар тез-тез НАТО самолётларини Россия ҳаво чегаралари яқинида тутиб олишмоқда. Бу нормал амалиёт. Эътибор беринг: охирги вақтларда улар Болтиқ ва Қора денгизлари устидан жуда кўп учишмоқда. Биз ҳам уларга биз ҳам ухламаяпмиз, қаерда истасак ўша ерда пайдо бўлишимиз мумкин, дедик”, - деб вазиятга изоҳ берди Россия Ҳарбий денгиз флоти бош штаби собиқ бошлиғи Виктор Кравченко.

“Океан қалқони” ўқув машғулотлари Болтиқ денгизи акваториясида бўлиб ўтмоқда. Уларда ўнлаб ҳарбий кемалар, сув ости кемалари, денгиз авиацияси ва қирғоқ қўшинлари иштирок этмоқда. Машғулотлар Болтиқ денгизида бошланди. Денгизчилар ҳарбий кемалар ва ҳаво ҳужумига қарши ҳаракатларни машқ қилишди. Кемалар торпедо ва артиллерия қуролларидан ўқ отишди. Яқинда Тинч океани флоти ўқув машғулотларининг навбатдаги босқичи бошланди – 50дан ортиқ кемалар ва 40қа яқин самолёт ва вертолётлар ўндан ортиқ ўқув-жанговар машқларни бажаришди.    

1134
Основатель веб-сайта Bellingcat Элиот Хиггинс

Фейклар фабрикаси ва унинг ҳақиқий эгалари

62
Сўнгги вақтларда Bellingcat ахборот агентлиги тез-тез эсга олинмоқда. ОАВда агентлик ташкилотчиси сифатида тилга олинадиган "Эллиот Хиггинс" китоб чоп этди. Унинг шериги "Христо Грозев" ёки "Морис Ракушицкий" (иккаласи ҳам битта одам) янги фош этишларни ваъда берган.

Виктория Никифорова
Ушбу фош этишлар баҳоси эса аллақачон маълум — Донбассда уриб туширилган Боинг, Гутадаги кимёвий ҳужум, Скрипаллар ва Навальнийнинг заҳарланиши ҳақидаги фейклар муаллифлари ҳеч қачон ҳақиқатни айтиш учун ўзларини қийнамаганлар.

Бу уйдирмалар ҳақида жиддий гапириш мумкинмас — уни журналистик суриштирув жанрига компромат деб аташ мумкин ҳатто. Аммо Bellingcat агентлигининг дунёга келиши тарихи анча қизиқ. Ушбу фейклар фабрикаси қай тариқа юзага келган?

2010-йилнинг бошида Афғонистондаги америка ҳарбий разведкаси бошлиғи Майкл Флинн "Разведка қандай созланади?" мавзусида жуда қизиқ докладни эълон қилади.

Партизанлар уруши ўз чақириқларини илгари сурар ва бесўнақай разведтузилмалар уларни эплай олмай қолган эди. Флинн ҳаммуаллифлар билан биргаликда ўз ҳамкасбларига маълумот беришни истаганларнинг барчасидан - хоҳ у маҳаллий аҳоли бўлсин, хоҳ журналистлар, ННТ вакиллари ёки аёллар ташкилотлари бўладими ёхуд БМТ ходимлари, ё фаоллар - хуллас, ҳамма-ҳаммадан маълумотлар олишни таклиф қилди.

Маълумотларни фақатгина ҳарбий мавзудагина эмас, балки мамлакатда рўй бераётган барча ҳолатлар ҳақида тўплаш талаб қилинаётган эди. Йўл-йўлакай мавжуд сирларни фош қилиш, тўпланган ахборотларни НАТО бўйича иттифоқдошлар, журналистлар, ННТлар ва барча-барчага тақдим этиш режалаштирилганди.

Тўғри форматланган ва узатилган ахборот қуролга айланарди. У маҳаллий аҳолига оккупантлар улар ҳақида қандай қайғураётганлигини кўрсатар ва халқни партизанлардан узоқлаштирарди. Четдан қараганда эса Яқин Шарққа қонун ва тартибни олиб келган америка демократиясининг ёрқин образини намойиш этишга имкон берарди.

