Истребитель-бомбардировщик пятого поколения F-35

Ғалати “кўринмас”: нима сабабдан F-35 думи товуш тезлигидан юқори тезликда узилиб тушади

1873
Россиянинг Су-57 бешинчи авлод қирувчиси ва Американинг кўп қиррали кўринмас F-35-и осмонда рақибми? Ҳарбий шарҳловчи Александр Хроленко бунга жавоб беради.

Американинг F-35 кўп қиррали қирувчи-бомбардимон самолётини яратиш, ундан фойдаланиш ва илгари суриш тарихи кўринмас жанговар самолётларни ишлаб чиқариш технологиясидан маркетингнинг устунлигини аниқ намойиш этади.

Пентагонга яқин Defense News нашри F-35 Lightning (Чақмоқ) II қирувчи-бомбардимончиси бўйича мутахассисларининг танқидий баҳоларини яна бир бор чоп этди. Фактлар шуни кўрсатадики, F-35 - бу товуш тезлигигача учадиган қирувчи бўлиб, у тўлиқ форсажда 1 дақиқадан кўп бўлмаган вақт ичида тезлаша олади. 1 Мах-дан юқори тезликда 60 сониядан кейин корпуснинг ҳаддан ташқари қизиши натижасида вайрон бўлиш хавфи мавжуд, 1.6-Махдан кейин эса дум қисми шунчаки самолётдан узилиб кетиши мумкин.

Эътибор беришимиз керакки, крейсер товушдан юқори тезлик кўплаб замонавий қирувчиларга ҳос, 5-авлод учун эса бу 1.4-Махдан паст бўлмаслиги керак.

1-Мах тезликка эришилганда, F-35 қирувчиси радарлар учун "кўринмаслик" хусусиятларини, яъни яширин ва тўсатдан пайдо бўлиш ҳусусиятини йўқотади. Ташқи илмоқларида бирон бир қурол бўлса, "Чақмоқ" кўринмаслиги ҳатто товуш тезлигидан паст режимларда ҳам йўқолади.

Кўрсатиб ўтилган муаммоларни технологик жиҳатдан йўқотиб бўлмайди. Самолёт уч хил модификацияда хизматга қабул қилинган: оддий, қисқа кўтарилиш ва қўниш масофаси билан, шунингдек, авиаташувчи учиш майдонидан учадигани. АҚШ денгиз флоти учун "кўринмас"нинг заифлиги ҳолати, шунингдек, таъмирлаш базасидан сезиларли даражада географик жиҳатдан йироқлигига ҳам боғлиқ. Агар сафар бошидаёқ авиаташувчидан учадиган F-35 ишдан чиқса, бу бир неча ой давомида авиақанотнинг жанговар самарадорлигини пасайтиради.

Физика қонунлари билан баҳслашиш бефойда. Пентагон "эксплуатацион хусусиятларни"ни оператив тузатди, энди F-35 қисқа тезлашув имкониятга эга товуш тезлигидан паст самолёт деб ҳисобланади. Ҳарбий-денгиз кучлари ва денгиз пиёдалари учун F-35В ва F-35C модификациялари тахминан 1,2 Мах (форсажда) тезлигида учиши учун белгиланган маълум секундлар миқдори қабул қилинди. Юқори баландликда тутиш вазифасини бажариш учун охирги чора сифатида F-22 Raptor қирувчи самолёти бор, у юқори тезликда вайрон бўлмайди (ҳудди шундай 1-махдан кейин радарларда ҳам кўринади).

Жангда тезлик чегаралари ва жанговар вазиятда манёврлар қирувчи учун нимани англатади?

Технологик жиҳатдан тенг душман билан қарама-қаршиликда, F-35 қирувчи нишонга айланади. Мисол учун юқори тезликка эга ва юқори маневрли, Россияда ишлаб чиқарилган "Су" ва "Миг"лар билан ҳаво жангининг натижасини тўлиқ тахмин қилиш мумкин.

Бешинчи авлодли "ишкаллар"

F-35 концепцияси: душманни "кўринмас"ни аниқлашидан олдин йўқ қилиш. Бироқ, америкалик кўп қиррали қирувчи самолёт бундай вазифаларни бажариш учун жуда хом кўринади. Юқори тезлик нафақат F-35 корпуси ва махсус стелс-қопламасига таҳдид солади, балки самолётнинг орқа қисмидаги кўплаб ҳимояланган антенналарни заифлаштиради.

Ўтган йилнинг июн ойида F-35 самолётнинг жанговар вазифаларни бажариш қобилиятига ва учувчининг хавфсизлигига таъсир қиладиган 13 та техник муаммолар ҳақида маълумотлар эълон қилинди. Ўша вақтдан бери асосий камчиликлар сони бештагача камайтирилди, аммо бу ҳам нархи 100 миллион долларга тенг бўлган машина учун жуда кўп. Вазият F-35 Lightning II яратиш дастурининг қиймати тахминан 1,3 триллион долларни ташкил этиши ва кп қиррали қирувчи-бомбардимончи 2011 йилдан буён оммавий ишлаб чиқарилаётганлиги билан янада парадоксалдир. Маълумки, денгиз флоти ва АҚШ денгиз пиёдалари корпусининг F-35 самолётлари экстремал манёврлар (ракеталардан қочиш) пайтида беқарор ва олдиндан айтиб бўлмайдиган ҳолга келади. Борт радарлари денгиз юзасининг жуда тор сатҳини "кўради". Кечаси, асбобларнинг милтилловчи экранлари фазовий йўналишни аниқлашни бузади, ва барча турдаги "Чақмоқ"ларнинг қўнишини қийинлаштиради. F-35 кабинасидаги атмосфера босимидаги фарқланишлар босим шикастларини келтириши ва учувчини ишдан чиқариши мумкин. Lockheed Martin F-35 дастурий таъминотини янгилаш муаммосини фақат 2020 йил охирига қадар ҳал қилишга умид қилмоқда. Бироқ, буларнинг барчаси серияли ишлаб чиқаришга ва "кўринмас"нинг иттифоқдош мамлакатлар - Австралия, Буюк Британия, Норвегия, Исроил, Италия, Япония ва бошқаларга фаол сотилишига халақит бермаяпти.

