Города мира. Манчестер

Британия ҳукумати Владимир Путинга хизмат қилишга тайёрланмоқда

2252
(Янгиланган 22:53 23.07.2020)
Гўл инглизлар ўз мамлакатларини ҳийлагар руслардан ҳимоя қилишни билишмайди! Британияда ниҳоят жамоат палатаси разведка ва хавфсизлик қўмитаси ҳисоботи эълон қилинди: у Россиядан эсаётган таҳдидлар ва мамлакатимизнинг орол ишларига аралашувига бағишланган.

Ҳисобот ўтган йилги парламент сайловларидан анча олдин тайёрланган, аммо унинг оммага эълон қилинишини ҳукмрон консерваторлар узоқ муддат кечиктириб келдилар ва Борис Джонсоннинг рақиблари уни бу ишни Россия таҳдидини камайтириб кўрсатиш ва ўз партиясига зарар етказмаслик мақсадида қасддан қилганликда айблашган. Мана энди муаллифларидан бири МИ-5нинг истеъфодаги машҳур ходими Кристофер Стил (Трампнинг "Россия билан алоқалари" тўғрисидаги досьеси муаллифи) бўлган ҳисобот эълон қилинди.

Британия матбуоти ҳафсаласи пир бўлди: ҳисоботда Шотландия мустақиллиги бўйича референдумга таъсир ўтказишга уринишлар ҳақида гапирилган бўлса-да, аммо Brexit референдумига Россиянинг аралашуви бўйича ҳеч қандай далил йўқ (сиёсий элитанинг аксар қисми, деярли бутун бошли матбуот ва Сити қарши бўлганида, (ахир қандай қилиб британияликлар ЕИни тарк этиш учун овоз бергани тушунарсиз эди-да). Аммо бу Лондон нуқтаи назаридан олиб қаралганда, албатта - агар Москва кўзи билан қараладиган бўлса, ҳисобот сенсациондир. Чунки муаллифларнинг ўзлари чиқарган хулосалар - Британия ҳукумати Кремл манфаатлари йўлида ишлашга тайёр эканлигининг энг яхши далилидир. Стил ва Браудер (ҳисоботнинг яна бир ҳаммуаллифи) буни, очиғи, тушуниб етмайдилар, аммо "КГБ меросхўрлари" ўйинининг маҳорати ҳам айнан шунда-да. Келинг, ҳаммасини бошидан кўриб чиқамиз.

Гарчи ҳисобот Россия таҳдидига жавоб излашга бағишланган бўлса-да, у биринчи навбатда ички сиёсий ўлчовга эга. Буюк Британиянинг муаммолари жуда кўп ва улардан энг асосийси - Шотландиянинг Бирлашган Қироллик таркибидан чиқишини олдини олишдир. Глазго Шотландия халқи иродасига қарши чиққан Brexitдан норози (шимолда ЕИда қолиш учун овоз берилган) ва мустақиллик бўйича яна бир референдум ўтказишмоқчи. Ўтган гал, 2014 йилда, мустақиллик тарафдорлари ютқазиб қўйишган, аммо энди ҳаммаси улар фойдасига ўзгариши мумкин (ҳарҳолда, Шотландияда яшовчи ЕИ фуқаролари сайлов ҳуқуқидан маҳрум бўлишлари эҳтимоли мавжуд). Лекин Лондон референдумга рухсат беришни хоҳламайди, аммо Глазго буни талаб қилмоқда ва қандайдир бир вақтда уни бир томонлама тартибда эълон қилиши ҳам эҳтимолдан ҳоли эмас.

