Туркия Кавказ ортидан Россияни сиқиб чиқара оладими?

1325
(Янгиланган 17:17 01.10.2020)
Тоғли Қорабоғ можаросида Туркия сиёсий аралашуви, албатта, бор, — у ҳозирда салмоқли кўлам олган. Анқарага бу нимага керак бўлди, у нимага эришмоқчи?

Петр Акопов

Қорабоғдаги уруш бизнинг Кавказ ортида ўз таъсиримизни йўқотишга олиб келиши мумкин - бу ҳақда Россияда баъзилар хавотир, бошқалари (рус империализмига қарши абадий курашчилар) умид билан тобора кўпроқ гапиришмоқда. Модомики, Россия бой берар экан, бундан Туркия ютади - шу боис, можаро томонлари бирини қатъий қўллаб-қувватлаш ва туркларни аралашиш мумкинмаслиги ҳақида огоҳлантириш лозим. Акс ҳолда ҳаммасини қўлдан бой берамиз — Арманистон ютқазиб, Россиядан хафсаласи сўнади (ва ўз нигоҳларини Ғарбга қаратади), турк кўмаги самарадорлилигига ишонч ҳосил қилган Озарбайжонда ҳам Москвага нисбатан совуққонлик пайдо бўлади.

Туркия Жанубий Кавказда энг обрўли кучга айланади ва ўз мақсадига эришиш истагида Россияга бошқа, биринчи навбатда, Сурия ва Ливия йўналишида қасддан халал бера бошлайди. Хуллас, рус-турк урушлари даври қайталайди.

Бу концепция умуман олганда зарарли ва нотўғри — Россия ушбу мантиқсиз урушда ҳеч кимни қўллаб-қувватламайди ва минтақада ўз таъсирини йўқотмаган ҳолда тез орада унинг якун топишига эришади. Аммо мақоламизнинг тепадаги қисмида баён этилган хавотирлар турк раҳбарларининг баланд овозда айтилаётган баёнотларини фаол озиқлантирмоқда. Улар Россия раҳбариятидан фарқли ўлароқ, урушни якунлашга чорламасликлари ҳам майли, балки йўл-йўлакай Россиядан гиналаган ҳолда, Бокуни ҳар қанақасига қўллаб-қувватламоқда. Бир қарасангиз, Эрдоған айнан ҳозир Тоғли Қорабоғ можароси абадий ўз ечимини топиши, буюк державалар эса бу масалада унга маслаҳат беришлари керакмаслиги ҳақида гапираётган бўлади:

"АҚШ, Россия ва Франция бу масалани 30 йилдирки ҳеч ҳал эта олишмаяпти. <...> "Минск учлиги" дея ном олган гуруҳ бу муаммога ечим топмади. Аниқроғи, у бу масалани ечмаслик учун қўлдан келганча ҳаракат қилди. Энди эса улар ақллилик қилишмоқда ва вақти-вақти билан таҳдид солишмоқда. Тўлов вақти келди. Озарбайжон ўз киндигини ўзи қирқиши лозим".

Бир қарасангиз Туркия ташқи ишлар вазири Мевлют Чавушоглу "Биз музокаралар столи атрофида ҳам, жанг майдонида ҳам Озарбайжон билан биргамиз. Бу сафсата эмас. Озарбайжонга қандай ёрдам керак бўлса, биз бу кўмакни кўрсатишга тайёрмиз", дейди ва шу билан бирга "бутун жаҳон ҳамжамиятига, хусусан, КХШТ (ОБСЕ)га" иккиталик стандартларга қарши норозилик билдиришини айтиб, мурожаат қилади:

"Бугун биз биргаликда Украина ва Грузия ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватламоқдамиз. Бу асосланган ва тўғри позиция. Аммо, иш Озарбайжонга бориб тақалгач, ерлари оккупация қилинган Озарбайжонни оккупант-мамлакат - Арманистон билан тарозининг битта палласига қўйишади. Бу позиция тубдан нотўғри ва адолатсиз".

Яъни бу билан Туркия Россияга ўзининг Қримни тан олмаганини эслатмоқда. Туркия Жанубий Осетия ва Абхазия масаласида ҳам Россияни қўллаб-қувватламайди, энди эса Москванинг оловга ёғ қуйишни бас қилишга доир чақириқларини инкор этмоқда.

Наҳотки Эрдоған Путин билан муносабатларда чизиқни кесиб, рус-турк ҳамкорлигини зарба остига қўйишга қарор қилди? Турклар 2015 йилнинг ноябрида бизнинг Су-25мизни уриб туширгач, тўққиз ойга музлатилган муносабатларни қайта тиклашга муваффақ бўлинган бўлса, янги можарога улар дош беролмасликлари мумкин.

