Кандидат в президенты США Джо Байден

АҚШ махсус хизмати: Байденни навбатдаги аҳмоқона нутқини тингланг, бунга Путин айбдор

1289
(Янгиланган 19:37 30.09.2020)
АҚШ президентлигига номзод икки даъвогарнинг ақлий ҳолатини гумон остига қўяётган улкан миқдордаги америкалик сайловчилар, - бу, айтиш мумкин-ки, "Россия ёлғон хабарлари" натижасидир

Владимир Корнилов

Турли махфий Россияга қарши назариялар муаллифларининг Кремлнинг у ёки бу можароларга катта эҳтимол билан алоқадорлигини англатувчи гап-сўзлари қачон тугайди, жуда қизиқ. Биз аллақачон highly likely ("катта эҳтимол билан" — Скрипаллар ишида), almost certainly ("деярли аниқ" - "вакцина ўғриланиши" муносабати билан ёғдирилган айбловлар) сингари ибораларни ўрганиб бўлдик. Энди навбатдагиси — probably ("эҳтимол")га кўникишимизга тўғри келади, деб ёзади РИА Новости муаллифи.

Бу гал The Washington Post туфайли Владимир Путиннинг шахсан ўзи АҚШ президентлигига номзод Жо Байденни дискредитация қилиш (обрщсизлантириш) бўйича махфий операцияга "probably, раҳбарлик қилаётгани"дан хабар топдик. Бу ҳақда нашр ЦРУнинг супер-махфий докладига таянган ҳолда хабар берган - ҳужжатнинг махфийлилик даражаси шу қадарки, WP  журналистлари ундаги контекст билан бир неча шахсларнинг ҳикоя қилиб беришлари орқали танишишга муваффақ бўлишган.

Бундай парадоксал хулоса учун асослар ҳайратлантирмай қўймайди: маълум бўлишича, у аллақандай аналитиклар томонидан "очиқ, махфийликдан чиқарилган ва махфий разведка манбалари" асосида тайёрланган.

Докладнинг биринчи қаторида гўёки шундай дейилган: "Бизнинг фикримизча, президент Владимир Путин ва Россиянинг юқори мартабали амалдорларининг аксарияти хабардорлар ва, эҳтимол (худди ўша probably. — Муаллиф) ноябрдаги АҚШ сайловлари олдидан АҚШнинг собиқ вице-президентини обрўсизлантириш, АҚШ президентини қўллаб-қувватлаш ва жамиятда ихтилофни келтириб чиқаришга қаратилган Россия таъсир операцияларини бошқарадилар".

Вице-президентни обрўсизлантираётган аслида кимлигини ҳам билиб олдик! Байденга, кулгили хатоликларга тўла, айтилгандан сщнг унинг саломатлиги ҳолати ҳақида ўйлашга мажбур этадиган нутқларни ким ёзиб бераётгани ҳам ниҳоят, ойдинлашди. Эҳтимол, шахсан Путиннинг ўзи шу кунларда Байденга "унинг нутқи якунида дунёда коронавирусдан 200 миллион киши ўлиши" ҳақидаги матнни тиқиштирган бўлса керак. Чунки Байденни бундан ортиқ даражада ҳеч ким обрўсизлантира олмас эди.

Американинг кўплаб ОАВлари Ички хавфсизлик вазирлиги томонидан гўёки "ички фойдаланиш учун" чиқарилган (ва шу пайтнинг ўзида кўплаб ахборот сайтларида пайдо бўлган) шунга ўхшаш ҳисоботга эътибор қаратдилар. Ҳисобот: "Россия, эҳтимол (бу сафар шунчаки likely, highlyсиз. — муаллиф.), 2020-йилдаги сайловларга таъсир ўтказиш учун америкалик номзодлар саломатлигини дискредитация қилмоқда", деган сарлавҳа билан чоп этилган эди. Эътибор беринг, "номзодлар" сўзи кўпликда қўлланилган. Энди эса, американинг аксарият масс-медиаларининг ушбу "сенсация" борасидаги сарлавҳалари билан солиштирсак - агар уларга ишонсак, гап "Байденнинг ментал соғлиғига қарши Россия томонидан уюштирилаётган ҳужум" ҳақида бормоқда.

Ва бу бюллетенларда эронлик ва хитойлик акторларнинг Дональд Трампнинг руҳий ҳолатига ўтказаётган ҳужумлари ҳам ёдга олинган бир вақтда рўй бермоқда. Аммо бу, ўзингиз тушунгандек, америка демократик ОАВларини мутлақо қизиқтирмайди. Американинг амалдаги президентини шизофреник деб аташ - бу умуман аралашувга кирмайди. Бироқ Байден ҳақида бундай гапириб бўлмайди.