Энди, улар фикрича, Шотландиядаги янги референдумга қарши бўлганларда жиддий сабаб пайдо бўлмоқда: уни ўтказиш шунчаки хавфли! Ахир Россия ўтган галги референдумга аралашган! Ҳисоботда шундай ёзилган, ундан ташқари, Россиянинг Шотландиядаги референдумга таъсир кўрсатишга уринишидан далолат берувчи "очиқ манбалардан олинган ишончли шарҳ"лар ҳақида ҳам эслатма мавжуд. Маълум бўлишича, бу умуман, "Собиқ иттифоқининг Ғарб демократик жараёнларига биринчи аралашуви" бўлган. Во ажаб, бундан келиб чиқмоқдаки, Британиянинг уқувсиз махсус хизматлари - Москванинг Brexit референдумига таъсир кўрсатишга уринишидек бир ҳаракатини оғзини очиб, ўтказиб юборганлар. Устига устак ҳукумат ҳам "Brexitни ҳимоя қилиш учун ҳеч қандай чора кўрмади". Ҳушёр америкаликлар 2016-йилда АҚШдаги президентлик сайловларига русларнинг аралашишга уринганликларини пайқагандан кейингина британияликлар ўзига келган. Умуман олганда, ҳисоботда махсус хизматлар бўйича танқидлар жуда кўп: улар бундай хавфли душманга қарши туришга тайёрмас.

Россия нима билан таҳдид қилмоқда? Ва умуман унга Британия нима учун керак? Муаллифларнинг зорланишларича, Москва Лондонни Ғарбнинг Россияга қарши лоббисида марказий ўйинчи сифатида кўради ва шу боис Бирлашган Қироллик "Ғарбдаги разведка фаолияти учун асосий нишонлардан бири бўлади". Жуда ажабланарли, ҳақиқатда - руслар Британияга нима сабабдан шундай муносабатда? Балки бу ўз тарихимизни яхши ёдда тутишимиз (аниқроғи, биз уни янада чуқурроқ англаётганимиз) ва унда биз сўнгги бир неча асрлар давомида (айниқса XIX аср бошидан) Лондоннинг мамлакатимизга қарши доимий стратегик ўйинига гувоҳ бўлаётганимиздандир? Турли хил даража ва ўлчовларда, турли шиорлар ва сабаблар остида, айнан Британия русофобиянинг барча шакллари ташаббускори ва муаллифи бўлиб келган. Бизнинг ички ишимизга аралашув (шу жумладан, сиёсий қотилликлар), Россия ичидаги тартибсизликларни қўллаб-қувватлаш ва империянинг чекка жойларида (масалан, Кавказ ва Ўрта Осиёда) урушларни аланга олдириш, бошқа йирик державаларни бизга қарши қайраш, қочқин фитначилар ва ўғриларни беркитиш, ёлғон ва сохта тарғибот - Россия-Британия муносабатларида буларнинг барчаси мунтазам бор бўлиб келган. Табиийки, Россия Буюк Британия у унга қандай муносабатда бўлса,  худди шундай муносабатда бўлади, биргина фарқи биз ўз олдимизга душманни одамгарчиликдан чиқариш, уни йўқ қилиш мақсадини қўймаймиз. Британия биз учун шунчаки даҳшатли ва доимий душман, у билан сулҳ тузиш ва ҳатто вақтинчалик иттифоқчи бўлиш мумкин, аммо унга ҳеч қачон ишониб бўлмайди.

Шу билан бирга, Россия Буюк Британиянинг ички ишларига ҳеч қачон аралашмаган, мисол ўтган асрларни олсак, император Павелнинг Ҳиндистонга юриш нияти ниятлигича қолган (аммо бу инглизларга Россия императорига қарши фитна ва суиқасдда фаол иштирок этишга тўсқинлик қилмади). Шу билан бирга, Лондонда Россияга қарши (ташқи ва ички фойдаланиш учун) шу даражада кўп сохталиклар тайёрландики, ҳатто фош этилганидан кейин ҳам улар Британияда мамлакатимизга бўлган муносабатнинг бир қисмилигича қолган. Рус таҳдидини ихтиро қилар экан – ҳоҳ дунё бўйлаб, ҳоҳ ўз давлати миқёсида, -  инглиз элиталари ўз русофобияси асирига айланди. Яъни, у эндиликда атрофда содир бўлаётган воқеаларни адекват қабул қила олмайди - йўқ жойда ҳам уларнинг кўзига руслар кўринаверади. Натижада рус таҳдидига қарши кураш бутунлай акс тус олмоқда – русларга таҳдид солаётган нарсаларга қарши курашга айланмоқда.