Аммо, барча жанговар оҳангларга қарамай, Туркия Россия билан муносабатларни хатар остига қўйишни истамайди - ва арман-озарбайжон урушига аралашмайди. Суриядан олиб келиб можаро зонасига ташланган жангарилар ҳақидаги хабарлар, худди, арман Су-25нинг турк F-16си ёрдамида йўқ қилингани ҳақидаги хабарлар сингари дезинформация. Аммо, Туркиянинг сиёсий аралашуви, албатта, бор — ва у ҳозирда салмоқли кўлам олган. Анқарага бу нимага керак, у нимага эришмоқчи?

Россияни Жанубий Кавказдан сиқиб чиқармоқчими? Аммо бу имконсиз — Кавказ бир неча асрлар давомида Россия ва Туркия учун рақобат ва тўқнашув зонаси бўлиб келган ва бу тўқнашув якунларига кўра, у бизнинг давлатимиз таркибига киритилди.

СССРнинг барҳам топиши Кавказ ортининг Россия таъсир зонасидан чиққанини англатмасди - ҳатто мураккаб муносабатлар, ундан сўнг Грузия билан кечган уруш (унинг қулаши оқибатида, СССР барҳам топганлиги, Грузиянинг ўзи шунга фаол интилганлиги) ҳақидаги фактни қабул қила олмаган) Москвани минтақадаги назорат пакетидан маҳрум қилмаган эди.

Ҳа, Туркия аллақачон Грузиянинг ярмини сотиб олган, ҳа, Озарбайжон билан "бир халқнинг икки давлати" муносабатларда — аммо бу уч республика тарихий, иқтисодий ва инсоний жиҳатдан Россия билан чамбарчас боғланган.

Ҳатто Россия Федерацияси билан дипломатик муносабатларга эга бўлмаган Грузия ҳам Россияга муҳтож: Россияда яшовчи грузинлар, шу жумладан, йирик бизнесга эгалари ҳам, келадиган рус туристлари сингари республиканинг ўзидаги Россиянинг катта хусусий бойлиги саналади. Ҳа, Грузия НАТО билан ўйинга киришишга уринмоқда — аммо географияни алдай олмайсан, Россия - давлат бўлиш режаси амалга ошмаган Грузиянинг Шимолий атлантика альянсига киришига кескин қарши.

Шу билан бирга Москвани грузин иқтисодиётининг секин-аста турклаштирилиши ишлари ҳам кўпам қизиқтирмайди.

Туркия Кавказ ортидаги таъсирини буёғига ҳам кучайтиришда давом этиши мумкин, аммо бунда у Россия позицияларини заифлаштириш ўйини эвазига минтақадан Россияни сиқиб чиқаришга уринмаслиги лозим. Эрдоған эса охирги вақтларда айнан шунга интилмоқда. Қорабоғдаги урушни қўллаб-қувватлаш Эрдоғанга Россия Қорабоғ масаласига ечим топиш учун Туркия билан ҳамкорликда ишлашга рози бўлиши учун керак.

Умуман олганда, Чавушоглу ҳам айнан шу ҳақда гапирган эди:

"Президентимиздан Путинга таклифлар бўлган эди, шунингдек, Лавров билан ҳам музокаралар ўтказилганди, аммо бу можаро ҳеч ҳам ўз ечимини топмади. Сурияда биргаликда ҳаракат қилганимиздек, бу ерда ҳам бирга ишлашга уриндик, аммо бунинг иложи бўлмади. Уруш тўхтасин, деб айтишади. Тўхтасин. Ярашув эълон қилиш керак, аммо шу билан бирга Арманистон оккупация қилинган ҳудудлардан кетиши лозим. Бу ҳақда айтиляптими? Йўқ. Унда масала қандай ечим топади? <...> Мана ўттиз йилдирки бу музокаралар давом этиб келмоқда. Улар ҳеч қандай натижа келтирмаяпти. Бу масалани ҳал этиш учун улар ҳеч қандай аниқ нарса таклиф этилаётгани йўқ. Биз яхши сўзлар билан бу маълумотни шерикларимизга етказишга уриняпмиз. Аммо бу ҳақда фақатгина музокаралар столи атрофида гапириш етарли эмас. Бу худди кар одамга мурожаатдек бўлиб қолади. Шу боис, бу каби жараёнларни музокаралар столи атрофида ҳам, жанг майдонида ҳам олиб бориш муҳим. Биз шундай қиляпмиз. Биз бу ёндашувдан кўплаб маротаба наф бўлганини кузатганмиз".

