Послание президента Узбекистана Шавката Мирзиёева Олий Мажлису

"Ҳалоллик вакцинаси" қаерда?

1266
(Янгиланган 18:14 25.02.2020)
Ўзбекистон президентининг Олий Мажлисга мурожаатномаси Мирзиёев сиёсатининг узвийлиги, барча тадбирлар, режалар пухта ўйланган, мустаҳкам асоси ҳозирланган ҳолда, Ҳаракатлар стратегияси доирасида амалга оширилаётганини яна бир бор исботлади.

Чунки шу пайтгача юритилаётган сиёсатдан, ишлар ва тадбирлардан чекиниш ҳолати кузатилмади, балки уларни янги поғона, янги босқичга олиб чиқиш ҳақида сўз борди.

Йилнинг номланиши ҳам йил сиёсатининг мақсади, мазмунини қисқача, аниқ ва лўнда тушунтириб берди. Авваллари  бўладигандай, аввал йил номини белгилаб, кейин тадбирларни шунга мослаштиришга уринишар бўлмади.

Албатта иқтисодиёт, ижтимоий сиёсат, маънавий ҳаётда режалаштирилаётган комплекс тадбирлар ҳақида кўп айтиш мумкин, лекин бугун омманинг эътиборини тортаётган асосий мавзулар ­ паспорт тизими, камбағаллар, "ҳалоллик вакцинаси", таълим йўналиши бўлмоқда.

Президент бироз ҳазил, озроқ армон билан "... лекин ўша "ҳалоллик вакцинаси"ни қайдан оламиз?" деган фикрни билдириб ўтди. Дарҳақиқат, корупцияга қарши кураш, адолатни бош мезон қилиб олиш айтишга осон. Илгариги тузумлардан маълумки, қайси ташкилотга коррупция билан курашиш ваколати юклатилса, бу иллатнинг барча ришталари ўша ташкилотга бориб уланаверарди. Бундай ташкилот, коррупцияга қарши кураш эмас, балки, таъбир жоиз бўлса, уни бошқариш ва тартибга солиш билан мушғул бўлиб кетарди.

Ҳеч қандай жазо, ҳеч қандай хавф бунинг олдини ололмаган. Бунинг ягона йўли – "ҳалоллик вакцинаси". Яъни, ҳалоллик инсоннинг онгу шуурида бўлиши лозим. Уни эса пайдо қилиш керак бўлади. Йилнинг номида "маърифат" сўзи иштирок этаётгани ҳам шундан. Очкўзликни, ебтўймасликни фақат маърифат билан енгиш мумкин-да. Миллатнинг юзлаб йиллар давомида йиққан билими, тажрибаси, маънавий қадриятлари, албатта, "ҳалоллик вакцинаси"ни пайдо қилиш учун етарли бўлади.

Мурожаатномада халқимизнинг минглаб китобларда жойлашган маънавий бойликлари ўз ўқувчиси, тадқиқотларини кутиб ётгани ҳақида таъкидлаб ўтилиши ҳам бежиз эмас. Ўқиш, ўрганиш, тадқиқ қилиш ва фуқаро онгига жойлаштириш – ўзликни англаш, ҳалолликни турмуш тарзига айлантиришнинг асосий қоидаси шу.

Албатта, коррупция, порахўрлик ҳар қандай замонда, ҳар қандай даврда, ҳар қандай тузумда бўлган, лекин бу миллат ҳамма замонларда ҳам унга иллат сифатида қараган, маърифат, адолатни улуғлаган, унга сиғинган. Бунга ишонмаганлар, шубҳаланганлар юзлаб йиллар давомида амал қилиб келган қадриятларни таҳлил қилиб кўриши мумкин. Минглаб йиллар бурун тош қотган организмлар ўша даврлар ҳақида қанчалар маълумот берса, қадриятлар ҳам миллатнинг ўзлиги тўғрисида шунча ахборот беради.

Президент жиноий жазони либераллаштириш йўлини таклиф қилмоқда.

