Ўзбек кўмири қандай қазиб олинади: Ангрен очиқ конига саёҳат

575
(Янгиланган 16:03 10.10.2020)
Юқори технологиялар даврида ҳам кўмир аввалгидек энг муҳим технологик ва энергетик хом-ашёлигича қолмоқда. Sputnik Ўзбекистон мухбири Ангрендаги кўмир қазиб чиқариш корхонасида бўлди ва кўмир тайёрланиши жараёнини ўз кўзи билан томоша қилди.

ТОШКЕНТ, 10 окт — Sputnik. "Ангрен" кўмир қазиб олиш ҳавзаси инсонни - ўлчами билан ҳайратга солади. Бу ерда ҳамма нарса баҳайбат - атрофда 200 метрлик чуқурликдаги "ҳовуз"лар ва худди шундай катталикдаги тоғлар. Буларнинг барчаси одам қўли билан яратилаётганига ишонгингиз келмайди, ҳатто.

Sputnik
"Ангренское" буроугольное месторождение

Етмиш йиллик тарихга эга "Ўзбеккўмир" АЖ соҳанинг йирик ва асосий корхонаси ҳисобланиб, ўз фаолиятини Тошкент вилоятида жойлашган "Ангрен" кўмир ҳавзаси базасида амалга ошириб келмоқда. Шунга кўра, Ўзбекистонда қазиб олинадиган кўмирнинг 85%  ҳам "Ўзбеккўмир" АЖ тасарруфидаги "Ангрен" очиқ кони ҳиссасига тўғри келади.

Ушбу тоғ ва текислик туташган, мураккаб геологик ҳудудда жойлашган депозит ўзига хос ноёбликларга эга. Мутахассисларга кўра, бу ердаги маҳаллий жигарранг кўмир бошқа конларнинг хом ашёсига ўхшамайди. Унинг афзаллиги  кўмирдан ташқари, бошқа фойдали қазилмалар, жумладан каолин (оқ гил) ҳам қазиб олинишидадир. Бирламчи каолин эса кўмир қатламларининг устки қисмида жойлашган.

Sputnik
"Ангренское" буроугольное месторождение

Ҳозирда ушбу кондан йилига ўртача 1 миллион тонна каолин қазиб олиниб, бу мамлакатнинг ушбу чўкинди минералга бўлган эҳтиёжини қоплайди.

Қалинлиги 60 метр, чуқурлиги 130 дан 150 метргача бўлган кўмир конининг кўмир қатламларига етиш учун эса барча хавфсизлик чораларига риоя этган ҳолда тўғри ҳаракатланиш керак. Жумладан, ишчилардан кўмирни очиқ усулда қазиб олиш катта миқдордаги тоғ жинсларини олиб ташлаш, яъни устки қатламни очиш, турли кўчкиларга йўл қўймаслик алоҳида талаб қилинади.

Эҳтиёжга яраша кўмир қазиб олиш учун очиқ конда кўмир устки қатламини очиш тақазо этилади. Бу эса табиийки, кўп вақт ва куч талаб қилади. Ҳозирги кунда корхона мутахассисларининг вазифаси кўмир қазиб олиш ҳажмининг ошишига олиб келадиган очиқ конни янада ривожлантиришдир.

Шу тариқа қизғин иш кетаётган кон фаолияти билан танишиб, ер сатҳидан 200 метр пастликда ҳаракатланаётган баҳайбат эксковаторларни қизиқиб кузатамиз. Ушбу йирик машиналар ердан кўмирни қазиб олиб, махсус юк транспорт воситаларига ортарди.

Sputnik
Ангренское буроугольное месторождение

Ҳайдовчининг айтишича, "370 тоннадан иборат бўлган, 6 минг волтлик электр токи билан ишлайдиган ушбу кўмир қазиб олиш эксковаторини бошқаришнинг ўзи бўлмайди. Беш кублик эксковатор орқали қазиб олинган кўмир 130 тонналик "Белаз" юк машинасига юкланиши керак. Шунингдек, техник носозликлар юзага келганда машинани тузатиш ва уни ишга яроқли ҳолатга келтириш экскаватор ҳайдовчининг вазифасига киради.  У ўн икки  соатлик иш фаолияти давомида ана шу муҳим ва машаққатли вазифани бажаради".

 Қазиб олинган кўмир эса махсус юк машинаси орқали қўлда саралаш конвейер лентасига олиб ўтилади. Ушбу лентада ўнга яқин ишчилар кўмирни бошқа жинслардан ажратиб оладилар.

