Главный токсиколог Министерства здравоохранения Омской области Александр Сабаев

Александр Сабаев: Навальнийда “заҳарланиш” ташхиси тасдиқланмади

570
Сибир федарал округи ва Омск вилояти бош токсикологи, тиббиёт фанлари доктори Александр Сабаев РИА Новостига берган интервьюсида Алексей Навальнийнинг даволаниши ҳақида сўзлаб берди.

Сибир федарал округи ва Омск вилояти бош токсикологи, тиббиёт фанлари доктори, 1-сонли тез тиббий ёрдам Омск шаҳар касалхонаси бўлими бошлиғи Александр Сабаев РИА Новостига берган интервьюсида Алексей Навальнийнинг даволаниши ҳақида сўзлаб берди – заҳарланиш истисно қилинган, углевод (карбонсувлар) алмашинуви бузилиши ташхиси қўйилган, ундан беморни даволашган ва бир неча соат ичида унинг аҳволини сезиларли даражада ўнглаша олишган. Шунингдек, у заҳар билан заҳарланган киши қандай кўринган бўлиши ва уни оёққа туришига қанча вақт кетган бўлиши мумкинлиги борасида сўзлаб берди.

- Александр Владимирович, кейинчалик Берлин бемори бўлган Алексей Навальний айнан сизга келиб тушган. Менинг биринчи оддий саволим шундай: заҳарланиш бўлганми?

- Заҳарланиш бўлмаган. Заҳарланиш аҳволининг ёмонлашиши сабабларидан бири сифатида кўрилган. Бироқ клиникамизда биринчи олти соат давомида бўлиш чоғида “ўткир заҳарланиш” ташхиси олиб ташланди. Қолаверса, у на клиник, на анамнестик, на кимёвий токсологик тадқиқотлар билан тасдиқланди. Яъни бу ўткир заҳарланиш бўлгани ҳақидаги ҳеч қандай маълумотларни аниқламадик.

- Хўш, унда нима бўлганди? Мана ҳозир, менимча, бу “шифокорлар сири” тушунчаси фойдасиз, зеро аллақачон Путинни у Навальнийни заҳарлаганликда айблашди. Айтишдики, Навальний заҳарлашган, унда ниманидир топишди. Бунинг барчаси бутун дунё бўлаб тарқалиб кетди, катта сиёсий иш. Нима бўлганди? Касаллик тарихи варақасига сиз айнан нима деб ёздингиз?

- Мутлақо тўғри, ташхис ушбу барча ойлар давомида айтилганидек ўша: углевод (карбонсувлар) алмашинуви бузилиши. Бу ерда яширадиган нарсанинг ўзи йўқ. Бу ҳақиқатдан оғир метаболик ҳолат. Бу беморнинг айрим тарафдорлари тасаввур қилаётгандек ўткир кимёвий касаллик эмас. Бу метаболик ҳолат, оғир метаболик бузилиш, ҳойнаҳой, ҳавода аҳволи бирдан ёмонлашишга қадар бир неча соат, балки, ҳатто бир суткагача олдин пайдо бўлган. Олдимизда бу оғир метаболик бузилишлар курашиш турганди. Умуман айтадиган бўлсак, клиникамизда бўлишнинг охирига келиб уни ҳеч бўлмаганда барқарорлаштириш ва ижобий томонга ўзгартиришга муваффақ бўлинди.

Дарҳол айтаманки, ўткир кимёвий касаллик ва метаболик касалланишлар – бу ҳеч қандай умумий нарсага эга бўлмаган турли патологик жараёнлар. Шу боис клиник жиҳатдан кимёвий касалликлар бўлмаган ҳамда кимёвий агент оқибатлари ҳам бўлмайди. Метаболик ўзгаришлар – ҳа, улар бўлганди. Биз бундай синдромлар билан курашдик ва, умуман олганда, 40-42 соат ичида яхши натижага эришдик.

- Унда сиз а йтган бу оғир метаболик бузилишнинг сабаби нима бўлган?

