Маруфова Гулнора Махмудовна, первый заместитель министра по делам махалли и семьи

Оиладаги зўравонлик, аёллар ҳуқуқи, гендер тенглик: Гулнора Маруфова билан махсус интервью

219
Республикада давлат даражасида гендер тенглиги масалаларини ҳал қилиш анча олдинга силжиди. Шунга қарамай оиладаги зўравонлик ва камситиш ҳақидаги хабарлар қулоққа чалиниб туради.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik. Дилшода Раҳматова. Ўзбекистонда аёлларни ҳимоя қилиш ва ёшларга ёрдам бериш энг юқори даражада эътибор қаратилмоқда. Бироқ айрим жойларда қийинчиликлар ҳали ҳамон учраб турибди, яқинда икки аёл билан боғлиқ ҳодиса, улардан бири вафот этди, ҳозиргача муҳокама қилинмоқда.

Жойларда ишлар қандай йўлга қўйилган, аёлларга оиладаги зўравонликка қарши курашда ёки ҳаёт қийинчиликларига бардош беришга ким ёрдам беради. Ушбу саволлар билан биз Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги масъулига мурожаат қилдик.

Гулнора Маруфова Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлигининг биринчи ўринбосари лавозимига 2020 йил июль ойида тайинланган эди. У ўз фаолиятини халқ таълими тизимида бошлаган, рус тилидан сабоқ берган. 2004 йилдан 2020 йил февралига қадар Ўзбекистон хотин-қизлар қўмитаси раисининг ўринбосари лавозимида ишлаган.  

- Гулнора Маҳмудовна, айтингчи, бугун қўмитани ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилингач, республикада аёллар билан қай даражада самарали ишлар олиб бориляпти?

—   Хотин-қизлар қўмитасини ташкил этиш тўғрисидаги қарор қабул қилиниши жараёнида нафақат қўмита томонидан тўпланган барча тажрибалар сақланиб қолди ва ҳатто кўпайтирилди. Тугатилган тузилма вакиллари ўрнига маҳалла ва оила ишлари бўйича  ҳудудий бошқармаларнинг биринчи ўринбосарлари тайинланди. Шунингдек, аёлларнинг жамиятдаги имкониятларини кенгайтириш, зўравонлик ҳолатларига барҳам бериш ушбу бўлинмаларнинг мақсади ва вазифалари этиб белгиланди. Айни кундда эса биз гендер тенглиги, оилани мустаҳкамлаш ва анъанавий қадриятлар масалалари устида иш олиб боряпмиз. Ижтимоий муҳофазага муҳтож аёлларга алоҳида ёрдам  беряпмиз.

—   Яқинда президент бошчилигида ўтказилган селекторда аёлларни қўллаб-қувватлаш масаласига такрор тўхталиб ўтилди. Давлат раҳбари томонидан қўмитага қандай вазифалар юклатилди?

—   Қўмитага  аёллардан тортиб ҳар бир йигит ва қиз билан ишлаш масалаларини янги босқичга кўтариш, аниқроғи, “аёллар дафтари” ва “ёшлар дафтари”нинг яратиш ва бу бўйича самарали ишлар олиб бориш асосий вазифа сифатида юклатилди. Шу боис ҳозирда биз бу бўйича қўшма баёнот устида иш олиб боряпмиз. Масалан, “ёшлар дафтари” ёши ўттизгача бўлган аёлларни қамрайди, “аёллар дафтари”га эса ўттиз ва ундан юқори ёшда бўлган аёлларни киритилади.

Айни дамда Ўзбекистон касаба уюшмалари федерацияси ҳамда бошқа давлат идоралари билан 28 та ҳудудлар саралаб олиниб, ҳар бир оиланинг ижтимоий ҳамда маънавий муҳити ўрганилмоқда, уларнинг муҳофазаси устида ҳамкорликда иш олиб борилмоқда. Масалан, ишсизлик муаммоси бўлса унинг сабаблари ўрганилмоқда, эҳтимол, аёллар боласи даволанишга муҳтожлиги боис ишга чиқа олмайди ёки улар ҳуқуқий ва руҳий ёрдамга муҳтож бўлиши мумкин. ана шундай ҳолатда биз аёлларнинг уй шароитлида ишлашлари ва руҳий маънавий қўллаб-қувватлаш чораларини кўрамиз

Бундан ташқари ушбу саралаб олинган ҳудудларда ёшлар ва аёлларни қўллаб-қувватлаш мақсадида махсус фондлар ташкил этилади. Молиялаштириш эса маблағларнинг 30 фоизини вилоят бюджети ҳисобидан таъминлайди. Ҳозирда бу бўйича рўйхат шакллантирилиб, кейинчалик уйма-уй юришни бошлаймиз. Бу бўйича Республика касаба уюшмаси билан аллақачон қўшма режа ишлаб чиқилиб, ушбу режа асосида 800 дан 1000 тагача ва ундан кўпроқ оилалар истиқомат қилиб келаётган 9150 та маҳалла бўйича иш олиб боришни, уларнинг  муаммосига эътибор қаратишни мақсад қилганмиз.

