Эмблема Росатома, архивное фото

Радиофобия ёки “Росатом” реакторлари хавфсизми?

357
(Янгиланган 18:01 05.03.2020)
Ўтган йил давомида минтақада Қозоғистон ва Ўзбекистонда атом электр станциялари қурилиши муҳокама қилинди, аммо фаол ва тажовузкор норозилик намойиши авж олди.

Яқинда “Росатом” ва “Ўзатом” ўртасида 2020 йил июнь ойида Ўзбекистонда атом электр станциясини қуриш тўғрисида шартнома имзолашни режалаштирилаётгани маълум бўлди. Бу Марказий Осиёда ядро саноатини ривожлантириш бўйича ҳақиқий ахборот урушлари билан кечган узоқ муддатли музокаралар натижасидир. Ўтган бир йил давомида минтақада Қозоғистон ва Ўзбекистонда атом электр станциялари қурилиши, шунингдек, Қирғизистонда уранни қазиб олиш ва қайта ишлаш масалалари муҳокама қилинди. “Росатом” инвестор сифатида иштирок этишга ва ушбу муҳим бизнес лойиҳаларнинг бош пудратчиси бўлишига тайёр эди, қурилиш лойиҳаларининг жойлари ва техник тафсилотлари белгиланиб бўлган эди. Аммо фаол ва тажовузкор норозилик кампанияси бошланди. Бунинг сабаблари нимада? Бу ҳақда Sputnik Ўзбекистон учун Евросиё таҳлил клубининг раҳбари Никита Мендкович мулоҳаза юритди.

135 миллиард сабаблар

Атом электр станцияларини қуриш учун дунё бозори “Росатом” ва Westinghouse Electric (АҚШ) ва Orano SA (Франция) каби ғарбий гигант корпорациялар ўртасидаги кураш объектидир. Сўнгги йилларда ушбу иккала хорижий компаниялар ҳам банкротлик хавфигагача бўлган жиддий муаммоларга дуч келмоқдалар.

Ҳозирда “Росатом” атом электр станциялари қурилиши дунё бозорининг 70 фоизини эгалламоқда, бу эса умумий қиймати 135 миллиард долларга тенг 36 та лойиҳадир. Компания Ханхикиви (Финляндия), Аккая (Туркия), Сюдайпу ва Тяньвань (Хитой), Пакш-2 (Венгрия) ва кўплаб бошқа АЭСларни қурмоқда. Рақобатчилар учун йўқотилган фойданинг бундай кўлами деярли ҳар қандай чора учун асосдир.

Агар тенденция давом этса, ғарблик рақобатчиларнинг “Росатом”дан ортда қолиши сурункали бўлиб қолиши мумкин, чунки реал лойиҳаларсиз технология ва тадқиқотларни ривожлантириш мумкин эмас. Худди шу Orano аллақачон ўз лойиҳалари учун Россиянинг ТВЭЛ компаниясидан (Москва яқинида, Электростал шаҳрида) иссиқлик чиқарувчи йиғилмаларни оммавий равишда сотиб олишга мажбур, гарчи тарихан Франция ядро саноатининг дунё ва Европа етакчиси бўлган.

Бундан ташқари, сиёсий жиҳат ҳам мавжуд. Москва томонидан яратилаётган Ўрта Осиёдаги атом кластери муваффақиятсиз CASA-1000 лойиҳасига янги ҳаёт бағишлайди ва гидроэлектростанцияларга таянганида пайдо бўлган сув танқислиги муаммосини бартараф этади. Бу нафақат пул ишлашга, балки минтақадаги можароларни камайтиришга ёрдам беради. Умуман олганда, кўп муаммоларни Ғарб иштирокисиз ҳал қилишга.

Ҳозирда Қозоғистонда Россиянинг атом электр станциясини қуриш мумкинлигига қарши намойишларда иштирок этган деярли барча ташкилотлар АҚШнинг USAID агентлиги ёки минтақадаги ЕИ тузилмалари маблағларини тақсимлайдиган Интерньюс ННО дан грант оладилар. Шунга ўхшаш вазият Беларусда ҳам кузатилмоқда, бу ердаги нодавлат ташкилотлари (одатда штаб-квартираси чет элда жойлашган, АҚШ ва Европа Иттифоқининг молиявий кўмаги билан ишлайди) Островецда атом электр станцияси қурилишига қарши норозилик билдиришда давом этмоқда.

