"Газ ОПЕК"и пайдо бўладими ва уни Россия бошқарадими

668
Яқин вақтдан бери "газ ОПЕК"и мавзуси яна муҳокама қилина бошлади. Бунга бир нечта ходиса сабаб бўлди.

Александр Собко. Яқин вақтдан бери "газ ОПЕК"и мавзуси яна муҳокама қилина бошлади. Бунга бир нечта ходиса сабаб бўлди. Биринчидан, албатта, газнинг жорий нархларининг пасайиши. Иккинчидан, узоқ муддатли сценарийларига келсак, Қатарнинг СТГ объектларини кенгайтиришининг нияти тобора равшанлашмоқда. Учинчидан, ОПЕК+нинг нефт бозоридаги мисли кўрилмаган ютуқлари.

Ва ниҳоят, агар Россиянинг ички кун тартиби ҳақида гапирадиган бўлсак, суюлтирилган газ ва қувур гази экспорти ўртасидаги нисбат ҳақида мунозаралар сақланиб қолмоқда. Ахир, бу ерда "газ ОПЕК"ини тузишда баъзи мажбуриятларни қабул қилишда қандайдир қоидаларни шакллантириш керак бўлади. Тафсилотларни муҳокама қиламиз, аммо асосий маълумотни дарҳол очиб берамиз: омиллар йиғиндиси нуқтаи назаридан "газ ОПЕК"и ғояси нефт секторига қараганда анча истиқболли кўринади.

Яқинда Қатар Жанубий Кореяда юзта газ ташувчиси қуриш учун қувватларни буюртма қилди (шартнома миқдори $ 20 миллиарддан сал озроқ), шунингдек Хитойда ҳам бир нечта газ ташувчилар қурилади. Қатарда СТГ-нинг янги заводлари бўйича якуний сармоявий қарор ҳали қабул қилинмаган бўлса-да, СТГ танкерлари билан боғлиқ сюжет кенгайиш содир бўлишидан дарак беради. Ва анчагина катта бўлиши режалаштирилмоқда: қўшимча 49 миллион тонна (икки босқичда), Қатарда ҳозирда 77 миллион тоннадан фарқли ўлароқ.

Дарвоқе, бу фонда, СТГ танкерларини қуриш бўйича ўз марказимизнинг (Узоқ Шарқдаги “Звезда” кемасозлик заводи негизида) барпо этилиши жуда фойдали бўлганлиги аён бўлади.Тўғри, баъзи бир ускуналар ва ҳатто кемалар баъзи элементларини импорт тўғри келаётган бўлса-да (гарчи ҳар бир тайёрланган янги газ ташувчиси чиқарилиши билан маҳаллийлаштириш даражаси ошиб боради), аммо энг муҳими - корейс заводларининг юкланишига бевосита қарамлик йўқ.

Қатарнинг кенгайиш тўғрисидаги эҳтимолий қарори, мамлакат тубдан бирон бир глобал газ шартномасида иштирок этишни истамаслигини англатадими? Жиддий айтганда, мутлақо керак эмас. Аммо шуни айтиш мумкинки, ҳатто инқироз пайтида ҳам ўз қувватларини намойишкорона кенгайтирган ҳолда, Қатар ўзига жуда яхши бошланғич музокара позицияларини таъминлади. Унда Қатар нима тўғрисида келишмоқчи?

Шу билан бирга, Қатар ва Россия ўртасидаги муносабатлар даражаси газ коалициясини тузиш имконияти ҳақида ишонч билан гапиришга ҳали имкон бермайди. Бундан ташқари, Қатар яқиндагина АҚШ билан газ борасида музокаралар олиб бораётганига ўхшади: Qatar Petroleum АҚШда ўзининг СТГ заводини қурмоқда ва шунинг учун у бозорга унчалик таъсир кўрсатмаслиги керак, гўё. Энди эса Қатар СТГсининг бозорга қўшилиши сезиларли бўлади. Энг радикал шарҳловчиларнинг таъкидлашича, кейинги ўн йил ичида АҚШ энди янги заводларни умуман қурмайди.