—   Сизнингча, “Гендер тенглик” тушунчаси нима ва Ўзбекистонда бу  қандай амалга оширилиши керак?

—   Биласизми, бизда аёллар ва эркакларнинг тенглиги асосий ва бошқа қонунларда, шунингдек, Меҳнат кодекслари билан мустаҳкамлаб қўйилган бўлсада, бу қонунларни  гендер тенглик асосида шакллантиришимиз керак эди. Натижада бу самара бера бошлади ва айни кунда аёлларимиз мамлакат сиёсий ва ижтимоий ҳаётида фаол бўла бошладилар. Давлат раҳбари таъкидлагандек, бугун муаммоли ва ижтимоий муҳофазага муҳтож фуқаролар тоифалари билан ишлаш вазифаларига аёллар жавобгар бўлган жойларда сезиларли ва самарали ўзгаришлар юз берган. Эндиликда махсус комиссия қонунлар қабул қилинишида гендер экспертизасидан ўтказилишини назорат қилмоқда. Яъни меъёрий ҳужжатларни қабул қилишда албатта унинг гендерлик жиҳатлари ҳисобга олинади. Кузатувларга кўра, шундай корхоналар борки, уларнинг раҳбаридан тортиб унинг ўринбосаригача  ва ҳатто дўкон бошлиқларигача эркаклардан иборат, аёллар йўқ. Ҳатто аёллар ишлаши керак бўлган соҳаларни ҳам, аёллар мутахассислари борлигига қарамай, эркаклар бошқараётганлигига гувоҳ бўлганмиз. Эндиликда айнан мана шу бўшлиқни тўлдиришга тўғри келяпти.

—   Аксарият қизлар билим юртларини тамомлагач, турмуш ўртоғининг қистови ёки қайнонасининг босими остида уй бекаси бўлиб қолишмоқда. Бунга муносабатинингиз қандай?

—   Ҳаётда ана шундай босимларга дуч келаётган аёлларимиз билан мулоқот жараёнларида биз уларга ривожланиш ва малака оширишда тўхтамасликларини таъкидлаймиз. Аксарият университет битирувчилари ўзлари ўқиган соҳасида ишлашни, жамиятда ўз ўрнини топиб, фойда келтиришни исташади. Қолаверса, биз биламизки, миллат тарбияси ҳам бевосита аёл тарбиясига боғлиқ. Билимли она фарзандига тўғри тарбия беради, бу эса миллат келажагига қўйиладиган асосий пойдевор ҳисобланади. Ўйлайманки, бугунги кунда кўплаб замонавий ва дунёқраши кенг бўлган оилалар мана шундай фикрлашмоқда. 

Тўғри, бугун кўплаб оилаларда мана шу муаммо, қайноналар уйда ҳам қилинииш керак бўлган ишлар кўп дея келинининг ишлашларига қарши бўлишади. Кейин эса бола туғилади. Аммо уч йиллик туғруқ таътилидан сўнг у аёл яна ишига қайтиши мумкин. Бу эса ўша аёлнинг оилада қай даражада қўллаб-қувватланишига боғлиқ.

—   Кўп ҳолларда оилаларнинг ажрашишига учинчи шахс, яъни яқин қариндошлар ёки қайноналарнинг аралашуви сабаб бўляпти.

—   Мен ҳар қандай аралашувчиларнинг қаршиликлари ва уларнинг даҳл қилишларига қарамай, оилани сақлаб қолиш кераклиги тарафдориман. Дарҳақиқат оиладаги учинчи шахснинг аралашуви кўп ҳолларда эр-хотин орасидаги келишмовчиликларга нисбатан кўпроқ парокандаликка олиб келади. Мана шу каби ҳолатларда биз учинчи шахс аралашувини чеклаш бўйича кўрамиз. 

—   Айни кунда ўз жинси ва исмини ўзгартирган шахс билан бўлган суҳбат ижтимоий тармоқларда кўп сонли жамоатчилик муҳокамасига сабаб бўлмоқда. Ушбу видео остида гўё гендер тенгликни таъминлаш вазифаларига “Мовий дафтар” қаҳрамонларини ҳимоя қилиш масаласи ҳам назарда тутилганлиги ҳақида ёзиб қолдиришмоқда. Бунга муносабатингиз.

—   Биласизми, бу гендер тенглик ва унинг вазифалари нималардан иборатлиги ҳақида батафсил маълумотга эга бўлмаган, бекорчиликда вақтини ижтимоий тармоқларга сарфлайдиган шахслар томонидан ўйлаб тарқатилган асоссиз фитна десам тўғрироқ бўлади. Ахир биз бу ҳақда гапирмаган бўлсак, мовий дафтар шаклланмаган бўлса... одамлар ўз-ўзидан гап сўз чиқариш учун тарқатган, бу ёлғон маълумотларни. “Темир дафтар”га келсак, бу қандай пайдо бўлди? Айни пандемия вақтида жамиятимизда нафақат ишсизлар, ҳаттоки бевосита иш билан банд бўлганлар ҳам моддий томонлама қийналиб қолди. Бу вақтда озиқ-овқат маҳсулотларининг нархи сунъий ошириш ҳолатлари кузатилди, улар моддий, ҳуқуқий ёки маънавий психологик муаммога муҳтож бўлиб қолишди. Мана шундай қийинчилик ҳолатлари кузатилаётган вақтда президент уларни, ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар ва аёлларни қўллаб-қувватлаш учун  “Темир дафтар”ни юритиш тизимини йўлга қўйди. “Темир дафтар” асосида ҳамма эмас, ўта ночор оилалар киритилиб, уларга ижтимоий ёрдам берилди.  Саховат ва кўмак марказлари, махсус қўллаб-қувватловчи фондлар ташкил этилди.