Қозоғистонда “Росатом” таклифини амалга ошириш кечиктирилиши биланоқ, француз ишбилармонлари Қозоғистон президенти Жомарт Токаевга худди шундай лойиҳани амалга ошириш таклифи билан мурожаат қилгани ажабланарли эмас. Аммо баъзи сабабларга кўра бу республикадаги атом электр станцияларига қарши бўлганлар орасида радиофобия хуружларини келтириб чиқармади - гарчи ҳозирда Франция ҳудди шундай технологиялардан фойдаланган ҳолда Россияникига ўхшаш атом электр станциясини қуриши мумкин.

Атом станциялари хавфли эмасми?

Қозоғистон ва Қирғизистонда ядрога қарши кураш кампанияси ядровий технологиялардан қўрқишни глобал норма сифатида қабул қилади. Аммо аслида бу томошабинларнинг бехабарлигидан фойдаланишга уринишдир.

Европа Иттифоқи мамлакатларида атом энергиясидан фойдаланиш фақат ўсиб бормоқда. 2005 йилда у ишлаб чиқарилган энергиянинг 15 фоизини, 2018 йилда эса 26 фоиздан кўпроқни ташкил этди. Бельгия ва Словенияда бу кўрсаткич 40% дан юқори. Францияда 71% дан кўпроқ (2020 йил феврал ойига маълумот). 2011 йилдаги Фукусима фожиасидан сўнг, баъзи Европа давлатлари ядрога қарши истериядан азият чекдилар, аммо бу глобал меъёр эмас, балки Ғарбнинг чап қанот зиёлиларининг бир қисми томонидан қўзғатилган жорий мода.

Муаммо шундаки, Фукусима ва Чернобиль билан боғлиқ қўрқувлар ушбу станцияларнинг конструкциялари билан бир қаторда эскирган. Уларда замонавий лойиҳаларга хос бўлган кўплаб ҳимоя механизмлари йўқ эди. “Росатом” томонидан ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон ва Қозоғистонда ишлатилиши кутилаётган ВВЭР-1200 реакторлари ҳеч қачон аварияларга сабаб бўлмаган ва техник носозликлар ёки табиий офатлар билан боғлиқ таҳдидлардан юқори даражада ҳимояланган.

Назарий жиҳатдан, ҳар қандай замонавий ишлаб чиқариш объектлари, шу жумладан энг одатийлари ҳам, катта йўқотишларга олиб келадиган катта авариялар хавфини туғдиради: гўшт заводларида аммиак, сув иншоотларида хлор оқиб чиқиши мумкин. Улардан ҳам атрофдаги юзлаб ва минглаб одамлар жабр кўриши мумкин. Нефт саноатида мумкин бўлган ёнғинларчи?

Кимё саноати тўғрисида нима дейишимиз мумкин. Тарихдаги энг катта технологик офат Фукусима эмас, балки Бхопалдаги (Ҳиндистон) Америка кимё заводида содир бўлган ҳалокат бўлиб, 18 минг кишининг ҳаётига зомин бўлган (уларнинг 3 мингтаси кимёвий моддалар тарқалгандан кейинги биринчи кун ичида).

Бироқ, ҳеч ким бу хавфларни кимёвий ёки нефтни қайта ишлаш заводларидан воз кечиш учун сабаб деб билмайди. Замонавий технологияларнинг бекор қилиниши, албатта, ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олади, аммо очлик, совуқ ва касаллик натижасида кўпроқ қурбонлар бўлишини кафолатлайди.

Энергия тақчиллиги ва экология

Ўзбекистон аллақачон электр энергиясининг танқислигига дуч келмоқда ва уни қўшни давлатларда сотиб олишга мажбур бўлмоқда. Ҳозирда Қозоғистон вазиятни ўзи уддаламоқда, аммо республикани қайта индустриализациялаштириш бўйича улкан дастурлари янги ишлаб чиқариш қувватларини талаб қилади. Энг консерватив ҳисоб-китобларга кўра, кейинги 10 йил ичида мамлакат муқаррар равишда энергия танқислигига дуч келади.