Маълумотларни махсус танлаб олинган таҳлилчилар сортировка қилишлари керак эди — Флинн "энг иқтидорли ва очларни" танлаб олишни маслаҳат беради. Улар барча икир-чикирларга эътиборли бўлишлари, геолокация ва очиқ манбалар билан ишлай олишлари керак эди. Доклад якунида муаллифлар америка разведкаси ветерани Сэмюэл Уилсондан иқтибос келтирганлар: "Маълумотларнинг 90 фоизи, - деган АҚШ Мудофаа вазирлиги Разведка бошқармасининг собиқ раҳбари - очиқ манбалардан келади. <…> Разведканинг ҳақиқий қаҳрамони — Жеймс Бонд эмас, балки Шерлок Холмсдир".

Тахминан худди шу вақтда Британия армияси зобити Боб Сили Афғонистонда хизмат олиб борарди. Инглиз нашрларида улар разведкачилар, сифатида тилга олинади, аммо бунга далиллар келтирилмаган ҳеч қачон. Эҳтимол, 2008-йилдан 2017 йилгача Ироқ, Афғонистон, Ливия ва Сурияда Боб Сили чиндан ҳам бошқа нарсалар билан шуғуллангандир.

Нима бўлганда ҳам мана бугун таниқли сиёсатчига айлангандан сўнг ҳам Сили ўзини Штирлиц каби тутишда давом этмоқда. У ўз яқинлари, ота-онаси ёки сирли рафиқаси акс этган биронта фотосуратни ҳеч қачон эълон қилмаган. Пэрлар китобида "Ната Расимас" сифатида тилга олинган эса-да, аммо ахборот майдонида у ҳақда ҳеч қандай маълумот мавжуд эмас. Сили ҳамма жойда якка ўзи кўриниш беради, ҳа, айтганча, у бачабозлар ҳуқуқларининг ашаддий ҳимоячиларидан бири сифатида ҳам ном қозонган.

Унинг таржимаи ҳоли аввалгидек катта қизиқиш уйғотиб келади. Силининг оиласи бир аср олдин Aнглиянинг энг бадавлат олий мартабали оилаларидан бири бўлган. Унинг насл-насаби тарихи худди достон сингари ўқилади - ундан барону, баронеталар, губернаторлар, вазирлар, парламент аъзолари ўрин олган. Ўғилларининг ҳаммаси Хэрроуда ўқиган, гоҳ Уинстон Черчилл, гоҳ шаҳзода Филипп уларнинг чўқинтирган отасига айланишади. Силилар оиласи яқинда таниқли актёр - машҳур аслзода - Бенедикт Камбербатч билан қариндошлик ришталарини боғлади. Уайт оролидаги энг йирик ер эгаси сифатида маҳаллий аҳоли 2017 йилда Силини парламентга сайлади - бу оилавий анъаналардан бири саналади. У ерда консерваторлардан депутат бўлган Сили Россияга қарши агрессив кун тартиби тарғиботи билан шуғулланмоқда.

1990-йиллар бошида Хэрроуни тамомлаган Боб Сили собиқ совет иттифоқи ҳудудида стрингер сифатида фаолият юритган. У Киев, Тирасполь, Чеченистондан репортажлар тайёрларди. Унинг асосий иш берувчиси The Times нашри эди.

“Спутник V” ўз самарадорлигини исботлади. Нима учун Ғарб унга қарши ахборот урушини олиб бормоқда?
Ruptly / RT / пресс-служба БАЭС / Роспотребнадзор / @sputnikvaccine

2012-йиллар бошида интернет маконида "Қорамағиз Моисей" (Brown Mozes) блоги пайдо бўлади. Бу Фрэнк Заппа қўшиғи номи эди. Сили рок-мусиқани яхши кўради, маълум вақт Британия MTV сида ишлаган ва гитарани қойилмақом чала олади.

Кейинчалик "Қорамағиз Моисей"ни ОАВ "энг зўр блогер" дея атайди, аслида эса унинг ёзганларини ўқиб бўлмайди. Бу шунчаки газеталарда чиққан ўзга муаллифлар мақолалари асосида тўқилган нарсалар эди - зерикарли, бирёқлама ва бачкана.

