Сурияда энг самарали мудофаа воситаси деб топилган "Панцирь" энди ҳарбий денгиз флотида

1486
(Янгиланган 18:14 25.02.2020)
Сурияда энг юқори жанговар самарадорликни намойиш этган, Россиянинг "Панцирь" зенит-ракета ва пушка тизими яқин орада Россиянинг Болтиқ ҳарбий денгизи флотида хизматга киришади.

"Панцирь" зенит-ракета ва пушка тизими биринчи бўлиб "Одинцово" кемаси синовдан ўтди. Одинцово Кичик ракета кемалари (КРК) сувда боғланган ҳолдаги синовлари бошланди - мутахассислар асосий электр ускунаси, ҳаётни таъминлаш тизимлари, радионавигация ва кеманинг бошқа тизимларининг ишлашини текширмоқдалар. Денгиз синовлари апрел ойида бошланади ва 2020 йил охирига қадар бортида энг сўнгги ҳаво мудофаа тизими ўрнатилган "Одинцово" кичик ракета кемаси Россия Болтиқ денгизи флотининг жанговар кучлари таркибига киради. Ҳарбий-денгиз кучларининг юқори қўмондонлиги 2026 йилга қадар 18 та шундай кемани қуришни режалаштирмоқда (22800 лойиҳаси).

"Панцирь"нинг қуруқликдаги версияси Сурияда энг юқори жанговар самарадорликни намойиш этиб, энг яхши ҳавога қарши мудофаа тизимларидан бири шарафига сазовор бўлди. Унинг денгиз версияси базавий намунасининг фазилатларини мерос қилиб кучайтирди.

"Панцирь-МЕ" бир минора ичида жойлаштирилган кучли артиллерия ва кўп режимли ракета қуролларини, радар-оптик бошқарув тизимини бирлаштирган дунёдаги ягона тизимдир.

Ушбу мажмуа бир вақтнинг ўзида сониясига 1000 метргача тезликда учаётган бир нечта нишонга зарба беришга қодир. Ва кемани 20 км радиусда (ҳаво мудофаа гумбазининг баландлиги 15 километр) барча замонавий қанотли ракеталари, товуш тезлигидан кемага қарши ракеталардан, авиабомбалар ва дронлардан ишончли ҳимоя қилади.

Денгиз "Панцирь"нинг тўғридан-тўғри аналоги йўқ ва яқин келажакда кутилмайди ҳам. Ушбу универсал ҳавога қарши мудофаа тизимининг экспорт салоҳияти жуда катта.

Чексиз имкониятлар

"Панцирь" нинг денгиз модификациясининг пайдо бўлиши даврнинг жиддий талабидир. Сўнгги йилларда ҳаво нишонларининг имкониятлари (тезлик ва ҳалокат хусусиятлари) ўсиб бормоқда ва уларнинг ҳажми ва сезилиши пасаймоқда. Арзон душман дронларига қиммат С-300 ёки С-400 ракеталарини сарфлаш мантиқан нотўғри. Академик А.Г. Шипунов номидаги Тула конструкторлик бюросининг металлда мужассамлашганихчам концепцияси, ҳаво нишонларининг барча ҳилларини оптимал тарзда - 20 километрдан кеманинг ёнигача бўлган масофада йўқ қилади.

"Панцирь-МЕ" автоматлаштирилган зенит ракета пушка тизимлари таҳдидларга деярли бир онли (3-5 сония давомида) жавоб беришни таъминлайди. Ракеталар кема корпусида яширинмаган, аксинча ташқарида, доимо жангга шай. Комплекс 90 даража секторда бир вақтнинг ўзида тўртта объектга ракета зарбасини бериши мумкин. Ракеталар нишонларни ажраладиган жанговар қисмлар билан (пўлат стерженьлар булути) зарба беради. Калибри 30 миллиметр бўлган иккита олти стволлик пушка бир дақиқада 5000 марта ўқ отиши жанговар қобилиятни сезиларли даражада кенгайтиради. Зарбани бошқариш тизими фазали панжараси билан интеграциялашган, ҳаво нишонларини ва ўз ракеталарини кузатиб боради, учиш аппаратларининг ҳатто кичик қисмларини ҳам ажратиб туради. Уч радар - оптик, узоқдан аниқлаш (50 километргача) ва нишонни кузатиш - деярли кўр жой йўқ. Агар душман ҳаводан ҳужум қилса, мажмуа кучли ракета қуроллари билан нишонларга ишлай бошлайди - 20 км дистанцияда ва баландлиги 2 метрдан 15 кмгача. Тўпдан 4 кмдан (баландлиги - 0 дан 3 км гача) яқинроққа учиб келган нишон уриб туширилади. Агар нишон ярим тонналик ҳаво бомбаси бўлса, уни "Панцирь" фақат артиллерия билан йўқ қилади.