Ҳар нега қарамай, Россия-Хитой-Эрон макри иш бераётган кўринади. Агар яқинда 2020-йил сайлов кампаниясининг энг муҳим штатларида ўтказилган сўровномага ишонсак, у ердаги сайловчиларнинг 51 фоизи Трампни президентликка "ментал яроқсиз" ҳисоблайди. 52 фоиз сайловчилар эса Байден ҳақида худди шундай фикрда. Яъни АҚШ президентлигига икки номзоднинг ақлий ҳолатини шубҳа остига олаётган америкалик сайловчиларнинг улкан миқдори, - бу "Россия дезинформацияси" натижаси, шундайми? Трамп ва Байден эса ўзларининг ажабтовур хатти-ҳаракатлари, юмшоқ қилиб айтганда, баҳсли иборалари билан бу ерда зинҳор ҳеч қандай рол ўйнамайди. Одатдагидек, ҳаммасига руслар айбдор. Probably.

Худди шу тарзда ўта даҳшатли даражада махфий бўлган ЦРУ доклади асосида WP чоп этган мақола ҳам — шунга ўхшайди.

Мақоланинг биринчи қаторида, АҚШ президентлигига номзоднинг дискредитацияси кампаниясига шахсан раҳбарлик қилаётган Путин ҳақида айтиб ўтилгач, гапнинг қолган қисми Украина парламенти аъзоси Андрей Деркач кирдикорлари ҳақида боради. У Петр Порошенко ва Жо Байден суҳбатлари аудиофрагментларини мунтазам равишда оммага эълон қилиши туфайли машҳур.

Унинг "Путин билан алоқалари" ҳали бу ҳеч нарса дегани эмас.

Америка ОАВлари "Деркач плёнкалари" ҳақида гап бошлаганларида улар фақатгина иккита далилга эга бўлишади, агар мумкин бўлса бу ҳақда қуйидагича айтиш мумкин: а) тўқсонинчи йиллар бошида у Москвада КГБ олий мактабини тугатган, демакки, ўз-ўзидан "Кремль агенти" ҳисобланади; б) у томонидан тақдим этилган ёзувлар "таҳрирланган". Бўлди, худди мана шу асосда демократик ОАВлар "плёнкалар"даги маълумотларни муҳокама қилишдан бош тортадилар, улар ҳақида эшитишган вақтларида эса қулоқларини беркитиб олишни одат қилишган. Ҳолат шунгача етиб бордики, Twitter "Деркач плёнкалари ҳақидаги" твит ёзган ва ундан Трамп иқтибос келтирган фойдаланувчининг учет записини шу ондаёқ блоклади.

Бу ерда ҳеч қандай цензура йўқ. Ахир "Кремль агенти" худди ўша Кремль буюртмасига биноан "дезинформацияни" тарқатяпти, дейилдику. Тегишли тартибда, бу маълумотларни текшириш буткул таъқиқланган.

Шу муносабат билан 2014 йилнинг июлида, Донбассда Малайзия "Боинг"и қулаганидан сўнг, Украина хавфсизлик хизмати раҳбари Валентин Наливайченко томонидан ўтказилган матбуот-анжумани ёдга тушади. Эртаси куни дунёнинг деярли барча етакчи нашрлари биринчи саҳифаларида у томонидан тақдим этилган "плёнкалар" ҳақида ёзилган эди.

Эътибор беринг, ўшанда ҳеч ким Наливайченконинг Москва КГБ Разведка институтида ўқигани ҳақида эсламаганди. Ғарбда ҳеч кимни аудиоёзувлар нафақат қайта таҳрир қилингани, балки шунчаки сохталиги ҳам асло ташвишлантирмаган. Шунчаки, MH17 Чернухинодаги аллақандай казаклар томонидан уриб туширилгани тўғрисидаги версия ўша вақтда ғарб журналистларини тўлиқ қаноатлантирарди.

Энди эса "Деркач плёнкалари" негадир уларга манзур бўлмаяпти - сабаби, бу сайловолди кампанияси вазифаларига мос эмас. Демак, бу ҳақдаги ҳар қандай маълумотни аёвсиз равишда цензуралаш жоиз.

Бу ёзувлардаги Порошенко ва Байден овозлари аслига мослигини ҳеч ким шубҳага олиш ниятида эмас. Аммо уларни муҳокама қилиш ва улардан иқтибос келтириш - ўта оғир гуноҳ. АҚШ медиа ҳамжамияти шу кунларда сенатнинг иккала қўмиталари томонидан тақдим этилган: "Хантер Байден, "Бурисма" ва коррупция" дея маънодор номланган ҳисоботга худди шундай муносабатда бўлди.