Аввалига "Моисей" Руперт Мердокнинг News Corporation нидан шахсий маълумотлар ўғирланиши билан боғлиқ жанжални ёритади. Ўшанда жамоатчиликда австралиялик медиамагнатга махсус хизматларнинг порахўр ходимлари ишлаган, деган жиддий гумонлар пайдо бўлган. "Моисей" блоги эса муштарийларни бу мавзудан астойдил узоқлаштиришга интилар, барча ишораларни Скотленд-Ярдга бурар эди. Аммо ҳеч ким бу материалларни ўқимасди. "Зўр блогер" ўз аудиториясидан нари борса иккита изоҳ олиши мумкин эди.

Орадан вақт ўтиб "Моисей" Сурия темасига қизиқиб қолади. Номаълум блогер, афтидан, Флин докладидаги "иқтидорли ва оч" аналитик қилиши лозим бўлган ишларни қиларди. У Суриядан YouTube га юкланган видеоларни кўриб чиқиб, уларни мос сарлавҳалар билан номлаган ҳолда тақдим этади. Масалан: "Шрапнель (артиллерия қуроли тури)дан ўқ еган 12 тага яқин гўдаклар жасади" сингари.

Аммо блогер маълумотларни таҳлил қилмайди, балки барчасини жавобга яқин олиб келади. У Хуладаги фожиада шак-шубҳасиз Сурия ҳукуматини айблайди, гарчи кейинги тергов ишлари оммавий қотилликлар жангарилар томонидан содир этилганини кўрсатган бўлсада. Бу ҳеч қандай разведка эмас, балки тозаланган пропаганданинг ўзи эди.

Мана шу ерда The New York Times мухбири, собиқ денгиз пиёда аскари, бир вақтлар газетанинг Москва бюросига раҳбарлик қилган Си Жей Чиверс уни "кашф қилади" ва жамоатчиликка таништиради. У Хорватиядан Сурияга қурол экспорти тўғрисидаги суриштирувларни чоп этади. Унинг мақоласида таъкидланишича, материаллар "Қорамағиз Моисей" тахаллуси остида ижод қиладиган блогер томонидан тақдим этилган. Аслида эса унинг исми "Элиот Хиггинс"дир.

Британия ва америка ОАВлари завқ-шафқ билан Эллиот Хиггинсни машҳур қилишга киришиб кетадилар. "Камтар кўзойнакли йигит", "зиёли ботаник", "гик" — ва шу билан бирга у сурия режимининг "жиноятларини" фош этади. Исми машҳур шоирникига уйғун, фамилияси эса "Пигмалион" қаҳрамони Шоуникидек — тез ёдга қоладиган. Аммо Хиггинс ОАВларда мана саккиз йилдан бери тушмай келаётган бўлсада, унинг ота-онаси ҳақида ҳеч нарса маълум эмас.

Шундай қилиб, унинг исми ва фамилияси осонликча ўйлаб топилган бўлиши мумкин — шерикларимиз яхши кўриб айтадиган бир гап борку - highly likely.

Аслида унинг Лестерда турк-рафиқаси ва икки фарзанди билан яшаши ҳақида ҳеч қандай далил йўқ. Aгар у куну-тун YouTube да ўтирган бўлса, қандай қилиб пул ишлагани умуман тушунарсиз. Ипотекага олинган уйи ва яшаш ҳаражатларини ким қоплаган - наҳот, почта бўлимида ишлаб, қўшимча пул топган рафиқаси? Энг асосийси, олий таълим масканини ўқиб битиролмаган, барча иш жойларидан ҳайдалган, ҳеч қандай чет тилларини билмаган, армияда хизмат қилмаган ва ўзининг иқрори бўйича "қуролларни  Х-Box-ўйинчисидан яхшироқ билмайдиган" бу талаба қандай қилиб тўсатдан профессионал ҳарбий таҳлилчига айланиб қолди?