“Биринчи қўнғироқ” 2019 йил июл ойида Олмаота вилоятида рўй берган энергия коллапси деб ҳисобланиши мумкин. Шаҳар ва республикада мавжуд бўлган энергия тизими доирасида танқислик иссиқлик электр станциялари томонидан қопланиши мумкин, аммо уларнинг чиқиндилари даражаси ҳозирги кунда реал ва жиддий муаммони ташкил этмоқда. Маҳаллий экологларнинг ҳисоб-китобларига кўра, иссиқлик электр станцияларининг чиқиндилари Олмаота яшовчиларининг ўртача ярим йиллик умрини тортиб олади.

Аслида, Ўзбекистон ва Қозоғистон томонидан 33,6 ГВт қувватга эга иссиқлик электр станцияларини фойдаланишга топшириш бўйича қўшма режалари амалга оширилса, бу минтақавий экологик офатни англатади. Гидроелектростанция қурилса, сув инқирозини янада кучайтиради. Булар атом электр станцияларининг потенциал зарарига қараганда анча ҳақиқатга яқинроқ  таҳдиддир.

Қайта тикланадиган энергия манбаларига умид ҳали бери суст. Дунё бўйича мутахассислар ядровий энергия энг паст таннархга эга эканлигини билишади. Ва замонавий технологиялар ривожланиши билан тинч атомнинг нархи ҳам пасаяди.

Модадаги қуёш энергияси жуда қиммат ва иқтисодий жиҳатдан самарасиз - у Ғарбда давлат субсидиялари ҳисобига ривожлантирилмоқда. SkyPower Global қуёш электр станциясининг (АҚШ - Канада) Ўзбекистондаги лойиҳаси бунга яққол мисол бўлиб, яқинда ҳукуматдан энергияни жуда юқори нархда сотиб олишни талаб қилди, ва улар қурилишни бошлаш учун пул йиғолмаяптилар.

Шундай қилиб, ҳозирча минтақа муаммоларининг ягона ечими тинч атомдир.

Барчага тинч атом керак

Ҳеч кимга сир эмаски, Марказий Осиё ядро кластери Россия томонидан Жанубий Осиё мамлакатларига электр энергиясини экспорт қилиш ҳажмини кўпайтириш ҳисоби билан яратилмоқда, бунинг учун ишлаб чиқариш қувватини келажак бозорга яқинлаштириш керак. Албатта, сиз Ҳиндистонда Росатом қураётган Куданкулам АЭС атрофида кластер яратиш ва Россиядан Эрон орқали Шимол-Жануб йўналиши орқали ёқилғи етказиб бериш мумкин. Маҳаллий ҳокимият ва жамият бунга фақат хурсанд бўладилар.

Аммо Москванинг стратегик манфаатларига узоқда эмас, балки Ўрта Осиёда иш ўринлари яратиш, сув муаммоларини қисқартириш ва илғор технологияларни жорий этиш киради. Чунки Россия, ҳар қандай давлат сингари, муаммолар ва қочқинларнинг тобора кўпайиб бораётган манбаи бўлган қўшни ҳудудларда эмас, балки тинч ва осойишта қўшнилардан манфаатдор.

Замонавий дунёда ядро саноати технологик тараққиётнинг муҳим қисмидир. Шунинг учун, масалан, Прагадан туриб бошқарилаётган Чехия нодавлат нотижорат ташкилотлари Беларусия атом электр станцияларини қуришга қарши кампанияни олиб борадилар ва ҳеч қачон ўз мамлакатларидаги Дукованы атом электр станциясига қарши чиқмайдилар. Улар радиофобияни иш жойида ишлаб чиқариш воситаси сифатида қолдиришади, лекин уни ўз уйига олиб боришмайди.

Тинч атомнинг ривожланишини инсоннинг “оловни жиловлаши” билан таққослаш мумкин. Олов ибтидоий одамлар томонидан тўлиқ тушунилмаган, у қўрқитган ва куйдириб қўйиши мумкин эди. Аммо усиз ҳаётни янада ривожлантириш, ҳимоя қилиш ва сақлаш имконсиз эди. Шунинг учун одамлар қўрқувни енгиб, олдинга интилишди.