Ҳозирча бу тадбиркорлик соҳаси йўналишида айтилганига қарамай, бир-неча кодексларнинг янгиланиши йўналиш шу томонга қаратилганини кўрсатади. Кодекслар шунчаки, сўзларини ўзгартириш учун янгиланмайди. Дарвоқе, мурожаатномадаги “уюшган жиноий гуруҳ” ҳақидаги танқидий фикр ҳам гапимизни исботлайди.

Илм, маърифат – президент аввалдан эътибор қаратаётган соҳа

Келгусида ҳам ушбу йўналишда жиддий ўзгаришлар бўлиши Мурожаатномада баён этилди. Маълум бўляптики, Ўзбекистонда ёшларни олий таълим билан қамраб олиш даражаси Афғонистондагидагидан ҳам паст!

Бу йил битирувчиларнинг 25 фоизини олий таълим билан қамраб олиниши режалаштирилмоқда. Келаси йилларда 50-60 фоизга етказилади. Бунда айниқса, қизларга алоҳида квоталар ажратилиши, давлат грантларининг оширилиши таҳсинга лойиқ.

Шунга қарамай, энди одамлар тўйларга зўр бермай, топган-тутганини йиғиб, фарзандларини ўқитишга сарфласалар яхши бўларди. Балки тўйларни, маъракаларни тартибга солишдан кўзланган яна бир мақсад ҳам шундандир.  Чунки аввалроқ инсон капиталига алоҳида эътибор қаратилиши, бу энг самарали йўналиш саналиши таъкидлаб ўтилган эди.

XIX асрда крепостнойлик тизим бўлган, XXI асрда прописка тизими...

Шу каби ўхшатишлар, таққослар кўп учрамоқда. Дарҳақиқат, прописка бир пайтлар совет крепостнойларини бир жойда тутиб туришга қаратилган, кейин хавфсизлик нуқтаи назаридан бекор қилинмаган ва бугунгача сақланиб келаётган салбий амалиёт. Энди, Мурожаатномадан кейин ички миграция мамлакат тараққиётида муҳим роль ўйнаши ҳақида, АҚШ тажрибасига таяниб мулоҳазалар билдирилмоқда.

Пропискани бекор қилиш президент урбанизация сиёсатининг узвий бўлаги сифатида бекор қилиниши кутилмоқда. Бу билан фуқароларнинг эркинлиги, озодлиги таъминланади.

Лекин мутлақ ижобий ҳолат бўлиши мумкин эмас, янгиликни жорий этаётганда унинг салбий томонарини ҳам ўрганиб, шунга тайёр турилган маъқул. Ҳаддан ортиқ эркинлик жиноятчиликнинг ошиб кетишига олиб келгани каби прописка тизимининг бекор қилиниши сўзсиз йирик шаҳарларда уй-жой нархининг кескин ошишига сабаб бўлиши мумкин. Ривожланган мамлакатларнинг эркинлик тизими ҳақида сўз юрита туриб, уларда йирик шаҳарлардаги уй-жой нархиниям назардан қочирмаслик, уларда асосий аҳоли ижарада яшашиниям унутмаслик лозим. Йўқ, бу салбий фикрлар эмас, вазиятга ҳушёр қараш. Ҳамманинг ўз хонадони, уйи бўлишига кўниккан миллатга эртага бу оғир туюлиши мумкин.

Албатта, президент буларни яхши билади ва олдиндан чорасини кўриш илинжида. Уй-жой қурилиши, кам таъминланган қатламга ипотека кредитларининг ажратилиши, уй-жой қурилишига хусусий секторнинг кенг жалб этилиши масалалари бу йўлдаги ҳаракатлардан бири.

Дарвоқе, мамлакатда камбағаллар борлиги, уларнинг сони кам ҳам эмаслиги илк бор қайд этиб ўтилди. Эски бир ақида бор – камбағалга ҳар куни битта балиқ берма, бу уни боқимандага айлантиради, бир марта қармоқ бергин, ўз кунини ўзи кўриб кетади, деган. Президент айнан шу йўлдан бормоқчи. Ижтимоий нафақа, таъминот миқдорини ошириш билан натижага эришиб бўлмаслиги, балки кам таъминланган табақани тижоратга ўргатиш лозимлиги, бу йўлда тадбирлар ташкиллатирилишини таъкидлади.