Туркия ТИВ раҳбари зиддиятларни кўрмаяпти — яъни, агар Сурияда Россия билан келиша олган эканмиз, бу ерда ҳам шундай қилиш нега мумкин бўлмасин? Мумкин эмас — негаки, Сурияда у ерда Россия пайдо бўлган вақтда тўрт йилдан буён уруш бораётган эди, Қорабоғда эса бу уруш 1994-йилда якун топган. Мумкин эмас - чунки Арманистон ва Озарбайжон Россия манфаатлари зонасига киргани каби, Сурия ҳам Туркия ҳаётий манфаатлари зонасига кирса-да, Туркия Сурияда ҳал қилувчи таъсирга эга эмас эди. У якка ўзи ҳеч қандай иш қилолмасди — фуқаролар уруши борар, "ИШИД"* жангарилари тобора кўпаяр, кўплаб ташқи ўйинчилар, жумладан, АҚШ ҳам у ерда ҳаракат қиларди. Башар Асаднинг мустаҳкамланишига олиб келган Россия билан ҳамкорлик, оқибатда Туркия учун фойдали эди, чунки унга Сурия шимолида ўз манфаатларини ҳимоялашга ёрдам берарди. Аммо Москвага Қорабоғда Анқара билан кооперация нега зарур? Россия бундан мутлақо манфаатдор бўлмаган урушни бошлаб юбориш учунми?

Қорабоғ масаласини музокаралар столи атрофида тартибга солишга ёрдам бериш учунми? Аммо Туркиянинг воситачи ёки Озарбайжон вакили сифатида пайдо бўлиши арманларни фақатгина қўрқитиб юборади. Энг асосийси: Россияга ўз манфаатлари зонасида Туркия позицияларининг мустаҳкамланишига ёрдам бериш нега керак? Турклар ва озарбайжонлар - бу деярли бир халқ бўлгани учунми?

Аммо руслар ва украинлар ҳам бир, бироқ Туркия Ғарбнинг Украинани атлантизациялаш ставкасини қўллаб-қувватламоқда. Туркия Эрдоған даврида мустақиллик динамикасини оширгани, оқибатда Ғарбга интилиш сусайгани ва Россия билан муносабатлар кучайгани (бунда С-400 хариди рамзий воқеа бўлди) билан, Туркия ҳамон НАТО аъзосилигича қолмоқда.

Мақсади фақатгина Россияни тийиб туриш эмас, балки давлатимизни бутун собиқ иттифоқ ҳудудидан сиқиб чиқаришга қаратилган Альянс аъзоси. Туркия Кавказда НАТО аъзоси эмас, балки миллий давлат сифатида қудратли кучга эга бўлмоқчими? Бу ҳозирча шундай, ўн йилдан кейинчи, нима бўлади? Ёки - мабодо Эрдоғанни содиқ наточилар алмаштирса-чи?

Туркия қачонки НАТОдан чиқиб, дейлик, Евроосиё иттифоқига кирганида, ўшанда у собиқ СССРнинг туркий халқлари - худди ўша Қозоғистон билан дейлик, ягона майдонда ҳозир бўлади, ўшанда Озарбайжон ҳам албатта, унга талпинади.

Ҳозирча Туркия Кавказ орти сиёсатида фақатгина битта усулда иштирок этиши мумкин — Озарбайжонни Қорабоғ тугунини куч билан ечишга чақиришдан тийилиш орқали. Арманистон-Озарбайжон можароси ҳарбий ечимга эга эмас, бу ўринда Россиянинг иштироки ва таъсири урушни маъносиз қилаётганини айтмаса ҳам бўлади. Россия ва Туркия биргаликда жуда кўп нарсаларга эришди — ва ўз ҳаракатларини жаҳон майдонида мувофиқлаштиришда давом этса, янада кўпроқ ишларни амалга оширишлари мумкин.

Ўта мураккаб, шу ондаёқ ечимни талаб этмайдиган (ва ечими бўлмаган) қорабоғ тугуни туфайли бутун бошли Россия-Туркия муносабатларини зарба остига қўйиш ўта телбалик бўлар эди ва ишонч билан айтиш мумкинки, Ражаб Эрдоған бундай ишга аниқ қодир эмас.