357
Малый ракетный корабль проекта 22800 (Каракурт)

Россия ғарбий чегараларини мустаҳкамлаш: “Каракурт” ракета кемалари нимаси билан қизиқ

1125
Болтиқ флотининг жанговар таркиби мунтазам равишда бортида узоқ масофага мўлжалланган, юқори аниқликдаги ракета қуроллари жойлаштирилган янги авлод кемалари билан билан тўлдирилмоқда.

Бу НАТО мамлакатларининг минтақадаги ҳарбий инфратузилмани ва бир қатор тажовузкор имкониятларни агрессив ривожлантиришга Россиянинг муқаррар ва тенг жавобидир.

Россия ҲДФ бош қўмондони Николай Евменовнинг сўзларига кўра, яқин келажакда Болтиқ денгизи флоти сув усти кучлари "Калибр-НК" қанотли ракеталари билан қуролланган 22800 "Каракурт" лойиҳасининг олти дона кичик ракета кемалари билан тўлдирилади. Олтита КРК (кичик ракета кемаси) дан тўрттаси "Панцирь-МЕ" зенит-ракета мажмуасисининг денгиз варианти билан жиҳозланади.

Янги ракета кемаларининг пайдо бўлиши Россия денгиз флотининг Болтиқ денгизидаги тезкор ва стратегик бирлашмасининг хужум кучини сезиларли даражада оширади. "Каракурт"нинг асосий қуроли - жанговар вазиятда синовдан ўтган ва 2,5 минг километргача масофадаги нишонга зарба беришга қодир бўлган "Калибр-НК" қанотли ракеталари. Қўйилган вазифасига қараб, битта бундай кема душманнинг ракетали эсминецини, ҳарбий базасини ёки аэродромини йўқ қилиши мумкин (мисол учун, Балтийскдан Ramstein авиабазасигача - атиги минг километр).

"Каракурт" мўлжал вазифаларини якка ўзи, ҳамда денгиз флоти гуруҳининг бир қисми сифатида бажариши мумкин.

Ушбу сериядан биринчи бўлиб ҳозирда "Панцир-МЕ" мажмуасининг денгиз модификацияси синовдан ўтказилаётган "Одинцово" КРК ҳизматга топширилади. Аввалроқ, Болтиқ флотига 22800 лойиҳасининг иккита кемаси  топширилган: "Мытищи" ва "Советск". Россияда 2026 йилга келиб 18 та "Каракурт" қурилиши режалаштирилган.

Малый ракетный корабль проекта 22800 (Каракурт)
© Sputnik / Сергей Мамонтов
Малый ракетный корабль проекта 22800 (Каракурт)

Болтиқ флоти янги ракета кемаларини устувор тартибда олади, чунки у ғарбий стратегик йўналишда жойлашган ва душманнинг эҳтимолий ракеталари ва ҳаво зарбаларини қайтаришга доимо тайёр. Флотнинг асосий вазифалари қуйидагилар: иқтисодий зона ва ишлаб чиқариш минтақаларини ҳимоя қилиш, юк ташувчи флот юриши хавфсизлигини таъминлаш ва Россия ҳукуматининг Дунё океанининг иқтисодий жиҳатдан муҳим ҳудудларида ташқи сиёсий ҳаракатларини амалга ошириш.

Ҳарбий кемалар ватани қирғоқлари яқинида, Ўрта ер денгизида, Ҳинд ва Атлантика океанларида хизматни ўташмоқда. Болтиқ флоти таркибига ер усти кемалари бўлинмалари, дизел сув ости кемалари дивизиони, ёрдамчи ва қидирув-қутқарув кемалари бўлинмалари, денгиз авиацияси, қирғоқ қўшинлари, ҳаво мудофааси бўлинмалари ва бошқалар киради. Жойлаштиришнинг асосий пунктлари Балтийск шаҳри (Калининград вилояти) ва Кронштадт (Ленинград вилояти).

Кичкина деманг бизни...

22800 лойиҳасининг ракета кемалари конструкция ва жанговар имкониятлари билан ноёбдир, дунёда аналоглари йўқ. Масалан, "Каракурт" КРК яқин денгиз ҳудудининг 21631 лойиҳасининг "Буян-М" ракета-артиллерия кемасидан сезиларли даражада устундир.