Ўз маҳсулотини илгари суришда Lockheed Martin тўсиқларга дуч келмоқда. Шундай қилиб, АҚШнинг бир нечта ҳамкор давлатлари "жосуслик" дастурлари туфайли F-35 қўшма ишлаб чиқариш дастуридан чиқиш билан таҳдид қилишди.

Муаммо ALIS ахборот тизимида бўлиб, у F-35 самолётининг дунёдаги исталган жойида, қабул қилувчи мамлакатнинг хоҳишидан қатъи назар, барча ҳаракатларни, манёврларни, миссияларни кузатиб боради. Тизим гўёки фойдаланувчининг манфаати учун техник ҳолат ва логистика таҳлилини ўтказади.

АҚШнинг баъзи ҳаддан ташқари суверен ҳамкорлар ALIS учиш маълумотларини Пентагондаги "катта оға"га узатаётганидан хавотирда. Яқинда бу масала ALIS 3.6 такомиллаштирилган версияси билан ҳал қилиниши кутилмоқда.

Қирувчи самолёт ўйинчоқ эмас

Ҳарбий самолётлар ишлаб чиқариш соҳасидаги технологик имкониятларини қайта кўриб чиқишнинг америкача тенденцияси кузатилмоқда. Бешинчи авлод F-22 Raptor қирувчи самолётини яратиш тажрибаси илгари муваффақиятсиз деб топилган (ишончсиз радиатўлқинни ютувчи қоплама, метрли диапазондаги радарлар томонидан аниқланади, ҳизматнинг қисқа масофаси - 750 км). Серияда ишлаб чиқарилган машина нархи ҳам ноқулай бўлиб чиқди - 350 миллион доллар. Натижада Пентагон атиги 187 дона F-22 "кўринмас"ларни сотиб олди (384 дона режалаштирилган). F-35 Lightning II-нинг (иккитаси ўрнига) битта двигател туфайли арзонлаштирилиши  тортиш кучини, тезлиги, маневрлик ва жанговар юкни камайтирди. Аналоглар билан таққослаганда айниқса сезиларли.

Гипотетик дуэлда бешинчи авлод рус қирувчиси Су-57 биринчи бўлиб F-35 (ва F-22) ни аниқлаб, йўқ қилиш, душман билан жангни (ракеталардан ўқ узиш), ҳатто юқори тиғизлик ва ўта юқори тезликларда ҳам олиб бора олади. Дарвоқе, рус машинаси товушдан юқори тезликка форсажни ёқмасдан ўта олади.

Су-57 қирувчиси америкалик бешинчи авлод F-22 ва F-35 аналоглари имкониятларидан анча юқори бўлган ажойиб парвоз ва жанговар хусусиятларга эга. Су-57 нинг кичик "самарали акс эттирувчи юзаси" унга душман радарларига деярли кўринмай қолишга имкон беради, конструкциясидаги композицион материаллар сиртнинг 70% ва самолёт оғирлигининг 25% ташкил этади. АҚШ мутахассислари рус қирувчи самолётининг устунлигини тан олишга мажбур бўлмоқдалар ва Су-57нинг товушдан юқори тезликларда энг юқори маневрлилиги қобилиятини, ҳатто жуда қиммат F-22 Raptor эга бўлмаган инфрақизил қидирув ва кузатув тизимини алоҳида таъкидламоқдалар.

Су-57 замбаракли қуроли ёрдамида, шунингдек, ўрта ва узоқ масофага учадиган ракеталардан фойдаланиб, юқори маневрли яқин жангга қодир. Су-57нинг устунлигини асосий радиолокацион станцияси, нишонни аниқлашнинг ноёб оптико-электрон тизими ва "ақлли қоплама" деб номланган электрон помех бериш тизими томонидан таъминланади.

Россия қирувчи самолёти 400 км гача бўлган масофада ҳаво ва ердаги нишонларни аниқлай олади, бир вақтнинг ўзида 62 та объектни кузатиб боради, бошқа самолёт ва дронларга объектлар нишон кўрсатмаларини узатади. 2028 йилгача Россия Федерациясининг аэрокосмик кучлари ушбу машиналардан 76тасини олиши керак. Россиянинг бешинчи авлод Су-57 қирувчи самолётининг серияли ишлаб чиқарилиши (2019 йилдан) муқаррар равишда жаҳон бозорида рақобатчиларни сиқиб чиқаради.

1873
Автомобили проезжают мимо плаката с изображением ученого-ядерщика Мохсена Фахризаде в Тегеране, Иран

Эрон уруш бошламайди, лекин Исроил барибир мағлуб бўлади

481
(Янгиланган 17:07 01.12.2020)
Бугунги дунёда терорчи давлат ким? Нега ҳеч ким уни террорчилар рўйхатига қўшмайди ёки санкциялар киритмайди?

Агар бирор давлат бошқа давлатлар ҳудудида терактлар уюштирса, унга маъқул бўлмаган кишиларни ўлдирса, унинг армияси кутилмаганда бошқа давлат ҳудудига бостириб кирса, у ким деб аталади? Терорчи давлат, албатта. Агар унинг қўлида атом бомбаси бўлса-чи? Атом бомбаси бор террорчи давлат. Бундай давлатга жазо бериш керакми? Албатта – тўғридан-тўғри жавоб беришнинг иложи бўлмаса, халқаро санкциялар билан, террорчилар рўйхатига қўшиш билан. Ахир террорчилик инсониятнинг асосий душмани-ку. Нима бўлганда ҳам бизга салкам 20 йилдан буён (АҚШ 09.11 воқеаларидан сўнг) шундай деб келишмоқда.