—   Бугунги кунда жамиятдаги кўп сонли хотин қизлар иродасизлик қилиб, вазият уларнинг ўз жонига қасд қилиш ҳолатларигача етиб боряпти. Нега мана шу ҳолатларнинг ўз вақтида олдини ололмаяпмиз?

—   Чунки уларни ўз вақтида эшитиш керак бўлганда эшитмаяпмиз, дардига қулоқ тутмаяпмиз. Уларнинг ҳис-туйғулари, муаммоларига лоқайдлик билан қараяпмиз. Турли руҳий, моддий ёки маънавий қийинчиликларга дуч келаётган аёллар мурожаат билан масъул ташкилотларга ёрдам сўраб борганида уларнинг муаммосини ҳал қилиш уёқда турсин, шунчаки дардини эшитиб, хайрихоҳ бўлишни  эплолмаётганлар бор. Мана шунақа пайтларда ўз муаммосига ечим тополмаган ожизаларнинг бир дардига икки дард қўшилиб, улар руҳан эзилишди ва ўзларини чорасиз қолгандек ҳис қилдилар. Биласизми,  лоқайдлик бу жуда катта гуноҳ аслида. Ҳар бир раҳбар ёки у ташкилот ходими бўладими муаммосига ечим излаб келган фуқароларга қулоқ тутишга мажбур. Афсуски, лоқайдлик, бефарқлик, фақат ўзини ўйлаш характери баъзи бир раҳбарларимизда шаклланиб қолмоқда. Масалан, яқинда ўз жонига қасд қилган аёлни олайлик, шунча одам атрофида, унинг ўзига ўт қўйишини томоша қилиб турибди. Ўша ерда бирон бир киши уни тўхтатмаган. Агар ўз вақтида шу аёлни эшитиб, ёрдам берилганида, муаммосига ечим изланганида, ҳеч бўлмаганда унга руҳан мадад бўлганида шу аёл ўзини ёқиб юборармиди?

—   Бугунги кунда эътибор берсак, эркакларнинг оиладаги ўз вазифаси ва масъулиятига совуққонлик билан ёндашишлари шаклланиб бораётганлиги, ўзларини фақат оила боқувчиси деб ҳисоблаб, уларнинг бошқа вазифалари эса аёллар елкасига тушаётганлигига гувоҳ бўляпмиз. Шунингдек, оиладаги жуда кўп чекловлар туфайли аёлларнинг ўрни ҳам бирмунча йўқолиб бораётгандек.

—   Тўғри айтасиз. Сабаби, биринчи галда айтишимиз мумкинки, ҳали бу ва бу каби кўплаб масалаларни ҳал этишда қонунчилик билан боғлиқ бўлган саволларимиз очиқ қолиб келяпти. Масалан, Оила кодексини олайлик, баъзи бир қонунлар декларатив кодексдек қабул қилинган:  “Оила бу жамият бўғини, оила ундоқ, оила бундоқ”.  Ахир бу масалада қонун қабул қилиш учун конкрет ёндашиш керак бўлади. Масалан, қонунда оилада эркак ва аёлнинг тенг эканлиги айтилди, бироқ айнан қайси масалалаларда тенг бўлиши керак, эр-хотин мажбуриятларида-чи, кимнинг вазифаси кимнинг ҳуқуқи қандай бўлиши керак? Фарзанд тарбияси ва унинг бошқа ҳуқуқларида ота ва онанинг роли, уларнинг вазифаларидаги тенглик қонун нормалари билан билан кўрсатиб берилиши керак. Қолаверса, қонунчилигимиздаги мулк масаласига ҳам ойдинлик киритиб олишимиз керак, эр ва хотин ажрашяптими, аёл боласи билан кўчага қолиб кетмаслиги керак. Аёлларнинг моддий ва мулкий ҳуқуқлари тўлиқ қонун билан кафолатланиб, ҳуқуқ таъминламаган ҳолатларда жавобгарларга нисбатан қаттиқроқ жазо чораларини ишлаб чиқиш керак. Агар қонунчилигимиздаги ана шу кемтикликлар бартараф этилиб, мукаммал ишлаб чиқилса, ўйлайманки, айни кунда жамиятда содир бўлиши мумкин бўлган ўплаб муаммоларнинг олди олинган бўлар эди.

—   Фаолиятингиз вазифасидан келиб чиқиб, бир кунда ижтимоий тармоқларга қанча вақт сарфлайсиз?