Албатта, "классик", нефт ОПЕКини эсга олиш муҳимдир. Аниқроқ айтганда, гап уч йил давомида тўғри ишлаган, аммо март ойининг бошларида муваффақиятсизликка учраган ОПЕК+ битими ҳақида кетмоқда. Кейинги воқеалар (мартни, деярли "коронавирусгача" бўлган низоларни эслайлик) бундай картелга эҳтиёж борлиги ҳақидаги масалани янада кучайтирди.

ОПЕК+ битимининг танқиди уч жиҳатга уйғунлашди.

Биринчиси. Ички низолар, биринчи навбатда Россия ва Саудия Арабистони ўртасидаги тортишувлар. Тажриба шуни кўрсатадики, бу ерда келишувни албатта амалга ошириш мумкин.

Иккинчиси. Битим сланец ишлаб чиқаришни кўпайтириш орқали юқори нархлардан фойдаланган АҚШга фойда келтирди.

Учинчиси: юқори нархлар дунё бўйлаб бошқа иштирокчиларга ҳам (ОПЕК+ ташқарисидага), масалан, йирик ва қиммат денгиз конлари лойиҳаларига  сармоя киритишга имкон берди. Шунингдек, улар яхши шароитлардан ҳам фойдаланишди. Шу билан бирга, уларни АҚШдаги вазиятдан ажратиш жуда муҳимдир. Ахир, Америкада нефт ишлаб чиқариш мослашувчан, яъни нефт нархи, айтайлик, бир баррел учун 40-45 доллардан кам бўлса, у пасайишни бошлайди ёки ўсишни тўхтатади. Денгиз тубидаги лойиҳаларда вазият бошқача: амалга ошириб булинган капитал харажатлар, мулк эгаларини арзон нархларда ҳам нефт қазиб олишга мажбур қилади. ОПЕК+ келишуви танқидчилари ва тарафдорлари ўртасида муросага эришса бўлади: келишув амалга ошиши мумкин, аммо бир баррел учун мақсадли нарх 50-55 доллар шартида.

Келинг, ушбу сабоқларни келажакдаги низоларга ва эҳтимолий “газ ОПЕК”ининг газ нархлари бўйича умидларига қўллашга ҳаракат қилайлик. Биринчи яқинлашишда ҳаммаси бир хил. Ва эҳтимолий картел ичида битимлар билан боғлиқ муаммо ҳам. Шубҳасиз, бундай иттифоққа кирмаслиги аниқ АҚШнинг СТГи билан боғлиқ муаммолари. Ва сунъий равишда бошқариладиган нархлар вазиятида, бошқа ишлаб чиқарувчиларнинг қўшимча таклифи.

Аммо, нефт билан боғлиқ вазиятдан фарқли ўлароқ, иккинчи ва учинчи фикрларни бирлаштириш лозим. Зеро, завод қурилганидан кейин, таннарҳ қопланмаган бўлса ҳам, СТГ ишлаб чиқарилаверади. Биз буни ҳозир бутун дунё бўйлаб, шу жумладан АҚШда ҳам яхшигина кузатмоқдамиз. Ҳатто нефт сингари "эгилувчан" сланец газини ишлаб чиқариш бу ерда ёрдам бермайди, чунки нархнинг 40 фоизи заводларни капитал харажатлари билан белгиланади.

Газдаги вазиятни нефтникидан ажратиб турадиган яна икки омил.

Биринчидан, газ соҳасида, нефтьдан фарқли ўлароқ табиий рента улуши камроқ, капитал харажатларининг улуши каттароқ. Шу сабабли, мавжуд ишлаб чиқаришларни чеклаш эҳтимоли камроқ, барча иштирокчилар харажатларни максимал даражада қоплашни хоҳлашади.