Лекин бирор ким Исроил ёки АҚШни террорчи деб кўрсинчи, дарҳол унга “америкафоб ва антисемит” тамғаси босилади. Чунки сиз Исроилнинг “ўз душманларини қаерда бўлмасин ва қачон бўлмасин ўлдириш ҳуқиқига” қарши чиқмоқдасиз.

Церемония прощания с иранским ученым-ядерщиком Мохсеном Фахризаде в Тегеране
REUTERS / WANA/Khodabakhsh Malmir
Ядро-физикаси олими Мохсен Фахризоданинг дафн маросими

Ҳа. Гап ўтган ҳафтада эрон ядрочи олими Муҳсин Фаризоданинг ўлими ҳақида кетмоқда. Уни Теҳрон яқинида теракт оқибатида ўлдиришди. Исроил ушбу воқеага изоҳ беришдан бош тортган бўлса-да, дунёда ушбу қотиллик ортида Исроил махсус хизматлари турганига шубҳа қилмайди, чунки ушбу давлат Эроннинг бир неча ядровий физика олимларини ўлдирган ва Фахризодага ҳам бир неча бор суиқасд уюштирган эди.

Лекин Эрон ушбу қотиллик учун қасос олишига ҳеч ким ишонмайди. Чунки йил бошида америкаликлар Боғдод яқинида генерал Қосим Сулаймонийни ўлдиришганида ҳам Эроннинг қасоси унчалик кучли бўлмаган эди. Улар Ироқдаги АҚШ базасига ҳужум қилишди, лекин ҳарбийлар уни тарк этишган эди. Буни тушуниш учун Эронга яхшироқ назар ташлаш керак.

Протестующие с фотографиями убитого генерала КСИР Касема Сулеймани и президентом Хассаном Роухани, 3 января 2020 года
© AFP 2018 / TAUSEEF MUSTAFA
Қосим Сулаймони ўлдирилишига қарши намойиш

Бир неча ўнлаб йиллар давомида Эрон Ғарб ва Исроилга қарши маънавий кураш олиб бормоқда. Ислом революциясидан сўнг Эронда – сайлов демократиясига асосланган теократия тузими ўрнатилган эди. (теократия – дунёвий ва диний ҳукумат мужассамлашган давлат тузими).

СССР ва коммунизм тизими қулаганидан сўнг, дунёда ғарб ҳаёт тарзи ва истеъмолчилик роли кескин ошди. 1990 йиллардан сўнг Ғарбий глобализм ва технократияга қарши ягона альтернатив мафкура – Эроннинг исломий давлат ва жамият модели бўлиб қолди. Албатта. Ҳар қандай буюк қадимий халқларда бўлгани каби, эронликларда инсониятни қутқариб қолувчи “халаскорлик” ҳисси бор.

Эронликлар мусулмонликнинг кам сонли ҳисобланган шиа мазҳабига мансуб бўлсада – уларнинг барча мақсадлари умумисломийдир. Ислом дини бугунги кунда дунёда 1,5 – 2 миллиард мусулмонларни бирлаштирган.

Атлантика давлатлари глобалистлари учун исломий жамиятлар жуда ноқулай, чунки улар анъанавий қадриятларга асосланган бўлиб, уларни “фақат истеъмол ва ҳаёт завқларига” йўналтиришнинг иложи йўқ.

Албатта, ислом дунёси кўплаб бўлакларга бўлинган, сиёсий жиҳатдан исломнинг ички мазҳаблари жиҳатидан ҳам. Уларни ўзаро уриштириб ёки улар орасида бошқариш мумкин бўлган кучлар тарбиялаш йўли билан уларни бошқариш мумкин. Ғарб сўнгги бир неча йиллар давомида айнан шу иш билан шуғулланиб келмоқда, уларнинг асосий мақсади исломий давлатлар орасида барчани ўз ортидан бошлаши мумкин бўлган ягона лидер пайдо бўлишига йўл қўймаслик.  

Эрон бўлса, нафақат ўз мустақиллиги учун, балким исломга қарши уюштирилаётган фитналарга қарши туриш учун барча мусулмонларни бирлаштириш учун ҳаракат қилмоқда. Эроннинг Ғарбга қарши кураш тимсоли бу – Иерусалим шаҳри учун курашдир. Ғарб ва Исроил бир неча йил олдин уни мусулмонлардан тортиб олган эди. Марҳум генерал Сулаймоний қўмондонлик қилган ҳарбий бўлинма бекорга "Аль-Қудс" (Қуддус) дейилмаган. Бу Иерусалимнинг олдинги арабча номидир.

Мана 50 йилдан ортиқ вақт давомида Исроил Шарқий Фаластинни эгаллаб олган ва уни БМТнинг ҳар қандай санкцияларига қарамасдан уни бўшатишдан воз кечмоқда. Агар Исроил “куч кимда бўлса ўша ҳақ” дегани бўлса, унда Исроил рақибнинг қаршилигига ва ҳайрон бўлмаслиги керак.

Англосакс ОАВлари Эрон “Ҳизбуллоҳ”ни қўллаб қувватламоқда, деб жар солса, уларша бир нарсани тайин айтиш керак. Ҳизбуллоҳ –  бу қуролланган террорчилар гуруҳи, ёки партия эмас. Бу қўшни Ливан давлатининг шиа мусулмонларидан иборат кўнгиллилар ташкилоти. Унга мамлакатнинг аксарият аҳолиси аъзо бўлган. Фақат давлат бошқарувида уларнинг вакиллари йўқ. Эрон нафақат Ҳизбуллоҳдаги шиаларни балким Фаластиндаги суннийларни ҳам қўллаб қувватламоқда. Исроилнинг босқинчилигига бундан бошқа яна қандай жавоб бериш керак? Мусулмонлар Ал-Қуддус ва Ал-Ақсо масжидларини шундай беришади деб ўйлаш хато бўлади.