Доклад жуда салмоқдор бўлиб, америкалик мансабдорларнинг АҚШ олий раҳбарияти, шу жумладан, вице-президент Жо Байден ва Давлат котиби Жон Керрилар Украинага тегишли "Бурисма" газ компанияси коррупцион схемалари ва бу фирмада вице-президент ўғли Хантер Байденниг фаолияти АҚШга қандай муаммоларни келтириши мумкинлиги тўғрисида кўплаб маротаба огоҳлантирилганликлари ҳақидаги ажабтовур иқрорлардан иборат.

Агар Трамп ўз фарзандларининг коррупцион фаолиятлари ҳақида хабардор бўлиб, бунга гўё уларни шунга рағбатлантираётган сингари кўз юмганида эди, нашрлар уни қандай тепиб ташлаган бўлишларини тасаввур қилиш қийин. Аммо сенатнинг бу докладини ОАВлар келишилгандек эътиборсиз қолдиришди ёки бўлмаса шунчаки, "бу Россия дезинформация кампанияси", деб атаб қўя қолишди.

Бундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, АҚШ сенаторлари ҳам "Кремль агентлари". Ахир докладда "Бурисма" коррупцияси ва у ерда кенжа-Байденнинг фаолияти ҳақида тепага шахсан ҳисобот топширган мансабдорларнинг инкор этиб бўлмас фактлари ва кўрсатмалари келтирилган.

Бунга жавобан демократлар зудлик билан контр-ҳисоботини тайёрладилар ва унда оппонентлари далилларини йўқ қилиш, ёки ўта хиралаштиришга уриндилар. Ва бунда, табиийки, демократлар чиқарган асосий хулоса — сенат суриштируви "2020-йилдаги сайловларга Россия ҳужуми"ни акс эттираётгани бўлди. Яъни яна биз айбдормиз.

Бундан кўриниб турибдики, кенжа-Байденни Украинадаги коррупция ботқоғига ботган фирмага Россия тайинлаган, сўнгра катта-Байденга "Бурисма"даги коррупцияга доир айбловларни ўрганишга жазм қилган Украина Бош прокурори Виктор Шокинни қандай қилиб ишдан олишни ўргатган. Шундай экан, сенат ва Оқ уйдаги америкалик "Кремль агентлари" ҳаракатлари учун янги санкциялар ҳам ўзини кўп куттирмаса керак. Ахир Россиянинг айби, гарчи навбатдаги probably билан бўлсада, яна исботланди.

1289
Добыча сланцевой нефти в США

АҚШ "сланцевик"ларини нефт гигантлари қутқармоқда. Гигантларни ўзи чўкиб кетмасайди

296
(Янгиланган 13:21 31.10.2020)
АҚШда нефт қазиб олишнинг ҳозирги ҳолати ва прогнозлар - кузатувлар учун долзарб мавзудир. Ахир унинг каттагина қисми, жаҳон нефт бозорининг қайишқоқ посангиси саналади

Александр Собко

АҚШ Энергетика вазирлигининг ҳафталик ҳисоботларида эълон қилинган умумий картина тушунарли: уч ой ичида жуда кескин тушиш юз берди - март ойининг энг юқори чўққиси - кунига 13 миллион баррелдан суткасига 10,5 миллион (яъни 20 фоизга)ча. Кейинчалик, ушбу қиймат атрофида шу жумладан, бўронли мавсум билан боғлиқ бўлган (плюс-минус ярим миллион баррелга тенг) сезиларли тебранишлар юз бера бошлади, - ахир, бу нафақат сланец ёки қуруқликдаги бошқа қазиб олиш, балки Мексика кўрфазидаги денгиздаги қазиб олишни ҳисобга олган умумий статистикадир. 

Сўнгги рақамларга кўра, АҚШда ишлаб чиқаришнинг умумий ҳажми суткасига ўн миллион баррелдан ҳам пастлаган, аммо такрорлаб ўтиш жоизки - ҳафталик маълумотлар кўпинча тузатилади, шу боис, улар умумий тенденцияни кўрсатаётгани эҳтимолга яқин.