Кичик кемалар (сувда хажмланиши 500 тоннадан ортиқ бўлган) учун қисқа масофали зенит-ракета мажмуаси етарли бўлади. Бу тизим асосий синфдаги барча  ҳарбий кемаларига мос келади. Кема зарба бериш гуруҳида (КУГ), комплекс коллектив ҳаво мудофаасига бирлаштирилади. Йирик кемаларга бир нечта "Панцирь-МЕ" жанговар модуллари жойлаштирилиши мумкин, уларнинг ҳар бирига қирқта икки поғонали, қаттиқ ёқилғи тезлатгичи ва парчали уриш мосламасилик зенит ракеталари ўрнатилган.

Келажакка назар

Денгиз "Панцирь" тизими ишончли денгиз ҳаво қоплашни стратегик мақсадларини таъминлайди, чунки Одинцово кичик ракета кемасида Калибр-НК зарба бериш комплекси ва 2600 км масофагача учадиган 8 та қанотли ракетаси мавжуд. 22800 лойиҳасининг даҳшатли кичик ракета кемалари 2500 милгача (15 кунлик автономлик) юриш қилиш имкониятига эга. Дарвоқе, "Панцирь-МЕ" ЗРПК тизими денгиз офатларидан жуда яхши ҳимояланган ва унинг модулли тузилиши уни бошқа мамлакатларда қурилган кемаларга ҳам ўрнатишга имкон беради.

Осмонни бошқарган киши денгизда ва қуруқликда жангларда ғалаба қозонади. Замонавий дунёда ишончли ҳавога қарши мудофаа қуроллари – ҳужум қуролларининг (шу жумладан стратегик ядро қуроллари) жанговар барқарорлигининг асосидир. Россия технологиялари ва ушбу соҳадаги ечимлар дунёдаги энг яхши комплекслар ва тизимларни яратишга имкон беради. Ҳатто НАТО мамлакатлари Россиянинг С-300 ҳаво мудофаа тизимларини (Греция) ва С-400 (Туркия) узоқ масофали ҳаво мудофаа тизимини сотиб олишмоқда. Ўрта ва қисқа масофадаги С-350, "Бук", "Тор", "Кинжал", "Оса", "Сосна", "Тунгуска", "Верба" зенит-ракета тизимлари ҳам жуда машҳур.

Шу каби "асбоблар" нинг бундай кенг танлови ҳар қандай мураккаблик ва чуқурликдаги ишончли ҳавога қарши мудофаа тизимини яратишга имкон беради, аммо "Панцирь" келажакка қадам бўлиб, унда ҳар бир комплекс таҳдидларга (сунъий интеллект орқали) мослашувчан тарзда жавоб берилади ва ўзида бир нечта технологик принциплар ва зарар етказувчи қисмларни бирлаштиради.

Уч турдаги радарга эга ракета-пушка конфигурацияси кучайтириш учун очиқ, масалан, дрон ёки сунъий йўлдош орқали назорат қилиш тизими, электромагнит (лазер) шикастлаш воситалари ва бошқалар ҳали кенг жамоатчиликка маълум бўлмаган тизимлар билан кучайтирилиши мумкин.

"Панцирь-МЕ" ҳавога қарши мудофаа тизимининг серияли ишлаб чиқарилиши Россияда 2017 йил ёзида бошланган. Тез орада комплекс Санкт-Петербургдаги Халқаро денгиз салонида, Defexpo India - 2018, IDEX-2019 қурол кўргазмаларида намойиш этилди ва денгиз кучлари мутахассислари, шу жумладан НАТО мамлакатлари мутахассисларида катта қизиқиш уйғотди.