Кескин сўзлар, аммо стратегик қараш (биринчи навбатда Туркия миллий манфаатлари), оқилона ҳаракатлар ва Владимир Путин билан келиша олиш қобилияти - Россия-Туркия ҳамкорлигининг мисли кўрилмаган юксалиш даврига айланган 17 йиллик муносабатларини худди мана шу хусусият ажратиб турарди. Бу муносабатлар Кавказ учун рус-турк урушлари натижаларини кавказ ортига қайтаришга уринишгамас, балки келажакка йўналтирилган эди.

*Россияда таъқиқланган террористик ташкилот.

1325
Ракетный комплекс Искандер-М

Яхши раққосга "Искандер"лар ҳалал бермоқда

821
Юқори технологияли ва юқори аниқликдаги қурол-яроғ тизимларидан жанговар фойдаланиш - мутахассис-операторлардан тегишли тайёргарлик, ишончли разведка ва зарба контури ташкил қилиш, шунингдек, сиёсий донишмандлик ва қабул қилинган қарорлар учун жавобгарликни талаб этади.

Бошқа координатлар тизимида энг тўкис ракеталар ҳам "бошқа тизимдан" бўлиб қолиши, старт олмаслиги, нишонлар ёнидан учиб ўтиши ёки "10 фоизга" портлаши мумкин.

1in.am нашрига берган интервьюсида Тоғли Қорабоғда яқинда рўй берган жанговар ҳаракатлар якунларига баҳо берар экан, Арманистон Республикаси бош вазири Никол Пашинян Россия қуролининг ишончлилиги ва жанговар қобилиятига шубҳа билдирди. Унинг сўзларига кўра, "Искандер" тезкор-тактик мажмуа ракеталари ё умуман портламаган, ё "10 фоизга" портлаган (бу борада аниқлик киритилмаган). Шу билан бирга, Пашинян армияда - унинг тузилмалари ҳамда қурол-аслаҳалар борасида сезиларли ислоҳотларни амалга оширмоқчилигини маълум қилган.

Арманистон Республикаси Мудофаа вазирлигида бош вазирнинг "Искандерлар" ҳақидаги турлича талқин қилиниши мумкин бўлган гапларига изоҳ беришдан бош тортишди. Эҳтимол, Пашинян етарлича маълумотга эга бўлмаган, ёки маслаҳатчиларидан бири томонидан унга янглиш маълумотлар етказилган. Россия ракета мажмуалари тактик-техник характеристикалари ва обрўси шу даражада юқорики, профан(ҳар қандай соҳадан бехабар бўлган шахсга нисбатан ишлатилади - тарж.)лар ҳимоясига у муҳтож эмас. Россия томонидан жаҳон қурол бозорининг учдан бир қисми назорат қилиниши ҳам бежиздан эмас. 2020 йилда Россияда қурол-аслаҳалар экспорти ҳажми 13 млрд. долларни ташкил этди. Ушбу рақам ва фактлар аксарият мамлакатлар машаққатли меҳнатидан топган маблағлари эвазига, тўлиқ баҳосида харид қиладиган мудофаа маҳсулотларининг сифатидан далолат беради.

Моҳир қўлларга тушган "Искандер" ТТРМ (тезкор-тактик ракета мажмуаси) Кавказ тоғлари ва денгизларда (ўқув машқларида), жанговар ҳолатларда эса — Сурия ва Африка шимолида нишонларни муваффақиятли забт этади.  Бундай қуролни ўнлаб мамлакатлар сотиб олишни хоҳлаган, ва улардан айримларигина "Искандер-Э"нинг экспорт модификациясини қўлга киритиш имкониятига эга бўлган. Арманистонга омад кулиб боқди, сабаби квазибалликтик маневрларни амалга оширадиган, душман томоннинг ҳаводан ҳужумига қарши тутқич бермас, учиш масофаси ва аниқлилиги бўйича таққослаш мумкин бўлган ракеталар мавжуд эмас.

Квазибаллистик васваса

Россия ўзининг юқори технологик имкониятларини барча мамлакатлар билан баравар баҳам кўрмайди. Шу фонда Пашиняннинг интервьюси очиқ кунда чақнаган чақмоқдек бўлди. "Искандер-М" мажмуаси 2006 йилда Россия армияси қуроллари сафига қабул қилинган, ўз синфида сайёрадаги "энг яхши" деб тан олинган ва шу боис "80-йиллар қуроли" сифатида баҳоланиши - масхаралашдек туюлади.