Кўп нарсаларни Хиггинснинг ўзи ҳам тушунтира олмасди. 2013-йилда унга хайрихоҳлик билдирадиган "Нью-Йоркер" мухбири ундан нега ўз блоги учун бундай ном танлаганини сўрайди. "Тасодифан", - дейди бу саволга жавобан блогер.

Bellingcat агентлигини Хиггинснинг номига ўтказишади, унда барча янги Россияга қарши "фош этишлар" эълон қилина бошлайди. Аммо уларнинг ҳеч бири далиллар билан асосланмаган эди. Аммо ҳар бир мақола Россияга қарши ахборот хуружлари ва навбатдаги санкциялар учун асос бўла олган.

Бу вақт оралиғида Боб Сили машҳур сиёсатчига ва обрўли ҳарбий таҳлилчига айланди. Парламентарий тобора жанговар руҳдаги ҳарбий матнларни тўқимоқда. Brexit дан сўнг, унинг фикри бўйича Британия "глобаллашиши" кутилмоқда - яъни шундан кейин у ўз бошқарувини барча "шерикларга" ўтказа олади. Британиянинг асосий душмани ролига Сили Россияни тайинлаган. У ўзининг барча қўрқувларини бизнинг мамлакатимизга проекциялаган — гоҳ Россия ўзининг жосусларини юборади, гоҳ дезинформация билан шуғулланади, гоҳ "бизга қарши учинчи жаҳон урушини олиб боради ва ғолиб чиқади!".

"Тажовузкор Россияда ҳимояланишнинг ўнта усули", "Россиянинг Ғарбга қарши гибрид урушда қўллаган элликта инструменти" - Силининг рус мавзусидаги фиксацияси мана шундай носоғлом кўриниш касб этади. Эҳтимол, 90-йилларда, собиқ совет иттифоқи маконида у билан нимадир рўй берган бўлса керак.

Ҳарбий аналитик сифатида у "ноконвенциал уруш" - яъни, дезинформация, пропаганда, фитна, ижтимоий тармоқлардаги фаол тадбирлар мавзулари устида ишлайди. Bellingcat ҳам ахборот маконида худди шундай ишлар билан шуғулланади.

2018-йилда Сили сиёсий каминг-аутни амалга оширади. У Bellingcat учун парламентда Скрипаллар воқеаси бўйича "матбуот-анжумани" ўтказади. "Мана, замонамизнинг Шерлок Холмслари, — дея таништиради у ҳамкасбларга Хиггинс ва Грозевни - уларнинг рақамли детектив суриштирувлари шунчаки ноёб".

Ўша вақтдан буён парламентарий очиқчасига Bellingcat нинг маънан раҳнамосига айланган. У Элиот Хиггинсни Атлантик кенгаш ва Генри Жексон кембриж ҳамжамиятига олиб кирди — энг агрессив русофоб аналитик марказларга. "Лестерлик гик" ва Уайт оролидаги аслзодани қандай муносабатлар боғлаб туришини Худо билади, аммо уларни Россияга қарши нафрат ҳаммасидан ҳам кўра кучлироқ бирлаштириши аниқ.

Боб Силининг энг ёрқин аждодларидан бири Моттистоуннинг биринчи барони, бир умр Черчилл билан дўст бўлган ва мамлакатда юқори лавозимларни эгаллаган генерал Жон Сили, Германияга бориб келгач, фюрерга мафтун бўлиб қолади: "Жаноб Гитлер, — дея ҳикоя қилган у қайтиб келгач Англия пэрларига — мутлақо тўғрисўз, самимий ва худмин эмас". Эҳтимол, Гитлернинг "Драх нах Остен" ғояси Силига мерос тариқасида ўтгандир.

Bellingcat бўйича унинг шериги сирли медиаменежер Христо Грозевнинг патрони ҳам бизнинг мамлакатга нисбатан илиқ туйғуларни туймайди. Грозев бир умр дўстлашиб келган Карл Габсбург-Лотарингский ҳанузгача аждодлари мулкларини йўқотиб қўйганидан ўзига келолган эмас. Габсбурглар уйига раҳбар бўлгач, у ўзининг отасидан фарқли ўлароқ, империя ерларига бўлган ҳуқуқдан воз кечмаган. У учун собиқ совет иттифоқи майдони — бу бой берилган отамерос мулкдир. Айтганча, Габсбургнинг рафиқаси Франческа Тиссен — Гитлернинг ҳукуматга келиши ва унинг қурол-аслаҳаларини сахийлик билан молиялаштирган афсонавий немис саноатчисининг набирасидир.