"Панцирь"нинг қуруқликда ҳаракат қилувчи мобил версияси ҳақида батафсил видеолавҳани қуйида томоша қилишингиз мумкин. 

1486
Беспилотный летательный аппарат (БПЛА)

Россия 10 км масофада жанговар тизимларини яксон қиладиган электромагнит қуролни яратди

567
Россия зарба дронлари ва сунъий интеллектли зирҳли транспорт воситаларини, шунингдек, потенциал рақибнинг юқори технологияли жанговар тизимлари ва роботларини йўқ қилиш воситаларини муваффақиятли синамоқда.

Россия зарба дронлари ва сунъий интеллектли зирҳли транспорт воситаларини, шунингдек, потенциал душманнинг юқори технологияли жанговар тизимлари ва роботларини йўқ қилиш воситаларини муваффақиятли синамоқда.

Россия Федерациясининг ҳарбий-саноат комплексидаги манбалар хабар беришича, рус электромагнит (ЭМ) қуролларининг намуналарининг нишонларни кафолатланган йўқ қилиш масофаси 10 километрга етди. Бу шуни англатадики, бошқарув ва нишонга олиш ускуналари компонентларининг электромагнит импульси рақибнинг тўғридан-тўғри кўриб нишонга олинадиган юқори технологияли ҳаво ва ер усти қуролларини ёқиб, бир зумда металлолом парчаларига айлантирилиши мумкин. Овозсиз ўққа тутиш милисекундларда давом этади, олов, тутун ёки орқага уриш кучи йўқ. ЭМ-тўп жойдашувини стандарт радиолокацион ёки сунъий йўлдош разведкаси ёрдамида аниқлаб бўлмайди.

Илгари ЭМ қуролининг амал қилиш масофаси уч километрга етган. Қуролнинг янги турининг дала синовлари 2015 йилдан бери давом этмоқда, ЭМ-тўп ҳавода дронларни ва ердаги турли хил қурилмаларни муваффақиятли “ёқиб юбормоқда”. Россия жанговар электроникасининг “дўстона” ЭМ қуролининг зарбаси таъсиридан ҳимояси таъминланган. Шундай қилиб, “Роселектроника” холдинги мутахассислари аввалроқ замонавий зирҳли транспорт воситаларининг электрон қурилмаларини, зенит-ракета тизимлари ва самолётларни душманнинг радиоэлектрон жанги (РЭБ) воситалари таъсиридан ҳимоя қила оладиган феррит толасини яратдилар.

Янги ЭМ қуролини ҳарбий хизматга қабул қилиш муддатлари ҳали белгиланмади, аммо Россия бунга яқинлашгани ва унинг муваффаққияти яққол. Бугунги кунда синов намуналари дронлар, вертолётлар ва рақибнинг қанотли ракеталарини сезиларли масофада уришга қодир. Айнан ҳаво ҳужумидан мудофаа воситаси сифатида янги қурол рекорд ўрнатди - у 10 километрлик масофадаги машқ ҳаво нишонини “ёқиб юборди”. Агар зарба бериш масофасини 20 километргача ошириш имконияти туғилса, унда замонавий жанговар самолётлар (баландликдага) ҳам нишонлар тоифасига қўшилади. Россия мудофаа саноатининг бу соҳадаги янги ютуқлари ўзини узоқ куттириб қўймаслигига ишонаман. Янги физик тамойиллар асосида ишлайдиган радиоэлектрон қуроллари аллақачон Россия армияси ишлатилмоқда, яқинда Sputnik “Листва” масофадан миналардан тозалаш воситаси ҳақида гапириб берган эди.