Кўмирнинг донадорлигини таъминлаш ҳам анча мураккаб иш ҳисобланади. Жигарранг кўмир, нисбатан юмшоқ бўлиб, қазиб олиш, юклаш, тушириш, қайта юклаш ва тушириш жараёнида зарбалардан осон парчаналади. Бунинг олдини олиш учун қазилаётган кўмирни тўғридан-тўғри забойдан вагонга юклаш мақсадида ҳозирда темирйўлни забойгача узайтириш чоралари кўрилмоқда.

Бундан ташқари ҳозирги пайтда "Ўзбеккўмир" АЖ раҳбарияти корхонани модернизация қилиш, техник ва технологик қайта жиҳозлаш йўлларини изламоқда. Шу билан биргаликда ҳар куни корхона томонидан  истеъмолчиларга икки фракцияда ўртача 7-10  минг тонна кўмир жўнатилади -нисбатан майдалари иссиқлик электр станцияларига, юқори сифатли - йирик, донадор кўмир аҳолига еказиб берилади.

Асосий мақсад аҳолига етказиб бериладиган кўмир сифатини сезиларли даражада яхшилашдан иборат. Бунинг учун конда мамлакатда илгари кўмир қазиб олишда ишлатилмаган агрегатлар ҳам ишга туширилмоқда.

Қолаверса, "Ўзбеккўмир" АЖ режаларига Апартак очиқ конини ривожлантириш ҳам киритилган. Бу ерда қазиб олинадиган кўмир "Ангрен" очиқ конидаги қаттиқ ёқилғига қараганда сифат жиҳатидан устундир. Бу йил "Апартак"да ишлаб чиқариш ҳажми қарийб 400 минг тоннани ташкил этади, аммо зарур кон очиш ишлари жадаллаштирилиб, келгуси йилда ишлаб чиқариш ҳажми 1  миллион тоннага кўпайтирилади.

"Ангрен" кўмир кони 1948 йил январь ойида қуриб ишга туширилган ва бу ерда ёқилғи очиқ усулда қазиб олинади. Ушбу кон геологлар томонидан 20-асрнинг 30-йилларида -текислик ва тоғлар чегарасида, Ангрен дарёсининг ўнг қирғоғида топилган. Шу боис корхона шу ном билан юритилиб келинади.

Республика кўмир саноатининг ресурс базасини "Ангрен" кўмир ҳавзаси ва "Шарғун" ва "Бойсун" кўмир конлари ташкил этади. "Ўзбеккўмир" АЖ Ангрендаги "Апартак" очиқ ва ер ости конларида ҳам кўмир қазиб олади.

575
Объявление о наличии масок, антисептиков и перчаток в аптеке

Кимга аза, кимга тўй: коронавирусга қарши дори нархлари атрофидаги вазият ҳақида

137
(Янгиланган 13:39 29.10.2020)
Дорихоналар Covid-19 ортидан бойишга уринишмоқда. Уларнинг эркинлашиб қолган "бизнеси"ни ким назоратга олади?

ТОШКЕНТ, 29 окт — Sputnik. Республика бўйлаб фаолият юритаётган  дорихоналарда коронавирус пандемияси фонида дори воситалари нархи ошиб кетди. Ҳатто, ҳаётий муҳим саналган дори препаратлари нархи ҳам. Дорихоналар ҳатто белгиланган устамаларни (20 фоиз ўрнига) 93  фоизгача қўллашгани фош бўлмоқда. Жамоатчиликнинг бу масала юзасидан ижтимоий тармоқларда қолдираётган  эътирозлари асосида Sputnik Ўзбекистон мухбири суриштирув ўтказди.

Ҳукумат кўрган чоралар

Бугунги пандемия вақтида коронавирусга қарши курашиш, аҳолининг ушбу касалликка чалинишини олдини олиш бўйича чора-тадбирларни қўллаш Ўзбекистон республикаси олдида турган муҳим вазифалардан биридир.    

Шундан келиб чиқиб, давлат раҳбарининг топшириғи асосида  Ўзбекистон аҳолисини озиқ-овқат маҳсулотлари ва дори-дармонлар билан узлуксиз таъминлаш, нарх-наво барқарорлигини сақлаш, кундалик эҳтиёж маҳсулотлари тақчиллигининг юзага келиши ва нархлар кўтарилиб кетишини бартараф этиш бўйича саъй-ҳаракатлар олиб борилмоқда.

Жумладан, карантин шароитида ижтимоий кўмакка муҳтож фуқароларга 1197 қисқа рақами ёки Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлигининг 71 203 01 21 телефон рақамига мурожаат қилишлари мумкинлиги маълум қилинди (Аммо негадир ҳозирда ушбу рақамлар иш фаолиятида эмас).