Эндичи, нима бўлади? Ишлаб чиқаришнинг анъанавий етакчи кўрсаткичи - бу ишлайдиган бурғилаш дастгоҳлари сони ҳисобланади. Бу ерда ҳам март воқеаларидан сўнг тез пасайишни кўрдик, март ойида маҳаллий ҳудудларда ўз авж нуқтасида 682 дастгоҳ ишлаган бўлса, августда улар сони ўзининг энг минимум кўрсаткичи - 172 тага етган, шундан сўнг гарчи суст бўлсада, ўзини тиклаш юз берган ва дастгоҳлар сони айни вақтда 205тани ташкил этмоқда. Бурғилаш ускуналари уч карра қисқарди, қазиб олиш эса 20 %га пастлади - рақамларда зиддият йўқ: биринчидан, қазиб олинаётган нефтнинг ҳаммаси ҳам сланец эмас, иккинчидан эса, инерция (ҳаракатсизлик) мавжуд.

Қазиб олиш ишларига таъсир кўрсатадиган муҳим омил - бу аллақачон бурғиланган, аммо уларда қатлам гидроёриқ ўтказилмаган тугалланмаган деб аталмиш қудуқлардир. Уларнинг сони 7,7 мингтага етган - бу ўта жиддий ҳажм (ишлаётган 200 дона бурғулаш мосламалари билан таққослаганда), агар уларда гидроёриқ амалга оширилса, ҳатто янги бурғулашларнинг ўта паст кўрсаткичида ҳам қазиб олиш ишларини узоқ вақт ушлаб туриши мумкин.

Сўнгги бир йил давомида тугалланмаган қудуқлар ҳажми сезиларли даражада ўзгармади, яъни бундай қудуқларнинг ишга туширилиши аввалроқ бурғилаш қурилмалари сонининг қисқа муддатга бир неча карра пасайиши фонида ишлаб чиқаришни ушлаб турди, дея айтиб бўлмайди. Энди тугалланмаган қудуқлар сони бир оз озайишни бошлади ва энг муҳими, Америка Энергетика вазирлиги ўзининг сўнгги прогнозида тўғридан-тўғри ишора қилмоқда: энди улар оз сонли ишлайдиган бурғилаш қурилмалари фонида ишлаб чиқаришни қўллаб-қувватлаш учун захира ҳосил қилади. Айтганча, ноябр ойи учун ушбу шарҳ АҚШда сланецли нефт қазиб олишнинг янги пасайишини назарда тутади.

Руководитель отдела исследования энергетического комплекса мира и России Института энергетических исследований РАН, директор Центра энергетических исследований Института проблем ценообразования и регулирования естественных монополий НИУ ВШЭ Вячеслав Кулагин
© Sputnik / Владимир Трефилов

Бир сўз билан айтганда, одатдагидек, сланец масалаларида бўлгани сингари, жуда кўп ноаниқликлар мавжуд, бунинг натижасида эса, обрўли ташкилотлар улкан миқдордаги прогнозларнинг тарқоқлигини намоён этмоқда: 2021 йил ўрталарига келиб умумий ишлаб чиқариш ҳажмининг 11,5-12 миллионгача ортишидан тортиб, кунига ўн миллион баррелгача (ҳафталик статистик маълумотларга кўра, у аллақачон содир бўлган) тушишигача.

Шу билан бирга, бу прогнозлар устидан сланец компанияларининг маълум молиявий муаммолари осилиб турмоқда. Ҳа, пулни тежаш мақсадида бурғулаш ҳажмлари қисқартирилмоқда, аммо бу ишлаб чиқариш пасайиши англатади, демакки қарзга хизмат кўрсатиш учун пул оқими пасаяди. Кичик компаниялар банкротликлари аллақачон бошланган - ва давом этмоқда.

Инқирозгача бўлган даврда Американинг иккита энг йирик нефт-газ гигантлари - ExxonMobil ва Chevron сланец ишлаб чиқаришга сармоя киритган ва ҳатто, мазмунан олганда, ўзаро махфий рақобатни уюштиришган эди. Натижада, агар бирор нарса юз бергудек бўлса, сланец қазиб олувчилар қарзлари ёки ҳатто банкротлигини йирик компаниялар сотиб олади, деган фикр шаклланди.

Қисман шундай бўлмоқда ҳам. Шу кунларда ConocoPhillips сланец қазиб олувчи Concho Resources'ни 9,7 миллиардга харид қилишини маълум қилди. Шу тариқа, америка нефт гигантларининг яна бири бир вақтнинг ўзида йирик сланец ишлаб чиқарувчисига айланмоқда.

Аммо, бу ерда қизиғи, харид пул шаклида эмас, балки акциялар билан ўзаро алмашув тарзида амалга оширилди.