Парадокс дейсизми? Аммо разведка қўмитаси ҳисоботида гап нима ҳақда бормоқда? Учта асосий рус хавфи мавжуд, бу Британия учун учта асосий чақириқ демак.

Биринчиси - киберҳужумлар. Ҳам сайлов жараёнига, ҳам инфратузилмага. Иккинчиси - ёлғон ахборот. Ўзларининг ОАВлари, ижтимоий тармоқлар ва ботлар орқали, маълумотларни ўғирлаш. Мақсадлар - сайловларга аралашув ва шунчаки жамиятни тарқоқ ҳолатга келтириш учун амалга ошириладиган иш (худди Америкада сингари, гувоҳсизку?). Учинчи хавф эса - бу рус олигархлари.

Бу энг қўрқинчли одамлар, киберруслар ва рус ботларидан фарқли ўлароқ, улар ҳақида британияликларнинг ҳаммаси билади: матбуотда ўқишган, сериалларда кўришган. Бу хавфли одамлар Лондонда қай тарзда пайдо бўлган, қандай қилиб уни Лондонградга айлантирган?

"Сўнгги йилларда рус элиталари кўплаб давлатлар билан алоқаларни йўлга қўйганлар, аммо айнан Буюк Британияни олигархлар ва уларнинг пуллари учун энг мақбул жой деб ҳисоблашганга ўхшайди. Пуллар Британия истеблишменти кенг доирасида патрон(ҳомий)-мижоз тарзида таъсир ва муносабатлар тармоғини яратиш учун: хусусан, PR-фирмалар, хайрия ташкилотлари, сиёсат, илмий соҳа ва маданий муассасаларда ишлатилган. Уларнинг барчаси "(Россия) обрўйини оқлаш" жараёнида қатнашиб Россия пулларини олувчилар бўлган. Қисқа қилиб хулосалаганда, Британиядаги Россия таъсири янги меъёр саналади. Путинга алоқадор бўлган ва Британия бизнесига интеграллашган, олий жамиятга кириб борган ва умуман, ўзининг бойлиги туфайли қабул қилинган кўплаб руслар бор".

Улар шунчаки қабул қилинган эмас.

"Путин билан яқин алоқада бўлган Россия элитасининг бир нечта аъзолари бир вақтнинг ўзида Британияда хайрия ва/ёки сиёсий ташкилотлар ишларида қатнашган шахслар сифатида фош қилиндилар. Улар сиёсий партияларга бадал киритганлар ва умуман, Россия таъсири операцияларида ёрдам беришга имкон берадиган ижтимоий мавқега эга. Таъкидлаш жоизки, лордлар палатасининг кўплаб аъзолари Россия билан боғлиқ бизнес-манфаатларга эга. Баъзилари эса тўғридан-тўғри рус давлати билан бевосита боғлиқ бўлган Россиянинг йирик компанияларига ишлашади. Бу каби барча алоқалар, Россия томонидан ўз манфаатлари йўлида фойдаланиши мумкинлиги нуқтаи-назаридан синчковлик билан аниқланиши ва ўрганилиши керак".

Бу жараён шу қадар чуқурлашиб кетганки, "интеграция даражаси, айниқса Лондонградда, ҳукуматимизнинг ҳар қандай чоралари, энди афсуски, ёвузликни бартараф этолмаслигини, олдини ололмаслигини англатади. Улар зарарни минималлаштириши мумкин, холос".

Энди нима қилсак экан?

