Урушга сабаб бўлган қарама-қаршилик - Алиев ва Пашинян билан параллел интервью

1156
(Янгиланган 12:04 17.10.2020)
Қорабоғ можаросининг негизи нимада - Дмитрий Киселев Озарбайжон президенти ва Арманистон бош вазирига Қорабоғ муаммосига доир 5та бир хил савол билан мурожаат қилди.

Сентябр ойининг охиридан бошлаб Тоғли Қорабоғда жанговар ҳаракатлар бошланиб кетди. Унда иштирок этаётган иккала томон бир-бирига турли айбловлар қўймоқда.

“Россия Сегодня” Халқаро ахборот агентлиги бош директори Дмитрий Киселев Озарбайжон президенти Ильхам Алиев ва Арманистон бош вазири Никол Пашинянга бир хил саволлар билан мурожаат қилди.

- 27 сентябрдан буён бошланган жанговар ҳаракатлар натижаларини қандай баҳолайсиз, қурбонлар, йўқотишлар ва асирлар кўп бўлдими?

Ильхам Алиев: 27 сентябр куни Озарбайжонга навбатдаги ҳужум уюштирилди. Бу сўнгги уч ой ичида биринчиси эмас эди. Ушбу давр мобайнида бизнинг тинч аҳолимиз ва ҳарбийларимизга нисбатан бир неча ҳужумлар уюштирилди. Биз яқинда ана шундай диверсант гуруҳлардан бирининг бошлиғини қўлга олидик. Ҳозир у кўрсатма бермоқда.  

Бугунги кунда биз томондан тинч аҳоли орасида 43 та қурбон, ва 200га яқин яраланганлар бор. Ундан ташқари чегарага яқин ҳудудда 2 мингдан ортиқ уйлар вайрон қилинган. Ҳарбийлар орасидаги йўқотишларимизни жанглар тугаганидан кейин маълум қиламиз. Мен билишимча Арманистон томондан йўқотишлар бир неча баробар кўп.

© Sputnik / Владимир Трефилов
Интервью И. Алиева и Н. Пашиняна РИА Новости

Никол Пашинян: Вазият жуда мураккаб, иккала томондан ҳам йўқотишлар кўп. Тоғли Қорабоғ мудофаа армияси ўз ҳудудини ҳимоя қилишга бор кучи билан ҳаракат қилмоқда. Кўпчиллик фикрига кўра, у ерда 21 асрнинг мисли кўрилмаган уруши бўлмоқда. Унда танклар, учувчисиз аппаратлар, самолёт ва вертолётлар, артиллерия ва ракеталардан фойдаланилмоқда. Жанглар жуда кенг кўламда ва шафқатсиз кечмоқда. Туркия ва Озабайжоннинг Тоғли Қорабоғни тезда эгаллаб олиш режаси барбод бўлди дейиш мумкин.

- Биз жангларда иштирок этаётган Сурия ёки Ливидан келган ёлланма жангарилар ҳақида кўп эшитмоқдамиз. Бунга ишониш мумкинкми?

Алиев: Мен бу ҳақида кўп маротаба айтдим. Бизга ҳеч қандай хорижий ҳарбийлар керак эмас. Ўзимизнинг 100 минг аскардан иборат армиямиз бор. Керак бўлса ундан ҳам кўпайтиришимиз мумкин. Бугун бизнинг қуролли кучларимиз ҳар қандай жанговар вазифани бажариши мумкин. Биз фақатгина учувчисиз аппаратлар ёрдамида рақибнинг 1 миллиард долларлик ҳарбий техникасини йўқ қилдик. Бунинг видеосини интернетда топиш мумкин. Озарбайжон армияси имкониятлари – ҳеч кимга сир эмас. Бизда ҳеч қандай ёлланма жангарилар йўқ – бу бизнинг расмий баёнотимиз.