Ғарбнинг элита оилалари кланлари учун Россия атрофидаги ҳудудлар лимитрофлари - бу шунчаки эгасиз ерлар, овчилар маконидир. Маҳаллий аҳоли ҳам - тараққий этганлиги ёки қолоқлигидан қатъи назар - шунчаки флора ва фауна кўринишларидан бири. Bellingcat сингари инструментлар эса — гибрид уруш учун идеал қурол ҳисобланади.

62
Ракетный комплекс Искандер-М

Яхши раққосга "Искандер"лар ҳалал бермоқда

1225
Юқори технологияли ва юқори аниқликдаги қурол-яроғ тизимларидан жанговар фойдаланиш - мутахассис-операторлардан тегишли тайёргарлик, ишончли разведка ва зарба контури ташкил қилиш, шунингдек, сиёсий донишмандлик ва қабул қилинган қарорлар учун жавобгарликни талаб этади.

Бошқа координатлар тизимида энг тўкис ракеталар ҳам "бошқа тизимдан" бўлиб қолиши, старт олмаслиги, нишонлар ёнидан учиб ўтиши ёки "10 фоизга" портлаши мумкин.

1in.am нашрига берган интервьюсида Тоғли Қорабоғда яқинда рўй берган жанговар ҳаракатлар якунларига баҳо берар экан, Арманистон Республикаси бош вазири Никол Пашинян Россия қуролининг ишончлилиги ва жанговар қобилиятига шубҳа билдирди. Унинг сўзларига кўра, "Искандер" тезкор-тактик мажмуа ракеталари ё умуман портламаган, ё "10 фоизга" портлаган (бу борада аниқлик киритилмаган). Шу билан бирга, Пашинян армияда - унинг тузилмалари ҳамда қурол-аслаҳалар борасида сезиларли ислоҳотларни амалга оширмоқчилигини маълум қилган.

Арманистон Республикаси Мудофаа вазирлигида бош вазирнинг "Искандерлар" ҳақидаги турлича талқин қилиниши мумкин бўлган гапларига изоҳ беришдан бош тортишди. Эҳтимол, Пашинян етарлича маълумотга эга бўлмаган, ёки маслаҳатчиларидан бири томонидан унга янглиш маълумотлар етказилган. Россия ракета мажмуалари тактик-техник характеристикалари ва обрўси шу даражада юқорики, профан(ҳар қандай соҳадан бехабар бўлган шахсга нисбатан ишлатилади - тарж.)лар ҳимоясига у муҳтож эмас. Россия томонидан жаҳон қурол бозорининг учдан бир қисми назорат қилиниши ҳам бежиздан эмас. 2020 йилда Россияда қурол-аслаҳалар экспорти ҳажми 13 млрд. долларни ташкил этди. Ушбу рақам ва фактлар аксарият мамлакатлар машаққатли меҳнатидан топган маблағлари эвазига, тўлиқ баҳосида харид қиладиган мудофаа маҳсулотларининг сифатидан далолат беради.

Моҳир қўлларга тушган "Искандер" ТТРМ (тезкор-тактик ракета мажмуаси) Кавказ тоғлари ва денгизларда (ўқув машқларида), жанговар ҳолатларда эса — Сурия ва Африка шимолида нишонларни муваффақиятли забт этади.  Бундай қуролни ўнлаб мамлакатлар сотиб олишни хоҳлаган, ва улардан айримларигина "Искандер-Э"нинг экспорт модификациясини қўлга киритиш имкониятига эга бўлган. Арманистонга омад кулиб боқди, сабаби квазибалликтик маневрларни амалга оширадиган, душман томоннинг ҳаводан ҳужумига қарши тутқич бермас, учиш масофаси ва аниқлилиги бўйича таққослаш мумкин бўлган ракеталар мавжуд эмас.