Бунга жавобан АҚШ ва Исроил ҳар қадамда Эронни ёмонлаб, уни террорчига чиқаришмоқда. Уни террорчиларни қўллаб-қувватловчи давлатлар рўйхатига қўшиб қўйишган, унга қарши халқаро санкциялар киритишмоқда. Нима сабабдан халқаро дейсизми? Чунки улар “Эрон атом бомбаси ясамоқда”  деб бутун дунёни қўрқитиб олишган. Исроил бўлса, 2003 йилда АҚШ Ироққа ҳужум қилганидан сўнг бир неча баробар АҚШ-Эрон урушини бошлашга, ҳеч бўлмаса АҚШ кучлари Эронга зарба бериши учун турли иғволар ташкил қилишда чарчамаяпти.

Эрон бўлса бир неча йилдан буён бутун дунёга атом бомбаси яратиш ниятида эмаслигини айтиб келмоқда. Аятолла Ҳомайни 2013 йилда “ядровий қурол исломга мувофиқ эмас”, деб фатво чиқарган эди.  

Лекин Эрон барибир санкциялар остида яшашга мажбу бўлмоқда. Улар нафақат қурол-яроғ балким нефт савдоси ва иқтисоднинг бошқа соҳаларига ҳам таалуқли бўлиб қолмоқда. Лекин чекловларга қарамасдан Эрон қўшни Ливанда ўз позицияларини кучайтириб, Сурияга ёрдам бериш учун қўшинлар юборди.

2015 йилда Россия ёрдами билан Эрон ядровий дастури имзоланган эди. Эрон санкциялардан озод бўлишига бир баҳя қолганди, Ироил Трампни гиж-гижлаб АҚШни ушбу шартномадан чиқаришга муваффақ бўлди. Январда эра Трамп Сулаймонийни ўлдиришга буйруқ берди. Ушбу қотиллик – аслида бутун дунёга жуда қимматга тушиши мумкин бўлган провокация эди.

Эрон АҚШ ва Исроил каби ўзини “беақл” тутганида, генрерал ўлими учун қасос олишга киришарди ва янги жаҳон уруши бошланиши мумкин эди. Лекин Эронда юқориджаги икки давлат каби “жазосизлик” ҳисси йўқ ва асосийси, унда – узоқ муддатли стратегия бор: Эрон келажакда ислом дунёнинг етакчисига айланиши мумкин.

Нега деганда, Ғарб – Яқин Шарқдан барибир кетади. Уларга дўст тутинган бадавлат араб давлатлари раҳбарлари эса ўзларнинг ҳаёт тарзи, америкаликлар “ноғораси остида ўйнаши”  билан – ўз халқлари ва бошқа мусулмонлар орасида ҳурматини йўқотиб бўлган. Улардан ҳеч бири Ал-Қуддус учун курашаётгани йўқ.

Эрондан бошқа фақат Туркия президенти бугунги кунда умумисломий қадриятлар ҳақида гапирмоқда. Лекин Америка ва Ғарб Туркияни осонгина енгиш мумкин деб ҳисоблайди. Уларнинг фикрича у ерда президентни алмаштирса – иш битади. Шу сабабли улар Туркияда давлат тўнтариш ва сайлов уюштиришга ҳаракат қилишмоқда. Эрон эса – ўнта президент алмашса ҳам ўз йўлидан қайтмайди. Шу сабаб у ерда Сулаймони ва Фахризаде каби кишиларни ўлдиришмоқда.

Лекин Фахризоданинг ўлдирилиши ҳам ҳеч нарсани ўзгартирмайди. Унинг ўрнига бошқаси келади ва унинг ишини давом эттиради. Эрон ракета дастурларини ривожлантиришда давом этади. Демак Эронда бир кун келиб атом бомбаси барибир яратилади.

Ундан ушбу қотилликдан қандай фойда? Аслида бу ҳақиқий провокация. Исроил Эрон ушбуга жавобан бирор ҳужум уюштиришини жуда ҳам хоҳламоқда. Агар шундай бўлса АҚШнинг Эронга жавоб зарбаси оқланган бўлади. Нетаньяху мана 15 йилдан буён АҚШни ана шундай зарбага гиж-гижлаб келмоқда. Лекин бу сафар ҳам унинг режалари амалга ошмайди.

Биринчидан, Эрон бу иғво эканини жуда яхши тушуниб турибди. Иккинчидан, Трамп Яқин Шарқдан қўшинларни олиб чиқишга ва умуман АҚШ аралаш бўлган ҳарбий можаролар сонини камайтиришни ваъда берган. Ундан ташқари АҚШнинг бошқа йирик сиёсатчилари, масалан, собиқ вице-президент Дик Чейни, ҳам Эронга зарба бериш – Армагеддон бошланиши эканини яхши тушунишади.

Эронга ҳужум – Яқин Шарқда катта уруш бошланишига олиб келади ва ушбу урушда барча, жумладан унинг бошланишига сабабчи бўлганлар ҳам куйиб кул бўлиши аниқ.

Эрон эса ўз йўлидан тўғри кетишда – ислом дунёсида Фаластин ва Ал-Қуддус учун курашаётган кучларни қўллаб-қувватлашда давом этади. Эртами кечми Исроил океан ортидаги дўстидан маҳрум бўлади ва бу жанг унинг мағлубияти билан тугайди.

Уни атом бомбаси эмас – ноҳақлик ўлдиради.

481
Американский бомбардировщик Б-52

Трамп жанжал билан кетмоқда. АҚШ Эронга зарба берадими?

724
(Янгиланган 16:26 30.11.2020)
Дональд Трамп Эронга зарба беришни буюриши мумкин. Шу сабабли Исроил армияси ҳам тайёр туриши керак. Яқин Шарқдаги вазият таҳлилчилари нима дейди.