Пашинян: Бу ҳақида бутун дунё гапирмоқда. Суриялия жангари-террорчилар Тоғли Қорабоққа қарши жангларда иштирок этмоқда Бунинг исботлари ижтимоий тармоқларда чоп этилган. Туркия ушбу урушнинг бош спонсори. Туркия ушбу жангариларни ёллаб Қорабоғ ҳудудига олиб келган. Туркия ёрдамида ушбу урушни бошлашган қарор қабул қилинган. Чунки Озарбайжон армияси якка ўзи Тоғли Қорабоққа қарши жангларда иштирок этишга ожизлик қилади.

Айрим маълумотларга қараганда ушбу жангларда ҳатто Покистон армиясининг махсус бўлинмалари ҳам иштирок этмоқда. Кўплаб халқаро ОАВлар бу ҳақида ёзмоқда.

- 10 октябрда Москвада имзоланган тинчлик ўрнатиш шартномасида 10 та базавий принциплар айтиб ўтилган. Шуларни келтира оласизми?

Алиев: Ҳа, бу принциплар сўнгги 10 йилдан ортиқ вақт давомида муҳокама қилиб келинмоқда. Арманистоннинг олдинги раҳбарияти билан биз ушбу принципларнинг аксарияти борасида келишувга эришган эдик. Лекин Арманистон янги раҳбарияти ҳукумат бошига келганидан сўнг, барча олдинги келишувлар гўёки ахлат қутисига ташлангандек бўлди. Устига-устак музокараларга учинчи томон - Тоғли Қорабоғни жалб қилишга уриниш бўлди. Бу таклифни биз ҳам, ЕХҲТ Минск гуруҳи ҳам рад этди.

Базавий принциплар борасида – у ерда ҳаммаси аниқ ва равшан. Озарбайжоннинг оккупация  қилинган ҳудудларини босқичма-босқич озод қилиш белгиланган. Биринчи босқичда – жануби шарқий йўналишдага 5та туман, иккинчи босқичда – Тоғли Қорабоғ ва Арманистон орасида жойлашган Лачин ва Кельбоджар туманларини озод қилиш белгиланган.

Шунингдек, озарбайжонлик қочқинларни азалдан яшаб келган Шуши ва Тоғли Қорабоғ автоном вилоятининг бошқа туманлари ҳудудига қайтариш белгиланган.

Ундан ташқари Тоғли Қорабоғнинг якуний мақоми томонлар келишувига асосан белгиланиши кўрсатилган. Шартноманинг асосий принциплари – мана шу.

Янги Арманистон ҳукумати ва бош вазири эса – бир  сантиметр ерни ҳам қайтариб бермасликларини айтишмоқда ва Арманистон ҳудуд учун янги урушга тайёрланаётганини бир неча бор эълон қилишган. Биз томонга пўписа ва ҳақоратлар бир неча бор айтилган.

Менинг фикримча Арманистон томони вазиятга соғлом баҳо беришлари керак ва келишувга мувофиқ урушни тўхтатишга ҳаракат қилишлари керак. Бунинг ўрнига эса, Арманистон томон шартнома имзоланганганидан бир неча соат ўтиб тинч ухлаётган Гянджа шаҳрини бормбардимон қилди.

Пашинян: Бу принципларни ҳамма билади: халқлар ўз тақдирини ўзи ҳалд қилиш принципи, куч ишлатмаслик ва куч билан қўрқитмаслик принципи ва территориялар бутунлиги принципи. Лекин музокаралар давомида томонлар ушбу принципларни турлича тушуниши маълум бўлди. Ҳозир эса биз ушбу принциплардан энг муҳими бузилганининг гувоҳи бўлмоқдамиз. Бу – Тоғли Қорабоғ муаммосини ҳал қилишда куч ишлатмаслик ва куч билан қўрқитмаслик принципи.     

- Гап компромисслар ҳақида кетганда, сиз қандай шартларни қабул қилишга тайёрсиз ва қандай шартларга ҳеч қачон рози бўлмайсиз?  

Алиев: Бизнинг позициямиз ҳар доим конструктив ва изчил бўлган. У халқаро ҳуқуқ нормаларига ва БМТ Хавфсизлик кенгаши резолюциясига мувофиқ бўлган. Унда Арманистон ҳарбий кучларини бизга тегишли бўлган ҳудудлардан тўлиқ ва ҳеч қандай шартларсиз олиб чиқиш белгиланган.