—   Эртага тонгда уйғониб, авваламбор биринчи қиладиган ишим шу, ижтимоий тармоқларга кириб, янгиликлардан хабардор бўламан. Кундалик юмушлар, шунингдек, кун давомида ишимга доир муҳим вазифалар билан шуғуллангач, яна кечки пайт ижтимоий тармоққа кираман. Бундан ташқари фуқаролар, аёлларимиз кўплаб ўзларини қизиқтираётган саволлар, муаммолар юзасидан мурожаат қилишади.

Уларга нима керак, қандай ёрдам керак, ёки шахсий телефонимга қўнғироқ қилишганда ҳам имкон қадар қўлимдан келганча гаплашиб, уларга ёрдам беришга ҳаракат қиламан. Ёки ўзим улар билан телефон орқали боғланиб муаммоларини ўрганаман, керак бўлса бу бўйича масъул ташкилотлар ва идораларнинг ҳудудий бўлимлари билан боғланаман.

— Сизнингча, бугуннинг замонавий аёли қандай талабларга жавоб бериши керак?

—   Бугуннинг замонавий қаҳрамон аёли оилада ҳам, билим ёки касб-ҳунар эгаллашда ҳам ҳар томонлама фаол бўлишлари, комил инсон сифатида шаклланишлари муҳим ҳисобланади. Бугунги кунда ана шу ҳар томонлама шаклланган аёлларимиз хотин-қизларимизни кўриб хурсанд бўламан. Улар нафақат оилада, балки жамиятда ҳам ўзининг муносиб ўрнини топиб олишган. Қолаверса, уларни қўллаб қувватлаш ва рағбатлантириш масалаларига президент томонидан ҳам яхши эътибор бериляпти. Масалан, қизларни жамиятда янада фаол бўлишларига туртки бўлаётган Зулфия номидаги мукофотлар таъсис этилган. Шунингдек, тадбиркор аёлларга ҳам бугунги кунда кенг шарт-шароитлар яратилиб бериляпти. Кўплаб хотин-қизлар имтиёз асосида олий ўқув юртларига киришяпти.

Мисол учун, жорий йилда уларга тўрт фоизлик квоталар берилди, 940 нафар қизларимиз ўзлари эгаллаган билимларига фоиз ҳисобидан баллар қўшилиб, улар олий ўқув юртларининг талабаси бўлишди. Бир қанча йигит-қизларимиз чет эл олийгоҳларининг талабаси бўлишди.

—   Хорижий аёллар қўмиталари билан ҳамкорликни қай даражада йўлга қўйгансизлар?

—   Бугунги кунда биз жуда кўп давлатлар билан ҳамкорликни йўлга қўйганмиз. Масалан, Хитойда “Бутунхитой хотин-қизлар ташкилоти”, “Шанхай ташкилоти” билан ҳамкорлигимиз бор, улар билан жуда илиқ ҳамкорлик алоқаларини йўлга қўйганмиз. Қолаверса, Италиядаги “аёллар лоббиси”,  Россиядаги аёлларни қўллаб-қувватловчи қўмиталари, яна қўшни давлатлардан Туркманистон, Тожикистон, Қозоғистон каби давлатлар билан ҳамкорликда тадбирлар уюштириб, улар билан фаол мулоқотда бўлиб келяпмиз.

219
Заливка нефтепродуктов в танкеры

Хитой АҚШни нефтни қайта ишлашда сиқиб чиқарди: бундан Россия ютадими?

658
Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдириши мумкин.

ТОШКЕНТ, 2 дек — Sputnik. Ирина Бадмаева. Пекин нефтни қайта ишлаш бўйича қувватни ошириб, бензин ва дизель ёқилғисига пул тикмоқда. Келгуси йилдаёқ ХХР бу кўрсатгич бўйича АҚШни ортда қолдиради. Америкаликлар ЯИМ бўйича ҳам ортда қолиши эҳтимоли юқори. Аммо, таҳлилчиларнинг таъкидлашича, хитойликларга пандемиянинг иккинчи тўлқини халақит бериши мумкин.

Етакчи ўзгариши

Хитой давлат статистика бюроси маълумотларига кўра, октябрь ойида мамлакатда нефтни қайта ишлаш икки ярим фоизга ошиб, суткасига 14,09 миллион баррель миқдоридаги тарихий рекордга етган. АҚШда сентябрда жами 13,5 миллион эди.

Хитойликлар бу билан тўхтаб қолиш ниятида эмас. Келгуси йил охирида иккита янги нефтни қайта ишлаш (НҚИ) заводи ишга туширилади, дейилади Халқаро энергетика агентлигининг ноябрь ойидаги ҳисоботида. Бу 2023 йилдан кейин рўй бериши кутилган эди.

Умумий қуввати кунига 1,2 миллион баррель бўлган яна тўрттаси қурилмоқда. Масалан, бутун Буюк Британия бўйлаб шунча қайта ишланади.

Хитой бир неча ўн йиллардан буён бензин ва дизель ёқилғисига ўсган талабни қондиришга ҳаракат қилмоқда. Хатти-ҳаракатлар зое кетмади.