ТОШКЕНТ, 30 ноя —Sputnik. Дональд Трамп, агар сайловчилар коллегияси Жо Байден ғалабасини тан олса, ҳукуматни топширишга тайёр эканини билдирди. Лекин баъзи ОАВлар хулосаисга кўра, Трамп кетишидан олдин Эронга уруш очиши мумкин. Баҳона – Эроннинг “ядровий дастури”.  Теҳронга босим ўтказишда америкаликлар Тель-Авив ёрдамидан ҳам фойдаланишмоқчи. Буларнинг ҳаммаси Яқин Шарқдаги вазятга қандай таъсир қилади, РИА Новости таҳлил қилди.

Трамнинг ортиқча қизиққонлиги

Дональд Трамп Эронга зарба беришни буюриши мумкин. Шу сабабли Исроил армияси ҳам тайёр туриши керак. Исроил ҳукумати Жо Байден Оқ уйга келганига қадар вазият мураккаблигини тушуниши керак. Трамп бир неча бор Натанзедаги уранни бойитиш заводини йўқ қилиш масаласини кўтарган эди, деб ёзади АҚШнинг Axios нашри.

МАГАТЭнинг Эрон ядровий дастури ривожланаётгани тўғрисидаги ҳисоботидан сўнг, Трамп Теҳронга зарба беришга қарор қилган эди. Эрон СВПД (Ядровий қурол тўғрисидаги шартнома) шартномасидан воз кечганидан сўнг, мамлакатда юқори бойитилган (қурол учун) уран миқдори ошган. АҚШ президенти бундан жуда ғазабга келган, лекин Майк Пенс ва Майк Помпео президентни “ҳовуридан туширишган” деб ёзади The New York Times газетаси. Эронга зарба бериш ортиқча зўравонликка олиб келади.

Бу борада американинг аниқ режалари ҳақида ҳеч қандай маълумот йўқ, лекин Исроил эҳтимолий қарама-қаршилик тайёр туриш ҳақида кўрсатма олганини тасдиқлади. “Жавоб тўридан-тўғри бўлмасдан Эроннинг Сурия ҳудудидаги қўшинлари томонидан “Ғазо секторида ёки Ливанда амалга оширилиши мумкин”, - дейилган хабарда.  

Уруш ҳақидаги хабарлар қанчалик ҳақиқатга яқин эканини муҳокама қилиб турган бир вақтда, Эронда физик-олим Мохсен Фахризадега суиқасд уюштирилди. Ғарбда уни Эрон атом бомбасининг отаси дейишарди. Айрим маълумотларга кўра айнан ушбу олим Эрон ядровий дастурини бошқарган.  Теҳрон ушбу ўлимда дарҳол Исроилни айблади ва қасос олишни ваъда берди. Биньямин Нетаньяху эронликлар баёнотига муносабат билдирмади.

Урушдан олдинги югур-югур

Эронга зарба бериш ҳақида маълумотлар тарқалишига ҳеч ким эътибор бермаган бўларди, лекин бундан олдин содир бўлган воқеалар барчанинг вазиятга жиддий қарашга чорлади. АҚШ Яқин Шарқ ҳудудига B-52H Stratofortress стратегик бомбардимончиларни олиб келди. АҚШ Марказий қўмондонлиги CENTCOM баёнотига кўра, улар ушбу ҳудудга агрессияни жиловлаш ва иттифоқдошларни қўллаб-қувватлаш учун олиб келинган.

© Sputnik / Владимир Астапкович

Неча бомбардимончи самолёт олиб келингани ва улар қаерда жойлаштирилгани ҳақида Вашингтон ҳеч нарса хабар қилмаган. Айрим хабарларга кўра, самолётлар Ҳинд океанидаги Диего-Гарсия авиабазасида жойлаштирилган.

Ҳарбий базада Эрон билан эҳтимолий урушда фойдаланиш учун 6та бомбардимончи жойлаштирилган. Бир неча ой олдин, эронлик генерал Қосим Сулаймон ўлдирилганда ҳам АҚШ худди шундай қилган эди.

Ўша қотилликдан кейин йил давомида ҳудуддаги америка объектларига ҳужум уюштирилди, лекин АҚШ ва Эрон орасида тўғридан тўғри тўқнашув содир бўлмади. Америкаликлар ҳатто ўз қўшинлари сонини камайтира бошлашди. Лекин  айрим Эронга қўшни бўлган давлатлар бундан хавотирга тушди. Уларнинг фикрича АҚШ кучлари ҳудудда хавфсизликни сақлаб туришган эди.

Музокаралар – очиқ ва яширин  

Эроннинг Яқин Шарқда ўсиб бораётган нуфузи биринчи нафбатда Исроилни хавотирга солмоқда. Қишдаги АҚШ-Эрон можаросидан сўнг Исроилни ваҳима босди. Бош вазир Биньямин Нетаньяху хулосасига кўра, Теҳрон нафақат Америкадан балким Исроилдан ҳам қасос олмоқчи. Бундай вазиятда у олдиндан зарба беришини маълум қилди.

Эроннинг Яқин Шарқдаги таъсирини камайтиришга Араб давлатлари подшоҳлари ҳам ҳаракат қилишмоқда. Саддам Хусайиннинг ўлимидан сўнг Эрон ҳудудда  етакчиликни қўлга киритишга ҳаракат қилди. Араблар бундан хавотирга тушиб қолишди, шиялар режими суннийлар анъаналарига мос келмас эди.

Эроннинг ҳуддудаги мавқеини ушлаб туриш учун араблар 2000 йиллар ўртасида Исроил билан норасмий келишувлар олиб боришди. Фаластин муаммоси халал берсада, томонлар Эронга нисбатан ўз ҳаракатларини мувофиқлаштиришга келишиб олишди.

Бундай келишув мавжудлигини Саудия Арабистони, БАА, Баҳрайн ва Иордания Исроил самолётлари учун ўз осмонини очишга тайёрлигидан билиб олса бўлади.

Дональд Трамп  ва унинг Эронга қарши бўлган сиёсати араб-исроил алоқаларини кучайтирган. Трамп ҳукумат тепасига келганда Яқин Шарқнинг барча муаммоларини “Аср битими” ёрдамида ҳал қилишини ваъда берган эди. Битим асосида “икки халқ учун икки алоҳида давлат ташкил қилиш” ғояси ётарди. Дунё хариталарида Исроил билан бирга Фаластин давлати ҳам пайдо бўларди.