Қизил чизиқларга келсак, биз бу борада кўп марта айтганмиз ва Минск гуруҳи бу ҳақида яхши билади – ҳеч қандай шароитда Озарбайжон ҳудуди яхлитлиги бузилмаслиги керак, Озарбайжон ҳеч қачон Тоғли Қорабоғнинг мустақил деб эълон қилинишига рози бўлмайди.

Шу билан бир вақтда келажакда ушбу ҳудудда ҳам арман ҳам озарбайжон жамоалари тинч-тотув яшаши таъминланиши керак. Бугунги кунда Боку ва Озарбайжоннинг бошқа ҳудудларида кўплаб арманлар тинч тотув яшаётганидек. Нега бунга Тоғли Қорабоғда эришиб бўлмайди?

Барча этник тозалашлар оқибатлари бартараф этилиши ва мажбуран кўчиб кетганлар ўз уйларига қайтишлари керак.

Пашинян: Шундай қизил чизиқ албатта бор – бу Тоғли Қорабоғ аҳолисининг ўз тақдирини ўзи белгилаш принципи. Арманистон албатта компромисларга ҳам тайёр. Бизнинг энг катта компромиссимиз – “Қозон ташаббуси” доирасида маълум қилинган эди. Лекин Озарбайжон бунга рози бўлмади. Озарбайжон Тоғли Қорабоғ халқи ўз тақдирини ўзи ҳал қилишини истамайди. Биз учун эса бу “қизил чизиқ”.

- Кечирасиз яна бир марта сўрамоқчиман, сиз қандай аниқ компромисларга розисиз?  

Биз Озарбайжон рози бўлган компромисларга мутаносиб(пропорционал) компромисларга  розимиз.

- Бу уруш тарихда ўзининг ўта шафқатсизлиги билан эсда қоладиган бўлди. Сиз ҳам ушбу тарихдан қандай раҳбар сифатида эсда қолишни истаган бўлардингиз?

Алиев: Биласизми, ҳар қандай уруш - бу шафқатсизлик, бу қурбонлар, бу яқинларни йўқотишдир. Лекин бугунги уруш бу Озарбайжон учун - Халоскорлик уруши бўлса, Арманистон учун бу - Босқинчилик урушидир. Тоғли Қорабоғнинг ўз армияси йўқ. Бу ҳеч ким учун сир эмас, халқаро кузатувчилар ҳам буни жуда яхши билади. У ерда 90% аскарлар Арманистон фуқароларидир. Шу ўринда савол туғилади – улар Қорабоғда нима қилмоқда?

Президент Азербайджана Ильхам Алиев
Официальный сайт президента Азербайджана

Озарбайжоннинг халқаро ҳамжамият томонидан тан олинган ҳудудларида 30 йилдан буён Арманистон оккупацион кучлари турибди. Буни ҳеч нарса билан оқлаб бўлмайди: на халқаро ҳуқуқ нормалари ва на оддий инсоний ахлоқ билан.

Шунинг учун ҳам бизнинг аскарлар ўз ерини халос қилиш йўлида қурбон бўлмоқда Арманистон аскарлари эса – оккупация қилинган ҳудудларни сақлаб  қолиш учун қурбон бўлмоқда.

Тарихдаги ўрин ҳақида гапирганда – мен бу ҳақида ҳеч қачон ўйламаганман. Ҳозир менинг асосий вазифам – халқ менга билдирган ишончини оқлаш, Озарбайжон ҳудудий яхлитлигини тиклаш, мамлакатни ривожлантириш йўлидан олиб бориш. Менинг тарихдаги ўрнимни эса келажакда халқнинг ўзи белгилайди.  

Пашинян: Бу қандайдир шахсий амбициялар масласи эмас. Менинг ниятим ушбу жараён якунида Қорабоғ Муаммоси якуний ҳал бўлса. Компромисс асосида. Биз барча учун тўғри келадиган ечимни топсак – Арманистон учун ҳам, Тоғли Қорабоғ учун ҳам Озарбайжон учун ҳам. Бу якуний ечим бўларди.