Иккинчи жиҳат: "газ - кўмир", "газ – Тикланадиган энергия манбалари" ёқилғи ичидаги рақобат ҳам мавжуд. Дунё миқёсидаги газ савдосида етказиб бериш ҳажмининг бир-икки фоизга камайиши нефт секторидаги каби нархларнинг кескин ўсишига олиб келмайди. Умуман олганда, газ тикланадиган манбалар босими остида ва улар билан жуда фақатгина арзон ёқилғи рақобатлаша олади.

Хулоса қилайлик. СТГ ишлаб чиқаришнинг янги объектларини қуришни чеклаш қийин: Қатар уларни аллақачон эълон қилиб бўлган, Россия ҳам ўз режаларини қайта кўриб чиқмайди. Шунингдек, мавжуд ишлаётган заводларнинг ишини ҳам, бу маҳсулотнинг якуний нархидаги капитал харажатларининг юқори улуши билан боғлиқ бўлиб, улар ҳеч бўлмаганда қисман бўлса ҳам, ҳатто паст нархларда ҳам қоплаб олишни истайдилар. Шу билан бирга, фақатгина арзон газ қайта тикланадиган энергия ва кўмир билан рақобатлашганда талабнинг қўшимча ўсишини яратиши мумкин. Жуда юқори нархлар эса янги лойиҳаларни, шу жумладан АҚШда ҳам ишга туширилишига олиб келади. Буларнинг барчаси кўринишидан жозибали "газ ОПЕК"и ғоясини амалга ошиши қийин қилиб қўяди.

Аммо, агар бирор сабабларга кўра газ нархи жуда кўтарилиб кетса, бу ёнилғи ичидаги рақобат доирасида (нефт секторига қараганда анча тезроқ) ўрнини босишга ва келажакда янги ортиқчалик билан қайта инвестиция киритишга олиб келади. Гап қандай рақамлар ҳақида кетмоқда? Ҳозирда газ ва СТГ нархларининг юқори чегараси ҳар минг кубометр учун 200 долларни ташкил этишини гапириш (Британия иссиқлик бирлиги учун олти доллардан озроқ) мақсадга мувофиқроқ бўлади.

Нарҳларнинг бир оз баландроқ даражасида, худди шу АҚШнинг ўзида янги "ортиқча" ишлаб чиқаришлар қурилади (АҚШда газнинг ички нархи унчалик кўп кўтарилмаслигини тахмин қилсак). Қуйидаги фикрнинг мавжудлиги бежиз эмас: "Газпром" Европада газ нархини шундай даражада ушлаб туришга ҳаракат қилмоқдаки (нархлар кўтарилган маҳалда), улар АҚШнинг суюлтирилган газининг тўлиқ нархидан ошмаслиги керак - янги заводлар қурилишини рағбатлантирмаслик учун. Нархларнинг кўтарилиши амалга ошиши мумкин, аммо бир кубометр учун 200 АҚШ доллар миқдорига етишиш учун, биз янги СТГ заводлари ёки қувур линияларини қуриш бўйича муайян қарорларни қабул қилишда консерватив оптимистик жиҳатдан сценарийга эътибор қаратишимиз керак.

668

“Осон иш”. АҚШ нима сабабдан Боку ва Ереванни яраштира олмади

481
(Янгиланган 15:40 27.10.2020)
АҚШ Тоғли Қорабоғда тинчлик ўрнатишга нақадар қизиқади, балким бу оддий сайловолди кампаниясидир - экспертлар жавоби.

ТОШКЕНТ, 27 окт —Sputnik. Тоғли Қорабоғда жанговар ҳаракатлар бир ойдан ортиқ давом этмоқда. Шу вақт давомида тинчлик ўрнатишга қаратилган учта уриниш самарасиз бўлди. Америкаликлар ҳам ҳудудда тартиб ўрнатишга ҳаракат қилишди, лекин уларга ишонувчи кам.  