Арманистон бош вазирининг Россия ОТРМга нисбатан очиқчасига айбловли баёноти бир нечта тахминлар ва хулосалар чиқаришга имкон беради. Бу ерда соҳадан бехабарлик ёки дезинформация энг ёмон сценарий бўлмаслиги мумкин (бу жуда оддий кўринмоқда). Эҳтимол, Россия қуролларини оммавий равишда обрўсизлантириш - "стратегик танлов масала", Арманистон армиясини таркибий ва сифат жиҳатидан ислоҳ қилиш бўйича аллақандай дастурнинг бир қисми бўлиши мумкин, саволлар мана шундагина туғилади. Яқин келажакда Ереван қандай қуролларга эга бўлишни ният қилмоқда, қайси стандартларга мувофиқ мудофаа қобилиятини кучайтирмоқчи? Ва, энг муҳими, ҳарбий қурилишнинг янги босқичи қандай пировард мақсад билан бошланмоқда?

Қорабоғдаги кузги жанглардан сўнг хулосалар чиқарилган ва режалар тузилган деб тахмин қилиш мантиқан тўғри. Бироқ, эскитдан қолган: "Ғалабанинг ҳар доим кўп оталари кўп бўлади, мағлубият эса ҳамиша етимдир", деган нақл бор. Пашиняннинг интервьюсидан хулоса қилиш мумкинки, Мудофаа вазирлиги ва Бош штабда "уруш тўғрисида бутун ҳақиқатни исботлаш, аниқлаш, кўриш" бўйича кўплаб таҳлилий ишлар олиб борилмоқда, шу билан бирга 1000 дан ортиқ жиноий ишлар қўзғатилган. Бу ерда нима кўпроғини тушуниш қийин - ҳақиқатни излаш ва стратегияни тузатишми ёки кейинги репрессиялар учун "айбдорларни тайинлаш". Ва мағлубиятнинг асосий "оталари" жавобгарликдан қочишлари учун, уларнинг сони объектив равишда нолларсиз сонлар билан чеклантирилган.

Интервью матнининг миллий хавфсизлик масалаларига бағишланган каттагина қисмида "КХШТ мажбуриятлари Арманистоннинг халқаро тан олинган чегараларида шакллантирилиши" ҳақидаги реверансдан сўнг Ташкилот билан муносабатлар ҳеч қаерда бирорта қатор билан бўлса ҳам ёдга олинмаган. КХШТ (ОДКБ) эса - Арманистон учун урушдан кейинги нотинчлик ва Қорабоғдаги заиф тинчлик шароитида ягона ишончли суянчдир. Тез-тез ишлатиладиган "инқилоб" ва "Конституция" сўзлари ўз-ўзидан ҳеч нарсани тартибга солмайди, мамлакат хавфсизлигини кафолатламайди. Армия - ҳар қандай давлатнинг тинчлиги, барқарорлиги асосидир, аммо аниқ режасиз "муҳим ислоҳотлар" ҳақидаги фикрлар деструктив (ҳалокатли) кўринишга эга. Худди Россия қуролининг паст салоҳияти, миллий армиядаги енгиб бўлмас коррупция ва Ҳарбий техник ҳамкорлик линияси бўйича туташ поставкаларга шама тариқасида билдирилган саёз фикрлар сингари.

Тутқич бермас ва жуда кучли

"Искандер-М" ракета мажмуаси 500 км масофада юқори аниқлик билан душманнинг жуда муҳим объектлари (ҳарбий базалари, қўмондонлик пунктлари ва алоқа узеллари, ракета мажмуалари, аэродромлардаги самолёт ва вертолётлари)ни йўқ қилишга мўлжалланган (Арманистон 300 км масофадан нишонга олишга қодир "Искандер-Э" ТТРМ экспорт варинатларига эга.

Мажмуанинг асосий афзалликлари: стратегик мобиллик, ҳарбий навбатчиликни яширин тарзда олиб бориш ва ракета зарбаларини бериш имконияти, автоматик ҳисоб ва учиш топшириғини киритиш, оловли ва радиоэлектрон қаршилик шароитларида ҳам жанговар вазифаларни катта эҳтимол билан бажаришга қодирлик.

Жанговар самарадорлик икки турдаги - баллистик ва қанотли ракеталардан фойдаланиш эвазига оширилган. Маршдан биринчи ракетанинг учирилиши - саноқли дақиқаларни олади, пусклар ўртасидаги интервал — бир дақиқа. Ракетанинг учиш тезлиги — соатига 7200 кмдан ортиқ (яъни учиш 3-4 дақиқани олади). Траекториянинг дастлабки ва якуний участкаларида бошланғич массаси 4 тоннага тенг бўлган 9М723К1 ракетаси сониясига 2000 м дан юқори тезликда ҳаракатланади, квази-баллистик (ҳисобланмайган) эгри чизиқ бўйлаб ҳаракат қилади ва 30g гача бўлган ортиқча юк билан манёвларни амалга оширади (бу эса мавжуд бўлган барча ҳаводан ҳужум мудофааси ва ракеталарга қарши мудофаа тизимлари ёрдамида ракетани тутиб олишни йўққа чиқаради).