Амалдаги ЭМ қуроллари

Электромагнит нурланиш технологиясига асосланган қуроллар ишлаш принципи бўйича радиоэлектрон жанг тизимларига яқин (РЭБ). Порох ва металл ўрнига Россия ЭМ-тўпи юқори частотали нурланиш энергиясидан фойдаланади. Зарар етказувчи электромагнит нурланиши ёруғлик тезлигида тарқалади. Бир зарба учун катта энергия харажатлари ҳозирча муаммо бўлиб қолмоқда, аммо технологиялар доимо ривожланиб бормоқда. Келгусида ЭМ-тўплари 6 авлоддаги оғир қирувчи самолётлар, Қуруқликдаги кучлар ускуналари ва денгиз флоти кемалариги жойлаштирилиши мумкин. Агар бирон кун жанг майдонидаги самолёт ва вертолётлар, дронлар, қанотли ракеталари, танклар ва бошқа зирҳли техникалар бирон бир сабабсиз “ўчиб қолса”, демак, улар янги жанг технологияларининг нишони остида.

ЭМ-тупи ўлдирмайдиган қурол ҳисобланади - у электроникани йўқ қилади, аммо тирик кучни қолдиради. Оғир электромагнит нурланиш инсон саломатлиги учун хавфлидир, асаб, иммун ва тананинг бошқа тизимларига таъсир қилиши мумкин. Лекин шунга қарамай, агар ЭМ-импулси микросхемани “ёндириб” ва самолёт двигателини тўхтатса, учувчи ўлимга маҳкум бўлади - катапульта ҳам ишдан чиқади.

Электромагнит қуроллар - муайян соҳаларда ишлашга мўлжалланган воситалар туркуми. Шунингдек магнит майдони классик артиллерияда порохга альтернатива сифатида дастлабки тезликни бериш учун фойдаланиши мумкин (рельсотрон тўп). Россияда радиоэлектрон жанг тизимлари, қўшинларни алоқа ва бошқарувсиз қолдириб, бўлинмаларни уюшмаган оломонга айлантиришга қодир 4 км радиусда барча душман радио ва электрон жиҳозларини ўчирадиган электромагнит бомбалар, яъни устувор ривожланишни олди. ЭМ-тўп - бу ғалабанинг янги юқори технологияли таркибий қисми.

Қизиғи шундаки, электромагнит қурол ғояси Биринчи Жаҳон уруши пайтида бир вақтнинг ўзида Россия ва Францияда пайдо бўлган. Унинг асосида электромагнетизм назарияси муаллифи немис тадқиқотчиси Йоганг Карл Фридрих Гаусснинг асарлари олинган. Ғоя ўз вақтини ортда қолдирди, аммо ҳарбий техникада амалий қўлланилмади: француз модели 50 граммлик снарядни 200 м/с тезликгача қўзғатолди ва бу борада анъанавий артиллерияга ютқазди. Россиянинг “Магнит-фугал” тўпи лойиҳаси чизмаларда қолиб кетди. Электромагнит қуроллар ғояларининг уйғониши 21 асрнинг бошларида бошланди: Артимовичнинг рельсотрони 2011 йилда Россия Фанлар академиясининг Бирлашган юқори ҳароратлар институти Шатура филиали лабораториясида синовдан муваффақиятли ўтди. Электромагнит қурол жуда кичик снарядлар билан от очди, аммо бу “нўҳатдай” ўқлар электромагнит тезлашиши ёрдамида ўз йўлидаги металл пластиналарни деярли плазмага айлантирди. Беш йилдан сўнг, россиялик мутахассислар материяни деярли биринчи космик тезликгача қўзғотишди ва бугунги кунга жуда катта йўлни босиб ўтдилар.

Ҳамкорлар ортда қолмоқда

Электромагнит қуроллар лойиҳалари билан АҚШ, Исроил, Туркия, Франция, Хитой ҳам шуғулланмоқда. Ва шунга қарамай, ушбу мамлакатларнинг ҳеч бири “юқори частотали зарбанинг”нинг ўн километрлик самарали масофасига эриша олмади. Масалан, АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари ўтган ёзда рельсотрон тўпини синовдан ўтказди ва унинг тезлиги тахминан 2041 м/с етди. Эътибор бериш керак, ушбу қаттиқ жисмли снаряд (электромагнит импульс эмас) замонавий порохли артиллерия снаряди максимал тезлигидан - 2500 м/с дан ошмади. Келажак урушлари учун бу қўзғолиш аниқ етарли эмас.