- Сабаблар бир неча бўлиши мумкин. Бу алиментар омил ҳам, яъни овқатланиш омиллари ва эҳтимолий алкоголли ичимликлар истеъмоли омиллари. Бу парҳезга риоя қилмаслик омили ёки бирор бир парҳезни тутиш. Асосий сабаблар, умуман, айнан шулар. Лекин метаболик бузилишлар бўлгани лаборатория тестлари билан тасдиқланган. Бу саккиз марта ўтказган биокимёвий тестлар билан тасдиқланган. Бу 11 та кислотали аҳвол текширишлар. Бу 25 та гликамия даражаси текширишлари. Бу инструментал текширишлар, бу, умуман олганда, биз бажарган ташхис қўйиш мажмуаси. Ҳаммаси тасдиқланган, ҳаммаси расмийлаштирилган, ҳаммаси биргаликда муҳокама қилинган, Омск тиббиёт университетининг етарлича малакали мутахассислари, бош мутахассислари, ходимлари иштирокида 8 та кенгайтирилган консилиум ўтказилган. Шунинг учун “заҳарланиш” ташхиси олиб ташланган, истисно қилинган. Умуман карбонсувлар алмашинуви бузилиши ташхисида фикрларимиз бир-бирига тўғри келган. Ва бу ҳақиқатдан асосий ташхис шу.

- Лекин буларнинг ҳаммаси сурункали панкреатит фонида?

- Шубҳасиз, шубҳасиз. Ошқозоности бези, унинг функциялари зарарланган, ўтказган тестларимиздан ҳам маълум эди, яъни ўша ошқозоности бези функцияларини таърифловчи симптомокомплекс патологик ўзгаришлар томон силжиганди.

- Бундан ўлиш мумкинми?

- Албатта. Асосий версия бу беморнинг ошқозоности безининг функциясининг бузилиши эди, ҳойнаҳой, функция бузилиши қонда шакарнинг кескин ўзгаришини келтириб чиқарган, кескин, таъкидлайман, ўзгаришлар, жуда кичикдан то жуда юқоригача. Яъни уч ммоль/л дан камроқдан то 20 ммоль/л дан юқорироқгача. Бу диапазонда гликемик профил бу жуда хавфли ҳолат. Вазифа гликемик профилни нормал диапазон ҳолатга келтириш эди. Биз бу вазифани 12-14 соатдан сўнг бажардик. Биринчи 12 соат – ҳа, шундай гликемик шторм бор эди, шакар даражаси юқори эди – 10 дан 20 гача – ва у инсулинотерапияга бўйин бермасди.

- Алексейни ўлимдан қутқариб қолдингиз деб айтса бўладими?

- Шубҳасиз. Касаллик кечишига оид айтимиз мумкинки, беморнинг энг оғир аҳволи 20 августдан 21 августга ўтар кечаси соат бирда кузатилди, ўшанда қондаги лактат ўта хавфлигача ошди. У 12 ни ташкил этди. Нормал ҳолатда иккигача. Мана шу даврда, эҳтимол, инсон организми энг оғир изтиробларни бошдан кечирган. Ҳар қандай компенсатор имконияти узилиши полиорган етишмовчилиги синдроми ривожланишига олиб келиши мумкин.

Яъни оғир аҳвол самолётда бўлмаган, ҳатто касалхона олиб келинганда бўлмаган, оғир аҳвол кечроқ, тахминан 14 соат ўтгандан кейин юзага келган. Унинг аҳволи етти-саккиз соат ичида ўта оғир эди. Бу вақт полиорган етишмовчилиги синдроми ривожланишини кутиш мумкин эди ва бу беморнинг бир суткада ўлимига олиб келиши мумкин эди.

- Бунинг олдини қандай олдингиз, нималар қилдингиз?

- Интенсив муолажа кўрсатдик, бўлиб бўлиб қисқа таъсирли инсулин киритдик, нормал уйқу билан таъминладик. Албатта, қайд этиш керакки, у ёш, захиралар бор эди, очиқ сурункали, ўтиб кетган касалликлари йўқ эди. Лекин даволаш ишлари жадал олиб борилди – бу ҳар соатда барча функция ва тизимларни мониторинг қилиш.

- Қандай натижаларга эришишга муваффақ бўлдингиз, буни қандай баҳолайсиз?