Худди шунга ўхшаш воқеа октябр ойи бошида ҳам юз берган эди, бунда Chevron компанияси Noble Energyни сотиб олган (бу эса, нафақат сланец, балки ҳозирда ўта фаол муҳокамада бўлган Шарқий Ўртаер денгизи ҳудудидаги денгизда газ қазиб олиш ҳамдир).

Ўз навбатида ўрта ҳажмдаги Devon Energy компанияси WPX Energyни харид қилди, Pioneer Natural Resources эса Parsley Energyни ютиб юборишни муҳокама қилмоқда. Яна бир нечта сланец ишлаб чиқарувчилари муваффақиятли рақиблар ёки уларга нисбатан анча йирик компаниялар томонидан харид қилишга ёки ютиб юборилишга номзод сифатида кўриб чиқилмоқда.

Яъни ушбу секторда бирлашув ёки ютиб юборилиш ҳолатлари анча очиқ тус олди. Компаниялар кўламлар, қазиб олиш ишларида яқин жойлашган ҳудудларнинг бирлашуви ва ҳоказоларда иқтисод қилиш орқали ютишни умид қилишмоқда. Айниқса, йирик "мейжорлар" томонидан амалга ошириладиган бу сингари ютиб юборишлар, табиийки қарз юки муаммосини иккинчи планга суришга имкон беради. Боз устига, йирик компаниялар мавжуд қарзни бозор шартлари асосида янги қарз мажбуриятига ўтишда сезиларли даражада арзон кредитланиши мумкин.

Бир сўз билан айтганда, ҳаммаси йил бошида тахмин қилингани сингари рўй бермоқда - Трансмиллий компаниялар томонидан ютиб юборилиши натижасида соҳани сақлаб қолишмоқчи, пандемия эса бу жараёнларнинг барчасини тезлаштирди, холос. Бироқ, нефт соҳасидаги инқироз яна бир натижага олиб келди: сланец ишлаб чиқарувчиларни ютаётган компанияларнинг молиявий барқарорлиги анча пасайди, демак, муаммоли компанияларни оқибатларсиз "ҳазм қилиш" қийинроқ бўлади.

Бунинг ёрқин мисоли тариқасида ExxonMobilни келтириш мумкин. Йил бошида компаниянинг акциялар котировкалари ҳозирги вақтга нисбатан икки баравар юқори эди, шу билан бирга у аксарият европалик ҳамкасблардан фарқли ўлароқ, чораклик дивидендларни пасайтирмади.

Ҳозирда чораклик дивидендлар амалдаги котировкаларга (йиллик қийматларга ўгирилганда) нисбатан улкан - йиллик ўн фоиз ставкаларни ташкил қилмоқда, йил бошида у мос равишда икки баравар паст эди. Шуниси аниқ-ки, бир хил миқдордаги дивидендлар шароитида котировкаларнинг икки баравар пасайиши бир нарсани англатади - ошган хатарлар ва келажакда компания тўловларни ва умуман молиявий барқарорликни бир хил даражада ушлаб тура олмаслик бўйича хавфлар мавжудлигини. Худди шундай ҳолат бошқа йирик компаниялар учун ҳам кузатилмоқда.

Шуниси, қизиқки, инқироз бошида айнан ExxonMobil ишлаб чиқаришни бирлаштирган ҳолда қисқартирилишига қарши бўлган эди (шу пайтда у АҚШ учун ҳам муҳокама этилган), бу айрим кузатувчилар томонидан нефт нархларининг тушиши тўлқинида арзонлашиб кетган сланец ишлаб чиқарувчиларини таннархидан паст баҳоларда сотиб олиш истаги сифатида талқин қилинган эди. Аммо натижада, компания жуда оғир ва қўшимча харидларсиз шароитда. Умуман олганда, уни рад этиб ҳам бўлмайди, ахир энг яқин рақиблари инқироз даврида сланецли нефт сегментини сезиларли даражада кучайтириб олишди. Chevron "Noble Energy"ни ютиб юборгач, АҚШда сланец нефтини ишлаб чиқариш ҳажми бўйича иккинчи ўринга чиқди.

Мазмунан олганда, йирик трансмиллий компаниялар ўз кўлами ва молиявий барқарорлигидан фойдаланиб, сланец нефтини ишлаб-чиқариш сегментини тортиб кетишни истаган эди — бу масала кун тартибидан тушган ҳам эмас, аммо тобора мураккаблашиб бормоқда. Демакки, молиявий интизом масалалари яна олд планга чиқмоқда, ва бунда биз яқинда сланец секторида кўрганимиз сингари - ўсиш учун ўсишни кутиш ярамайди.

