Зенитный комплекс Панцирь-С1, архивное фото

Россия "Панцири" америка дронлари бўйлаб қақшаткич зарба бермоқда

2716
(Янгиланган 08:23 03.10.2020)
Америка томони Россияда ишлаб чиқарилган ливия комплекси зарбасидан кейин УУҚ йўқ қилинганини тан олди, деб ёзади Sputnik ҳарбий шарҳловчиси Александр Хроленко.

Россия Федерациясини Ғарбдаги рақибларининг жаҳон қурол бозоридаги дунёнинг энг яхши зенит-ракета ва ракета-пушка (тўп) комплексларини обрўсизлантиришга қаратилган алоҳида уринишлари жиддий реаллик билан учрашувга дош бера олмаяпти.

Россия қуроли жанговар шароитда ғарбда ишлаб чиқарилган энг янги намуналардан анча устуворлигини намоён этмоқда ва "Панцирь - С" ("Панцирь" - "Совут" маъносида - тарж.) мобил комплекси - бунга ёрқин мисолдир.

© Sputnik / Виталий Аньков
"Панцирь-С" зенит ракета-тўп комплекси "Армия-2020" Халқаро ҳарбий-техник форуми доирасида ўтказилган Россия ҲКК авиация техникалари, Тинч океани флоти денгиз авиацияси ва ДОСААФ учар аппаратлари кўргазмасида. Приморск ўлкаси, Владивосток яқинидаги Центральная Угловая аэродроми.

АҚШ Қуролли кучлари Африка қўмондонлиги (AFRICOM) 2019 йилнинг ноябрида Ливияда "Панцирь-С1/Э" зенит ракета-пушка мажмуаси томонидан америка зарба берувчи учувчисиз учиш қурилмаси - MQ-9 Reaper ("Ўроқчи") ҳамда Италия армиясининг кўп нишонли дрони - MQ-1 Predator ("Йиртқич") уриб туширилганини катта кечикиш билан тан олди.

AFRICOM разведка бошлиғи контр-адмирал Хайди Берг тафсилотларни келтириб ўтирмади, аммо сал аввал, 20- ва 21-ноябр кунлари Ливия пойтахти Триполи ҳудудида Халифа Хафтар қўмондонлигидаги Ливия миллий армияси қуроллари сафида бўлган "Панцирь" зарбаси билан АҚШ ва НАТО дронлари уриб туширилгани ҳақида хабар берилган эди.

Мажмуа 50 дона ҳажмда БАА томонидан Россиядан сотиб олинган, Амирликлар томонидан муваффақиятли ишлатилган ва кейинчалик Ливияга ўтказилган.

Шуниси маълумки, MQ-9 Reaper ва MQ-1 Predator дронлари ер устидаги нишонларнинг ўқ етмайдиган овчилари сифатида яратилган, аммо Ливиядаги юқори технологияли "Панцирь"га уларнинг тиши ўтмади.

Шу билан бирга, нарх бўйича таққосланганда - "Панцирь С1/Э" ЗРПК (НАТО кодификациясига кўра – SA-22 Greyhound, экспорт нархи - 14 млн. долларгача) самарадорлиги Америка ишлаб чиқарган ўта қимматбаҳо бўлган (нархи 30 млн. долларгача) оғир учувчисиз учиш қурилмаларини сезиларли даражада ортда қолдиради.

Олдинроқ, MQ-9 Reaper Эрон, Сурия, Яман ҳудудлари устида ҳам уриб туширилган, шунга қарамай заиф "ўроқчи" АҚШ ва НАТОнинг қатор давлатларида энг яхши зарба дрони сифатида қолмоқда. Пентагон фақат тез орада Россиянинг "Панцирь-С1" комплексларини йўқ қилишга мўлжалланган дронлар махсус оиласини яратишни режалаштирмоқда.

Американинг янги УУҚлари ўлчами нисбатан кичик, вазни 100 килогача, тезлиги соатига 130 километр, 350 километргача масофа босиб ўтиш имконига эга бўлади. Ҳозирча эса АҚШ армияси Аризонадаги Юма полигонида қўлида мавжуд ускуна билан "Панцирь"ни йўқ қилиш приёмларини машқ қилмоқда.