Дори дефицити

Covidдан даволанаётган беморлар шифохоналарда бепул дори воситалари билан таъминланаётган экан, нега аҳолининг айрим қисми шахсан дорихоналардан дори сотиб олишга мажбур бўлмоқда, деган ўринли савол туғилади. Бу юзасидан бир қанча дорихоналарда бўлиб,  келаётган харидорларнинг ўзларига мурожаат қилинганда, улар айни кунда Covidни тузатадиган дориларнинг танқислиги вужудга келаётгани, туман поликлиникалари тўлиқ етказиб бера олмаётгани боис, ўзлари сотиб олишга мажбур бўлаётганликларини айтишади.

Масалан, ўзини М.Усмонова дея таништирган харидорнинг айтишича, унинг оиласида  ўн киши истиқомат қилиб, аввал оиланинг фақат бир аъзоси  Covidга чалинади. Сўнг у орқали  оиланинг бошқа аъзоларига ҳам вирус юқиб, тест-таҳлил натижаларидан сўнг, ушбу оила туман поликлиникаси ходимлари назорати остида уй шароитида ётиб даволанишга мажбур бўлади.

Аммо поликлиника ходимлари Covidни тузатувчи дориларнинг "тугаб қолганини" ва мазкур оиланинг ҳар бир аъзосини махсус қутидаги бепул дори воситалари билан таъминлай олмаслигини маълум қилади.

"Бизга атиги уч қути Covid га қарши дорилар тўплами топширилди холос. Аслида битта бемор тўлиқ тузалиб оёққа туриши учун, унинг ўзига бир қути дори воситаси керак.  Биз эса уч қути дорини бутун бошли оила бўлиб қабул қилдик, шунинг учун, на тузалдик ва на қайта дори билан таъминландик", – деди аёл.

Ўзини Ф.Исмоилов дея таништирган харидор ҳам айнан шу мазмунда сўзлайди: у қизи ва рафиқасининг Covidга чалиниб, уйда ётиб даволанаётгани, айрим дори воситалари етмай қолгани боис қиммат нархда дорихонадан сотиб олишга мажбур бўлаётгани, баъзи дориларни эса дорихоналарнинг ўзидан ҳам топиб бўлмаётганини айтади.  

Кимга аза, кимга тўй

Нега бугун дорихоналарнинг "қинғир бизнеси" эркин бўлиб қолди? Умуман, дорихоналарга четдан келтирилаётган ҳамда Ўзбекистонда ишлаб чиқарилиб сотувга қўйилаётган дори воситаларини нархлаш тартиблари қандай?

Шу юзасидан Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги, жамоатчилик билан алоқалар бўлими бош мутахассиси Лочинбек Худоёровга мурожаат қилдик.

Унинг айтишича, "Аҳолини дори-дармон воситалари ва тиббиёт буюмлари билан таъминлашни янада яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида"ги қарор 1-бандига мувофиқ, четдан олиб келинадиган, ҳамда мамлакат ишлаб чиқарувчиларидан сотиб олинадиган дори воситаларини сотишда (уларни етказиб беришдаги иштирок этувчи воситачилар сонидан қатъи назар) улгуржи савдо учун сотиб олинган қийматидан 15 фоиздан, чакана савдо учун эса улгуржи нархидан 20 фоиздан ортиқ бўлмаган миқдорларда белгиланадиган чекланган савдо устамалари қўйиш мумкин экан.  

Агар дорихоналар томонидан бир йил давомида икки ва ундан ортиқ марта лицензия талаблари ёки шартлари бузилса,  шу жумладан, дори воситалари ва тиббий буюмларга нарх белгилаш тартиби қўпол равишда бузилган бўлса, лицензияловчи орган томонидан дорихона лицензиясининг бекор қилинишига сабаб бўлади.

Ўзбекистон Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг бўлим бош инспектори Баҳодир Салимов ҳам дорихона ва уларнинг филиаллари томонидан белгиланган савдо устамасидан ортиқ миқдорда нарх қуйиб сотилиши савдо қоидаларини бузиш ҳисобланиши ва бу ўз навбатида маъмурий ва жиноий жавобгарликни келтириб чиқариши мумкинлигини айтади.