Америкача  уйғониш

“АҚШ Арманистон ва Озарбайжон ташқи ишлар вазирликларининг ҳамда ЕХҲТ Минск гуруҳи раҳбарларининг самарали музокараларида ёрдам берди. Бизнинг ҳаракатларимиз Тоғли Қорабоғ атрофидаги можарони ҳал қилишга қаратилган”, - деб баёнот берди Давлат Департаменти. Бу можарони тўхтатишга қаратилган учинчи уриниш эди.

Россия иштирокида тузилган олдинги икки келишув ҳам бузилганини ҳисобга олган ҳолда, Майк Помпео ўз номидан қуйидаги кафолатларни берган эди: “Зограб Мнацаканян ва Джахун Байрамов (Арманистон ва Озарбайджон ТИВ раҳбарлари) тинчлик шартларини бажаришга ваъда беришди”.

Дональд Трамп ҳам Тоғли Қорабоғ можаросини бошқаришда қизиқиши борлигини кўрсатди. Нью-Гэмпшир штатида сўзга чиққан АҚШ президенти Кавказ урушига барҳам беришни ваъда берди. “Нега бўлмасин? Менимча, нима қилишни билган киши учун бу - осон иш”, - деган эди у.  

Нью-Гэмпшир штати кимга озвоз бериши аниқ ҳал қилинмаган штатлардан ҳисобланади. Шу сабабли ўзига кўпроқ овоз олиш учун АҚШ президенти сайловчиларга тўғридан-тўғри мурожаат қилди.

"Арманларга қаранг – улар жуда яхши одамлар. Бу ҳудуд учун улар жуда кўп жанг  қилишди. Улар жуда меҳнатсевар халқ. Биз уларга ёрдам берамиз. Биз Сербия ва Косовога ўз муаммоларини ҳал қилишда ёрдам бердик. Тоғли Қорабоғга ҳам ёрдам берамиз. Мақсадимиз – инсон ҳаётларини сақлаб қолиш”, - деди АҚШ президенти.

Арманистон ва Озарбайжон халқларини музокара ўтказишга чақириш ҳаракатлари Россия президенти томонидан ҳам қўллаб-қувватланди. “Вашингтон, можарони ҳал қилишда биз билан бир ёқадан бош чиқариб ҳаракат қилади деб умид қиламан”, -  деди Владимир Путин.

Музокаралар бузилиши

Гуманитар тинчлик 26 октябр маҳаллий вақт билан соат 8да кучга кирган бўлса, ярим соат ўтиб томонлар келишувлар бузилгани ҳақида хабар беришди.

Озарбайжон томон Арманистон Қуролли кучларини Тертер ва бошқа аҳоли пунктларини ўққа тутишда айблади. Арманистон эса Озарбайжонни “тўқнашув чизиғинининг шимоли-шарқий йўналишини” ўққа тутишда айблашди.

Тушга яқин тан олинмаган Қорабоғ республикаси ҳам учинчи тинчлик келишувлари бузилганини хабар қилди. Степанакерт Боку Мартунинск туманидаги қишлоқллардан бирига ракета зарбаси беришда айблади.

Арманистон бош вазири Никол Пашинян ва Тоғли Қорабоғ раҳбари Араик Арутюнян тинчликни сақлаш тартибига амал қилишга тайёр эканликларини билдиришди.

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев вақтинчалик тинчликка рози бўлди ва тинчлик ўрнатиш жараёнида иштирок этаётган халқаро томонларни бетараф бўлишга чақирди.

“Агар улар ўт очиш тўхтатилишни истаса,  Арманистонга бизнинг ҳудудларни тарк этишни айтишсин. Агар бу амалга ошмаса - биз охиригача борамиз”, - деди Озарбайжон раҳбари.