Шу жараёнда бироз ўхшамаётган ҳолат ­­- амалдорларнинг ёппасига паспорт тизимига қарши чиқа бошлагани, камбағаллар ҳақида кетма-кет чиқишлар бўлаётгани. Албатта булар халқнинг дарди, алами эди, лекин буни президент айтгунга қадар раҳбарлар билмас эканми? Ҳақ гапни, тўғри йўлни маъқуллаш керак, лекин буни кампаниябозликка айлантириб юбормаган маъқул. Чунки ҳар қандай яхшилик ҳам кампаниябозлик бошланиб кетса, оқибати ижобий бўлмайди.

1266

Рус вакцинасини йўқ қилиш: катта сиёсатнинг кичик ўлжаси

1458
(Янгиланган 16:13 18.09.2020)
Россиянинг коронавирусга қарши вакцинани ишлаб чиқаришда етакчилик Ғарб учун нафақат ёқимсиз сюрприз, балки ҳам сиёсий, ҳам молиявий сабабларга кўра ғазабни келтирадиган чақирувга айланди.

Бир томондан, тубдан ортда қолган, нодемократик Россиянинг мураккаб илмий ва  технологик соҳаларда бундай ютуқларни амалга оширишга ҳаққи йўқ эди. Бошқа томондан эса – астрономик катталикдаги мўмай ютуқ турибди, у Ғарб фармацевтика концернлари ёнидан сузиб ўтиб кетиши деган фикрнинг ўзи, у ерда жиғилдон қайнашини келтириб чиқариши мумкин. Масалан, Ҳиндистонга 100 миллион дозани етказиб бериш тўғрисидаги келишувнинг ўзи эътиборга лойиқ.

Россия рус олимларининг илмий иш натижаларини обрўсизлантириш учун кўплаб уринишларга дуч келганлиги ажабланарли эмас: катта сиёсат, катта пул.

Бироқ, акулалар ёнида, хўжайин столидан қандайдир егулик олиб турадиган - ёпишқоқ-балиқлар учун ҳар доим жой топилади.

Дунёдаги энг қадимий ва нуфузли тиббиёт журналларидан бири The Lancet да “Спутник- V” вакцинасининг синов натижалари тўғрисида нашр этилган мақола атрофида шунга ўхшаш воқеа пайдо бўлди.

Мақола яшин тезлигида танқидга учради.

Жаҳон ОАВлари томонидан тарқатилган катта янгилик – бу очиқ мактуб бўлди, унда Америка Темпл университети биология профессори Энрико Бусси "эҳтимол, рус тадқиқотчилар йўл қўйган хатолар” борасидаги қўрқувлар юзасидан фикр билдирган. Уни 25 га яқин Ғарб олимлари қўллаб-қувватлади.

The Lancet россиялик тадқиқотчиларга берилган саволларга жавоб беришни таклиф қилди, бу ўз навбатида бажарилди.

Гамалея маркази нашрга “Спутник-V” вакцинасини ўрганиш бўйича тўлиқ клиник протоколни тақдим этди. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев мақола чоп этди, унда танқидчиларнинг асосий даъволари юзасидан батафсил изоҳ берган.

Шу ўринда муаммо нафақат маҳаллий тадқиқотчилари эътибор қаратган илмий ишларда эмас.  

Гап шундаки, жанжал кўтарган мактубнинг муаллифи ўзи жуда диққатга сазовор одам. Би-би-си материалида Энрико М. Буччи "сохта фанга қарши таниқли курашувчи" деб номланган. Бироқ, "илмдан ишбилармон" характеристикасини қўллаш тўғри бўлар эди.

2016 йилда Буччи илмий ишларни текшириш, тўғрилик ва ҳаққонийликни ўрганишга ихтисослашган Resis Srl компаниясига асос солган.