"Искандер"нинг ҳар бир пуск установкаси мобил ва автономдир. У исталган жойда ва исталган вақтда, ҳатто разведка сунъий йўлдошлари ёки авиациялардан мустақил равишда ҳаракатлана олади. Нишонга тўғрилаш учун дастур, инерциал навигация тизими ГЛОНАСС сунъий йўлдошлари сигналларидан фойдаланилади. Ракеталарни парвоз вақтида қайта йўналтириш мумкин, бу эса ҳаракатчан нишонларга ҳужум қилиш имконини беради, хусусан, душман ҲДК га ҳам. Финал участкада ақлли ўз-ўзини йўналтириш оптик головка активлаштирилади, у ноёб аниқликни таъминлайди. 9М728 ёки Р-500 боеголовкалари нишондан 1 метрдан ошиқ оғмайди. "Искандер"нинг юқори аниқликка эга ракеталари кичик қайтариш сатҳларига, парвозда мураккаб траекторияларга эга (газодинамик ва аэродинамик руллар ёрдамида бошқарилади). Мажму икки типдаги ракеталарга эга: аэробаллистик 9М723 — 50 км бўлган баландликда квазибалликстик траекториялар бўйича учади, қанотли 9М728 ёки Р-500 — кичик баландликларда нишонга боради.

"Искандер-М" ТТРК чет элнинг энг яхши тезкор-тактик мажмуалари(LORA, Lance, ATACMS, Pluton)дан аниқлилик, ракеталарни пускка тайёрлаш бўйича тезкорлик ва бошқа характеристикалар жиҳатдан анча устун. Унга ўхшашлик жиҳатдан энг яқини — исроилнинг LORA тезкор-тактик мажмуасидир, аммо у ҳам масофа ва аниқлилик бўйича "Искандер"дан ортда қолади (шу билан бирга "Лора" ракеталари олдиндан тахмин қилиш мумкин бўлган баллистик траектория бўйлаб ҳаракатланади). Америкаликлар ортда қолмоқда — 2020 йилда ATACMS "антиквар" мажмуасини модернизациялашдан воз кечишди ва энди-энди учиш масофаси 300 км гача бўлган M270 MLRS ва HIMARS зал билан ўт очиш реактив тизимлари учун юқори аниқликдаги зарба берувчи ракетани яратишни бошладилар.

Россия Федерациясининг обрўли мутахассислари прогнозларига кўра, "Искандер"ларнинг чет эл аналоглари 2025 йилгача пайдо бўлмайди.

821

Бунақаси Россияда ҳали бўлмаган: мудофаа қандай танк устида ишламоқда

1848
Қўшинлар сафида ғилдиракли танклар қандай ўринни эгаллаши мумкинлиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 24 фев — Sputnik, Андрей Коц. Бақувват, юқори тезликка эга ва яхши ҳимояланган - "Бумеранг" бирлашган зирҳли платформа асосида Россияда илк ғилдиракли танк яратишмоқчи. Истиқболли шасси характеристикалари унга "Спрут-СД" самоходкасидаги сингари силлиқ стволли пушкага эга қурол-аслаҳа мажмуасини ўрнатишга имкон беради, деб тушунтиради "Ҳарбий саноат компанияси" бош директори Александр Красовицкий.

Қўшинлар сафида ғилдиракли танклар қандай ўринни эгаллаши мумкинлиги ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Сурияда асқотади

Красовицкийнинг сўзларига кўра, унификациялаштирилган "Бумеранг" ғилдиракли платформаси ишланмаси якунланишига оз қолган — у асосида қурилган К-16 бронетранспортерининг давлат синовлари йил якунига қадар режалаштирилган. Муҳандисларнинг таъкидига кўра, конструкцияда фан ва техниканинг энг замонавий ютуқларидан фойдаланилган.

Келгуси режалар — истиқболли БМП К-17, махсус техника ва бошқа намуналарни синовдан ўтказиш. "Ҳарбий-саноат компанияси" бош директори "Бумеранг" платформасида ғилдиракли танкнинг қисқа муддатда яратилиши - саноат учун муаммо эмас.