- Мен барча саволларимни бериб бўлдим. Бирор нима қўшимча қилмоқчи бўлсангиз марҳамат.

Алиев: Ушбу имконият учун раҳмат, Россиянинг кўп миллионли аудиториясига ўз сўзларимни етказмоқчиман. Мен улар ушбу можарода Озарбайжон позициясини яхшироқ тушунишларини истайман, чунки баъзи ҳолларда турли фикрларни эшитиш мумкин.

Мен фактларга асосланиб, бу ерда нима бўлаётганини тушунтириб бермоқчиман. 19 аср бошида Қорабоғ ва Шуши хони Иброҳим Халил Россия билан генерал ЦиЦианов номидан шартнома тузган. Унга кўра Қорабоғ хонлиги Россия таркибига кирган. Ушбу шартнома Кюрекчай шартномаси деб номланади ва уни интернетдан топса бўлади. Ушбу шартномада Қорабоғда арманлар яшаши ҳақида бирор сўз айтилмаган.

Арманларнинг ушбу ҳудудга кўчиб ўтиши 1813 ва 1828 йиллардаги рус-форс урушларидан сўнг содир бўлган. Ушбу урушдан сўнг арманлар Қорабоққа оммавий кўчиб ўтишни бошлаган. Бу Қорабоғ тарихий кимга тегишли экани ҳақида.  

1918 йилда Россия Империяси тугатилганидан сўнг Озарбайжон Республикаси ташкил қилинган. Озарбайжон ташкил қилинганидан сўнг у Ереван шаҳрини Арманистонга пойтахт қилиб берган. БУ ҳам тарихий факт. 1921 йилда эса Тоғли Қорабоғ ҳудудини Озарбайжон таркибида қолдириш ҳақида қарор қабул қилган. Булар тарихий фактлар.

Собиқ Иттифоқ тарқалиши арафасида қандай воқеалар содир бўлганини кўпчиллик яхши билади деб ўйлайман. Ахир СССР тарқалишида ҳам Тоғли  Қорабоғдаги сепаратизм - бу улкан замбарак “тепкисининг босилиши” бўлган эди.

Ахир ўша вақтларда ҳам кимдир митинглар ташкил қилган, кимдир ўша воқеалар ортида турган эди. Ҳозир кўпчиллик буни унутиб қўйган.

Мен кўпинча Пашинян - бу Сорос маҳсулоти дейман. Сорос анчадан бери шахс эмас тушунчага айланган. Буюк давлатни йўқ қилиш учун унинг ичига миллатчилик, халқларнинг бир-бирига душманлик ва сепаратизм уруғларини экишди. Оқибатда шундай бўлди ҳам.

Озарбайжон ва Россияни кўп йиллик дўстлик ришталари боғлаб турибди. Ҳеч қандай куч бунга таъсир қилмаслигига мен ишонаман. Бугун биз турли кучлар бунга таъсир қилишга уринаётганининг гувоҳи бўлмоқдамиз. Лекин Россия ва Озарбайжон раҳбариятининг оқилона ва изчил сиёсати туфайли биз орқага кетиш ўрнига олдинга қараб юрмоқдамиз.

Пашинян: Албатта. Биринчи саволингизга жавоб берган вақтимда, ушбу жараёнда Туркия ўз олдига қўяётган мақсадларга эътиборингизни қаратдим. 20 аср бошидаги маълум воқеалардан сўнг. Туркия Жанубий Кавказ ҳудудига қайтишни ва “арманлар геноциди” сиёсатини давом эттиришни орзу қилмоқда.  

Жанубий Кавказ арманлари – бу Туркиянинг шимол томон кенгайиши йўлида қолган ягона тўсиқдир. Бу Туркиянинг империя сиёсатининг давомидир. Менинг бунга ишончим комил.