Хусусан, "Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекс"нинг 164-моддаси 1-қисмига мувофиқ, Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини бузиш — фуқароларга 223 минг сўмдан 1 млн 115 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса — 1 млн 115 минг сўмдан 1 млн 561 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини анча миқдордаги (яъни 22 млн 300 минг сўмдан 66 млн 900 минг сўмгача) қийматда бузиш — фуқароларга 1 млн 115 минг сўмдан 2 млн 230 минг сўмгача миқдорда, мансабдор шахсларга эса — 1 млн 561 минг сўмдан 3 млн 345 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади. Савдо ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини кўп миқдордаги (яъни 66 млн 900 минг сўмдан 111 млн 500 минг сўмгача) қийматда бузиш, — фуқароларга 2 млн 230 минг сўмдан 11 млн 150 минг сўмгача, мансабдор шахсларга эса — 8 млн 920 минг сўмдан 17 млн 840 минг сўмгача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади.

Шунингдек, Жиноят кодексининг 189-моддасида, товарлар савдоси ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини жуда кўп миқдордаги (яъни 111 млн 500 минг сўмдан юқори бўлгани) қийматда бузиш — 66 млн 900 минг сўмдан 133 млн 800 минг сўмгача миқдорда жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади.

"Анча миқдор деганда базавий ҳисоблаш миқдорининг юз бараваридан уч юз бараваригача бўлган доирадаги, кўп миқдор деганда эса, базавий ҳисоблаш миқдорининг уч юз бараваридан беш юз бараваригача бўлган доирадаги миқдор тушунилади. Жумладан, ЖКнинг 189-моддасига кўра, товарлар савдоси ёки хизмат кўрсатиш қоидаларини жуда кўп миқдордаги қийматда бузиш — базавий ҳисоблаш миқдорининг уч юз бараваридан олти юз бараваригача миқдорда жарима ёки икки йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади" - дейди инспектор.

Департамент ходимига кўра, дори воситалари нархининг сунъий оширилиши ва ноқонуний савдосига йўл қўймаслик борасида жорий йилнинг ўтган 9 ойи давомида жами 149 та ҳуқуқбузарлик ҳолатлари аниқланиб, шундан 36 ҳолатда жиноят ишлари қўзғатилган, 113 ҳолатда эса маъмурий ҳуқуқбузарликка доир ишлари юритилган. Ўтказилган тезкор тадбирлар давомида эса жами 2 млрд 674 млн сўмдан ортиқ дори воситалари ва тиббиёт буюмлари ашёвий далил сифатида олиниб, келгусида бу каби салбий ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида, Тошкентдаги 2455 нафар дорихона мансабдор шахслари расман огоҳлантирилган.

Шу билан бир қаторда, нархлар динамикаси ва нарх шаклланиши механизмларини ўрганиш, устамаларга риоя этилишини таҳлил ва назорат қилишда иштирок этиш ҳамда нархларни барқарорлаштириш юзасидан асослантирилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш бевосита Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлигига юклатилган.

Aгар фуқаролар томонидан дорихоналарнинг дори воситалари ва тиббий буюмлари нархларининг асоссиз равишда оширилганлиги аниқланса,  Ўзбекистон Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Агентлигининг 1159 ишонч телефони ёки Ўзбекистон Бош прокуратураси ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаментининг 71-233-10-07 ишонч телефонига қўнғироқ қилишлари мумкин.

Нафси ҳакалак отган дорифурушлар

Бугунги кунда дори-дармон воситаларини харид қилаётган истеъмолчилар ҳуқуқлари билан бевосита Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги  шуғулланади.

Агентликнинг матбуот-хизмати раҳбари Моҳрухсор Тоғаеванинг маълумот беришича, жорий йилнинг 23 июл санасидан 9 октябригача 3 мингта дорихоналарда мониторинг кузатувлари ўтказилганда, 30 та дорихонада  белгиланган устамаларнинг (20 фоиз ўрнига) 93  фоизгача қўлланилганлиги фош бўлган.

Натижада 17 та ҳолатда яроқлилик муддати ўтган, рўйхатдан ўтмаган ва кирим ҳужжати мавжуд бўлмаган дори воситаларини реализация қилиш, 18  ҳолатда лицензиясиз фаолият ва бошқа камчиликлар аниқланиб, қонунбузарлик ҳолатлари аниқланган жами 28 та дорихонага иш қўзғатилган ва ортиқча олинган 2 миллион 800 минг сўм пул маблағи истеъмолчиларнинг ўзларига қайтарилган.

"Ўтган давр мобайнида Агентлик ва унинг худудий тузилмалари томонидан дори воситалари нархлари ва дорихоналарда мавжуд эмаслиги юзасидан истеъмолчиларнинг 224 та аризалари ўрганиб чиқилди. Яна аҳоли хабардорлигини ошириш мақсадида @dorinarx_bot телеграмм боти ишга туширилди. Эндиликда ҳар бир истеъмолчи ушбу бот орқали дори-дармонларнинг ҳақиқий нархлари тўғрисида тезкор маълумот олиш имкониятига эга бўлади", - дейди Тоғаева.