Рельсотрон - бу электромагнит тўпнинг  бир тури бўлиб, унинг асосий элементлари - қувват манбаи, коммутацион ускуналар ва узунлиги бир метрдан беш метргача бўлган иккита электр ўтказувчан рельсдир. Отиш плазма энергияси (махсус қўшимчанинг ёниши) ва электромагнит майдоннинг ўзаро таъсири туфайли юқори кучланишни қўллаш пайтида содир бўлади. Америкаликлар 2000-йилларнинг бошидан 475-ммлик рельсотрон тўпини (General Atomics ва BAE Systems ишланмалари) лаборатор синовларини ўтказишмоқда, аммо муваффақият ҳали бери кўринмайди. Тўпдан 2200 м/с тезликда учиб чиқаётган 23 кг оғирликдаги снаряд катта талофат етказиши мумкин. Аммо унинг қаерга ва қанча масофага учиб бориши номаълум.

АҚШ ҳарбий-денгиз флотидаги рельсотроннинг тақдири ҳам ҳавас қилиб бўлмайдиган. Унинг атиги бир неча ўнлаб зарба ресурси ва катта энергия сарфи туфайли, уни АҚШнинг илғор Zumwalt эминецида жойлаштириш ғоясидан воз кечилди. Кема ўз қуролининг қурбонига айланиши мумкин эмас, ЭМ-тўпидан фойдаланиш кеманинг деярли барча электртизими ўчишини англатади, шу жумладан ҳаводан мудофаа тизимини ва ракеталарга қарши тизимни ўчириб қўйишни англатади. АҚШ Ҳарбий-денгиз институти мутахассислари охир-оқибат Zumwalt синфидаги эсминецларни қўмондонлик кемалари сифатида ишлатишни таклиф қилишди. Изланишлар давом этмоқда. Юқори технологияли қурол-аслаҳа соҳасида етакчи давлатлар Россиядан анча ортда қолмоқдалар.

567
Корабль в Южно-Китайское море в окрестностях Дананга

Ғалати шарқий фронт: АҚШ Европани Осиёга алмаштирмоқда

487
Камдан-кам учрайдиган ҳолат: иккита ҳарбий флот, Америка ва Хитой, бир вақтнинг ўзида Жанубий Хитой денгизида маневрлар ўтказмоқда.

АҚШнинг ҳозирги маъмурияти раҳбарларининг Европани (ва НАТОни) сурункали таҳқирлаётгани маълум. Аслида, муаллифнинг таъкидлашича, улар европаликларга қуйидагини тушунтиришмоқда: агар хавфсиз яшашни истасангиз - яшанг, бизга буни ҳеч қандай алоқаси йўқ, ҳатто НАТО тўловларини тўламасангиз ҳам.

Камдан-кам учрайдиган ҳолат: иккита ҳарбий флот, Америка ва Хитой, бир вақтнинг ўзида Жанубий Хитой денгизида маневрлар ўтказмоқда. Ва ёнма-ён, баъзан улар бир-бирини кўришади ҳам. Кўринишидан, АҚШ бунга бефарқ бўлиши керак – давлат фуқаролар уруши ёқасида (президент Дональд Трамп 4 июл куни нима деганини эслаш кифоя). Ва Хитойда ҳам коронавирусдан кейин қайта ишга тушишни ҳисобга олсак, барчаси унча яхши эмас. Шунга қарамай, улар бир-бирига намойишкорона нимага қодир эканлигини кўрсатиб, машқлар ўтказмоқда.

Аввалроқ, Америка ва Хитой ўсиб бораётган океан қарама-қаршилиги борасида бир-бирига қарама-қарши иккита махсус ҳужжатлар билан алмашдилар. Ушбу ҳужжатлардаги умумий жиҳат шундаки, улар қуйидагиларга гувоҳлик беришади: Атлантика, Европа кечаги кунда қолди, супердавлатларнинг асосий стратегик рақобати бугун Тинч океанда, Хитой соҳилларида бўлиб ўтмоқда. Бу узоққа чўзилади.