Бугунги кунда Жанубий Кавказда содир бўлаётган воқеаларни Туркиянинг Ўрта-ер денгизи, Ливия, Сурия, ва Ироқдаги сиёсати доирасида қабул қилиш керак. Ҳозир бу ерда бўлаётган воқеалар Тоғли Қорабоғ маҳаллий можароси доирасидан чиқди. Туркия Жанубий Кавказни янгидан бўлмоқчи ва ундан кейинчалик Шимол ва Жануб-шарқ томон янада кенгайиш мақсадида фойдаланмоқчи.

Мен ўйлашимча бу ерда кўп  мамлакатларнинг миллий манфаатлари бор, жумладан Россия Федерациясининг ҳам.

Мен яқинда Чеченистон ва Доғистонда пайдо бўлган жангариларни бекорга айтмадим. Сурия жангарилари у ерда қандай пайдо бўлишди? Менинг ишончим комил – улар Қорабоғ можароси ҳудудидан келган.

Шу ўринда савол туғилади. Шимолий Кавказда нотинчлик уйғотиш ҳаракатлари бежизга бўлаяптими? Балким бу Россия эътиборини Тоғли Қорабоғдан четга тортиш учун атайлаб қилинаётгандир?

1156
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

118
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

118
Моряк на американской подводной лодке USS Hartford во время учений в Арктике

"Йўқ қилиш қийин бўлади": америкаликлар Шимолда бункерга қайтишмоқда

1068
(Янгиланган 23:09 21.10.2020)
Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда барпо этишган. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik, Николай Протопопов. Юзлаб метрларга чўзиладиган қоятошли тупроқ, тўғридан-тўғри ядровий ҳужумга дош бера олиш хусусияти ва ракета қуролларига эга атом сувости кемалари - АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари Норвегияда Совуқ Уруш давридан қолган Олавсверн ерости ҳарбий-денгиз базасини қайта жонлантиришни режалаштирмоқда. Бу ердан бир нечта Seawolf разведкачи-субмариналари патрулга чиқиб, Шимолий флот кемалари ортидан кузатувни йўлга қўяди. НАТОнинг энг ҳимояланган объектларидан бири ҳақида - РИА Новости материалида ўқинг.

Қоядаги шаҳар

Олавсверн базасидаги фаол ҳарбий фаолият 2000-йилларда тўхтаган, объект 2009-йилга келиб батамом музлатилган. Аммо америкаликлар яқинда бу ерга яна атом сувости кемаларини олиб келиб жойлаштиришга қарор қилишди: Ғарб баёнотларига кўра, буларнинг барчаси Россиянинг Арктикадаги фаоллашуви туфайлидир.

Олавсвернга Seawolf синфидаги субмариналарнинг барчаси олиб келинади. Август ойида улардан бири Вашингтон штатидаги Бангор ҳарбий-денгиз базасидан Норвегиядаги Тромс базасига синов ўтишни машқ қилди. Америкаликлар ушбу портдан АСК (атом сувости кемалари) оралиқ тураргоҳлари сифатида фойдаланишади: озиқ-овқат захираларини тўлдириб, таъмирлаш ишларини амалга оширадилар.

Seawolf синфидаги АСК— АҚШнинг энг махфийлаштирилган субмариналаридан биридир. Улар 1980-йилларда рақиб томонидан тўлиқ назоратда бўлган ҳудудларда ҳаракатлантириш учун махсус ишлаб чиқаришган. "Денгиз бўрилари" фавқулодда паст шовқинли ва сезилмас. Бортида - кема ва қайиқларга қарши қуролга эга. Хусусан, битта кема элликта "Томагавк" қанотли ракеталар ёки "Гарпун"ларни ёки худди шунча кемаларга қарши торпедаларни олиб юриши мумкин.

ХХ аср охирида америкаликлар бу сингари сувости кемалардан 30тача яратишни режалаштирган, аммо — СССР барҳам топиб, Варшава шартномаси ташкилоти йўқ бўлгач, бу ниятдан воз кечишганди.

Натижада АҚШ ҲДК атиги учта субмаринага эга бўлади.