Квазибаллистик васваса

Россия ўзининг юқори технологик имкониятларини барча мамлакатлар билан баравар баҳам кўрмайди. Шу фонда Пашиняннинг интервьюси очиқ кунда чақнаган чақмоқдек бўлди. "Искандер-М" мажмуаси 2006 йилда Россия армияси қуроллари сафига қабул қилинган, ўз синфида сайёрадаги "энг яхши" деб тан олинган ва шу боис "80-йиллар қуроли" сифатида баҳоланиши - масхаралашдек туюлади.

Арманистон бош вазирининг Россия ОТРМга нисбатан очиқчасига айбловли баёноти бир нечта тахминлар ва хулосалар чиқаришга имкон беради. Бу ерда соҳадан бехабарлик ёки дезинформация энг ёмон сценарий бўлмаслиги мумкин (бу жуда оддий кўринмоқда). Эҳтимол, Россия қуролларини оммавий равишда обрўсизлантириш - "стратегик танлов масала", Арманистон армиясини таркибий ва сифат жиҳатидан ислоҳ қилиш бўйича аллақандай дастурнинг бир қисми бўлиши мумкин, саволлар мана шундагина туғилади. Яқин келажакда Ереван қандай қуролларга эга бўлишни ният қилмоқда, қайси стандартларга мувофиқ мудофаа қобилиятини кучайтирмоқчи? Ва, энг муҳими, ҳарбий қурилишнинг янги босқичи қандай пировард мақсад билан бошланмоқда?

Қорабоғдаги кузги жанглардан сўнг хулосалар чиқарилган ва режалар тузилган деб тахмин қилиш мантиқан тўғри. Бироқ, эскитдан қолган: "Ғалабанинг ҳар доим кўп оталари кўп бўлади, мағлубият эса ҳамиша етимдир", деган нақл бор. Пашиняннинг интервьюсидан хулоса қилиш мумкинки, Мудофаа вазирлиги ва Бош штабда "уруш тўғрисида бутун ҳақиқатни исботлаш, аниқлаш, кўриш" бўйича кўплаб таҳлилий ишлар олиб борилмоқда, шу билан бирга 1000 дан ортиқ жиноий ишлар қўзғатилган. Бу ерда нима кўпроғини тушуниш қийин - ҳақиқатни излаш ва стратегияни тузатишми ёки кейинги репрессиялар учун "айбдорларни тайинлаш". Ва мағлубиятнинг асосий "оталари" жавобгарликдан қочишлари учун, уларнинг сони объектив равишда нолларсиз сонлар билан чеклантирилган.

Интервью матнининг миллий хавфсизлик масалаларига бағишланган каттагина қисмида "КХШТ мажбуриятлари Арманистоннинг халқаро тан олинган чегараларида шакллантирилиши" ҳақидаги реверансдан сўнг Ташкилот билан муносабатлар ҳеч қаерда бирорта қатор билан бўлса ҳам ёдга олинмаган. КХШТ (ОДКБ) эса - Арманистон учун урушдан кейинги нотинчлик ва Қорабоғдаги заиф тинчлик шароитида ягона ишончли суянчдир. Тез-тез ишлатиладиган "инқилоб" ва "Конституция" сўзлари ўз-ўзидан ҳеч нарсани тартибга солмайди, мамлакат хавфсизлигини кафолатламайди. Армия - ҳар қандай давлатнинг тинчлиги, барқарорлиги асосидир, аммо аниқ режасиз "муҳим ислоҳотлар" ҳақидаги фикрлар деструктив (ҳалокатли) кўринишга эга. Худди Россия қуролининг паст салоҳияти, миллий армиядаги енгиб бўлмас коррупция ва Ҳарбий техник ҳамкорлик линияси бўйича туташ поставкаларга шама тариқасида билдирилган саёз фикрлар сингари.

Тутқич бермас ва жуда кучли

"Искандер-М" ракета мажмуаси 500 км масофада юқори аниқлик билан душманнинг жуда муҳим объектлари (ҳарбий базалари, қўмондонлик пунктлари ва алоқа узеллари, ракета мажмуалари, аэродромлардаги самолёт ва вертолётлари)ни йўқ қилишга мўлжалланган (Арманистон 300 км масофадан нишонга олишга қодир "Искандер-Э" ТТРМ экспорт варинатларига эга.