Сергей Лавров ҳам Тоғли  Қорабоғ можаросининг “ташқи иштирокчиларига” мурожаат қилди. Жумладан у Туркияни Кавказдаги таъсирини ишга солишга чақирди. “Туркия ташқи ишлар вазири Мевлюд Чавушоглу билан музокаралар ўтказдик. Анқарани тинчлик музокаралари йўлидан боришга ундаяпмиз”, - деди ТИВ раҳбари.

Турк ўйинлари

ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ҳам томонларни яраштириш ҳаракатларини тўхтатмаяпти. Пайшанба 29 октябр куни улар Арманистон ва Озарбайжон раҳбарлари билан учрашув ўтказиши режалаштирилган. РИА Новости мурожаат қилган экспертлар ушбу музокаралар муваффақиятли бўлишига ишонқирамай қарашмоқда.

“Музокараларда можаро томонларининг қизиқиши бўлиши керак. Ҳозирча бу кузатилмаяпти. Озарбайжон томон Тоғли Қорабоғни қайта-қайта ўққа тутишни янгидан бошламоқда. Арманистон ҳудудига эса дронлар учиб келишда давом этмоқда. Бу – Бокунинг тўхташ нияти йўқлигини билдиради”, - дейди Арманистон Ҳудудий изланишлар илмий ходими Джонни Меликян.

Унинг фикрига кўра, Ереван ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ташаббусларини қўллаб-қувватлайди, лекин Озарбайжон томонида бўлган Туркия жараёнга халал бермоқда.

“Москва, Вашингтон, Париж  - тинчликка чақирмоқда. Анқара эса қаршилик кўрсатмоқда ва Бокуни қуролли тўқнашувга йўналтирмоқда. Шу билан бирга Туркия Минск гуруҳига ҳамраис сифатида қўшилиш нияти борлигини маълум қилмоқда. Агар бу содир бўлса – ушбу формат яксон қилинади”, - деб хулоса қилмоқда эксперт.

Америка ташаббуси

Россиялик кавказчи олим Нурлан Гасымов хулосасига кўра, Тоғли Қорабоғ можаросига АҚШ аралашуви энг бошидан – ҳеч қандай натижага олиб келмаслиги аниқ эди. Иккала томон ҳам вақтинчалик тинчликдан фойдаланиб қўшинларни яқинроққа олиб келиш ва ўз позицияларини мустаҳкамлаб олиш учун фойдаланиб қолишди.

“Лачин коридори учун қақшатқич жанглар кетмоқда. Агар Озарбайжон уни эгаллаб олса Арманистон ва Тоғли Қорабоғ орасида бевосита алоқа узилади. Бу эса ҳудудда вазиятни мутлақ ўзгартиради. Боку Лачинга жуда кўп куч ташлаган, ҳозир Озарбайжон учун тинчлик шартномаси тузиш – фойда келтирмайди”, - дейди Гасымов.

Эксперт фикрига кўра, тинчлик ўрнатиш жараёнига Вашингтоннинг фаол иштироки - ҳозир Америкада давом этаётган сайловолди камрпанияси билан боғлиқ, лекин янги маъмурият сайланганидан сўнг улар Жанубий Кавказ ҳудудига бир зумда қизиқишни йўқотади.

“Вашингтон томонидан қилинган ягона таклиф 1999 йилда бўлган эди. Ўшанда Ки-Уэстда бўлилб ўтган учрашувда АҚШлик музокарачи Пол Гобл томонларга ҳудудлар билан алмашишни таклиф қилган эди. Унга кўра Тоғли Қорабоғ атрофидаги 7та туман Озарбайжонга қайтариб берилиши, Тоғли Қорабоғ ва Лачин коридори эса – Арманистонга ўтиши керак эди. Ўшанда бу таклифга на Боку на Ереван рози бўлган эди”, - дейди эксперт.