Гарчи бундай техника Совет Иттифоқида ишлаб чиқилган бўлса-да, Россия армиясида тўлиқ айланадиган башняда кучли қурол билан жиҳозланган ғилдиракли танклар - зирҳли машиналар оиласининг норасмий номи шундай - йўқ эди. Гарчи ушбу машиналар ҳимоя жиҳатдан гусеницали транспорт воситаларига ён берсада, аммо тезлик, манёвр қила олиш ва ход захираси жиҳатдан уларни сезиларли даражада ортда қолдиради.

"Ғилдиракли танклар улар учун мос грунтга эга мамлакатларда кенг тарқалган, — дея ҳикоя қилади РИА Новостига ҳарбий эксперт Алексей Леонков. — Масалан, Африкада. Шу боис, жумладан, ЖАРда асосий талаб айнан ғилдиракли танкларгадир. Уларнинг асосий афзалликлари — тезлик ва таъмирлашлар орасидаги босиб ўтадиган масофадир. Агар асосий жанговар танк, қўпол қилиб айтганда, ўн минг километрдан сўнг синса, пушкали бронеавтомобил белгиланган юз минг километрни босиб ўтади".

Экспертнинг сўзларига кўра, бу сингари танклар Россия армиясига темир йўл ўтказиш имконияти анча заиф бўлган марказий осиё йўналишида асқотган бўларди: ғилдиракли бронемашиналарни автотрассалар бўйлаб ўтказиш анча осон. Бундан ташқари, бундай техника худди ўша - Сурияни патруллашда ёрдам бериши мумкин. Ҳозир у ерда ҳарбий полиция "Тигр" зирҳланган автомобиллари ва БТР-82Ада ҳаракатланмоқда.

Леонковнинг таъкидлашича, истиқболли танк, худди бронетранспортер сингари, сувли тўсиқларни енгиб ўтишга қодир, юриб ва сузиб кетаётган вақтида зарба бера олади. Қудратли қурол-аслаҳага эгалиги туфайли уни рейдларда каби, умумқўшин операцияларида — масалан, флангаларда, разведкада, дозорда ва жанговар мудофаада ҳам қўллаш мумкин.

Йирик калибр

Ғилдиракли транспорт воситаларининг йўлга нисбатан юмшоқроқ таъсири ҳам муҳимдир. Пўлатдан ясалган танк траклари ҳатто энг мустаҳкам асфальтни ҳам барбод қилиши ҳеч кимга сир эмас. Айнан шу учун оғир зирҳли транспортни махсус транспортер-шатакчиларда ташишни афзал кўришади. Юк ортиш ва тушириш анчагина вақтни олади, ғилдиракли танк эса ҳеч қандай кечикишсиз ёки махсус тайёргарликсиз маршдан жангга киришишга шай.

Истиқболли танкнинг ҲДҚ учун яратилган худди "Спрут-СД" самоходкасидаги сингари 125 миллиметрли пушкасига жанговар бўлимнинг асосий қуроли сифатида қаралади. Ўқлантирувчи автомат ва 40 снарядли жанговар комплектга эга стабиллаштирилган тизим асосидаги силлиқ стволли 2А75 Т-72 ва Т-90 танкларининг 2А46М қуролларига ўхшаш. Самоход тегишли калибрдаги барча турдаги аслаҳа захиралари ҳамда бошқарилувчи танкларга қарши ракеталар ёрдамида ўт очади. Жанговар бўлимнинг қўшимча ёрдамчи аслаҳаси — 7,62 миллиметрли калибрга эга қўш ПКТ пулемет установкасидир.

Бундай аслаҳалар билан таъминланган пушкали "Бумеранг" дунёдаги энг қудратли ғилдиракли танкка айланиши мумкин. Ғарб ва Шарқ мамлакатларида ушбу синфга мансуб жанговар техникаларнинг аксарияти 105 миллиметр калибрга тенг қуролларга эгадир. Ғилдиракли такнлар НАТОга аъзо бир нечта мамлакатлар ва Осиё минтақасида қуроллар сафида туради. Бу Stryker платформаси асосида ишланган американинг M1128 MGS, Франциянинг AMX-10RC, японларнинг MCV, италиянинг Centauroсидир. Мудофаа вазирлиги 2010 йилларнинг бошида Рим билан қуруқликдаги қўшинлар учун Centauro партиясини харид қилиш бўйича музокаралар ўтказган. Машиналарнинг бир нечтаси ҳаттоки Россияга синовлар учун олиб келинган ҳам, аммо иш шу билан якунланган: италия ғилдиракли танклари Россиянинг жанговар техника ишончлилигига қўйиладиган талабларга жавоб бермаган.