АҚШнинг ҳозирги маъмурияти раҳбарларининг Европани (ва НАТОни) сурункали таҳқирлашлари маълум. Аслида, улар европаликларга қуйидагини тушунтиришмоқда: агар хавфсиз яшашни истасангиз - яшанг, бизга буни ҳеч қандай алоқаси йўқ, ҳатто НАТО тўловларини тўламасангиз ҳам. Бугунги кунда сизнинг ғарбий фронтингиз ҳеч кимга керак эмас, чунки биз учун бу узоқ вақтдан бери асосий - шарқий йўналишдир. Бу ҳақиқат: АҚШ учун жаҳон тарафлари мутлақо тескаридир, улар учун Тинч океани ғарбда.

Жанубий Хитой денгизини ўрганиш бўйича Хитой миллий институти томонидан тайёрланган биринчи ҳужжат тафсилотлари қуйидагича. Бу ерда рақамлар қизиқ. Улар гувоҳлик беришича: бугунги кунда АҚШ ҳарбий кемаларининг 60%, армия бўлинмаларининг 55% ва денгиз пиёдаларининг 2/3 қисми Ҳинд-Тинч океани қўмондонлик ҳудудига киради. Улар жойлашган жойда ҳеч қандай ҳимояланиш йўқ; 85 минг қуролланган ходимлардан (жами 375 минг “хинд-тинч океани” ҳарбийларидан) Хитой соҳилларига қараб жойлаштирилган. Техника ва қурол-аслаҳалар ҳам Европа даражасидан юқорироқ. Хитойга унинг имкониятлари ҳатто ўз қирғоқларида ҳам Америкага ета олмаслигини эслатмаса ҳам бўлади, бу маълум ҳақиқат.

Олдимизда АҚШнинг ҳозирги маъмурияти томонидан 2018 йил атрофида чизилган тасвир. Бу тасвирга, шунингдек, ушбу минтақадаги баҳсли ҳудудларга кираётган ва учаётган америкаликларнинг сони ортиб бораётгани ва Хитой ҳарбий-ҳаво кучлари ва денгиз флоти келгиндиларга тўсқинлик қилиб, уларни ҳайдаётгани қўшилади. Аммо ҳар сафар буни қилиш тобора қийинлашмоқда, чунки АҚШ кучлари тобора кўпайиб бормоқда, яқинда Осиё денгизларида ноёб манзара пайдо бўлди: учта авиаташувчи гуруҳ (ҳар бири 11тадан) биргаликда ёнма-ён кўринди. Муқаррар натижа - минтақада Хитой имкониятлари кенгайиши.

Ушбу ҳужжатларнинг иккинчиси аввалроқ АҚШ ташқи ишлар Кенгаши томонидан тадқиқот ҳисоботи сифатида тайёрланган. Унда Хитойнинг салоҳияти ошаётганлиги ва америкаликлар Осиё ва Тинч океани минтақасидаги ҳамкорларини, шу жумладан Тайванни, лекин аввало Япония, Австралия, Филиппин ва бошқа хоҳловчиларни ҳимоя қилиш қобилиятини сақлаб қолиш кераклиги тушунтирилади.

Буларнинг барчаси нимани англатади: биз яна - ўтган асрнинг 50-60 йилларига қайтдик, шунга ўҳшаш вазият СССРнинг ғарбий чегараларида, биринчи навбатда Европада юз берган эди. Унда энг қизиқ нарса мафкура ва сиёсат соҳасида амалга ошган: иттифоқчилар ягона тизимга бирлаштириб, бутун дунёга СССР ҳар нарсада соф ёвуз эканлигини тушунтиришган. Худди шу тарзда, бугунги кунда АҚШ маъмурияти ўз халқига зулм ўтказаётган ва америкаликларнинг ишларига аралашаётган, тажовузкор Хитой ҳақида кутилмаган кўринишга эга афсонани яратмоқда. Ўша пайтларда аксил-совет мафкураси вужудга келишининг оқибатлари ҳозирда ҳам бир оз бошқачароқ давлат - Россияда сезилмоқда. Худди шундай оқибатларни Хитой ҳам ўнлаб йиллар давомида кутиши керак: афсоналар узоқ яшайди. Гарчи бир неча йил олдин, Ғарблик учун Хитой бошқача кўринар эди.