Бу ташаббус араб дунёсида кўпчиллик томонидан қўллаб-қувватланмади, лекин форс кўрфази ҳукумдорлари ҳулосасига кўра, “Яқин Шарқни” қайта юклаш имконини берди. Сентябр ойида БАА ва Баҳрайн АҚШ кўмагида Исроил билан дипломатик муносабатларни тиклашга муваффақ бўлишди. Бунда ушбу ҳамкорлик Эронга қарши қаратилганини ҳеч ким яшириб ҳам ўтирмади.

Саудия Арабистони ўзини араб дунёсининг етакчиси сифатида намойиш қилиб Исроил билан масофа сақлаб келарди. Икки давлат орасида норасмий муносабатлар борлиги ҳақида барча биларди, лекин олий даражадаги мулоқотни ҳеч ким кутмаган эди. Ар-Риёд ҳар доимгидек Фаластин муаммоси ҳал бўлмагунича Тель-Авив билан муносабатлар ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмас деб баёнот бериб келарди. Лекин бу сафар бошқача бўлди.

Яқинда Нетаньяху Саудиянинг Неом шаҳрига хуфия сафар амалга ошириб ворис шаҳзода Мухаммад бин Салман билан музокаралар ўтказгани маълум бўлди. Янгилик бир зумда сенсацияга айланди, лекин музокара мавзулари ҳақида ҳеч нарса эълон қилинмади.  Экспертлар Эрон – марказий мавзу бўлганини хулоса қилишди.

Ар-Риёд дастлаб ушбу суҳбатни тўлиқ инкор қилиб келди. Лекин Тель-Авива ҳам изоҳ беришдан бош тортганидан сўнг, - аксарият учун учрашув аслида бўлиб ўтгани аниқ бўлди. Кузатувчилар, шунингдек, музокаралар айнан АҚШ давлат котиби турнесидан сўнг бўлиб ўтганига ҳам эътибор қаратишди. Бу Майк Помпеонинг ҳудуддаги ҳамкорларини бирлаштириш ва Эрон хавфига биргаликда қарши туришга бўлган навбатдаги уриниши эди.

“Ўзингиздан кейин альянс қолдиринг”

Исроил Эрон билан тўғридан-тўғри тўқнашувни истамайди. Лекин яширин душманлик икки тарафдан ҳам давом этмоқда. Ислом Республикаси Сурияда, Исроил чегараси атрофида ўз кучлари сонини ошириб бораётган бир вақтда, яна бир қўшни – Ливан – деярли Эроннинг  вассалига айланган. Теҳрон Ғазо секторига жиддий таъсир ўтказмоқда. ХАМАСни молиялаштирмоқда. Хуллас, Эрон Исроилнинг барча мухолифатларида иштирок этмоқда, дейди Исроил кнессети собиқ депутати Ксения Светлова.

Нетаньяхунинг Саудия Арабистонига бўлган ташрифини АҚШда ҳукумат алмашиши негизида ҳам таҳлил қилиш мумкин.

“Америкада ҳукумат бошига келаётган ҳар қандай янги маъмурият Яқин Шарққа муносабатини корректировка қилади. Нетаньяху ва бин Салман, эҳтимол, АҚШ Байден даврида Эронга қарши ҳаракатлар мувофиқлигини қандай сақлаб қолиш масласини муҳокама қилишгандир. Демократ-президент бундай ҳамкорликка қарши бўлмайди, албатта. АҚШ Обама давридан бошлаб ҳудуддан кетишга тараддуд кўрмоқда. Улар ўзларидан сўнг Эронга қарши ҳеч бўлмаса араб-исроил альянсини қолдириб кетишмоқчи", — дейди Светлова.

Трамп хатосининг белгилари

МГИМО Халқаро изланишлар институти таҳлилчиси Адлан Маргоев фикрича, Теҳрон араб-исроил ҳамкорлигидан хабардор ва бу Фаластиннинг сотқинлиги сабабли  содир бўлган. Эрон ҳукумати бир томондан Саудия Арабистони, БАА ва Баҳрайннинг Исроил билан алоқаларини қораласа-да, лекин қарама-қаршиликни кескинлаштиришдан манфаатдор эмас.

Маргоев хулосасига кўра, Теҳрон АҚШда ҳукумат ўзгарганидан сўнг, Эронга қарши муносабати  юмашишдан умидвор. “Эрон ҳукумати Байдендан Трамп хатоларини тан олишни ва СВПДни қайта жонлантиришни сўрамоқда. Демократлар буни экспертлар даражасида муҳокама қилшмоқда, лекин амалда бу жуда мушкул. Буни қандай амалга оширишни ҳеч ким билмайди.

Масалан, Эрон санкцияларни бекор қилишни сўрамоқда, лекин у ҳолда Теҳрон СВПД шартларига амал қилаётганини тасдиқлаш керак бўлади. Теҳрон таъкидлашишга кўра – АҚШ ундан чиққани туфайли ядровий битим тўлиқ бажарилаётгани йўқ. У паралел равишда ишлаши учун СВПДни қандайдир йўл билан амалга қайтариш керак – ҳозирча бу очиқ масала”, - дейди эксперт.

Магоев хулосасига кўра, Байденга Трамп қарорларини бекор қилиш осон бўлмайди. Кетаётган маъмурият Эрон сиёсатини фақат қоралаб, тузилган ядровий битимни чипакка чиқарган эди, лекин вазият қуролли тўқнашувга қадар етиб бормаслигига – экспертнинг ишончи комил.