- Бемор келиб тушишидан бошлаб 44 соатга келиб, қондаги шакар даражасини барқарорлаштиришга муваффақ бўлдик – 3,3-5,5, шу диапазонда. Шакар бошқа кескин кўтарилмади. Ички ацетон ишлаб чиқарилиши тўхтади. Бу катта қадам, яъни организмнинг ачиши тўхтади. Лактатацидоз кетди, карбонсувлар алмашинуви натижасида оширилган сут кислотаси пайдо бўлиши тўхтади. Бемор ўзлаштира бошлаган энтерал озиқланиш бошланди, бу ижобий ҳолат, яъни уни махсус аралашмалар билан озиқлантира бошлашди. Глюкозани ўзлаштириш бошланди, мана бу энг асосийси. Глюкоза ўзлаштирилмайдиган ҳолатларда ўлим ҳолати юқори. Мен буни биринчи соатларда ҳаётини сақлаб қолиш бўлган деб ҳисоблайди.

- Лекин у комада бўлишда давом этган?

- Ҳа, комада, лекин енгил юзаки кома. Чуқур кома бор, юзаки кома ҳам бор, яъни шуур бўйича яхшиланиш. 44 соат ичида комани яхшиланишга олиб чиқиш катта меҳнат самарасидир. Бу тўғри тайинланган муолажанинг яхши кўрсатгичи.

Мутлақо бошқа технологиялар қўлланадиган кимёвий касалликни даволаш стандартидан фойдаланмадик. Метаболик кома, метаболик оғир, қўпол ўзгаришларни даволаш стандартларидан фойдаландик. Шунинг учун ёмон бўлмаган яхши натижаларни олдик – ҳам лаборатория, ҳам клиник.

- Қайси вақт мобайнида заҳарланиш ҳақида гапириш мумкин?

- “Заҳарланиш” ва “заҳарланиш” ташхиси термини долзарблиги жараён рўй бергандан бошлаб биринчи олти соат ичида амал қилади. Агар заҳарланишни тасдиқласак, ультрагемодиафильтрация шаклидаги детоксикацияни ўтказишимиз лозим. Қонни махсус мембраналари орқали тозалаш.

- Яъни қонни танадан чиқариб, аппарат орқали тозалаймиз ва уни тозаланган ҳолда қайтарамиз?

- Тўппа-тўғри, ҳа, махсус буфер қоришмалардан фойдаланиб, барча ҳаётий муҳим функцияларни сақлаган ҳолда. Бу экстракорпорал детоксикация деб аталади.

- Сиз буни ўтказдингизми?

- Йўқ, кўрсатма бўлмаганди, орган бузилишлари йўқ эди. Беморнинг ҳамма органларидан ошқозости бези зарарланганди. У касаллик аломатларини аён қилганди, яъни таҳлиллар ошқозоности безининг зарарланганидан далолат берганди. Қолган органлар, тизимлар мутлақо нормал эди ва нормал ишлаганди. Кимёвий касаллик ҳолатида ошқозоности бези, одатда, зиён кўрмайди ёки зиён кўради, лекин иккиламчи, бир неча кундан кейин.

- Бу кимёвий жароҳат ҳолатида?

- Кимёвий жароҳат ҳолатида 5 та тизим жабр кўради - бу буйрак, жигар, ўпка, юрак ва бош мия тизимлари. Нима учун заҳарланиш ҳақида хато тахмин пайдо бўлди? Фақат бир симптомокомплекс – ҳушдан кетишга ёпишиб олинди. Лекин ҳушдан кетиш учун сабаблар мингларча бўлади, юқумли касалликлардан бошлаб, оддий жароҳат, бош мия лат ейишигача. Заҳарланишлар билан ҳам, жумладан, айтганча.

- Кимдир айтидики, балки, дарҳол эмас, қаердадир кейинроқ нимадир билдирмай қўшиб қўйилган, ёки чекланган миқдорда. Буларнинг ҳаммаси рўй бериши ёки билинмаслиги учун.

- Бу бизнинг клиникадан кейинги ёки унгачами?

- Клиникангизда бу бўлмаган, тўғрими?