Қўшимча қилиш лозимки, "Яшил кун тартиби" ҳам барча нефт-газ компанияларига, шу жумладан, энг йирикларига ҳам, босимни яратди. Банклар нефт қазиб олувчиларни ҳеч қандай ставка эвазига ҳам қарз бермасликлари (бу сал аввал баъзи банклар томонидан кўмир сектори соҳасига нисбатан кузатилганди), ҳақида гапиришга ҳали анча эрта, аммо "иқлимга доир кун тартиби" сланец қазиб олувчиларини харид қилиниши ҳолати билан биргаликда соҳадаги энг йирик компаниялар учун ҳам янги қарзлар нархини оширса ажабланмаса ҳам бўлади.

Хулоса. Сланец нефти саноати "коллапси", яъни қулаши кутиш керак эмас, аммо сланец конларининг янги эгалари молиявий интизомга қатъий риоя қилишлари ва сармоялар рентабеллигига янада масъулиятли муносабатда бўлишади, дея тахмин қилиш мумкин. Сектордаги бирлашув ишлаб чиқариш харажатларини камайтиришга ва шу билан ҳеч бўлмаганда ишлаб чиқариш ҳажмини ҳозирги даражада ушлаб туришга ёрдам берадими ёки йўқ, вақт кўрсатади.

296

"Русларда ўнлаб, бизда эса иккита": АҚШ қай борада Россияга етолмайди

1152
(Янгиланган 22:45 30.10.2020)
Америкага Шимолий қутбда ишлашга қодир музёрарлар етишмаяпти ва Россия бу борада ундан устун ҳолатда. Музёрарлар ва уларнинг йирик давлатлар манфаатларини илгари суришдаги роли ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 30 окт — Sputnik, Андрей Коц. Америкаликлар Арктикани шиддат ила бой беришмоқда. Сенатнинг Қуролли Кучлар бўйича қўмитаси аъзолари Рожер Уиикер ва Дан Салливан АҚШ учун шундай бир ноумид хулосага келишди. Сенаторлар фикрича, мамлакатга Шимолий қутбда ишлашга қодир музёрарлар етишмаяпти ва Россия бу борада Қўшма Штатлардан устунроқ ҳолатда. Музёрарлар ва уларнинг йирик давлатлар манфаатларини илгари суришдаги роллари ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Ёлғиз музёрар

Уикер ва Салливан дейдиларки: Москва 40та кемадан иборат дунёдаги энг йирик музёрарлар флотига эга. Таққослаш учун: АҚШ соҳил хавфсизлиги хизматида атиги иккита — PolarStar ва Healy музёрарлари бор. Жумладан, иккинчиси, бортда юз берган ёнғиндан сўнг таъмирланмоқда. Битта соз музёрар эса иқтисодий ва ҳарбий томонлама қолган барча давлатларда устун держава учун камлик қилиши аниқ.

Ахир Арктика устидан назорат бой табиий ресурсларга йўл очади ва Евроосиё шимолида мунтазам ҳарбий иштирокни таъминлайди.

Экспертларнинг эслатишича, жорий йил ёз мавсумида Россия ҲДФ томонидан совуқ уруш давридан буён биринчи марта Аляска қирғоқларидан унчалик олис бўлмаган масофада йирик ҳарбий машғулотларни ўтказилди. Бундан ташқари, Москва, Собиқ Иттифоқ парчаланганидан кейин Артикадаги ўз ҳолича ташлаб қўйилган 50га яқин ҳарбий объектларини қайта тиклади. У ерларда яна қўшин ва қуролларини жойлаштирди. Ўз навбатида, Хитой ҳам муз классидаги иккита кемани барпо этмоқда ва минтақани иқтисодий "Қутб ипак йўли" сифатида кўз остига олаётганини ҳатто яширган ҳам эмас. Арктика ҳаёт байрамида америкаликлар аниқ камбағал қариндош кўринишини олган.

Ҳали июнь ойида президент Дональд Трамп кўпсонли музёрарлар флотини яратиш зарурати ҳақида хабар қилди. Америка ҳукумати олтита янги кема, жумладан, мамлакатда 40 йилдан буён қурилмаган оғир классдаги кемалар қурилиши бўйича дастурни ишга туширди. Конгресс бош музёрарни аллақачон молиялаштирди — у 2024 йилда денгиз синовларига чиқиши керак. Ўз навбатида, Соҳил хавфсизлиги қўмондонлиги иккинчи кема учун маблағ сўради.