Самарали қанотли ракеталарига эга бўлган юқори аниқликдаги "Калибр-НК" мажмуасидан ташқари (бортда қанча борлиги сир), янги КРКларда илғор бошқариш тизимлари, ҳаво мудофааси, радиотехник қурол, радио алоқа, навигация, радиоэлектрон кураш (РЭБ), шунингдек, диверсияга қарши ускуналар мавжуд. Ихчам кема корпусига (узунлиги 67 метр, кенглиги 11 метр, ҳажми 800 тонна) катта жанговар куч уйғунлашган.

Келажакда 22800 лойиҳаси, шунингдек, бир минг километрдан узоқдаги нишонга зарба берувчи, мавжуд ва истиқболли ракеталарга қарши мудофаа тизимларига сезилмайдиган "Циркон" гипертовуш ракеталарини ҳам олади (3М22 "Циркон" ракетаси соатига 10 минг км тезликда учади). Россия ҳарбий-денгиз флотининг "узоқ ва аниқ қўллар" дастури бошқа бир лойиҳадаги кичик ракета кемаларидан фойдаланган ҳолда Суриядаги ИД* жангариларини йўқ қилишнинг амалий тажрибасини ҳисобга олган ҳолда ривожланмоқда.

Корабельный зенитный ракетно-артиллерийский комплекс (ЗРАК) Панцирь-МЕ
© Sputnik / Александр Мельников
Корабельный зенитный ракетно-артиллерийский комплекс (ЗРАК) "Панцирь-МЕ"

Ўтган йили қурилган "Одинцово" КРКси биринчи бўлиб ўз қурол тизимига интеграциялашган сўнгги "Панцирь-МЕ" ҳаво мудофаа тизимини қабул қилди. Бу битта минора ускунаси ичида қудратли артиллерия ва кўп режимли ракета қуролларини ва радиолокацион-оптик бошқарув тизимини бирлаштирган дунёда ягона тизими.

Автоматлаштирилган мажмуа таҳдидларга деярли бир зумда (уч-беш сония) жавоб беришни таъминлайди ва барча турдаги ҳаво нишонларига (секундига минг метр тезликгача учадиган) зарба беришга қодир, шу жумладан кемага қарши ракеталар, авиабомбалар, дронларга ҳам - 20 километргача узоқликда ва 15 километргача баландликда. Эслатиб ўтаман, қуруқликдаги "Панцирь" Сурияда энг юқори жанговар самарани кўрсатди. Кема версияси ҳам асосий моделнинг фазилатларини мерос қилиб олди. Денгиздаги "Панцирь"нинг аналоглари йўқ ва яқин келажакда кутилмаяпти ҳам.

Кичик ракета кемаси кичик акс берувчи юзаси туфайли душман радарларида аниқланиши осон эмас. Экипаж (39 киши) атроф-муҳитни "Минерал-М" кўп функцияли комплекс (горизонт орти масофасининг фаол ва пассив радиолокацион станциялари) ёрдамида кузатиб боради. Фарқланувчи хусусиятлар рўйхатига "Каракурт"нинг максимал тезлигини - 30 узел (соатига 55 километрдан ортиқ), автономликни - 15 кун, юриш масофаси - 2,8 минг денгиз милигача (4,5 минг километрдан ортиқ) қўшиш мумкин. Дарҳақиқат, кичик, аммо жуда чаққон. 22800 лойиҳасининг янги КРКлари НАТО мамлакатларининг нодўстона денгиз кучлари билан ўралган Болтиқ денгизи флотининг оператив имкониятларини кенгайтиради.

Суверенитет асоси

Сўнгги олти ой ичида Болтиқ флотида 1500 га яқин жанговар тайёргарлик машғулотлари муваффақиятли ўтказилди. Экипажлар 400 га яқин жанговар машқларни, шу жумладан 180та артиллерия ва етти ракета отувларини, миналар ўрнатишни, чуқурликга бомба отиш ва миналардан тозалаш ишларини амалга оширди. Тузилмалар ва қисмларнинг қўшма машғулотлари давомида кема ва қирғоқ зобитлари турли кучлар ва воситаларни бошқаришни ўргандилар.