- Йўқ, йўқ. Бу истисно қилинади. Бу шундай оддий сабабга кўра истисно қилинадики, бригада ишлаганди, бу асосий бригада, бу мутахассисларимиз эди. Москва институтларидан уч нафар мутахассис бор эди. Умуман бемор билан шуғулланган бошқа мутахассислар йўқ эди. Палата алоҳида эди. Ҳеч қандай бегона киши келмаган, ҳеч нарса олиб келмаган. Буларнинг барчаси етарлича ёпиқ эди. Токсикологик марказ бўлими режими ёпиқ режимни англатади. Бемор кимёвий хавфсиз жойда эди, ҳар ҳолда, клиникамизда ташқи томондан химикатлар, овқат маҳсулотлари ва бошқа бирор бир нарса билан боғлиқ ҳеч қандай таъсир бўлмаган. Мен бунга жавоб бераман, чунки мен шахсан кўрардим ва раҳбарлик қилардим.

- Заҳар ўзини инсон организмида қандай тутади, қандай клиник кўринишни беради?

- Кимёвий касаллик ҳақида гапирганимизда, иккита ҳамроҳ жараённи билишимиз шарт. Бу . Это токсикокинетика ва токсикодинамика, содда қилиб айтганда, токсикокинетика – бу заҳарнинг организмидаги тақдири, ҳар қандай заҳарнинг қайси эканлигининг аҳамияти йўқ, у албатта ўз изини қолдиради. Аввало у детоксикация органларида ўз изини қолдиради – жигар, буйраклар, ўпкалар, биринчи навбатда, биринчи ярим-бир-икки соатда.

Алексей Навальный
© Sputnik / Валерий Мельников

- Сиз бу изларни топмадингиз?

- Тўппа-тўғри. Бу органларнинг зарарланиши аниқланмади.

- Оммага кўриниш берган Навальнийнинг ташқи кўриниши сизда қандай таассурот уйғотди?

- Ташқи кўриниши унган қўйган ташхисимизга тўла мос келади. Ҳа, бунда муаммолари бор беморлар тезда тузалишади, чунки – таъкидлайманки, нега одам яхши кўринади, - карбонсувлар алмашинуви, овқатланиш даражаси ва ҳоказолар нормаллашди. Бу ҳаммаси етарлича тез тикланади. Кимёвий касалликлар мажруҳ қилувчи касалликлар каби ўта оғир ташқи асорат қолдиради.

- Агар бу кимёвий жароҳат, кимёвий касаллик бўлганда у қандай кўринган бўларди?

- Биринчидан, у ҳозиргача эфирга чиқа олмаган, бундай фаол ҳаёт тарзи олиб бора олмаган бўларди. У тўшакда ётган бўларди. Бу аниқ. Иккинчиси, у ҳатто яхши клиникаларда, дори-дори дармонлар билан даволанганда ҳам, бу ҳар ҳолда эрта тикланиш жараёнида бўларди. Бу қўлларнинг илк ҳаракати, оёқнинг илк ҳаракати, мустақил равишда биринчи марта кўзни очиш, биринчи марта киши ёрдамида овқат ейишга уринишлар ва ҳоказо.

- Ҳозир эса “Charite” айтябдики, бу заҳарланиш соқлиқ учун оқибатларсиз ҳам қолиши мумкин, яъни у тўлиқ, юз фоиз тикланади.

- Заҳарланиш йўқ, шу боис тикланади. Агар заҳарланиш бўлмаса, ҳаммаси, табиийки, тикланади. У, афтидан, аллақачон тикланди. Кеча, интернетда ҳужжатли фильм лавҳаларини кўриб, у ерда ҳеч қандай заҳарланиш йўқ. Бу ҳатто заҳарланишни бошдан кечириш ҳам эмас. Бу метаболик бузилиш.

- Ҳозир эса гоҳ у ерда, гоҳ бу ерда қандайдир изларни топишганини эшитяпмиз. Умуман бунга қандай муносабат билдирамиз, бу нима бўлиши мумкин унда?

- Излар топилиши ёки қандайдир кимёвий моддалар ёки маҳсулотлар умуман ҳеч нарса ҳақида гапирмайди. Умуман клиник токсикология заҳарланиш ҳақида гапирганимизда, асосан уч устунга таянади. Бу токсикологик вазият, яъни заҳарнинг организмга тушиши. Иккинчиси – клиник кўриниш. Учинчиси – бу кимёвий токсикологик верификация. Ҳозир ўтказилаётган барча текширувлар менга токсикологик сифатида қизиқ эмас. Нима бу, қаерда бу, қачон олинган, ким олган, қай ҳолларда, қай шароитларда ва кимдан олинганини борасида фақат тахмин қилиш мумкин. Токсикологик бемор биринчи олти соат ичида “долзарб”, ундан кейингиси аҳамиятга эга эмас.