Ҳозирча эса, дейди сенаторлар, Polar Star хизмат муддатини камида 2023-йилгача узайтиришга тўғри келади. Кема аср бошида деярли ўз ресурсини ишлатиб бўлганини ҳисобга оладиган бўлсак, АҚШга Арктикада етакчиликни таъминлаб бериш вазифасига унинг тишлари ўтмаслик қилиши аниқ кўринади.

Муз армадаси

Россия муз классидаги кемалар қурилишини ҳеч қачон тўхтатмаган. Хусусан, 21 октябрда 22220 "Арктика" лойиҳасидаги бош атом музёрар ишга тушилилган эди. Ҳар бири 175 мегаватт бўлган иссиқлик қувватига эга иккита РИТМ-200 реактор қурилмалари билан жиҳозланган кема 2,8 метр қалинликка эга музни бир ярим-икки узел тезликда енгиб ўтади. Океан билан бир қаторда дарёлар ўзанларида ҳам ишлай олади. "Атомфлот" - "Сибирь", "Урал", "Якутия" ва "Чукотка" лойиҳасидаги қўшимча тўртта кемани олишни режалаштирмоқда. Биринчи икки кемани 2021- ва 2022-йилларда эксплуатацияга киритиш режалаштирилган.

""Арктика" музёрарининг сувга туширилиши — бу маҳаллий верфда, шунчаки, жуда йирик, боз устига ғарб технологиялари ва эҳтиёт қисмларидан ҳоли, оригинал кема яратилишини англатмайди, — деди Sputnik радиоси эфирида ҳарбий-сиёсий тадқиқотлар маркази директори Алексей Подберезкин. — Асосийси — сиёсий мазмун. Музёрарларнинг янги серияси яқин йилларда қурилади, ва Россия Шимолий денгиз йўли бўйлаб вазиятни нафақат чуқур сув ҳавзаларида, балки, энг муҳими, саёз сувли ҳудудларда ҳам назорат қила олади. Эндиликда биз йил давомида Жануби-Шарқий Осиё ва Осиё-Тинч океани минтақасида Европага транспорт коридорини таъминлай оламиз".

Ҳар қандай ҳарбий ва фуқарлик қурилиши муваффақияти сири - айнан атом музёрарларида. Россия "Арктика"дан ташқари, 75 минг от кучига эга икки реакторли ядро энергетик қурилмали икки кема ("Ямал", "Ғалабанинг 50 йиллиги"), қуввати 50 минг от кучига эга бир реакторли ускунага эга икки музёрар ("Таймир", "Вайгач"), 40 минг от кучига эга реактор агрегатига эга "Севморпуть" ("Шимолий денгиз йўли" маъносида, тарж.) атом лихтеровози (юкларни лихтерларда ёки баржаларда, контейнерларда ташиш учун ихтисослашган кема) ва бешта техник хизмат кўрсатиш кемасига эга.

"Совет Иттифоқи" ледоколи эксплуатация захирасида турибди. Бу ҳатто дизель-электрик кемаларни ҳисобга олмаган ҳолда жуда улкан арктика флотилиясидир.

Шулардан энг янгиси суперзамонавий "Илья Муромец" бўлиб, у 2017 йилда Шимолий флот таркибидан ўрин олган. У қалинлиги бир метргача бўлган тўлиқ муз майдонида ишлашга қодир. Ўзининг асосий вазифаси - арктика сувларидан кемаларни ўтказишдан ташқари, кема арктика қўшинлари гуруҳи учун юкларни етказиб беради. Лойиҳа борт қурол-аслаҳалари хусусан, кема тезотар артиллерия ускуналари АК-630, АК-230, АК-306лар монтажини ҳам кўзда тутади.

Назарий жиҳатдан музёрарни зарба берувчи жанговар кемага айлантириш мумкин - бунинг учуе уни кемаларга қарши ракеталар билан жиҳозлашнинг ўзи кифоя қилади.

Ҳамиша етакчи бўлган

Россия муз классидаги кемалар қурилишида ҳамиша бошқа давлатлардан олдинда бўлган. Замонавий типдаги илк музёрар - 1864 йилда туширилган "Пайлот" винтли қутқарув буксири эди. Махсус бурун қисми унга муз устига чиқишга ва ўз вазни билан музни синдиришга имкон берган. Ушбу конструкция халқаро эътирофга сазовор бўлган. 1871 йилнинг қишида Германия ҳукумати Гамбургс порти акваторияси ва Эльбани муздан тозалаш мақсадида Россиядан ушбу музёрар чизмаларини харид қилади. Сабаби, экстремал даражадаги паст ҳарорат минтақадаги савдони бутунлай сиқувга олган эди. Шундан сўнг, Дания, Швеция ва АҚШ тадбиркорлари ҳам немислардан ўрнак олишади.