Болтиқ флоти бугунги кунда кучли ва турли ҳил қисмлардан иборат гуруҳга эга, у замонавий қурол ва техник воситалари билан қуролланган сув усти ва сув ости кучлари, авиация, ҳаво ҳужумидан мудофаа қўшинлари ва қуруқликдаги кучларга эга. Ҳарбий тайёргарликнинг устувор йўналиши - флотнинг турли ҳужум кучларининг (кема ҳужум гуруҳлари, авиация ва Болтиқ денгизи ҳудудидаги қирғоқ кучлари билан биргаликда) ҳаракатларини синашдир. Шу билан бирга денгиздаги классик муаммоларни ҳал қилишда замонавий "Стерегущий", "Сообразительный", "Бойкий" ва "Стойкий" корветлари, шунингдек, "Советск", "Серпухов", "Зеленый Дол" ва "Мытищи" кичик ракета кемалари муҳим рол ўйнайди. Янги "Калибр-НК" қанотли ракеталари ва эҳтимол, "Циркон"лар билан жиҳозланган "Каракурт"лар навбати ҳам яқинлашмоқда.

Қурол-аслаҳа соҳасидаги юқори технологиялар ҳар қандай мамлакатнинг ҳақиқий суверенитети ва барқарор ривожланишининг асоси бўлиб қолмоқда ва Россия ушбу йўналишда, ва ҳусусан, Болтиқбўйи минтақасида барча рақиблардан устундир. Пентагон расмий равишда  (ХҲР ва Россия Федерациясининг кучайиши фонида) АҚШнинг глобал ҳарбий устунлигини  йўқотганини, шунингдек Россиянинг Болтиқбўйи минтақасидаги НАТОдан ҳарбий-географик устунлигини тан олмоқда. РФнинг юқори технологияли қурол-аслаҳа соҳасидаги етакчилиги бу – ягона мақсад эмас, балки замон талаби ва миллий хавфсизлик кафолати.

* “Ислом давлати” (ИШИД, ИД) - Россия ва дунёнинг кўплаб мамлакатларида тақиқланган террорчилик ташкилоти.

1125
Зарубежные страны. Германия. Берлин

Германия яна мағлубиятга учради ва уни юзлаб миллиардлар тўлашга мажбур қилишди

1127
(Янгиланган 21:47 20.05.2020)
Наполеон Бонапарт қурол кучи билан эришолмаган нарсага, Эммануэль Макрон дипломатия ва сиёсий шантаж орқали эришди, дея ёзади РИА Новости колумнисти.

Наполеон Бонапарт қурол кучи билан эришолмаган нарсага, Эммануэль Макрон дипломатия ва сиёсий шантаж орқали эришди: энди Евроиттифоқ пулларини Париж бошқаради, немис солиқ тўловчилари эса француз қарзларини ва ижтимоий дастурларини тўлайдилар. Эммануэлӣ Макроннинг "коронабонд"лар масаласида Ангела Меркелӣ устидан ғалаба қозониши Германия ва ҳозирча ҳеч бўлмаса тузикроқ бюджет сиёсатини сақлаб қолган Европанинг озчилик мамлакатлари учун Биринчи Жаҳон уруши каби оқибатларга олиб келиши мумкин.

Франция байроғи Бранденбург дарвозаси устидан ҳилпираб турмаган бўлса-да, Германия ҳақиқатан ҳам Франция ва унинг иттифоқчиларига шундай товон пулларини тўлайдики, вазият ҳақиқий урушдаги мағлубиятга ўхшатади. Бироқ, Европалик сиёсатчиларга ҳурмат бажо келтириш керак: омма олдида ҳаммаси теккис ва олижаноб кўринади. Коронавирусга қарши кураш баҳонасида, Ангела Меркелӣ (кўп йиллик қаттиқ қаршиликлардан кейин) "коронабонд" деб номланган - қарз мажбуриятларини чиқаришга рози бўлди, бу мажбуриятларни умуман Европа Иттифоқи (аслида Германия ва иқтисодиёти барқарорроқ бўлган бошқа давлатлар) ўз зиммасига олади, лекин маблағларни Франция, Италия, Испания ва боюджет интизоми бўйича ўзига ҳос тасаввурларга эга бошқа давлатлар сарфлашади. "Коронабонд"нинг биринчи транши ҳажми 500 миллиард еврони ташкил этади. ВВС таъкидлаганидек, "Франция президенти Эммануэлӣ Макрон ва Германия канцлери Ангела Меркелӣ маблағлар грант шаклида тақдим қилиниши ҳақида келишиб олдилар".