724

"Руслар буни уддалади": жаҳон тоталитар державаси барпо этилди

651
"Россия сегодня" Халқаро ахборот агентлиги Америка Қўшма Штатлари бизни яқин тўрт йил ичида нима учун жазолайди, деган саволга жавоб топди

Виктор Мараховский
Бу - гарчи тўғридан-тўғри бўлмаса-да, аммо жуда тушунарли жавоб. Агентлик мутахассислари олти ой давомида ўнлаб америка ОАВларида чоп этилган мақолалар бўйича ("Саккизоёқ 3" коди билан) тадқиқотлар ўтказдилар, унда бизнинг давлатимиз номи ҳам келтирилган.

Хулоса: Америка медиа-соҳасида (демакки америка сиёсатида ҳам) бизнинг сиз билан мавжудлигимиз контексти энди анча ойдинлашди (ва шунинг учун Америка сиёсати учун) аниқ. Шунингдек, унда бизга қандай роль ажратилгани ҳам.

Демакки, бизга бўладиган, Россияга нисбатан кутилаётган тахминий муносабатлар ҳам тушунарлидек.

Яхши хабар: америка ОАВлари бизни эслашади, яхши кўришади, ва ҳатто 2016 йилгидан, яъни "руслар борасидаги жазава" ўз чўққисида бўлган вақтдагиданда кўпроқ эсга олишар экан (эсга олишлар чорак кўрсаткичга ортган).

Нохушроқ хабар: ўтган йилги обзордан тахминан бир йил ўтиб ҳеч вақо ўзгарган эмас.

Жорий йилнинг 1 августидан 15 ноябрига қадар Россия ҳақида чоп этилган 1227 мақола орасида — нольтаси позитив ёзилган. Нейтрал, дея баҳолаш мумкин бўлган мақолалар ("йўқ, руслар Трамп ғалабаси ҳақидаги заҳарли хештегни ишга туширмади", "йўқ, руслар сайлов натижаларига таъсир кўрсатишмади"; "руслар сайловларга аралашувини инкор этишмоқда" каби), - 46 та, ёки умумий ҳажмдан тўрт фоизни ташкил этади.

Қолган 96 фоизи — бу ҳаттоки такрорий эмас, балки мақсадли аудиторияга бир хил мантрани аҳмоқона тарзда сингдиришдан иборат: руслар сайловларга аралашишмоқда, руслар ижтимоий тармоқларда сизнинг онгингизни бузмоқда, руслар Трамп учун, руслар фейкларни тарқатишмоқда.

Габриэлнинг Россия АҚШ сайловларига аралашмаслиги ҳақидаги сўзлари ортида нима турибди? Германияда Россия АҚШда ўтказилган 2016 йилги сайловларга аралашмагани ҳақида гапира бошлашди. Sputnik радиоси эфирида сиёсатшунос Юрий Почта немислар Қўшма Штатлар томонидан, шу жумладан ўз номларига ҳам қарши айтилаётган айбловларнинг асоссизлигини тан олишни бошлашгани ҳақида таъкидлади.

Ушбу сингдиришлар шу даражада умидсиз ва зерикарли эдики, бу ерда ҳатто ҳазм этиладиган нарсанинг ўзи йўқ эди: кабинетларда ёки масофадан иш билан банд бўлган, ўз ҳаётида ҳеч нарса билан ҳақиқатда қизиқмайдиган журналистлар ва муҳаррирлар ўтиришар, улар ҳафтасига беш марта (мисол учун CNN — 106 кунда 570 та мақола чоп этган) қуйидагилардан бизни хабардор этиш учун оғиз очишарди:

— Путин ўз броси Трампни бизнинг сайловларга аралашиш учун қўллаб-қувватлаш ҳақида орзу қилмоқда,
— Россия сайловларимизни синдиришга ҳаракат қилишда давом этмоқда,
— Россиялик троллар аудиторияга таъсир кўрсатмоқда,
— Ижтимоий тармоқлар рус хакерлари ва троллар фаолиятини лозим тарзда назорат қилмаяпти,
— Трамп учун овоз бериб, сен соядаги қора лорд Путиннинг кўрсатмаси бўйича овоз бермоқдасан.
Буларнинг барчасининг, табиийки Россияга нисбатан ҳеч қандай алоқаси бўлмаган ва бўлмайди ҳам. Бу АҚШ медиа-ҳаётининг ички бир элементи - онги суст омма ва узлуксиз сайловлар цикллари кечадиган мамлакат.

Бу шундай бир давлатки, бу ерда ички душманлар бўйлаб зарба берадиган медиапушкаларнинг асосий вазифаси оммага узлуксиз равишда - бир хилдаги суггестив мантраларни, яқин қолган сайловларда қатнашиб, лозим бўлган номзодга овоз беришга даъват қилувчи (бу, агар ёдингиздан кўтарилган бўлса, демократия деб аталади) гипнос-мантраларни етказишдан иборат.

Икки минг йигирма иккинчи йил ушбу тетик демократияга фақат битта янгилик олиб келди: ижтимоий платформалар-гигантлар Facebook ва Twitterда ўз назоратида бўлган медиа-майдонни демократлардан бўлган номзод Жо Байден фойдасига цензура қилди.

Яъни:

— Трампни "бузғунчи мафияга қарши курашувчи" сифатида улуғлайдиган коллектив онгларни бостириш (Qanon тақиқига қаранг) - бунда Трамп Путиннинг қўғирчоғи ва оқ ирқчилар ҳомийси сифатида иблисона бир қиёфада гавдалантирилди,

— Трамп ҳар сафар оғиз очганида "ижтимоий тармоқлар томонидан жалб қилинган мустақил экспертлар" томонидан унинг гаплари ёлғон сифатида баҳоланган тақдирда, уни мум тишлашга мажбурлаш (19 октябрдаги маълумотларни топишга муваффақ бўлдим: Трамп 65 марта "мум тишлатилган", аммо Трамп оғзини оммавий равишда ёпиш кўринишидаги ҳақиқий разолат ҳали олдинда эди),

— Байден ва унинг оиласи Украинада қандай ўйнаганлари мавзусига бағишланган энг мейнстрим матбуот суриштирувларини ҳам оғзини ёпиб ташлаш (бу ерда Twitter ва Facebook ўта натижадор бўлди — New York Postда ёритилган кичик-Байденнинг саргузаштлари ҳақида демократ-сайловчиларнинг каттагина қисми бехабар қолиб кетди).