Жаҳондаги биринчи ядровий музёрар кема ҳам СССРда барпо этилган — унга "Ленин", дея ном берилган эди. Атомоход 1959-йилда Денгиз флоти вазирлиги ихтиёрига топширилган. Ушбу гигант шимолий кенгликларда навигацияни анчайин узайтирди. Фақатгина олти йиллик эксплуатация даврида "Ленин" 82 минг денгиз милидан ортиқ масофани босиб ўтган ва мустақил равишда 400дан ортиқ кемаларни ўтказган эди. 1989-йилда музёрар Мурманскдаги абадий стоянкадан жой олди, у федерал аҳамиятга эга маданий мерос ёдгорликлари ягона реестрига киритилган.

Россия — лихтеровоз-музёрарни эксплуатация қилувчи ягона давлатдир. 61,88 минг тонна сув сиғимига эга бўлган "Севморпуть" - 1988 йилдан буён ишлатилиб келинаётган дунёнинг энг йирик юк ташувчи кемасидир. У бир метргача қалинликка эга бўлган муз остидан мустақил равишда тешиб ўтишга қодир. Бугунги кунга келиб, у атом кучли қурилмага эга бўлган амалдаги ягона юк кемаси саналади.

1152

Марказий Осиё ҳаётсиз чўлга айланиши мумкин - тадқиқот

535
Олимларнинг аниқлашларича, гарчи илгари ушбу минтақа доимо кўкаламзор бўлган, деб ҳисошган бўлсаларда, аммо миллионлаб йиллар олдин Марказий Осиё улкан саҳродан иборат бўлган.

ТОШКЕНТ, 31 окт — Sputnik. Олимлар Марказий Осиё (МО) жонсиз саҳрога айланиши мумкин, дея айтишмоқда, деб ёзади "Популярная механика" нашри.

Олимларнинг аниқлашларича, 34 миллион йил олдин иқлимнинг кескин ўзгариши минтақада экологик фалокатга олиб келган. Бу воқеа минтақанинг биологик хилма-хиллигини бир умрга ўзгартирган. Мўғулистон, Тибет ва Шимоли-Ғарбий Хитой озгина ўсимликлар ўсадиган кенг қурғоқ чўлларга айланган. Бу замин қарийб 20 миллион йил давомида шу ҳолатда бўлган. Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашларича, худди шу сценарий тез орада такрорланиши мумкин.

Осиёдаги қазилма чангни ўрганиб чиққан олимлар, миллионлаб йиллар давомида Марказий Осиё саҳродан иборат бўлгани, бу ерда асосан майда кемирувчилар яшаган, деган хулосага келишди.

Илгари бу минтақа деярли ҳар доим ўрмонзор билан қопланган, ва фақат вақт ўтиши билан бу ерда бир нечта чўллар пайдо бўлган, дея ҳисобланар эди. Бироқ, янги тадқиқот муаллифларининг фикрича, минтақанинг ҳозирги ҳолати - бу акс-ҳаракатлар, яъни қурғоқ саҳролар ўсимлик билан қопланиши натижасидир.

Олинган натижалар минтақадаги биохилма-хиллик, қишлоқ хўжалиги ва инсон фаровонлиги келажаги учун жиддий оқибатлар тўғрисида маълумот бермоқда. Ўтмишдаги фактлар шуни кўрсатмоқдаки, агар чўллар кўпайишда давом этса, Марказий Осиё ҳеч қачон илк чўлланишдан олдин мавжуд бўлган ноёб биологик хилма-хиллигини тиклай олмайди", - дея изоҳ беради тадқиқот иши етакчи муаллифи Наташа Барболини.

Ушбу тадқиқотлар Иқлим ўзгариши бўйича ҳукуматлараро кенгашнинг Марказий Осиё тезда сайёрадаги энг иссиқ ва энг қуруқ жойларидан бирига айланиб бораётганлигини кўрсатадиган прогнозларига мос келади, дея таъкидланган "Популярная механика" нашрида.

Тадқиқот ҳаммуаллифи Карина Хорн дейдики, қачонлардир доминантлик қилган айрим ўсимликлар минтақада ҳали ҳам бор, аммо улар жуда камёбдир. Бу шундан далолат берадики, иқлимнинг тезликда ўзгариши популяциянинг ортга қайтмас ўзгаришига олиб келиши мумкинлигига ишора қилади, деб ҳисоблайди аёл.

535