Бюрократик атамаларни бежиз иқтисодий амалиётга таржима қиладиган бўлсак, бу қуйидагича ўқилади: немислар, голландлар, шведлар ва австрияликлар қарз олиб, бу қарзларни ўзлари тўлайдилар, пуллар эса "темир Ангела"нинг қаршилигини муваффақиятли синдирган "Европа жануби" мамлакатларига беғараз ёрдам сифатида кетади, эҳтимол айнан бу пулни тақдим қилинмаслиги (ва беғараз!) Еврозонаси йўқ бўлиб кетиши хавфи билан Меркелни рози бўлишга мажбурланганлиги эҳтимолдан ҳоли эмас. Германия канцлери таслим бўлганидан кейинла ушбу 500 миллиард евро "евро зонаси бирлашиши учун керак " бўлган ўзига хос қадам (эҳтимол биринчи қадам) деб Эммануэль Макрон эълон қилганида айнан шу таҳдидга ишора қилганини истисно қилиб бўлмайди.

Назарий жиҳатдан қарз Европа Иттифоқининг қўшма бюджети томонидан тўланади. Аммо муаммо шундаки, биринчидан, бу бюджетни Европа Иттифоқи давлатларининг ўзлари тўлдирадилар, шу билан бирга улар тенг нисбатда тўлдирилмайди, иккинчидан, агар коронавирус баҳонасида Макрон ва унинг иттифоқчилари илгари бардошли Меркелни умумевропа қарз мажбуриятларини чиқариш каби бу қадар нозик масалада "енгишга" муваффақ бўлишган бўлса, унда Франция, Италия, Испания ва "Европа жануби"нинг бошқа давлатларини ушбу бюджетга камроқ ҳақ тўлаши, Германия, Австрия, Дания, Голландия эса - анча кўпроқ тўлашига ундаши бамисоли элементар сиёсий операция.

Немис бизнеси, сиёсатчилари ва электоратнинг муҳим қисми учун принципиал масалада таслим бўлганидан кейин пайдо бўладиган улкан жанжални олдини олиб, Германия канцлери дарҳол Франция президентининг ғалабали маърузаларига муҳим тушунтиришларни беришга шошилди.

Унинг таъкидлашича, "коронобонд" бу бир марталик восита, чунки Евроиттифоқ мисли кўрилмаган инқирозга дуч келмоқда. Британиянинг The Guardian газетаси ўқувчиларнинг эътиборини қуйидагича тортади: Берлиннинг расмий позицияси қабул қилинган дастурнинг "чекланган сақлаш муддати" ни назарда тутади, бу ўз навбатида, ҳеч бўлмаганда назарий жиҳатдан, немис пулларини француз нафақаҳўрларига тарқатилишига қарши бўлганларни тинчлантириши керак. Муаммо шундаки, бу ваъдалар бировни тинчлантириши қийин.

Европарламентда аллақачон 2 триллион еврога (ҳозирда кўзда тутилаётган 500 миллиард эмас) тенг "иқтисодиётни рағбатлантириш" тўпламини  ташкил этиш тўғрисидаги талаблар тарқатилмоқда, бу Германия ва Европа Иттифоқининг анча-мунча барқарор давлатлари зиммасига яқиндагина ҳеч ким энг даҳшатли тушида ҳам тасаввур қила олмаган қўшимча қарзларни тўлаш вазифаси қўйилади. Бундан ташқари, Италия Бош вазири ўз твиттерида 500 миллиардлик "грантлар" "биринчи қадам" эканлигини ёзди. Демак, эҳтимол Макрон ва унинг бир ҳил вазиятдаги иттифоқдошлари Германияни соғишда давом этадилар.

Немис пулларини сақлаб қолишнинг сўнгги парадоксал умиди сифатида Австрия канцлери Курцнинг норасмий раҳбарлиги остида Австрия, Дания, Голландия ва Швеция иттифоқи чиқмоқда.