“2020 йилдан буён мамлакат нефть маҳсулотларини ишлаб чиқаришни уч бараварга кўпайтирди. 2025 йилга келиб нефтни қайта ишлаш суткасига 20 миллион баррелга етади”, - дейди Марк Гойхман, “ТелеТрейд” ахборот таҳлилий марказ бош иқтисодчиси.

АҚШ ўтган асрдан буён қўлдан бой бермай келаётган етакчиликни 2021 йилда бой беради, деб ҳисоблайди агентлик суҳбатдоши.

Америкаликлар НҚИларни нефть нахлари тушиб кетиши ортидаги паст таннарх сабаб ёпишмоқда. Ўтиб бораётган йилда қора олтин нархи бир неча марта тушиб кетди. Масалан, 18 мартда Brent маркали 15 фоизга арзонлашди ва 2003 йилдан буён биринчи марта баррелига 24,52 доллардан сотилди.

Ёқилғига бўлган дунё талаби ҳам қисқарди. Шу боис нефтни қайта ишлаш рекорд даражадаги 1,7 миллион баррелга пасайди. Боз устига катта қисми айнан Америка НҚИга тўғри келди.

Яшил энергетика: ким ғолиб бўлиб, ким ютқазмоқда

Хитойнинг яна бир муваффақияти сабаби – коронавирусга қарши самарали курашиш, деб ҳисоблайди “Алор Брокер” бош таҳлилчиси Алексей Антонов. Хитой иқтисодиёти қайта тикланиб, мустаҳкамлигини намойиш этмоқда, Европа ва АҚШда эса қулашда давом этмоқда.

Хитойликларнинг нафақат нефтни қайта ишлаш, балки металлургияда ҳам етакчилик қилаётганликлари тасодифий эмас. “Бирламчи ресурслар истеъмоли маркази, Хитой эндиликда янада юқори қайта ишлаш саноатини ривожлантирмоқда”, - дейди Марк Гойхман.

Бу каби суръатлар ҳам Ҳиндистон, ҳам Яқин Шарқда кузатилмоқда, дея таъкидлайди иқтисодчи. Бу Ғарб компанияларининг қатор эскирган қувватларнини ҳатта Осиё минтақасида, масалан, Сингапурда ёпилишга олиб келади.

Қолаверса, АҚШ ва Эски дунё аста-секин муқобил энергия манбалари фойдасига углеводородлардан воз кечмоқда. Хитой эса қатъий экологик мажбуриятларга боғлиқ эмас.

“Штатлар Хитойга ифлос ишлаб чиқариш майдончаларини тақдим этиб, яшил энергетикага пул тикмоқда. Иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатлар бошқалари ҳисобига тикланадиган ресурсларга ўтишини молиялаштиради ва уларни яна “экологик солиқ” тўлашга мажбур қилади. Оқ уй маъмуриятида бу иш билан янги президен ҳузурида иқлим масалалари бўйича махсус вакил бўладиган сисёсий оғир вазнли Жон Керри шуғулланади”, - дейди Антон Гринштейн, “Hamilton” инвестиция компанияси эксперти.

Нефтга қарам Россия яшил сценарий учун компаниялар харажати ўсиши ва бюджет даромади тушиши билан оғир оқибатларга олиб келади. “Хом ашё тузилиши сақланишида маҳаллий иқтисодиётга АҚШ нефтни қайта ишлашда биринчиликни сақлаш қолиши фойдалироқ”, - деб ҳисоблайди суҳбатдош.

Россия 15-20 йилдан кейин тушиб кетаётган  нефть даромадларини ўрнини тўлдириш учун ғазнини бошқа манбалар билан тўлдирииш ҳақида жиддий ўйлаши зарур, дея қўшимча қилади Марк Гойхман.

Яқин келажакда Хитойда нефть маҳсулотлари сарфи ошиши ортидан бу йўналишда хом ашёнини экспорт қилишга диққатни қаратиш лозим.

Пандемия: осиёча сценарий

Аммо ҳаммаси якунланиш хусусиятига эга. 2025 йилга келиб Хитойда ишлаб чиқиш қувват талабдан ўзиб кетиш эҳтимоли юқори. Хитой CNPC нефтгаз корпорацияси маълумотларига кўра, 5 йилдан сўнг мамлакатда нефть маҳсулотлари суткасига 1,4 миллион баррель ҳаддан зиёд бўлиши мумкин.

“Ҳозир Штатлар билан кескинлашган муносабатлар шароитида Хитой нефтчилари ташқи савдодаги чекловлардан қайтариб ютиб олиш хоҳиши билан ёнмоқда. Шу тариқа давлат обрўини кўтариш”, - дея тахмин қилади Алексей Антонов.

Шу боис ҳозирги тенденцияларни 3-5 йил олдинга кузатиш асосида татбиқ қилган ҳолда нафақат нефтни қайта ишлаш, балки ЯИМ миқдори бўйича ҳам етакчи ўзгаришини кутиш мумкин.