Тромсдаги "Олавсверн" сувости кемалари базаси

Олавсверн ҳарбий-денгиз базасини 1960-йилларда қурилган. База Россия чегарасидан 350 километр нарида жойлашган. Яъни Шимолий флот сувости кемалари патрул маршрутлари яқинида. Совуқ уруш йилларида америкаликлар ва уларнинг иттифоқдошлари базада Шимолий Муз океани акваторияси учун масъул бўлган сувости кучларини сақлаб келганлар. НАТО субмариналари экипажлари Шимолий флотга исталган вақтда Норвегия денгизига ва ҳатто - Шимолий Атлантикага чиқишни ёпиб қўйишга тайёр туришарди.

Улкан ерости мажмуаси қоялар ичида ўйилган ва 300 метр қалинликка эга тош аралаш тупроқ билан ҳимояланган. 25 минг квадрат метрдан ортиқ майдонда — омборхоналар, қурол захиралари сақланадиган жойлар, таъмирлаш ишлари учун ҳудудлар жой эгаллаган. Лойиҳалаштириш ишлари ва ер ости йўлларини ўтказиш, шунингдек, объектни замонавий жиҳозлар билан таъминлаш учун 500 миллион доллардан ортиқ маблағ сарфланган. Таққослаш учун, 1961-йилда сафга туширилган дунёдаги биринчи атом авиаташувчиси - USS Enterprise учун тахминан 450 миллион доллар сарфланган эди.

Арктика этакларига яқинроқ

Шимолий флотнинг собиқ қўмондони адмирал Вячеслав Поповнинг сўзларига кўра, янгиланган Олавсверн базаси Россия учун НАТО томонидан бўлаётган яна бир жиддий таҳдидга айланади.

"Seawolf музлар остида сузишга мўлжалланган, — дейди адмирал РИА Новостига берган интервьюсида. — Америкаликлар улар жойлашув ҳудудларини ҳаракат зоналарига яқинлаштиришга, яъни чегараларимизга ва атом музёрарларимиз туфайли ҳозирда етакчилик қилаётган ҳудудимиз - Арктикага янада яқин келишга интилишмоқда. Албатта, Шимолий флот Олавсвернни назорат қилишига тўғри келади — бунинг учун барча зарур куч ва воситаларга эгамиз".

Умуман олганда, экспертлар ишора қилаётганидек, америкаликларни мураккабликлар кутаётган бўлиши мумкин, чунки база юридик жиҳатдан ҳозирда алоҳида шахсга тегишли.

Икки минггинчи йиллар охирида ғарб таҳлилчилари Россия флоти НАТО учун энди хавф туғдирмайди, шу боис, Олавсверн жуда қимматга тушмоқда, деган фикрга келган эдилар. Шундан сўнг Норвегия ҳукумати базани савдога қўйди.

2011-йилда Олавсверн бир норвегиялик тадбиркор томонидан 4,5 миллион долларга сотиб олинди. У мажмуани ижарага берган, шу жумладан, Россия компанияларига ҳам. Бу ерга вақти-вақти билан "Академик Немчинов" ва "Академик Шатский" илмий-тадқиқот кемалари келиб-кетиб туришган. Ушбу битимдан сўнг кўплаб норвегиялик ҳарбий қўмондонлар мамлакат раҳбариятини қаттиқ танқид қилган эдилар. Хусусан, вице-адмирал Эйнар Скорген объект сотилишини "ғирт жиннилик", дея баҳолаган.

"Биз ўзимизни энг муҳим плацдармдан маҳрум қилдик ва субмаринларни қўшимча юзлаб миль юришга мажбур этдик. Бизнинг Россия билан Баренцев денгизида чегарамиз бир. Ҳарбий-денгиз флотимиз Арктикадаги денгиз базасида жойлашиши кераклиги ўз-ўзидан аён", - деб айтган Скорген.

Оқ айиқлар
© Sputnik / Валерий Мельников

Иккиталик стандартлар

Орадан ўн йил ўтиб НАТОдагилар ўз хатоликларини англаб етишди. Норвегиянинг NRK телеканали маълумотларига кўра, Пентагоннинг олий мартабали амалдорлари охирги ҳафталарда Олавсвернга серқатнов бўлиб қолишган. Норвегия Мудофаа вазирлиги эса мамлакат қуролли кучлари, АҚШ ва НАТО бўйича иттифоқдошларга базани яна мақсадга мувофиқ ишлатишларига имкон берувчи битимни маъқуллаган.