Олимпияча узоқлашув

Жанговар фаолият йиллари давомида сайёрамизнинг турли минтақаларида "Панцирь" мажмуалари юздан зиёд дронларни йўқ қилиб, мутахассисларнинг юқори баҳосини олишга муваффақ бўлди.

© Sputnik / Максим Блинов
"Панцирь-С" зенит ракета-тўп мажмуаси "Кавказ-2020" жамоа-штаб машғулотлари вақтида. "Ашулук" полигони, Астрахань вилояти

Сурияда мажмуа "ақлли ракеталар" галаси ва кўз илғамас дронлар уясига қарши курашишда энг самарали восита номини қозонди.

Сурия тажрибасини ҳисобга олган ҳолда, "Панцирь-С1М" ЗРПКнинг модернизация қилинган экспорт версияси барча турдаги учувчисиз учиш қурилмаларини самарали аниқлаш ва максимал масофада нишонга олиб, уриб тушириш қобилиятига эга бўлди. "Панцирь-СМ"нинг янги модификацияси 75 километргача бўлган масофада нишонларни аниқлай олади, янги ракеталарнинг ваъда қилинган йўқ қилиш радиуси 40 километргачадир.

Фикримча, сентябр ойининг сўнгги кунларида "Панцир" Тоғли Қорабоғда фойда бериб, можаро томонларининг жонли куч ва техникага доир йўқотишларини камайтирган бўлар эди. Арманистон ва Озарбайжон қўшинлари аниқлаш ва йўқ қилиш қийин бўлган разведка ва зарба УУҚлардан фаол фойдаланишмоқда.

Замонавий тенденциялар шундан иборатки, ҳаво нишонларининг йўқ қилувчи ва тезлик имкониятлари мунтазам ошиб, ўлчамлари ва кўриниш даражаси эса кичрайиб бормоқда.

Сурияда рақиб ҳаводан комбинацияланган зарбаларни берарди - дронлар ва ракеталар бир вақтнинг ўзида нишонга турли йўналишлардан яқинлашарди (битта зарбада 13та УУҚгача), аммо бу фойда бермасди.

"Панцирь" ўт очиш тизими бошқаруви фазалашган антенна-панжара билан интеграллашган. У ҳаводаги нишонларни ва шахсий ракеталарини кузатади, учар аппаратларнинг ҳатто майда деталларини ҳам фарқлай олади. Учта радарга эга - оптик, олисдаги аниқлаш (50 километргача) ва нишонни кузатиш - кўр зонага эга эмас.

"Панцирь-С" ЗРПК - қудратли артиллерия ва кўпрежимли ракета аслаҳаларини, интеграллашган радиолокация-оптик бошқарув тизимини ўзида жамлаган дунёдаги ягона мудофаа тизимидир. Мажмуа 20 километрдан кам бўлмаган масофада ҳарбий ва фуқаролик объектларини замонавий қанотли ва супертовушли ракеталар, авиабомбалар ва дронлардан ишончли пана қилади (ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа гумбази баландлиги - 15 километр).

"Панцирь" 40тагача икки поғонали бошқариладиган тезлаткичли қаттиқ ёқилғили зенит ракеталари ҳамда парчаланадиган стерженли жанговар қисм билан ўқланган ва бир вақтнинг ўзида сониясига 1000 метр тезликда учадиган бир нечта нишонларни йўқ қилишга қодир.

Нархи ҳам нисбатан арзон (С-300 ва С-400 зенитных комплексларининг қимматбаҳо ракеталарини душманнинг арзон дронларига сарфлаш беъманиликдир)

30 миллиметр калибрли ва дақиқасига 5000та ўқ отиш тезлигига эга (нишонни уриш масофаси - 5 километргача) иккита олтистволли пушкалар ҳам ЗРПК жанговар имкониятларини сезиларли кенгайтиради.

"Панцирь" мажмуаси Пиёда қўшинлари ва Россия ҲДФ қуроллари сафига қабул қилинган, Қутб доирасида синовлардан муваффақиятли ўтган (Коль яриморолида тажрибали ҳарбий навбатчилик олиб бормоқда), улкан экспорт салоҳиятига эга.

© Sputnik / Валерий Мельников
Ўзиюрар "Панцирь-С" зенит ракета-пушка комплекси "Армия-2019" Халқаро ҳарбий-техника форумида, "Алабино" полигони.