Биз ахборот асри XXI асрнинг тоталитар державаси барпо этилиши саҳнасини кузатдик, ва у деярли кўз ўнгимизда тамом бўлди.

Медиа-майдонларга эгалик қилувчилар бир вақтнинг ўзида фантомларни реклама қилиб (масалан, худди ўша рус аралашуви, холбуки 5 ноябр куни АҚШ киберхавфсизлиги ва инфратузилма хавфсизлиги агентлиги бўйича раҳбари Кристофер Кребс айтганидек, умуман бўлмаган) , унга айтиладиган эътирозларни блоклашмоқда, демократларга берилган овозлар сеҳрли тарзда 14 миллион овозга кўпайиб, иккиланаётганлар овози йўқ қилинди ва худди ўша "ҳеч қандай алдашлар бўлмади, Трамп алдаяпти, трампистлар ҳам" ритмидаги гипнос-мантраларни илгари сурмоқда.

...Бу ерда нимани қайд этиш лозим?

Биз, албатта, АҚШ маъмуриятининг кейинги ҳаракатларига таъсир кўрсатишга қодир эмасмиз. Биринчидан, чунки Америкада "Россияпарастлар лоббиси" йўқ ва бўлмаган ҳам (айтганча, айниқса у ҳеч қачон республикачилар орасида бўлмаган: АҚШдаги "россияпараст" сиёсий арбоб аслида Демпартиядан президентликка маргинал номзод Тулси Габбард бўлган, у бизни жазолашга даъват қилмагани учун "рус активи" деган ном орттириб олганди).

Иккинчидан — ва энг асосийси — биз битта оддий нарсани ёдда сақлашимиз керак: мана ўн йилдирки АҚШ элитаси (сиёсий, медиа, ва бошқа исталган) Россия ҳақида ҳеч вақо билмайди. Американинг ҳеч бир сиёсатчиси бизнинг заҳарли мамлакатимизга келишмайди, уларнинг ҳеч бири Москва, Питер, Екатеринбург, Сибирь ва Камчаткани кўрмаган; уларнинг ҳеч бири руслар билан учрашмаган, албатта, БМТда тайёрлаб қўйилган навбатдаги ўзаро "батлл"ларда иштирок этадиган рус дипломатларидан ташқари; Россия ҳақидаги барча маълумотлар уларга, ҳар сафар Путин томонидан заҳарланадиган ва мўъжиза туфайли омон қоладиган трансмиллий сиёсий-лесбиянкалар ва ўта бадқовоқ мухолифатлардан иборат патологик кадрлар орқали етказиб турилади.

Аммо, буларнинг барчаси ҳам улар эътибори перифериясида: барча асосий душманлар уларнинг ўз миллати ичида мужассамлашган ва айнан уларни биринчи ўринда забт этишади.

Бундаги яхши хабар нимада дейсизми?

Юқорида санаб ўтилган сабабларга кўра бизнинг давлатимизга қарши кураш ва жазолашнинг аллақандай ноёб методлари қўлланилади, дея ўйламаслик лозим.

Исталган бир мамлакатга аниқ ва мақсадли ҳаракатларни қўллаш учун уни билиш талаб этилади. Қандайдир отишмада олий даражадаги боссни ўлдиришга ҳаракат қилганлар, билишадики: буни узоқ ўрганишсиз амалга ошириш мумкин эмас.

Хуллас: гап АҚШ Россиянинг оғрийдиган жойига зарба беришга унчалик қодир эмаслигида ҳам эмас (отиладиган нарсанинг барчаси кўп йиллар олдин отилиб бўлинган). Ҳаммаси бунданда ёмонроқ: улар ҳаттоки бизнинг мамлакатга зиён етказиш масаласида ҳақиқатан диққатни жамлашга қодир эмас.

Биттагина оддий сабабга кўра: айни вақтда у ерда ички оппонентларни ўз асосий рақиби сифатида кўрувчи медиа-сиёсий олигархия ғалаба қозонди.

Бу эса, ушбу фонда қуйидагиларга босим ўтказиш лозимлигини англатади:

— "янги тенглик" ни рад этадиган диний консерваторларга, яъни девиант озчиликларнинг сўзсиз имтиёзли позициясини;
— ўзининг бекаму-кўстлиги ва уларнинг оқланган ҳаёт тарзи ҳақидаги тасаввурлари учун оқ танли эркакларни;
— "яшил" энергетика фойдасига анъанавий энергетикага, —
олдиндан шуни айтиш жоизки, Россия таҳдиди ҳақидаги фантом маргинал сифатида қаралади. Ва шовқинли, аммо самарасиз методлар билан ғолиб чиқиши керак.

Аммо бу Россиянинг "Шимолий оқим - 2" каби макролойиҳаларига ҳеч нарса хавф солмаётганини англатмайди. Аммо, ушбу таҳдид кучаймоқда, деб таъкидлаш учун ҳам ҳеч қандай асос йўқ.

Бизни, табиийки, яхши кўришмайди (ҳатто, нафратланишади, деб айтиш мумкин — ахир ҳар не рўй берганда дунёдаги гегемонни ярим соат ичида йўқ қилишга қодир бўлган коинотдаги ягона давлатдан нимани ҳам кутиш мумкин).

Аммо давлатнинг тоталитар тузилмаси, у "раҳнамо" ёки "демократик" бошқарув шаклига эга бўлсин, нормал ҳолатдаги давлат тузилмасидан шуниси билан фарқ қиладики, у ҳамиша бош душманларни ўз ичида излайди ва топади.

Шундай экан, барчамиз сабрли бўлишимизга тўғри келади.

Ёки, попкорн, ёки бўлмаса семичка оволинг.

651