Мажмуанинг асосий афзалликлари: стратегик мобиллик, ҳарбий навбатчиликни яширин тарзда олиб бориш ва ракета зарбаларини бериш имконияти, автоматик ҳисоб ва учиш топшириғини киритиш, оловли ва радиоэлектрон қаршилик шароитларида ҳам жанговар вазифаларни катта эҳтимол билан бажаришга қодирлик.

Жанговар самарадорлик икки турдаги - баллистик ва қанотли ракеталардан фойдаланиш эвазига оширилган. Маршдан биринчи ракетанинг учирилиши - саноқли дақиқаларни олади, пусклар ўртасидаги интервал — бир дақиқа. Ракетанинг учиш тезлиги — соатига 7200 кмдан ортиқ (яъни учиш 3-4 дақиқани олади). Траекториянинг дастлабки ва якуний участкаларида бошланғич массаси 4 тоннага тенг бўлган 9М723К1 ракетаси сониясига 2000 м дан юқори тезликда ҳаракатланади, квази-баллистик (ҳисобланмайган) эгри чизиқ бўйлаб ҳаракат қилади ва 30g гача бўлган ортиқча юк билан манёвларни амалга оширади (бу эса мавжуд бўлган барча ҳаводан ҳужум мудофааси ва ракеталарга қарши мудофаа тизимлари ёрдамида ракетани тутиб олишни йўққа чиқаради).

"Искандер"нинг ҳар бир пуск установкаси мобил ва автономдир. У исталган жойда ва исталган вақтда, ҳатто разведка сунъий йўлдошлари ёки авиациялардан мустақил равишда ҳаракатлана олади. Нишонга тўғрилаш учун дастур, инерциал навигация тизими ГЛОНАСС сунъий йўлдошлари сигналларидан фойдаланилади. Ракеталарни парвоз вақтида қайта йўналтириш мумкин, бу эса ҳаракатчан нишонларга ҳужум қилиш имконини беради, хусусан, душман ҲДК га ҳам. Финал участкада ақлли ўз-ўзини йўналтириш оптик головка активлаштирилади, у ноёб аниқликни таъминлайди. 9М728 ёки Р-500 боеголовкалари нишондан 1 метрдан ошиқ оғмайди. "Искандер"нинг юқори аниқликка эга ракеталари кичик қайтариш сатҳларига, парвозда мураккаб траекторияларга эга (газодинамик ва аэродинамик руллар ёрдамида бошқарилади). Мажму икки типдаги ракеталарга эга: аэробаллистик 9М723 — 50 км бўлган баландликда квазибалликстик траекториялар бўйича учади, қанотли 9М728 ёки Р-500 — кичик баландликларда нишонга боради.

"Искандер-М" ТТРК чет элнинг энг яхши тезкор-тактик мажмуалари(LORA, Lance, ATACMS, Pluton)дан аниқлилик, ракеталарни пускка тайёрлаш бўйича тезкорлик ва бошқа характеристикалар жиҳатдан анча устун. Унга ўхшашлик жиҳатдан энг яқини — исроилнинг LORA тезкор-тактик мажмуасидир, аммо у ҳам масофа ва аниқлилик бўйича "Искандер"дан ортда қолади (шу билан бирга "Лора" ракеталари олдиндан тахмин қилиш мумкин бўлган баллистик траектория бўйлаб ҳаракатланади). Америкаликлар ортда қолмоқда — 2020 йилда ATACMS "антиквар" мажмуасини модернизациялашдан воз кечишди ва энди-энди учиш масофаси 300 км гача бўлган M270 MLRS ва HIMARS зал билан ўт очиш реактив тизимлари учун юқори аниқликдаги зарба берувчи ракетани яратишни бошладилар.

Россия Федерациясининг обрўли мутахассислари прогнозларига кўра, "Искандер"ларнинг чет эл аналоглари 2025 йилгача пайдо бўлмайди.

1225