Россия шу пайтга қадар хорижий шериклардан 15та ариза қабул қилган. "Панцирь"нинг бевосита аналоглари дунёда йўқ, яқин орада бўлиши ҳам кутилмаяпти. Америкаликлар учун "Аксил-Панцирь" дронлар оиласини ихтиро қилиш жуда қийин кечади.

Фалсафий ўзаро олишув

Ҳаводан ҳужумга қарши ишончли мудофаа - қўшинлар ва зарба қуроллари жанговар барқарорлигининг асосини ташкил қилади. Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа тизими самарадорлигига нисбатан замонавий талабларни ҳисобга олган ҳолда, "Панцирь-С" энг сўнгги моделдаги гипертовушли (тезлиги - 5 Махгача) ракетага эга бўлди.

Одамлар иштироки муҳим бўлган ракета-пушка мажмуаси негизида россиялик мутахассислар "Панцирь" зенит робот-автоматини яратишмоқда. РФ Мудофаа вазирлиги бу борада қатъий қарор қабул қилиб бўлган, тактик-техник талаблар аниқлаштирилган.

Сунъий онгга эга машина нишонларни автоматик равишда аниқлайди, танийди ва йўқ қилади.  Буларнинг барчаси оператор иштирокисиз бажарилади. Бу эса ўта паст ва ўта юқори температуралар ёки душман томонидан оммавий (кимёвий, биологик ёки ядровий) қирғин қуроли қўлланиладиган бир шароитларда жуда муҳим аҳамиятга эга.

Шу тариқа, Россия Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа соҳасида янги технологик сакрашни амалга оширмоқда. Ва, албатта, ўз ютуқлари билан яхши иттифоқдошлари ва шериклари билан бўлишади.

Американинг The National Interest нашри "Панцирь"ни дронлар иштирокидаги ёпирилган ҳужумларни қайтариш учун идеал қурол деб ҳисоблайди. Шу билан бирга, Россия армиясининг қуруқликдаги кучлари ҳар доим ҳаводан ҳужум кутишини, шу учун ҳаво ҳужумидан мудофаанинг турли хил арсеналига эга эканлигини хавотир билан қайд этади.

АҚШ Қуруқликдаги қўшинлари ҲҲКнинг ҳаводаги таҳдидларни зарарсизлантириш қобилиятига таянишга одатланган ва яқин радиусда ишлайдиган "Панцир" сингари ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа мажмуасига эга эмас.

Бунинг устига, ЗРПКнинг ҳаводаги нишон бўйлаб ўқ узиши нархи -ҳужум дрони нархидан юз баробар арзон, жанговар ҳолатда "Панцир" йўқотишлари ҳам минимал даражада, у ҳам бўлса, асосан мураккаб техникани маҳоратсиз ишлатиш билан боғлиқ.

2716
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

327
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

327
Моряк на американской подводной лодке USS Hartford во время учений в Арктике

"Йўқ қилиш қийин бўлади": америкаликлар Шимолда бункерга қайтишмоқда

1166
(Янгиланган 23:09 21.10.2020)
Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда барпо этишган. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik, Николай Протопопов. Юзлаб метрларга чўзиладиган қоятошли тупроқ, тўғридан-тўғри ядровий ҳужумга дош бера олиш хусусияти ва ракета қуролларига эга атом сувости кемалари - АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Норвегияда Совуқ Уруш давридан қолган Олавсверн ерости ҳарбий-денгиз базасини қайта жонлантиришни режалаштирмоқда. Бу ердан бир нечта Seawolf разведкачи-субмариналари патрулга чиқиб, Шимолий флот кемалари ортидан кузатувни йўлга қўяди. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Қоядаги шаҳар

Олавсверн базасидаги фаол ҳарбий фаолият 2000-йилларда тўхтаган, объект 2009-йилга келиб батамом музлатилган. Аммо америкаликлар яқинда бу ерга яна атом сувости кемаларини олиб келиб жойлаштиришга қарор қилишди: Ғарб баёнотларига кўра, буларнинг барчаси Россиянинг Арктикадаги фаоллашуви туфайлидир.

Олавсвернга Seawolf синфидаги субмариналарнинг барчаси олиб келинади. Август ойида улардан бири Вашингтон штатидаги Бангор ҳарбий-денгиз базасидан Норвегиядаги Тромс базасига синов ўтишни машқ қилди. Америкаликлар ушбу портдан АСК (атом сувости кемалари) оралиқ тураргоҳлари сифатида фойдаланишади: озиқ-овқат захираларини тўлдириб, таъмирлаш ишларини амалга оширадилар.