АҚШнинг 90 йиллардаги тинчлик ташаббусларини кўпроқ Кавказ ҳудудидаги нефт соҳасига киритилган сармояларини ҳимоя қилишга қаратилган ҳаракат деб баҳолайди эксперт.

“Ўшанда Ғарб Жанубий Кавказ ҳудудида газ ва нефт қувурлари қуришга кўп маблағ тиккан эди. Озарбайжон нефтига Европада Россия нефтининг муқобили сифатида қаралаётган эди. Уруш ушбу режаларга халал бериши мумкин эди. Лекин Гобл режаси муваффақиятсизликка учраганидан сўнг  Вашингтон тинчлик ўрнатиш миссиясини тўлиқ Россияга топширди", — дейди Гасымов.

Москва билан консенсус

АҚШ ва Канадани ўрганиш институти катта илмий ходими Павел Кошкин ҳам американинг тинчлик ўрнатиш ҳаракатларини сайловолди ташвиқотлар билан боғлайди.

“Трамп учун кўп сонли арман диаспораси овозларини олиш жуда муҳим. Шу сабабли у можарони ҳал қилишда ёрдам беришни ваъда қилмоқда. Сайловдан сўнг Вашингтон Кавказ ҳақида яна унутади”, - дейди эксперт.

АҚШнинг Тоғли Қорабоғ можаросидан узоқ йиллар давомида ўзини четда тутишига сабаб – улар ушбу можарони жудда  оддий деб қабул қилишида. АҚШ ушбу муаммони ҳеч қачон чигал деб қабул қилмаган. Украина ёки Грузиядаги вазиятдан фарқли ўлароқ равишда, бу борада АҚШ ҳар доим Москва билан консенсусда бўлган”.  

Оқ уй янги раҳбари ким бўлишидан қатъий назар, Тоғли Қорабоғга бўлган қизиқиш - маргинал (кам) даражада қолади, лекин муҳими шунда-ки, бу мавзуда Вашингтон Москва хулосасига ишонади.

481

Россия нега “Қиёмат куни самолётлари”ни янгиламоқда

1107
(Янгиланган 12:15 26.10.2020)
"Қиёмат куни самолётлари" ядровий уруш бошланиши арафасида ҳавога кўтарилади ва у ердан туриб барча турдаги ҳарбий қўшинларни бошқариб туради.

ТОШКЕНТ, 26 окт — Sputnik, Андрей Коц. Кенг, ҳимояланган, юқори технологияли – яқин орада Россия Қуролли кучлари Ил-96-400М – узоқ масофага учувчи қўмондонлик пунктларига эга бўлади. Ғарбда ушбу самолётларни “Қиймат куни самолёти” деб аташади.

Учинчи жаҳон уруши бошланган тақдирда давлат раҳбарияти ва ҳарбий қўмондонлик ердаги қўшинлар бошқарувини ана шундай “учар штаблар”  орқали амалга оширади. Бундай ҳаво лайнерлари нафақат Россияда балким АҚШда ҳам бор. Бугунги мақоламиз ушбу самолётлар ҳақида.

Қўмондонликни сақлаб қолиш

Ядровий давлатлар орасидаги муносабатлар жуда кескинлашиб кетди, дипломатлар боши берк кўчага кириб қолишди, томонлар ҳатто элчиларни ҳам чақириб олишди, ҳарбий кучлар тўлиқ жанговар тайёргарликка келтирилди. Стратегик бомдардимончилар ҳавога кўтарилиб, атом сув ости кемалари  океанга чиқиб кетганидан, ҳаракатланувчи ер усти ракета комплекслари ҳам жанговар позицияларини эгаллаганидан сўнг – дунё учинчи жаҳон уруши арафасида қолади.