- Яъни ундан ёки кейин ўлим, ёки...

- Ёки оғир мажруҳлик, агар одам заҳарларнишни бошдан кечирган бўлса. Агар у омон қолган бўлса. Лекин, таъкидлайманки, детоксикациясиз заҳарланишдан омон қолиш мумкин эмас.

- Александр Владимирович, аввалроқ Навальнийни ўлимдан қутқариб қолганларингизни айтган эдингиз. Инсоний кўрнамакликка дуч келдим деб айта оласизми?

- Бу воқеага изоҳ беришим қийин, биз, шифокорлар бу ҳақда ўйламаймиз. Ҳаётда турли ҳолатларга дуч келамиз: ҳам миннатдорчилик, ҳам яхшиликни билмаслик, ҳам хафагарчилик, ҳам кўнгил қолишлик. Лекин оммавий ахборот воситалари айланаётган қуруқ гап бир оз одамнинг жаҳлини чиқаради. Ўзини сиёсатда кўрсатаётган киши гапларида ҳам сиёсий арбоблар, ҳам оддий одамлар, ҳам тиббиёт ходимларига нисбатан шундай ҳақоратли гаплардан фойдаланмоқда. Буларнинг ҳаммаси яна массмедиага чиқиши мана бу эсанкиратиб қўяди. Бу жуда хунук иш. Миннатдорчилик эса – ҳар кимнинг шахсий иши.

570
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

144
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

144
Моряк на американской подводной лодке USS Hartford во время учений в Арктике

"Йўқ қилиш қийин бўлади": америкаликлар Шимолда бункерга қайтишмоқда

1078
(Янгиланган 23:09 21.10.2020)
Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда барпо этишган. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik, Николай Протопопов. Юзлаб метрларга чўзиладиган қоятошли тупроқ, тўғридан-тўғри ядровий ҳужумга дош бера олиш хусусияти ва ракета қуролларига эга атом сувости кемалари - АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Норвегияда Совуқ Уруш давридан қолган Олавсверн ерости ҳарбий-денгиз базасини қайта жонлантиришни режалаштирмоқда. Бу ердан бир нечта Seawolf разведкачи-субмариналари патрулга чиқиб, Шимолий флот кемалари ортидан кузатувни йўлга қўяди. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Қоядаги шаҳар

Олавсверн базасидаги фаол ҳарбий фаолият 2000-йилларда тўхтаган, объект 2009-йилга келиб батамом музлатилган. Аммо америкаликлар яқинда бу ерга яна атом сувости кемаларини олиб келиб жойлаштиришга қарор қилишди: Ғарб баёнотларига кўра, буларнинг барчаси Россиянинг Арктикадаги фаоллашуви туфайлидир.

Олавсвернга Seawolf синфидаги субмариналарнинг барчаси олиб келинади. Август ойида улардан бири Вашингтон штатидаги Бангор ҳарбий-денгиз базасидан Норвегиядаги Тромс базасига синов ўтишни машқ қилди. Америкаликлар ушбу портдан АСК (атом сувости кемалари) оралиқ тураргоҳлари сифатида фойдаланишади: озиқ-овқат захираларини тўлдириб, таъмирлаш ишларини амалга оширадилар.

Seawolf синфидаги АСК— АҚШнинг энг махфийлаштирилган субмариналаридан биридир. Улар 1980-йилларда рақиб томонидан тўлиқ назоратда бўлган ҳудудларда ҳаракатлантириш учун махсус ишлаб чиқаришган. "Денгиз бўрилари" фавқулодда паст шовқинли ва сезилмас. Бортида - кема ва қайиқларга қарши қуролга эга. Хусусан, битта кема элликта "Томагавк" қанотли ракеталар ёки "Гарпун"ларни ёки худди шунча кемаларга қарши торпедаларни олиб юриши мумкин.

ХХ аср охирида америкаликлар бу сингари сувости кемалардан 30тача яратишни режалаштирган, аммо — СССР барҳам топиб, Варшава шартномаси ташкилоти йўқ бўлгач, бу ниятдан воз кечишганди.