Аммо агар ҳозирда 50-60-йиллар Тинч океани ҳодисаларининг қайта нашри бўлаётгани бўлса, 1962 йилдаги Кариб денгизи инқирози Тинч океанида такрорланиши мумкинми? Албатта. Эслатиб ўтамиз, инқироз АҚШ ва СССР кўринмас чизиқни босиб ўтиб, янги ҳудудларда - мос равишда Туркия ва Кубада - бир-бирларига ҳужум қилиш воситаларини ўрнатганларида вужудга келди. Унда ҳар лаҳзада ядровий зарбаларнинг ҳиди сезилган. Қарама-қаршиликнинг тугаши, супердавлатларнинг қарама-қаршилигини ўттиз йилгача турғун босқичга ўтказди, бу бугунги кунда ҳам такрорланиши мумкин.

Тасаввур қилайлик, АҚШ бу каби ишни мавжуд бўлганларга қўшимча равишда Осиёнинг бошқа давлати ҳудудида амалга оширса, Хитой эса биринчи марта мудофаа позициясидан чиқиб, ўз арсеналларини Америка қирғоқларига яқинлаштирса нима бўлади. Бутун дунё стратегик мувозанати ўзгаради. Ҳозирча Осиёда рўй бераётган ҳарбий ҳаракатларнинг сабаби шундан иборатки, Хитой сув ости кемалари Жанубий Хитой денгизи ва бошқа денгизларда жойлашган ва улар Америка ҳудудларига қарши жавоб беришга мўлжалланган. Қолгани эса вазиятнинг мафкуравий ва дипломатик безатишларидир. Бундан ташқари, гап дунёнинг биринчи иқтисодиёти бўлган Хитойдан ташқи дунёга олиб борадиган савдо йўллари ва АҚШ учун худди шу денгизлар орқали деярли тенг йўналишлар ҳақида кетмоқда, аммо бу иккинчи масала. Иккала томон ҳам ушбу денгиз йўлларини назорат остида ушлаб туришни истайди.

Бугунги дунё 50-йилларнинг охирига унчалик ўхшамайди, дейишингиз мумкин. Фуқаролар уруши кучаяётган ёки ҳеч бўлмаганда маъмурий тизим қулашининг арафасида турган Америкадан, худди Эйзенхауэр ёки Кеннеди давридаги АҚШдан  кутса булганини кутмаса ҳам бўлади. Қайсидур пайтда АҚШ ҳарбий-денгиз флоти коронавирусдан яксон бўлганини кўрсатишга уринган Хитой ташвиқотини эсламасак ҳам бўлади.

Аммо асосий гап шундаки, Эйзенхауэрнинг Кеннедига алмаштирилиши Американинг кучлироқ ички инқирозидан олдинги сўнгги тинч нафас ростлаб олиши бўлди. АҚШда кечроқ 60-чи йиллар фалокат юз берди, улар мамлакатни ичидан вайрон қилиш билан таҳдид қилишган ва бунинг сабаби, бошқалар қаторида авлодлар ва мафкура алмашинуви эди. 60 йилларнинг иккинчи ярмидан бошлаб, ички исён Американинг Индо-Хитойда уруш олиб бориш қобилиятини ва СССР билан шиддатли тўқнашувни давом эттириш истагини пучга чиқарди. Аммо ҳеч бўлмаганда Кариб инқирози, шунингдек, Индо-Хитойга ҳарбий машинанинг жалб қилиниши ўз йўлига давом этди. АҚШ катта давлатдир, кимдир жамиятнинг парчаланиши ва бўлинишидан қўрқди, баъзилари эса авиаташувчиларни зарбалар бериш учун чиқарди.

Олдинги даврда бўлгани каби, кўп нарса АҚШ иттифоқчилари позициясига ҳам боғлиқ. Аммо бир савол доим жавобсиз қолмоқда - Америка дипломатиясининг эслатмаларига қарамай, йиллар давомида бетарафликни сақлашга уринаётган Жанубий-Шарқий Осиёнинг ўнта мамлакатининг роли: сизнинг Хитой билан ҳудудий низоларингиз борку аҳир ... Уларнинг жавоби: аммо Хитой баъзиларимиз  учун биринчи ва баъзиларимиз учун иккинчи иқтисодий ҳамкордир.