Бу замонавий илм-фаннинг жуда долзарб мавзуси. Сўнгги йилларда тадқиқотчилар нашр этган мақолаларда кўп хатолар,  шу жумладан қўпол хатолар устида ушланмоқда. Гап фақат суиистеъмол ёки фирибгарлик тўғрисида эмас, кўпинча ҳаққоний камчиликлар мавжуд бўлиб, улар фош этилганда, олимларнинг, ҳатто бутун илмий муассасаларнинг обрўсига таъсир қилади.

Айнан мана шундай муаммоларнинг олдини олиш учун, муаллифлар ва тадқиқот тузилмалар тез-тез ўзларининг матнларини мустақил равишда текшириб кўриш мақсадида – чоп этишдан аввал - бу каби ишларга ихтисослашган фирмаларга мурожаат қилишади.

Хусусан, мазкур фаолият учун Германиянинг Фриц Липманн институти Буччи компаниясини ёллаган, бу ерда бир мунча вақт олдин нашр этилган ишлардаги хунук хатолар туфайли катта жанжал кўтарилди.  Nature журнали бир йил олдин ушбу воқеа батафсил маълумот берган.

Бундай бизнес маълум ахлоқий чекловларни келтириб чиқаради, буни профессор Буччи яхши англаб етади. 2019 йил декабрда Nature журнали ўзида илмий ишнинг софлиги ва ҳаққонийлигига бағишланган материал нашр этилди, у ерда Буччи ҳаммуаллифлик қилган. У ерда ҳам Энрико Н. Буччининг манфаатлар тўқнашуви борлиги очиқ ойдин қилиб кўрсатилган.

Оддий қилиб айтганда, тижорат компанияси эгаси у ихтисослашаётган фаолият тўғрисида омма олдида гапирганда, бу аслида ўз компаниясининг рекламасига айланади.

Аммо, албатта, Россия вакцинасини "фош қилиш" ҳақида гап кетганда, бундай майда-чуйда нарсалар аҳамият касб этмайди.

Ғарб Россия ишланмаларининг етакчилигига путур етказиш ёки ҳеч бўлмаганда уларни  заифлаштириш умидида яна бир зарба бериш мақсадида Буччининг очиқ (ва маъноси бўйича ўзини ўзи реклама қилиш) мактубидан фойдаланди.

Профессорнинг ўзи эса шундай катта миқёсда, орзу ҳам қилмаган даражада пиарни олди. Аслида, бу "хайпга жиловлаш" деб номланади, бу тамойил бўйича юзлаб ва минглаб медиа-шахслар ҳаракат қилади.

Шубҳасиз, бу жуда жозибадор янги тижорат шартномалар шаклида унга натижа беради. Катта сиёсатнинг лойқа сувида хайпни овлаш жуда фойдали бўлиши мумкин.

Аммо бу умуман фанга, хусусан тиббиётга ва дунё бўйлаб юз минглаб одамларнинг ҳаётини сақлаб қолишга ҳеч қандай алоқаси йўқ.

1458
Алексей Навальный

Германия Алексей Навальнийни жим туришга мажбур қилади

579
(Янгиланган 18:24 16.09.2020)
Алексей Навальний комадан ўзига келганидан сўнг олинган биринчи суратини ижтимоий тармоқларда жойлаштирди, у ижобий динамикага қарамасдан соғлиғида ҳамон муаммолар сақланиб тургани маълум қилган.

Душанба куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Германия ташқи ишлар вазири Хайко Маас блогер “Новичок” билан заҳарлангани ҳақида хулосалар борасидаги танқидларни тўхтатишни талаб қилди, чунки Франция ва Швеция айрим мустақил лабораториялари бундесвер мутахассисларининг хулосаларини тасдиқлашди.

“Айрим” – лабораториялар, чунки улар ҳақида маълумот ҳам махфийлаштирилган. Идора раҳбарининг истаги ижобат бўлиши эҳтимолдан йироқ. Аммо тескари натижа эҳтимоли катта, чунки ҳозирда Алексей Навальний ўзи Германия ҳукуматига катта зарар етказди.