137
Эксперт Финансового университета при Правительстве РФ, ведущий аналитик Фонда национальной энергетической безопасности Игорь Юшков

Ўзбекистонда электр энергиясининг улгуржи бозорини яратиш керакми эксперт фикри

66
(Янгиланган 11:02 29.10.2020)
Россиялик эксперт Ўзбекистоннинг янги электр энергия улгуржи бозори тизимига ўтишининг ижобий ва салбий томонларини санаб ўтди.

ТОШКЕНТ, 29 окт – Sputnik. Ўзбекистон яқин йиллар ичида босқичма – босқич электр энергиясини ишлаб чиқиш, етказиб бериш ва тақсимлаш борасида янги тизимга ўтишини режалаштирмоқда.

Россия Миллий энергетика хавфсизлиги фондининг бош таҳлилчиси Игорь Юшков бу борада ўз мулоҳазаларини билдирди.

Эксперт фикрига кўра ушбу жараёнда асосийси – янги тизимга ўтишнинг ҳар бир босқичида ишлашга қодир бўлган электр таъминоти тизимини сақлаб қолишдир.

Иккинчидан, янги тизимга ўтиш харажатларини тўлиқ давлат ҳисобидан амалга оширишнинг иложи йўқ. Россия тажрибаси бу борада жуда фойдали бўлиши мумкин.

“Россия ҳам ўз вақтида РАО ЕЭС (ягона энерегетика компанияси) бўлиб ташлаган эди ва унинг энергия ишлаб чиқариш қисмини хусусийлаштирган эди. Бунинг натижасида, ҳозир Ўзбекистон айтаётган, улгуржи энергия бозори яратилган эди. Мақсад – ушбу соҳада рақобат яратиш, унга инвесторларни жалб қилиш, янги электр станциялари қурилишини таъминлашдир”, - дейди Юшков.

Лекин масаланинг бошқа томони ҳам бор. Инвестор даромад олиш мумкин бўлган жойга келади. Натижада электр энергияси улгуржи бозорини яратиш – унинг нархи ошишига олиб келиши табиий ҳолдир. Шу билан бирга давлат томонидан сунъий равишда нархлар ўсишини “ушлаб туриш” ҳам - яхши эмас. Бунинг оқибатида – соҳада турғунлик содир  бўлиши мумкин.

“Йиллар давомида нархларни ушлаб туриш – соҳага сармоялар киритилмаслиги, ускуналар эскириши ва самарадорлик тушиб кетишга олиб келади. Оқибатда электр узатиш тизимининг ишончлиги йўқолади. Свет тез-тез ўчадиган бўлиб қолади. Бу муаммони собиқ Иттифоқ ҳудудида барча яхши билади”, - дейди эксперт.  

Юшков фикрига кўра, электр таъминоти соҳасида хусусий инвестициялар ва электр энергияси нархи орасида керакли мувозанатни топиш жуда муҳимдир.

Даромад қандай бўлмасин, электр энергия улгуржи бозорида - сотувчи “хўжайин” бўлмаслиги керак. Истеъмолчилар манфаати ҳисобга олиниши керак.

Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Ўзбекистонда электр энергетикаси корхоналарини трансформация қилиш, улгуржи энергетика бозорини яратиш борасида топшириқлар берган эди.

Эксперт тўлиқ хулосасини Sputnik подкастида тингланг.

Юшков назвал плюсы и минусы перехода Узбекистана к новому рынку электроэнергии
66
Сотрудник полиции в Ницце

Франция: Ницца церковида номаълум шахс пичоқ билан одамларга ҳужум қилди

28
(Янгиланган 15:12 29.10.2020)
Франциянинг Ницца шаҳрида Нотр-Дам черковида номаълум шахс пичоқ билан одамларга ҳужум қилди. Дастлабки маълумотларга кўра, 3 киши ҳалок бўлди.

ТОШКЕНТ, 29 окт — Sputnik. Франциянинг Ницца шаҳридаги Нотр-Дам черковида номаълум шахс пичоқ билан одамларга ҳужум қилди. РИА Новости хабарига асосан.

Ҳолат соат 9.00да юз берди. Дастлабки маълумотларга кўра, 3 киши ҳалок бўлди, бир неча киши жароҳатланди. Рейтер маълум қилишича, аёл бошидан жудо қилинган.

Ҳужум қилган киши қўлга олинди.

Ницца ҳукумати шаҳарда барча черковларни ёпади.

28