Натижада АҚШ ҲДК атиги учта субмаринага эга бўлади.

Тромсдаги "Олавсверн" сувости кемалари базаси

Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда қурилган. База Россия чегарасидан 350 километр нарида жойлашган. Яъни Шимолий флот сувости кемалари патрул маршрутлари яқинида. Совуқ уруш йилларида америкаликлар ва уларнинг иттифоқдошлари базада Шимолий Муз океани акваторияси учун масъул бўлган сувости кучларини сақлаб келганлар. НАТО субмариналари экипажлари Шимолий флотга исталган вақтда Норвегия денгизига ва ҳатто - Шимолий Атлантикага чиқишни ёпиб қўйишга тайёр туришарди.

Улкан ерости мажмуаси қоялар ичида ўйилган ва 300 метр қалинликка эга тош аралаш тупроқ билан ҳимояланган. 25 минг квадрат метрдан ортиқ майдонда — омборхоналар, қурол захиралари сақланадиган жойлар, таъмирлаш ишлари учун ҳудудлар жой эгаллаган. Лойиҳалаштириш ишлари ва ер ости йўлларини ўтказиш, шунингдек, объектни замонавий жиҳозлар билан таъминлаш учун 500 миллион доллардан ортиқ маблағ сарфланган. Таққослаш учун, 1961-йилда сафга туширилган дунёдаги биринчи атом авиаташувчиси - USS Enterprise учун тахминан 450 миллион доллар сарфланган эди.

Арктика этакларига яқинроқ

Шимолий флотнинг собиқ қўмондони адмирал Вячеслав Поповнинг сўзларига кўра, янгиланган Олавсверн базаси Россия учун НАТО томонидан бўлаётган яна бир жиддий таҳдидга айланади.

"Seawolf музлар остида сузишга мўлжалланган, — дейди адмирал РИА Новостига берган интервьюсида. — Америкаликлар улар жойлашув ҳудудларини ҳаракат зоналарига яқинлаштиришга, яъни чегараларимизга ва атом музёрарларимиз туфайли ҳозирда етакчилик қилаётган ҳудудимиз - Арктикага янада яқин келишга интилишмоқда. Албатта, Шимолий флот Олавсвернни назорат қилишига тўғри келади — бунинг учун барча зарур куч ва воситаларга эгамиз".

Умуман олганда, экспертлар ишора қилаётганидек, америкаликларни мураккабликлар кутаётган бўлиши мумкин, чунки база юридик жиҳатдан ҳозирда алоҳида шахсга тегишли.

Икки минггинчи йиллар охирида ғарб таҳлилчилари Россия флоти НАТО учун энди хавф туғдирмайди, шу боис, Олавсверн жуда қимматга тушмоқда, деган фикрга келган эдилар. Шундан сўнг Норвегия ҳукумати базани савдога қўйди.

2011-йилда Олавсверн бир норвегиялик тадбиркор томонидан 4,5 миллион долларга сотиб олинди. У мажмуани ижарага берган, шу жумладан, Россия компанияларига ҳам. Бу ерга вақти-вақти билан "Академик Немчинов" ва "Академик Шатский" илмий-тадқиқот кемалари келиб-кетиб туришган. Ушбу битимдан сўнг кўплаб норвегиялик ҳарбий қўмондонлар мамлакат раҳбариятини қаттиқ танқид қилган эдилар. Хусусан, вице-адмирал Эйнар Скорген объект сотилишини "ғирт жиннилик", дея баҳолаган.

"Биз ўзимизни энг муҳим плацдармдан маҳрум қилдик ва субмаринларни қўшимча юзлаб миль юришга мажбур этдик. Бизнинг Россия билан Баренцев денгизида чегарамиз бир. Ҳарбий-денгиз флотимиз Арктикадаги денгиз базасида жойлашиши кераклиги ўз-ўзидан аён", - деб айтган Скорген.

Оқ айиқлар
© Sputnik / Валерий Мельников

Иккиталик стандартлар

Орадан ўн йил ўтиб НАТОдагилар ўз хатоликларини англаб етишди. Норвегиянинг NRK телеканали маълумотларига кўра, Пентагоннинг олий мартабали амалдорлари охирги ҳафталарда Олавсвернга серқатнов бўлиб қолишган. Норвегия Мудофаа вазирлиги эса мамлакат қуролли кучлари, АҚШ ва НАТО бўйича иттифоқдошларга базани яна мақсадга мувофиқ ишлатишларига имкон берувчи битимни маъқуллаган.