Танкларга ва дронларга қарши

Истиқболли "Бумеранг" ғилдиракли платформасини илк бор Ғалаба парадида 2015 йилда намойиш қилишган эди. Бу база асосида ишланган техника совет даврида, қолаверса кейинчалик РФда яратилган БТР оиласига мансуб бронетранспортерлардан йирикроқ ва қудратлироқдир.

Шосседа 750 от кучига эга ЯМЗ-780 двигател машинани соатига 100 километр тезликда елдира олади. Мотор бўлими — олд қисмда, бу эса десантга танкнинг орқа қисмидан машина ичига кириш ва чиқиш имконини беради. "Бумеранг" оиласига мансуб машиналарнинг зирҳланиш даражаси кўп қаватли бўлиб, таркибида лой ҳам аралашган. Бу эса гомоген ҳимоядан анча ишончлироқдир.

Ҳозирча "Бумеранг" оиласининг энг қудратли машинаси - масофадан бошқариладиган "Бумеранг-БМ" универсал жанговар модулига эга ғилдиракли К-17 пехота жанговар машинаси саналади. Қуроли - 30 мм автоматик 2А42 пушкаси (селектив боепитание ва 500 тагача снарядлар захирасига эга), танкларга қарши - "Корнет" танкларга қарши бошқариладиган ракета қўш пуск установкасига эга.

Аммо бундан ҳам жиддийроқ вариантлар бор. К-17 учун эҳтимолий жанговар модуллардан бири — АУ-220М "Байкал" бўлиб, у дақиқасига 120та ўқ уза оладиган 57-миллиметрли пушкага эга. Бу машина эга бўлган снарядлар қуввати ғарб мактабининг барча замонавий пехота жанговар машиналарига қарши кураш учун етарли саналади. Бундан ташқари, 57 миллиметрга эга калибр учувчисиз учиш аппаратларини, хусусан, кичик ўлчамдагиларини ҳам 12 километргача бўлган масофада самарали йўқ қилишга қодир.

1848

Бутина америка турмаларидаги қийноқлар ҳақида гапирди

525
(Янгиланган 18:07 27.02.2021)
Бутинанинг айтишича, уни карцерга ўтказиб, у ерда тўрт ой давомида ушлаб туришган, гарчи халқаро стандартлар бўйича карцерда 15 кундан ортиқ ушлаш мумкин бўлмаган.

ТОШКЕНТ, 27 фев — Sputnik. Америка қамоқхонасидан озод қилинган россиялик, жамоатчилик палатаси аъзоси Мария Бутина "НТВ" учун суратга олинган фильмда америка турмасида бошидан кечирганлари ҳақида сўзлади.

"Рўй берган воқеаларни холокостга қиёслаш мумкин, ахир бу миллатингиз туфайли таъқиб эди-да. Ҳозир эса россиялик ватандошларимизни ҳам худди шундай миллати ва фуқаролиги учун таъқиб қилишмоқда", - деди у.

Бутинанинг айтишича, уни карцерга ўтказиб, у ерда тўрт ой давомида ушлаб туришган, гарчи халқаро стандартлар бўйича карцерда 15 кундан ортиқ ушлаш мумкин бўлмаган.

"Тунда ҳар 15 дақиқада светни ёқишиб: "Are you окay?" (Яхшимисан?) деб сўрашади. То уларга жавоб бермагунингга қадар сени уйғотаверишади", - деди Бутина.

Бундан ташқари, Бутинани аллақандай препаратлар қабул қилишга мажбур этмоқчи бўлишган.

"Улар одамни урмайди, шунчаки руҳан қийнашади, психотроп препаратлар ичишга мажбур этишади, чунки улар таъсирида тергов қилиш осонроқ", - дейди Мария.

Бутинанинг айтишича, кунига беш маҳалдан назоратчилар унинг камерасига келиб, контрабанда борлиги гумони остида уни яланғоч қилиб ечинтиришган.

Россияликнинг сўзларига кўра, камерада деярли ҳеч қачон свет ўчирилмаган. Боз устига, назоратчилар ҳамиша баланд чийилдоқ овоз чиқишини таъминлаб берганлар.

"Яъни улар ҳамиша шу чийилдоқ овоз билан ҳам мўртлашиб қолган руҳиятингизга таъсир ўтказишади. Иродангизни тамомила синдиришади", - деб хотима қилди Бутина.

Бутина 2018 йилнинг июлида қўлга олинган ва "ноқонуний чет эл агенти бўлиш мақсадида тил бириктирув" айблови билан 18 ойга қамалган. 2019 йилнинг октябрида Бутина озодликка чиқарилган ва Россияга депорт қилинган эди.

525