Четыре Ил-80 и два Ил-76СК в аэропорту Чкаловский

Худога шукур-ки бундай сценарий ҳозир фантастика холос. АҚШ ҳам Россия ҳам тўлиқ масштабли уруш жуда тез ядровий урушга айланиб кетишини жуда яхши тушунишади. Лекин ҳарбийлар, ҳар доимгидек, энг ёмон сценарийга  тайёргарлик кўришади. Иккала томон ҳам бундай вазиятда – биринчи зарба рақибни ҳарбий кучлар бошқарувидан маҳрум қилиши мумкинлигини яхши тушунишади. Ахир рақиб биринчи навбатда – ҳарбий ва сиёсий марказларга зарба беради.

Хавф кучайганидан сўнг Россия раҳбарияти ва ҳарбий кучлар қўмондонлик таркиби ўта махфий тартибда ҳарбий аэродромга йўл олишади ва у ердан  қанотли қўмондонлик пунктларига минишади. “Қиёмат куни самолётлари” уларни хавфдан қутқариб, ҳаводан туриб ердаги қўшинларни бошқариб туриш вазифани бажаради. Қўмондонлик пунктлари хавфсизлигини эса – уларни доимий кузатиб борадиган бир неча қирувчи самолётлар ва заправкачи-танкерлар амалга оширади. Совуқ уруш йилларида ишлаб чиқилган худди шундай тактика АҚШда ҳам бор.

Узоқ кутилган янгиланиш

Россия Ҳаво-космик кучлари таркибида 4та “Қиёмат куни самолёти” бор. Улар Ил-86 йўловчи самолётлар негизида қурилган бўлиб расмий номи Ил-80. Кучли энергия қурилмаси, замонавий алоқа воситалари ҳамда ҳаётни таъминлаш тизими – бир неча кун давомида узулуксиз равишда ҳавода қолиш имконини беради - албатта қўшимча ёнилғи қуйиш шарти билан.

Ил-80 фуқаро самолётларидан ўзининг баланд “пешонаси” билан фарқ қилади. “Пешона” ичида турли радиоэлектрон ускуналар жойлашган. Самолётнинг яна бир хусусияти – унинг иллюминаторлари йўқлигидир. Бу ядровий портлаш йўловчиларнинг кўзини қамаштирмаслиги учун атайлаб қилинган. Шунингдек – самолёт дум қисмида сув ости кемалари билан алоқада бўлиш учун тросли антена ҳам бор.  

Лекин самолёт ҳақида батафсил маълумот – бу давлат сири. Шуниси аниқ-ки унинг бортида барча тур қўшинларни бошқариш учун мўл жалланган аппаратура ўрнатилган, қўмондонлик ишлаши ва дам олиши учун барча шароит яратилган. Самолёт ҳар қандай фуқаро ва ҳарбий аэродромдан ҳавога кўтарила олади ва ердаги навигация марказлари йўқ қилинган вазиятда ҳам йўлидан “адашиб” қолмайди.

Ил-80 самолётлари 15 йилдан ортиқ вақт давомида эксплуатация қилинмоқда ва унинг ресурси якунига етиб қолган. Устига улар устак ўрта масофага учувчи (Ил-86) самолёт негизида қурилган бўлгани туфайли уларнинг бир марталик парвоз узоқлиги 3800 кмни ташкил қилади. Шу сабабли ҳам янги қўмондонлик пунктлари асоси учун Ил-96-400М самолётлари танлаб олинган. Ушбу самолёт максимал юклама билан – 9000 км масофага парвоз қила олади.

"Учар меҳмонхоналар"

АҚШ Қуролли кучларида ҳам тўртта Boeing-747 асосида қурилган E-4B Nightwatch (Тунги қоровул) самолётлари бор. Уларнинг ҳар бири бортига 100га яқин одамни олиб ҳавода бир ҳафтагача узулуксиз бўлиши мумкин. Албатта ёнилғи қуйиш шарти билан. Е-4B ядровий портлашдан ҳимоя қилинган ва энг замонавий радиоэлектрон ускуналар билан жиҳозланган.