“Пандемияга қадар Хитойга Америка иқтисодиётини ортда қолдириш учун 5 йил етмаган эди. Энди эса коронавирусга қарши курашдаги самарали кураш туфайли хитойликлар муддатидан аввал олинга чиқиб олишлари мумкин”, - дея ҳисоблайди Антон Гринштейн.

Бошқа масала – АҚШ ўрини бўшатишга ҳозирми. Америка ҳукумати муаммони иқтисодий ва дипломатик жиҳатдан ҳал қилишга уриниб кўрганди, дея таъкидлайди таҳлилчи. Лекин бу иш бермади. Ҳозир эса президент ишбилармон ўрнига президент сиёсатчи келмоқда.

Бундай ташқари, Хитойда нефтни қайта ишлаш маҳсулотларига бўлган талабнинг кескин ўсиши эпидемологик вазиятнинг яхшиланиши билан боғлиқ. Аммо Осиёда иккинчи тўлқин рўй бериши истисно қилинмаган. Касалланиш авж олиши аллақачон Индонезия, Япония, Жанубий Кореяда кузатилди. Бу АҚШ ва Хитой ўртасидаги кучларни тубдан ўзгартиришга қодир.

658
Теглар:
иқтисод, нефть, Россия, АҚШ, Хитой

"Руслар буни уддалади": жаҳон тоталитар державаси барпо этилди

1435
"Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги Америка Қўшма Штатлари бизни яқин тўрт йил ичида нима учун жазолайди, деган саволга жавоб топди

Виктор Мараховский
Бу - гарчи тўғридан-тўғри бўлмаса-да, аммо жуда тушунарли жавоб. Агентлик мутахассислари олти ой давомида ўнлаб америка ОАВларида чоп этилган мақолалар бўйича ("Саккизоёқ 3" коди билан) тадқиқотлар ўтказдилар, унда бизнинг давлатимиз номи ҳам келтирилган.

Хулоса: Америка медиа-соҳасида (демакки америка сиёсатида ҳам) бизнинг сиз билан мавжудлигимиз контексти энди анча ойдинлашди (ва шунинг учун Америка сиёсати учун) аниқ. Шунингдек, унда бизга қандай роль ажратилгани ҳам.

Демакки, бизга бўладиган, Россияга нисбатан кутилаётган тахминий муносабатлар ҳам тушунарлидек.

Яхши хабар: америка ОАВлари бизни эслашади, яхши кўришади, ва ҳатто 2016 йилгидан, яъни "руслар борасидаги жазава" ўз чўққисида бўлган вақтдагиданда кўпроқ эсга олишар экан (эсга олишлар чорак кўрсаткичга ортган).

Нохушроқ хабар: ўтган йилги обзордан тахминан бир йил ўтиб ҳеч вақо ўзгарган эмас.

Жорий йилнинг 1 августидан 15 ноябрига қадар Россия ҳақида чоп этилган 1227 мақола орасида — нольтаси позитив ёзилган. Нейтрал, дея баҳолаш мумкин бўлган мақолалар ("йўқ, руслар Трамп ғалабаси ҳақидаги заҳарли хештегни ишга туширмади", "йўқ, руслар сайлов натижаларига таъсир кўрсатишмади"; "руслар сайловларга аралашувини инкор этишмоқда" каби), - 46 та, ёки умумий ҳажмдан тўрт фоизни ташкил этади.

Қолган 96 фоизи — бу ҳаттоки такрорий эмас, балки мақсадли аудиторияга бир хил мантрани аҳмоқона тарзда сингдиришдан иборат: руслар сайловларга аралашишмоқда, руслар ижтимоий тармоқларда сизнинг онгингизни бузмоқда, руслар Трамп учун, руслар фейкларни тарқатишмоқда.

Габриэлнинг Россия АҚШ сайловларига аралашмаслиги ҳақидаги сўзлари ортида нима турибди? Германияда Россия АҚШда ўтказилган 2016 йилги сайловларга аралашмагани ҳақида гапира бошлашди. Sputnik радиоси эфирида сиёсатшунос Юрий Почта немислар Қўшма Штатлар томонидан, шу жумладан ўз номларига ҳам қарши айтилаётган айбловларнинг асоссизлигини тан олишни бошлашгани ҳақида таъкидлади.

Ушбу сингдиришлар шу даражада умидсиз ва зерикарли эдики, бу ерда ҳатто ҳазм этиладиган нарсанинг ўзи йўқ эди: кабинетларда ёки масофадан иш билан банд бўлган, ўз ҳаётида ҳеч нарса билан ҳақиқатда қизиқмайдиган журналистлар ва муҳаррирлар ўтиришар, улар ҳафтасига беш марта (мисол учун CNN — 106 кунда 570 та мақола чоп этган) қуйидагилардан бизни хабардор этиш учун оғиз очишарди:

— Путин ўз броси Трампни бизнинг сайловларга аралашиш учун қўллаб-қувватлаш ҳақида орзу қилмоқда,
— Россия сайловларимизни синдиришга ҳаракат қилишда давом этмоқда,
— Россиялик троллар аудиторияга таъсир кўрсатмоқда,
— Ижтимоий тармоқлар рус хакерлари ва троллар фаолиятини лозим тарзда назорат қилмаяпти,
— Трамп учун овоз бериб, сен соядаги қора лорд Путиннинг кўрсатмаси бўйича овоз бермоқдасан.
Буларнинг барчасининг, табиийки Россияга нисбатан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва бўлмайди ҳам. Бу АҚШ медиа-ҳаётининг ички бир элементи - онги суст омма ва узлуксиз сайловлар цикллари кечадиган мамлакат.