Seawolf синфидаги АСК— АҚШнинг энг махфийлаштирилган субмариналаридан биридир. Улар 1980-йилларда рақиб томонидан тўлиқ назоратда бўлган ҳудудларда ҳаракатлантириш учун махсус ишлаб чиқаришган. "Денгиз бўрилари" фавқулодда паст шовқинли ва сезилмас. Бортида - кема ва қайиқларга қарши қуролга эга. Хусусан, битта кема элликта "Томагавк" қанотли ракеталар ёки "Гарпун"ларни ёки худди шунча кемаларга қарши торпедаларни олиб юриши мумкин.

ХХ аср охирида америкаликлар бу сингари сувости кемалардан 30тача яратишни режалаштирган, аммо — СССР барҳам топиб, Варшава шартномаси ташкилоти йўқ бўлгач, бу ниятдан воз кечишганди.

Натижада АҚШ ҲДК атиги учта субмаринага эга бўлади.

Тромсдаги "Олавсверн" сувости кемалари базаси

Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда қурилган. База Россия чегарасидан 350 километр нарида жойлашган. Яъни Шимолий флот сувости кемалари патрул маршрутлари яқинида. Совуқ уруш йилларида америкаликлар ва уларнинг иттифоқдошлари базада Шимолий Муз океани акваторияси учун масъул бўлган сувости кучларини сақлаб келганлар. НАТО субмариналари экипажлари Шимолий флотга исталган вақтда Норвегия денгизига ва ҳатто - Шимолий Атлантикага чиқишни ёпиб қўйишга тайёр туришарди.

Улкан ерости мажмуаси қоялар ичида ўйилган ва 300 метр қалинликка эга тош аралаш тупроқ билан ҳимояланган. 25 минг квадрат метрдан ортиқ майдонда — омборхоналар, қурол захиралари сақланадиган жойлар, таъмирлаш ишлари учун ҳудудлар жой эгаллаган. Лойиҳалаштириш ишлари ва ер ости йўлларини ўтказиш, шунингдек, объектни замонавий жиҳозлар билан таъминлаш учун 500 миллион доллардан ортиқ маблағ сарфланган. Таққослаш учун, 1961-йилда сафга туширилган дунёдаги биринчи атом авиаташувчиси - USS Enterprise учун тахминан 450 миллион доллар сарфланган эди.

Арктика этакларига яқинроқ

Шимолий флотнинг собиқ қўмондони адмирал Вячеслав Поповнинг сўзларига кўра, янгиланган Олавсверн базаси Россия учун НАТО томонидан бўлаётган яна бир жиддий таҳдидга айланади.

"Seawolf музлар остида сузишга мўлжалланган, — дейди адмирал РИА Новостига берган интервьюсида. — Америкаликлар улар жойлашув ҳудудларини ҳаракат зоналарига яқинлаштиришга, яъни чегараларимизга ва атом музёрарларимиз туфайли ҳозирда етакчилик қилаётган ҳудудимиз - Арктикага янада яқин келишга интилишмоқда. Албатта, Шимолий флот Олавсвернни назорат қилишига тўғри келади — бунинг учун барча зарур куч ва воситаларга эгамиз".

Умуман олганда, экспертлар ишора қилаётганидек, америкаликларни мураккабликлар кутаётган бўлиши мумкин, чунки база юридик жиҳатдан ҳозирда алоҳида шахсга тегишли.

Икки минггинчи йиллар охирида ғарб таҳлилчилари Россия флоти НАТО учун энди хавф туғдирмайди, шу боис, Олавсверн жуда қимматга тушмоқда, деган фикрга келган эдилар. Шундан сўнг Норвегия ҳукумати базани савдога қўйди.

2011-йилда Олавсверн бир норвегиялик тадбиркор томонидан 4,5 миллион долларга сотиб олинди. У мажмуани ижарага берган, шу жумладан, Россия компанияларига ҳам. Бу ерга вақти-вақти билан "Академик Немчинов" ва "Академик Шатский" илмий-тадқиқот кемалари келиб-кетиб туришган. Ушбу битимдан сўнг кўплаб норвегиялик ҳарбий қўмондонлар мамлакат раҳбариятини қаттиқ танқид қилган эдилар. Хусусан, вице-адмирал Эйнар Скорген объект сотилишини "ғирт жиннилик", дея баҳолаган.