"Норвегия раҳбарияти, гарчи яқиндагина биз билан Баренцев денгизида майдонни чегаралаб олиш тўғрисида битимни имзолаган бўлса-да, ўзини Россияга нисбатан нодўстона тутмоқда", — дейди флотни қўллаб-қувватлаш бўйича умумроссия ҳаракати раиси  I ранг капитани Михаил Ненашев.

— Биз бунга яхши қўшничилик ва минтақада ҳамкорликни ривожлантириш сиёсатидан келиб чиқиб қадам қўйган эдик, бу билан Норвегия ҳам ўзини шунга муносиб тутади, дея умид қилгандик. Аммо вашингтон "обкоми"даги катта биродарлар туфайли Норвегия, аксинча, Россияга нисбатан Шимолий Атлантика ва Шимолий Муз океанида тажовузкорлик даражасини оширмоқда.

Эксперт фикрига кўра, буларнинг барчасига қарамай, ҳарбий нуқтаи назардан Олавсверн шимолий кенгликларда АҚШ ва НАТО позицияларини сезиларли кучайтирмайди, нега деганда, база координаталари ва имкониятлари ҳозирги кунда ҳеч ким учун сир эмас. Таҳдидлар вақтида уни сувости қайиқлари, самолётлар ёки бошқарувчисиз сувости аппаратлари ёрдамида миналар билан тезда блоклаш мумкин.

Ерости лабиринтлари

Олавсверн ерости базаси ноёб қурилма эмас. Совуқ уруш йилларида шунга ўхшаш ўнлаб объектлар қурилган. Энг йирик бункер шведлар томонидан ўтган асрнинг ўрталарида барпо қилинган. Мускё ҳарбий-денгиз базаси мармар қоятошдан йўнилган, у Стокгольм архипелаги жанубидаги алоҳида оролча мисоли. Учта док кемалар ва сувости қайиқларини қабул қилиш, казармалар, таъмирлаш заводи, омборхоналар ва госпитал учун жиҳозланган.

База минг нафаргача ҳарбий хизматчиларни оммавий ракета зарбаси ёки ҳатто ядровий бомбардировкадан пана қилиши мумкин. Оролдан объектгача денгиз тубидан уч километрли ер ости йўли олиб боради. Икки минггинчи йилларда база консерваланган, аммо 2019-йилда Швеция ҳарбий-денгиз кучлари у ерга штаб-квартирасини кўчириб олиб боришгани ҳақида хабарлар тарқалди. У ерда юзга яқин ҳарбий хизматчилар ва "Висбю" типидаги бешта корветларни жойлаштиришмоқчи.

Россияга келадиган бўлсак, энг йирик махфийликдан чиқарилган ерости базаси Қримда жойлашган. Балаклав бухтаси яқинидаги Таврос тоғида бирданига иккита объект яширилган: сувости қайиқларини пана қилиш ва таъмирлаш учун қуруқ док ҳамда торпеда ва ракеталар атом боеголовкалари сақланадиган омборхона.

Ядро уруши юз берган тақдирда, ер остида уч минг киши уч ой давомида қулайликлар билан ҳаёт кечира олиши учун - ёқилғи, маҳсулотлар ва сувлар захираси мунтазам янгиланиб туради.

СССР барҳам топганидан кейин база Украина ихтиёрига ўтган. Уни бошқа кўплаб объектлар сингари ташлаб қўйишган, талон-тарож қилишган, рангли металл овчилари эса ускуналарни ташиб кетган. Икки минггинчи йилларда Балаклавада музей ташкил этилди: сайёҳларга таъмирлаш заводининг ер остидаги қисми, арсенал, қирғоқ ва бир нечта бинолар кўрсатилган.

Экспертлар бераётган баҳоларга кўра, зарурат туғилса, базани қайта жиҳозлаб, яна сафга қайтариш мумкин, аммо у замонавий сувости кемаларини - уларнинг ўлчамлари туфайли қабул қила олмайди.

1078