E-4B Nightwatch - "Самолёт Судного дня" США

Бир сўз билан айтганда американинг “Қиёмат куни” самолёти – бу учар отель. У ерда автоном ишлаш ва дам олиш учун барча шароитлар яратилган – ошхона, санитария қулайликлари, ётоқ бўлинмалари, мажлислар зали ва 29 кишига мўлжалланган алоқа зали. Самолёт интерьери жуда қулай. Балким шу сабаблаи АҚШ раҳбарияти тез-тез узоқ масофаларга учиш учун президент самолётлари Air Force One ўрнига айнан ушбу самолётлардан фойдаланади.    

E-4B самолётларининг ёши Россиянинг Ил-80 самолётларидан анча катта. Улар ҳарбий кучлар сафига 1970 йилларда қабул қилинган. Лекин улар доимий равишда модернизация қилиб келнмоқда. Бугунги кунда улар кенг полосали ҳимояланган интернет ва кенг полосали спутник алоқаларига эга.  E-4B самолётлари бир заправкада — 11 минг км масофага уча олади.

Ушбу учар отеллардан ташқари америкаликларда 16та E-6 русумли самолётлар бор. Улар АҚШ Бирлашган Ҳарбий қўмондонлиги ва атом сув ости кемалари орасида узулуксиз алоқа таъминлашга учун хизмат қилади. Керак бўлганда ушбу самолётлар Атлантика ва Тинч океанлар ҳудудларини назорат қилиш билан бирга АҚШ E-4B “Қиёмат куни самолётлари” ва стратегик атом сув ости кемалари орасида алоқа ўрнатади.

1107

Россия ТИВ Ғарбнинг Путиннинг РСМДга оид таклифига муносабатини масъулиятсизлик деб атади

1
Россия президенти Ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталарни йўқ қилиш шартномаси (ДРСМД) тўхташи шароитида кескинликка барҳам беришни таклиф қилди.

ТОШКЕНТ, 28 окт — Sputnik. Россия ТИВ Ғарбдаги ҳамкорлар Россиянинг Европада вазиятни барқарорлаштиришга бўлган уринишларига эътиборсизлик билдиряпти деб ҳисоблайди.

26 октябрь куни Россия президенти Владимир Путин Ўрта ва қисқа масофага учувчи ракеталарни йўқ қилиш шартномаси (ДРСМД) тўхташи шароитида кескинликка барҳам беришни таклиф қилди. Путин ўзаро тамойилларга асосланган тўхтатиш воситаларини ишлаб чиқишга чақирди. Европада ушбу ташаббусга ишончсизлик билан муносабат билдирди. Хусусан, Берлин бундай ғоялар “ишончга лойиқ эмаслигини” айтди.

“Биринчи салбий сигналларни, етарлича мулоҳазасиз, айнан Европадан эшитмоқдамиз”, - деди РИА Новости билан суҳбатда Россия ТИВ раҳбарининг ўринбосари Сергей Рябков.

“Билдирилган таклифларнинг жиддийлиги уларни атрофлича ўрганишни талаб қилади. Бу таклифларнинг теранлиги обдон англашни талаб қилади. Бу Россия Федерацияси раҳбариятининг Европада янги “ракета инқирози” юзага келишига йўл қўймаслик нуқтаи назаридан у ерда ҳарбий-сиёсий вазиятни барқарорлаштиришга йўл топишга қаратилган кайфиятининг ифодасидир”, - деди Рябков.

Путин АҚШнинг ДРСМДдан чиқишини жиддий хато деб атади

ДРСМД глобал стратегик барқарорликни таъминлашга ундарди. 2019 йилда АҚШ Россияни ушбу шартномани шартларини бузганликда айблаб, ундан чиқди. Москва бу айбловларни рад этди ва савол туғдирган ракетани намойиш қилиш ва бу мавзуни муҳокама қилишга тайёрлигини билдирди. Аммо АҚШ ён бермади ва бир томонлама шартномадан чиқди.

1