"Биз ўзимизни энг муҳим плацдармдан маҳрум қилдик ва субмаринларни қўшимча юзлаб миль юришга мажбур этдик. Бизнинг Россия билан Баренцев денгизида чегарамиз бир. Ҳарбий-денгиз флотимиз Арктикадаги денгиз базасида жойлашиши кераклиги ўз-ўзидан аён", - деб айтган Скорген.

Оқ айиқлар
© Sputnik / Валерий Мельников

Иккиталик стандартлар

Орадан ўн йил ўтиб НАТОдагилар ўз хатоликларини англаб етишди. Норвегиянинг NRK телеканали маълумотларига кўра, Пентагоннинг олий мартабали амалдорлари охирги ҳафталарда Олавсвернга серқатнов бўлиб қолишган. Норвегия Мудофаа вазирлиги эса мамлакат қуролли кучлари, АҚШ ва НАТО бўйича иттифоқдошларга базани яна мақсадга мувофиқ ишлатишларига имкон берувчи битимни маъқуллаган.

"Норвегия раҳбарияти, гарчи яқиндагина биз билан Баренцев денгизида майдонни чегаралаб олиш тўғрисида битимни имзолаган бўлса-да, ўзини Россияга нисбатан нодўстона тутмоқда", — дейди флотни қўллаб-қувватлаш бўйича умумроссия ҳаракати раиси  I ранг капитани Михаил Ненашев.

— Биз бунга яхши қўшничилик ва минтақада ҳамкорликни ривожлантириш сиёсатидан келиб чиқиб қадам қўйган эдик, бу билан Норвегия ҳам ўзини шунга муносиб тутади, дея умид қилгандик. Аммо вашингтон "обкоми"даги катта биродарлар туфайли Норвегия, аксинча, Россияга нисбатан Шимолий Атлантика ва Шимолий Муз океанида тажовузкорлик даражасини оширмоқда.

Эксперт фикрига кўра, буларнинг барчасига қарамай, ҳарбий нуқтаи назардан Олавсверн шимолий кенгликларда АҚШ ва НАТО позицияларини сезиларли кучайтирмайди, нега деганда, база координаталари ва имкониятлари ҳозирги кунда ҳеч ким учун сир эмас. Таҳдидлар вақтида уни сувости қайиқлари, самолётлар ёки бошқарувчисиз сувости аппаратлари ёрдамида миналар билан тезда блоклаш мумкин.

Ерости лабиринтлари

Олавсверн ерости базаси ноёб қурилма эмас. Совуқ уруш йилларида шунга ўхшаш ўнлаб объектлар қурилган. Энг йирик бункер шведлар томонидан ўтган асрнинг ўрталарида барпо қилинган. Мускё ҳарбий-денгиз базаси мармар қоятошдан йўнилган, у Стокгольм архипелаги жанубидаги алоҳида оролча мисоли. Учта док кемалар ва сувости қайиқларини қабул қилиш, казармалар, таъмирлаш заводи, омборхоналар ва госпитал учун жиҳозланган.

База минг нафаргача ҳарбий хизматчиларни оммавий ракета зарбаси ёки ҳатто ядровий бомбардировкадан пана қилиши мумкин. Оролдан объектгача денгиз тубидан уч километрли ер ости йўли олиб боради. Икки минггинчи йилларда база консерваланган, аммо 2019-йилда Швеция ҳарбий-денгиз кучлари у ерга штаб-квартирасини кўчириб олиб боришгани ҳақида хабарлар тарқалди. У ерда юзга яқин ҳарбий хизматчилар ва "Висбю" типидаги бешта корветларни жойлаштиришмоқчи.

Россияга келадиган бўлсак, энг йирик махфийликдан чиқарилган ерости базаси Қримда жойлашган. Балаклав бухтаси яқинидаги Таврос тоғида бирданига иккита объект яширилган: сувости қайиқларини пана қилиш ва таъмирлаш учун қуруқ док ҳамда торпеда ва ракеталар атом боеголовкалари сақланадиган омборхона.