New York Times нашри Германия хавфсизлик хизмати юқори лавозимли вакилига таянган ҳолда, у соғайгандан кейин “ўз фаолиятини давом эттириш учун” Россияга қайтишни хоҳлаётганини маълум қилди.

Агар газетанинг инсайди ҳақиқатга яқин бўлса, унда Навальний учун фақат хурсанд бўлиш мумкин, чунки бундай истак унда шубҳасиз когнитив функциялар сақланиб қолганидан далолат бермоқда – чунки шифокорларнинг изоҳларига кўра, унинг оғир аҳволда бўлганида бунга кафолат йўқ эди.

Сўнгги бир неча ўн йилликлар ичида аввал таниқли бўлган кўплаб ижтимоий ва сиёсий арбоблар Россияни тарк этиб, баланд овоз билан эшикни ёпдилар. Натижа ҳар доим бир хил эди: улар ижтимоий қудратни тезда йўқотиб, ҳеч ким қизиқмайдиган умумий эмигрантлар массасига қўшилишди. Кремлга қарши муросасиз курашчилар позицияси билан бир қаторда улар бу мақом билан боғлиқ молиявий имкониятларни ҳам йўқотишди - рус мухолифатчилар орасида Михаил Ходорковскийга ўхшаган чинакам бой одамлар кам.

Натижада, энди улар фақат Прага, Рига ёки Лондондаги камтарона квартиралардан ижтимоий тармоқларга заҳрини сочиш билан шуғулланиш тўғри келади. Ахир энг ачинарли ҳолатларда эса, Пётр Павленский билан содир бўлганидек, янги келган мамлакатда "қонли гебни" (режим) ва "жазолаш психиатрияси" тош тегирмонига тушиш мумкин.

Айтганча, дарсни ўзлаштиришди. Ҳар йили "Мен Россияни абадий тарк этаман, у менсиз нобуд бўлсин" мавзуси камроқ ва секинроқ эшитилмоқда.

Алексей Навалний учун эса бундай ёндашув айниқса ачинарли бўларди. У нафақат Россиядаги энг таниқли мухолифат етакчисига айланди, балки ўз тарафдорларидан маблағ ундириш учун жуда самарали тизимни ҳам яратди. Ўтган йиллар давомида бу унга кўплаб ёқимли бонусларни ва умуман олганда жуда юқори турмуш даражасини таъминлади - қиммат хорижий курортларда оилавий таътилдан тортиб, қизининг Стэнфорд университетида таҳсил олишигача.

Блогерда "ортиқча меҳнат билан орттирилганлар"дан заррача ҳам воз кечиш ва дунёнинг чеккасида қадимги Солсберида шинам ҳаёт ўрнига, гўёки Британия махсус хизматлари томонидан заҳарланган иккинчи Скрипалга айланиш истаги йўқлиги ажабланарли эмас - барчаси ГРУ қотилларидан мўъжизавий равишда қочиш афсонасини қўллаб-қувватлаш учун.

Аммо бу ерда Алексей Навальнийнинг шахсий манфаатлари билан унинг касаллик ҳақида Ғарб томонидан тасвирланган сурати ўртасида принципиал қарама-қаршилик пайдо бўлади. Хавфсизлик нуқтаи-назаридан немислар томонидан қўйилган ташхис уни ватанга қайтишига йўл қўймайди. Аммо блогер ўжарлик билан ортга қайтмоқчи, тўғри уни ўлдиришга оз қолган аждарнинг оғзига бориб тушиш, ҳеч қандай “Новичок” билан заҳарланиш ва Россия ҳукумати томонидан ҳаётига таҳдид солинишига ишонмаслигини англатади.