"Норвегия раҳбарияти, гарчи яқиндагина биз билан Баренцев денгизида майдонни чегаралаб олиш тўғрисида битимни имзолаган бўлса-да, ўзини Россияга нисбатан нодўстона тутмоқда", — дейди флотни қўллаб-қувватлаш бўйича умумроссия ҳаракати раиси  I ранг капитани Михаил Ненашев.

— Биз бунга яхши қўшничилик ва минтақада ҳамкорликни ривожлантириш сиёсатидан келиб чиқиб қадам қўйган эдик, бу билан Норвегия ҳам ўзини шунга муносиб тутади, дея умид қилгандик. Аммо вашингтон "обкоми"даги катта биродарлар туфайли Норвегия, аксинча, Россияга нисбатан Шимолий Атлантика ва Шимолий Муз океанида тажовузкорлик даражасини оширмоқда.

Эксперт фикрига кўра, буларнинг барчасига қарамай, ҳарбий нуқтаи назардан Олавсверн шимолий кенгликларда АҚШ ва НАТО позицияларини сезиларли кучайтирмайди, нега деганда, база координаталари ва имкониятлари ҳозирги кунда ҳеч ким учун сир эмас. Таҳдидлар вақтида уни сувости қайиқлари, самолётлар ёки бошқарувчисиз сувости аппаратлари ёрдамида миналар билан тезда блоклаш мумкин.

Ерости лабиринтлари

Олавсверн ерости базаси ноёб қурилма эмас. Совуқ уруш йилларида шунга ўхшаш ўнлаб объектлар қурилган. Энг йирик бункер шведлар томонидан ўтган асрнинг ўрталарида барпо қилинган. Мускё ҳарбий-денгиз базаси мармар қоятошдан йўнилган, у Стокгольм архипелаги жанубидаги алоҳида оролча мисоли. Учта док кемалар ва сувости қайиқларини қабул қилиш, казармалар, таъмирлаш заводи, омборхоналар ва госпитал учун жиҳозланган.

База минг нафаргача ҳарбий хизматчиларни оммавий ракета зарбаси ёки ҳатто ядровий бомбардировкадан пана қилиши мумкин. Оролдан объектгача денгиз тубидан уч километрли ер ости йўли олиб боради. Икки минггинчи йилларда база консерваланган, аммо 2019-йилда Швеция ҳарбий-денгиз кучлари у ерга штаб-квартирасини кўчириб олиб боришгани ҳақида хабарлар тарқалди. У ерда юзга яқин ҳарбий хизматчилар ва "Висбю" типидаги бешта корветларни жойлаштиришмоқчи.

Россияга келадиган бўлсак, энг йирик махфийликдан чиқарилган ерости базаси Қримда жойлашган. Балаклав бухтаси яқинидаги Таврос тоғида бирданига иккита объект яширилган: сувости қайиқларини пана қилиш ва таъмирлаш учун қуруқ док ҳамда торпеда ва ракеталар атом боеголовкалари сақланадиган омборхона.

Ядро уруши юз берган тақдирда, ер остида уч минг киши уч ой давомида қулайликлар билан ҳаёт кечира олиши учун - ёқилғи, маҳсулотлар ва сувлар захираси мунтазам янгиланиб туради.

СССР барҳам топганидан кейин база Украина ихтиёрига ўтган. Уни бошқа кўплаб объектлар сингари ташлаб қўйишган, талон-тарож қилишган, рангли металл овчилари эса ускуналарни ташиб кетган. Икки минггинчи йилларда Балаклавада музей ташкил этилди: сайёҳларга таъмирлаш заводининг ер остидаги қисми, арсенал, қирғоқ ва бир нечта бинолар кўрсатилган.

Экспертлар бераётган баҳоларга кўра, зарурат туғилса, базани қайта жиҳозлаб, яна сафга қайтариш мумкин, аммо у замонавий сувости кемаларини - уларнинг ўлчамлари туфайли қабул қила олмайди.

1068