Бу шундай бир давлатки, бу ерда ички душманлар бўйлаб зарба берадиган медиапушкаларнинг асосий вазифаси оммага узлуксиз равишда - бир хилдаги суггестив мантраларни, яқин қолган сайловларда қатнашиб, лозим бўлган номзодга овоз беришга даъват қилувчи (бу, агар ёдингиздан кўтарилган бўлса, демократия деб аталади) гипнос-мантраларни етказишдан иборат.

Икки минг йигирма иккинчи йил ушбу тетик демократияга фақат битта янгилик олиб келди: ижтимоий платформалар-гигантлар Facebook ва Twitterда ўз назоратида бўлган медиа-майдонни демократлардан бўлган номзод Жо Байден фойдасига цензура қилди.

Яъни:

— Трампни "бузғунчи мафияга қарши курашувчи" сифатида улуғлайдиган коллектив онгларни бостириш (Qanon тақиқига қаранг) - бунда Трамп Путиннинг қўғирчоғи ва оқ ирқчилар ҳомийси сифатида иблисона бир қиёфада гавдалантирилди,

— Трамп ҳар сафар оғиз очганида "ижтимоий тармоқлар томонидан жалб қилинган мустақил экспертлар" томонидан унинг гаплари ёлғон сифатида баҳоланган тақдирда, уни мум тишлашга мажбурлаш (19 октябрдаги маълумотларни топишга муваффақ бўлдим: Трамп 65 марта "мум тишлатилган", аммо Трамп оғзини оммавий равишда ёпиш кўринишидаги ҳақиқий разолат ҳали олдинда эди),

— Байден ва унинг оиласи Украинада қандай ўйнаганлари мавзусига бағишланган энг мейнстрим матбуот суриштирувларини ҳам оғзини ёпиб ташлаш (бу ерда Twitter ва Facebook ўта натижадор бўлди — New York Postда ёритилган кичик-Байденнинг саргузаштлари ҳақида демократ-сайловчиларнинг каттагина қисми бехабар қолиб кетди).

Биз ахборот асри XXI асрнинг тоталитар державаси барпо этилиши саҳнасини кузатдик, ва у деярли кўз ўнгимизда тамом бўлди.

Медиа-майдонларга эгалик қилувчилар бир вақтнинг ўзида фантомларни реклама қилиб (масалан, худди ўша рус аралашуви, холбуки 5 ноябр куни АҚШ киберхавфсизлиги ва инфратузилма хавфсизлиги агентлиги бўйича раҳбари Кристофер Кребс айтганидек, умуман бўлмаган) , унга айтиладиган эътирозларни блоклашмоқда, демократларга берилган овозлар сеҳрли тарзда 14 миллион овозга кўпайиб, иккиланаётганлар овози йўқ қилинди ва худди ўша "ҳеч қандай алдашлар бўлмади, Трамп алдаяпти, трампистлар ҳам" ритмидаги гипнос-мантраларни илгари сурмоқда.

...Бу ерда нимани қайд этиш лозим?

Биз, албатта, АҚШ маъмуриятининг кейинги ҳаракатларига таъсир кўрсатишга қодир эмасмиз. Биринчидан, чунки Америкада "Россияпарастлар лоббиси" йўқ ва бўлмаган ҳам (айтганча, айниқса у ҳеч қачон республикачилар орасида бўлмаган: АҚШдаги "россияпараст" сиёсий арбоб аслида Демпартиядан президентликка маргинал номзод Тулси Габбард бўлган, у бизни жазолашга даъват қилмагани учун "рус активи" деган ном орттириб олганди).

Иккинчидан — ва энг асосийси — биз битта оддий нарсани ёдда сақлашимиз керак: мана ўн йилдирки АҚШ элитаси (сиёсий, медиа, ва бошқа исталган) Россия ҳақида ҳеч вақо билмайди. Американинг ҳеч бир сиёсатчиси бизнинг заҳарли мамлакатимизга келишмайди, уларнинг ҳеч бири Москва, Питер, Екатеринбург, Сибирь ва Камчаткани кўрмаган; уларнинг ҳеч бири руслар билан учрашмаган, албатта, БМТда тайёрлаб қўйилган навбатдаги ўзаро "батлл"ларда иштирок этадиган рус дипломатларидан ташқари; Россия ҳақидаги барча маълумотлар уларга, ҳар сафар Путин томонидан заҳарланадиган ва мўъжиза туфайли омон қоладиган трансмиллий сиёсий-лесбиянкалар ва ўта бадқовоқ мухолифатлардан иборат патологик кадрлар орқали етказиб турилади.