Муаммо шундаки, АСЕАНнинг фаол дипломатияси ҳам умуман дипломатия каби ҳудди шундай осилган ҳолатда: коронавирус туфайли. Ўтган ҳафта АСЕАН саммити видео-форматда бўлиб ўтди, улар Хитой билан низоларни ҳал қилиш бўйича стандарт ҳужжатни қабул қилдилар ва бўлди шу билан. Агарда пандемия халқаро мулоқотни бузиб мавжуд вазиятларни музлатиб қўйган бўлса, бу ҳали ҳеч нарса эмас. Агар у инқирозни ўчира оладиган механизмларни фалаж қилса, унда ҳаммаси ёмон. Шарқий фронт шуниси билан ғайриоддий ва шу билан унинг ҳавфлилиги камаймайди.

Манба: РИА Новости

487
Ведущий научный сотрудник Центра Корейских исследований Института Дальнего Востока РАН Евгений Ким

Ўзбекистон ва Жанубий Корея ўзаро савдони 5 миллиард $гача етказиши мумкинми - эксперт

191
(Янгиланган 21:33 07.07.2020)
Россия Фанлар академиясининг Узоқ Шарқ институти Корейс тадқиқотлари марказининг етакчи илмий ходими Евгений Ким икки республиканинг ўзаро ташқи савдосини амалга оширишга нима тўсқинлик қилиши мумкинлиги юзасидан ўз фикрларини айтди.

6 июль куни Сеулда Ўзбекистон бош вазир ўринбосари - Инвестициялар ва ташқи савдо вазири Сардор Умурзоқов ва Жанубий Корея савдо, саноат ва энергетика департаменти раҳбари Сонг Юн Мо музокаралар ўтказди. Учрашув давомида, 2019 йил охирида мамлакатлар ўртасидаги савдо ҳажми 27 фоизга ўсиб, 2,7 миллиард долларни ташкил этгани қайд этилди - бу сўнгги беш йил ичидаги энг юқори кўрсаткич. Томонлар 2023 йилга қадар ўзаро савдо ҳажмини 5 миллиард долларга етказиш учун барча шарт-шароитлар мавжуд, деб ҳисоблашмоқда.

Россия Фанлар академиясининг Узоқ Шарқ институти Корейс тадқиқотлари марказининг катта илмий ходими Евгений Кимнинг таъкидлашича, беш миллиард доллар - Жанубий Кореянинг ташқи савдо айланмасининг 0,35 фоизини ташкил этади.

Унинг сўзларига кўра, савдо ҳажмини ушбу кўрсаткичга етказиш режалари, айниқса Жанубий Корея Ўзбекистон билан ҳамкорлик қилиш йиллари давомида 3 миллиард долларга яқин сармоя киритганини ҳисобга олсак, жуда яхши.

Бироқ, экспертнинг фикрига кўра, ҳамма нарса пандемиядан кейин икки мамлакат иқтисодиёти қанчалик тез тикланишига боғлиқ бўлади.

"Масалан, Жанубий Корея ва Хитой ўртасидаги муносабатлар қандай ривожланиши муҳим. Бу йил коронавирусдан олдин бўлган савдо ҳажмини тиклай олмасликлари эҳтимолидан холи эмас. Бу баъзи бир, Ўзбекистон Жанубий Кореяга етказиб бера оладиган маҳсулотларга талабнинг пасайишига олиб келиши мумкин, чунки Ўзбекистон юқори технологияли саноат маҳсулотларини етказиб берувчиси эмас, балки хом ашёни етказиб беради. Жанубий Кореядан экспорт ҳажми камайса, хом ашёга бўлган талаб ҳам пасаяди", - деди Евгений Ким.

Экспертнинг тўлиқ изоҳини Sputnik подкастида тинглашингиз мумкин.

Смогут ли Узбекистан и Южная Корея довести объем торговли до $5 млрд — мнение эксперта
191