Ядро уруши юз берган тақдирда, ер остида уч минг киши уч ой давомида қулайликлар билан ҳаёт кечира олиши учун - ёқилғи, маҳсулотлар ва сувлар захираси мунтазам янгиланиб туради.

СССР барҳам топганидан кейин база Украина ихтиёрига ўтган. Уни бошқа кўплаб объектлар сингари ташлаб қўйишган, талон-тарож қилишган, рангли металл овчилари эса ускуналарни ташиб кетган. Икки минггинчи йилларда Балаклавада музей ташкил этилди: сайёҳларга таъмирлаш заводининг ер остидаги қисми, арсенал, қирғоқ ва бир нечта бинолар кўрсатилган.

Экспертлар бераётган баҳоларга кўра, зарурат туғилса, базани қайта жиҳозлаб, яна сафга қайтариш мумкин, аммо у замонавий сувости кемаларини - уларнинг ўлчамлари туфайли қабул қила олмайди.

1166
Путин: приближение НАТО к границам России угрожает безопасности страны

Путин собиқ СССР мамлакатлари ишига аралашиш керакмаслиги ҳақида огоҳлантирди

78
(Янгиланган 10:43 23.10.2020)
Собиқ иттифоқ давлатлари билан муносабатларимиз қандай шаклланмасин, манфаатлар бирлиги барибир тош босади, деди Путин.

ТОШКЕНТ, 23 окт - Sputnik. Собиқ иттифоқ ҳудудидаги мамлакатларда давлатчилик ниҳолларига ўта эҳтиёткорлик билан муносабатда бўлиш, маслаҳатлар ва тавсиялар билан улар ишига аралашмаслик керак, турли томонларни қўллаб қувватлаш мақсадида таклифлар ва миллионларни тутқазиб, ўта нозик жойда дағаллик билан ҳаракат қилиб, борини ҳам йўқ қилмаслик керак, деб баёнот қилди Россия президенти Владимир Путин.

"Барча собиқ иттифоқ мамлакатларига ўта эътиборлилик билан муносабатда бўлиб, бу давлатчилик ниҳолларини ўта эҳтиёткорлик билан қўллаб-қувватламоқ лозим, четдан туриб турли маслаҳатлар ва тавсиялар бериш, мутлақо мумкин эмас, шунингдек, ҳар қандай аралашувдан тийилиш лозим. Чунки бу нарсалар ушбу мамлакатлардаги энди ривожланиб келаётган, ҳали мўрт бўлган институтлар, суверенитетлар ва давлатчиликни барбод қилади. Бу мамлакатлардаги одамларга жамият ичидаги муносабатларни эҳтиёткорлик билан қуришларига имкон бериш лозим. Шунчаки мисоллар келтириш мумкин, бироқ ўз таклифларингиз, ўз миллионларингиз билан гоҳ бир, гоҳ иккинчи томонни, уларни қўллаб-қувватлаш мақсадида идиш-товоқлар дўконига кириб қолган филдек тутиш, улар ишига аралашиш керак эмас", - деди у "Валдай" мунозаралар майдонида қилган чиқишида.

Собиқ иттифоқ давлатлари билан муносабатларимиз қандай шаклланмасин, манфаатлар бирлиги барибир тош босади, деди Путин.

РФ президентига кўра, чунки бу давлатлар шунчаки кўп йиллар давомида ягона мамлакат доирасида яшаган эмас, улар юз йилликлар давомида умумий давлат доирасида бўлишган.

"Биз улкан алоқаларга эгамиз, иқтисоддаги кооперациямиз ўта чуқур, гуманитар алоқаларимиз кучли, бир ҳаммамиз битта тилда гаплашамиз... Мазмунан олганда, биз битта маданий майдон одамларимиз, мен тарих ҳақида гапирганим йўқ ҳали - биз умумий тарихга, нацизм устидан умумий ғалабага эгамиз. Бизнинг аждодларимиз, оталаримиз, боболаримиз ўз қони билан алоҳида муносабатларимизни мустаҳкамлашган. Ва бугун нимаики рўй бермасин, сиёсий конъюктура қандай ривожланмасин, айни вақтда шунга қатъий ишонаманки - мана шу - манфаатлар умумийлиги барча давлатлар билан, улар билан муносабатларимиз қанчалик қийин кечмасин, бироқ барибир алоқаларимиз қайтадан тараққий этишига йўл очиб беради", - деди Путин.

78