Аммо, буларнинг барчаси ҳам улар эътибори перифериясида: барча асосий душманлар уларнинг ўз миллати ичида мужассамлашган ва айнан уларни биринчи ўринда забт этишади.

Бундаги яхши хабар нимада дейсизми?

Юқорида санаб ўтилган сабабларга кўра бизнинг давлатимизга қарши кураш ва жазолашнинг аллақандай ноёб методлари қўлланилади, дея ўйламаслик лозим.

Исталган бир мамлакатга аниқ ва мақсадли ҳаракатларни қўллаш учун уни билиш талаб этилади. Қандайдир отишмада олий даражадаги боссни ўлдиришга ҳаракат қилганлар, билишадики: буни узоқ ўрганишсиз амалга ошириш мумкин эмас.

Хуллас: гап АҚШ Россиянинг оғрийдиган жойига зарба беришга унчалик қодир эмаслигида ҳам эмас (отиладиган нарсанинг барчаси кўп йиллар олдин отилиб бўлинган). Ҳаммаси бунданда ёмонроқ: улар ҳаттоки бизнинг мамлакатга зиён етказиш масаласида ҳақиқатан диққатни жамлашга қодир эмас.

Биттагина оддий сабабга кўра: айни вақтда у ерда ички оппонентларни ўз асосий рақиби сифатида кўрувчи медиа-сиёсий олигархия ғалаба қозонди.

Бу эса, ушбу фонда қуйидагиларга босим ўтказиш лозимлигини англатади:

— "янги тенглик" ни рад этадиган диний консерваторларга, яъни девиант озчиликларнинг сўзсиз имтиёзли позициясини;
— ўзининг бекаму-кўстлиги ва уларнинг оқланган ҳаёт тарзи ҳақидаги тасаввурлари учун оқ танли эркакларни;
— "яшил" энергетика фойдасига анъанавий энергетикага, —
олдиндан шуни айтиш жоизки, Россия таҳдиди ҳақидаги фантом маргинал сифатида қаралади. Ва шовқинли, аммо самарасиз методлар билан ғолиб чиқиши керак.

Аммо бу Россиянинг "Шимолий оқим - 2" каби макролойиҳаларига ҳеч нарса хавф солмаётганини англатмайди. Аммо, ушбу таҳдид кучаймоқда, деб таъкидлаш учун ҳам ҳеч қандай асос йўқ.

Бизни, табиийки, яхши кўришмайди (ҳатто, нафратланишади, деб айтиш мумкин — ахир ҳар не рўй берганда дунёдаги гегемонни ярим соат ичида йўқ қилишга қодир бўлган коинотдаги ягона давлатдан нимани ҳам кутиш мумкин).

Аммо давлатнинг тоталитар тузилмаси, у "раҳнамо" ёки "демократик" бошқарув шаклига эга бўлсин, нормал ҳолатдаги давлат тузилмасидан шуниси билан фарқ қиладики, у ҳамиша бош душманларни ўз ичида излайди ва топади.

Шундай экан, барчамиз сабрли бўлишимизга тўғри келади.

Ёки, попкорн, ёки бўлмаса семичка оволинг.

1435

“Спутник V”: 50тадан ортиқ давлат вакцинани сотиб олиш учун буюртма берди

128
Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди.

ТОШКЕНТ, 3 дек — Sputnik. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди, деди брифингда Ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова.

Унинг сўзларига кўра, чоршанба куни БМТ Бош ассамблеясининг 31-махсус сессияси доирасида Россия вакцинасининг тақдимоти бўлиб ўтди ва бу халқаро шерикларда катта қизиқиш уйғотди.

"Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси ва Гамалея институти фаолияти тўғрисида яна бир неча сўз айтмоқчиман. Улар нафақат Россияда оммавий эмлаш учун “Спутник V” вакцинасини ишлаб чиқаришни кенгайтириш, балки хорижий мамлакатларда Россия препаратини ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ва хорижий бозорларга чиқиш учун иш олиб бормоқда", - деди Захарова.

Россиянинг БМТдаги доимий ваколатхонаси ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги "Спутник V: COVID-19 га қарши вакцина" виртуал тадбирида Россия препаратини тақдим этди. Соғлиқни сақлаш вазири Михаил Мурашконинг таъкидлашича, рўйхатдан ўтишдан кейинги синовлар Россия, Беларусь, Ҳиндистон, Бирлашган Араб Амирликлари ва Венесуелада ўтказилмоқда, бундан ташқари Бразилия ва бошқа давлатларда тест ўтказиш масаласи муҳокама қилинмоқда. Унинг таъкидлашича, " Спутник V" "кучли иммунитет ва антитаначалар жавоб" ни кўрсатди.

Ўз навбатида, Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев “Спутник V”ни 40 мамлакатда тасдиқлаш учун ариза топширганини ва ушбу мамлакатлардаги назорат органлари билан иш олиб бораётганини қўшимча қилди. Унинг сўзларига кўра, вакцинанинг нархи дозаси 10 доллардан кам бўлади, "баъзи мРНК вакциналарига қараганда анча арзон".

128