Euronews адолат билан Европа Иттифоқи барча давлатларининг "коронабонд" бўйича розилиги кераклигини таъкидлайди, бундай розилик эса йўқ: "Себастьан Курц Дания, Нидерландия ва Швеция етакчилари билан ушбу (Макрон ва Меркелнинг "коронабондлар" бўйича-таҳр.) таклиф тўғрисида гаплашганини ва уларнинг позицияси ўзгаришсиз қолганини Твиттерда эълон қилиб, бўлажак музокаралар қийин ўтишига ишора қилди. "Биз энг кўп зарар кўрган давлатларга кредит бериш орқали ёрдам беришга тайёрмиз", - дея қўшимча қилди у.

Бироқ, Франция ёки Италия бюджетидаги тешикларни қоплаш истиқболидан норози бўлган барча мамлакатлар амалда вето ҳуқуқига эга бўлишларига қарамай, ушбу жасур "тўртлик" гуруҳи узоқ вақт давомида Европа Иттифоқи, Париж, Берлин ва Европа комиссиясининг қўшма босимига қарши туришлари эҳтимоли паст. Евро ҳудудига аъзо бўлишдан зарар кўрган ва иқтисодиёти Европа ички бозорида Германия иқтисодиёти билан рақобатлаша олмайдиган мамлакатлар вакиллари учун коронавирус эпидемияси Берлин ва унинг иттифоқчиларини Евро зонаси келтирган қўшимча даромадларнинг бир қисмини бўлишишга даъво қилиш учун сўнгги имкониятдир. Бошқа томондан, Германия, Нидерландия ёки Австриядаги сайловчилари уларнинг ҳисобига маблағларни бу тарзда тақсимланишига асосли эътироз билдиришлари мумкин. Агар Ангела Меркелда евро ҳудудини сақлаб қолиш учун икки триллион евро сарфлаш кераклигига ишонч ҳосил бўлиб, ва охир оқибат бу пулларни Германия бюджети томонидан тўланиши керак бўлган тақдирда, у ҳолда ўз фуқаролари Меркелни тўхтата олмайдилар. Аммо келгуси сайловда ушбу сайловчилар ўзларининг миллий манфаатларини қаттиқ ҳимоя қиладиган сиёсатчиларга муҳтож эканликларини ҳал қилишлари мумкин. "Коронавирусни қарзлар билан даволаш"нинг ёмон таъсири сифатида кўплаб Европа мамлакатларида тизимга қарши популизмнинг кескин ўсиши бўлиб чиқса ажабланмаса бўлади.

Агар рўй берса ҳам, бунда одатдагидек "ижтимоий тармоқлардаги рус троллари" ёки (ҳозирги модага мувофиқ) "Хитой тарғиботининг уринишлари" айбдор бўлади. Аммо Европа Иттифоқи учун сиёсий хавфларнинг янги тўлқинини яратишда ҳақиқий айбдорлар - бу йўлни танлаган Европа етакчиларининг ўзлари.

Манба: РИА Новости.

1127

ШҲТ саммити кузга кўчирилди

14
(Янгиланган 11:41 27.05.2020)
Санкт-Петербургда бўлиб ўтиши режалаштирилган ШҲТ саммити онлайн ўтказиш назарда тутилмаган, у кузда одатий тартибда бўлиб ўтади.

ТОШКЕНТ, 27 май — Sputnik. Россия президенти Владимир Путин ШҲТ саммитини куз мавсумига кўчиришга қарор қилди, деб хабар қилмоқда РИА Новости Россия президентига яқин бўлган манбаага асосан. 

ШҲТ саммити 22-23 июль кунлари Санкт-Петербургда бўлиб ўтиши режалаштирилган эди. Барча мамлакатларда муваффақиятли ҳал қилинмаган эпидмиологик вазият туфайли уни кузга кўчиришга қарор қилинди, - дейилган хабарда. 

"Саммитни видеоалоқа орқали ўтказиш назарда тутилмаган, батафсил фикр алмашиб олиш учун юзма-юз учрашув керак", - дейилган хабарда. 

ЖСТ 11 март куни умумжаҳон коронавирус пндемиясини эълон қилган эди. Бугунги кунда дунёда коронавирусга чалинганлар сони 5,4 миллион кишига яқинлашмоқда, улардан 343 минг нафари вафот этган. 

 

14