Энг ёмони, Навальний ватанга эпикриз билан қайтиши керак бўлади. Германия томони эса, Москвага унинг ташхисини тасдиқловчи ҳар қандай маълумотни беришдан бош тортмоқда. Россия Бош прокуратураси немис ҳамкасбларига блогернинг касаллиги ҳақидаги барча воқеаларни текшириш учун яна бир сўров юборди, аммо Берлин ёрдамига умид қилиб бўлмайди. Блогер ўзи билан бирга олиб келадиган “Шаритэ” клиникасидан кўчирма, Россиянинг ваколатли органларига жуда кўп қизиқарли маълумотларни бериши мумкин.

Умуман олганда, Алексей Навальнийнинг Россияга қайтиш истаги немисларни ниҳоятда ёқимсиз ва қийин аҳволга солиб қўймоқда, чунки шу ҳафтада қалаштириб ташланган уйдирмани ниҳоят ағдариш билан таҳдид қилмоқда.

Айтганча, британияликларда бу ҳолат янада бежиримроқ ишланганди. Скрипал заҳарланиш шоуси нафақат унинг кўлами ва тафсилотлари, шу жумладан уйларнинг бузилиши билан ҳайратга солди, "жабрланувчи"ни ҳам жуда тўғри танладилар: кураторлар айтганини тўлиқ бажарадиган ҳеч кимга қизиғи йўқ ва кераксиз собиқ жосус. Аммо шуниси аҳамиятлики, ҳатто Лондон Скрипалга ҳеч бўлмаганда минимал ҳаракат эркинлигини беришга журъат этмади ва унга журналист ёки дипломатлар билан суҳбатлашишга бирор марта имкон бермади.

Алексей Навальнийни бутун оиласи билан асосий россиялик мухолифачисининг ширин ҳаётидан ихтиёрий равишда воз кечишга ишонтириш немислар учун жуда мураккаб вазифа бўлиб чиқиши мумкин.

Блогер учун ёмон янгилик шундаки, унинг Россияга қайтиши бу “бўтқани дамлаган” Берлин учун жуда ёқимсиз оқибатлар билан хавф солмоқда, чунки у ерда бу масалани ҳал қилиш учун улар "ишонтириш" ва "ихтиёрий" сўзларини ишлатишни ўз ичига олмайди услубларга мурожаат қилишлари мумкин.

579
Женщины в метро

Туркияга бир неча қизларни фоҳишаликка юбораётган шахс қўлга олинди

0
Фуқаро Тошкент шаҳар ИИББга мурожаат қилиб, Шаҳина исмли таниши уни Туркияга фоҳишалик қилишга юбораётганини маълум қилган.

ТОШКЕНТ, 22 сен — Sputnik. Тошкентда қизларни Туркияга фоҳишалик учун жўнатаётган жиноий гуруҳ фош этилди. Бу ҳақда “Ўзбекистон 24” телеканали репортажида маълум қилди.

12 сентябрь куни Дилфуза исмли шахс Тошкент шаҳар ИИББга мурожаат қилиб, Шаҳина исмли таниши уни Туркияга фоҳишалик қилишга юбораётганини маълум қилган.

Мурожаат ва олинган тезкор маълумотларга асосан, Тошкент шаҳар ИИББ терроризм ва экстремизмга қарши кураш бошқармаси одам савдоси ва ноқонуний миграцияга қарши курашиш бўлими ходимларисуриштирув ҳаракатларини олиб борган.

Дилфуза исмли фуқаро томонидан айтилган Шаҳинанинг шахсига аниқлик киритиш чоралари кўрилган.

Ўзини Шаҳина деб таништирган шахс аслида 1990 йилда Тошкент вилоятида туғилган Зокирова Шойиста бўлиб чиққан. У Дилфузани 14 сентябрь куни Туркиянинг Истанбул шаҳрига юбораётгани аниқланди. 

Зокирова Шойиста яна уч нафар қизни фоҳишаликка юбормоқчи бўлганида қўлга олинган. У қилган ишидан пушаймонлигини билдирган.

Ҳолат юзасидан Шойистага нисбатан Ўзбекистон Жиноят кодексининг 135 моддаси 2 қисми “е” банди билан (Одам савдоси) жиноят иши очилган. Ҳозирда унинг яна бошқа жиноятларга алоқадорлиги текширилмоқда.

0