Чет эл агентлари тўғрисида қонун қабул қилиш керак (амеракадаги сингари), яқинда қабул қилинган жиноий фаолиятга қарши кураш чораларини кучайтириш лозим, чунки улар русларга қарши унчалик самара бермаслиги мумкин. Масалан, ҳисоботда Жиноятларга қарши кураш миллий агентлик томонидан таклиф этилган уюшган жиноятчилик билан алоқаларда гумон қилинганларга санкциялар қўлланилишини назарда тутувчи 2018 йилги "Санкциялар ва маблағларни легаллаштиришга қарши" Актга қўшимчалар қўллаб-қувватланади.

Яъни, барча лондонградчиларни сиқувга олиш керак, ахир улар Путин ва бандитлар, ҳатто, аниқроғи, бандит Путин билан боғлиқ. Аммо гап ким ҳақида бормоқда?

Ҳисоботда ҳеч қандай исм мавжуд эмас, аммо британ матбуотида хоҳлаганча топса бўлади. Таъсир ўтказиш ва хайриялар ҳақида гапирилганда одатда кимни мисол сифатида келтирадилар?

"Любовь Чернухина, Путиннинг собиқ вазири Александр Темерконинг рафиқаси, Мудофаа вазирлигининг собиқ ходими" - улар консерваторларга хайриялар беришган, Кэмерон, Мэй, Жонсонлар билан учрашишган. Аммо Чернухин 2000 йиллар бошида молия вазири ўринбосари бўлган, Касьянов билан ишлаган, кейин Лондонга қочган. ЮКОСнинг собиқ вице-президенти Темерко эса халқаро қидирувда: Россияда у талон-тарожликда айбланмоқда. Путиннинг кадрлари шуларми?

Россия ғазнасининг бир эмас, бир неча юзлаб ўғрилари, хусусан, энг йириклари ҳам (Москва банкининг собиқ раҳбари Андрей Бородинни эслаш кифоя) Лондонга қараб қочган ва улар ўз хавфсизлигини таъминлаш учун турли йўлларни излаётгани тушунарли. Яъни, оддий қилиб айтганда, "Лондондан чиқарилмайди" деган иборани пул билан мустаҳкамлаб қўймоқчи. Лондонда ҳозирча иккита ватанга яшаб келаётган кўплаб рус олигархлари ҳам бор, аммо уларнинг жуда оз қисмини Россия манфаатларига ишлашда гумон қилиш мумкин.

Яъни, рус агентларига қарши очган ўз урушида Британия ҳукумати аксарият қисми Россия ва Путинга қарши бўлган рус-лондонликларга зарба беришга тайёр. Афтидан, шундайга ўхшайди, бунга ҳатто ҳисоботдаги "Британияда яшайдиган Владимир Путинга қарши бўлган россиялик муҳожирларни ҳимоя қилиш зарурлиги" тўғрисидаги чекиниш ҳам тўсқинлик қилолмайди. Чунки модомики рус олигархлари - таҳдид экан, унда ўрмонга ўт кетса, хўлу-қуруқ баравар ёнади.

Бундан келиб чиқадики, доклад муаллифлари лондонградчилар билан Россиянинг ўзи анча вақтдан кўзлаб юрган иш: уларни мулкидан ва таъсирдан маҳрум этишни - амалга оширишни таклиф қилмоқда. Британияликларнинг бу учун мотиви албатта, бутунлай бошқалиги аён, қолаверса, мусодара қилинган пуллар Россияга қайтарилмайди. Британия ўзига ишон билдирган бошқа давлатдан келган фирибгарлар ва бой қочқинларни биринчи марта шилаётгани йўқ, аммо бу тарзда Путинга ишлаш учун, албатта, жуда қаттиқ ҳаракат қилиш талаб этиларди. Чет элдан пулларни чиқараман деб, кейин "чанг ютиб қийналиб кетасиз", дея огоҳлантирганди президентимиз қачонлардир, энди эса қочоқларнинг пулларини камига улар учун ҳақоратли бўлган "Путин агентлари" деган формулировка билан мусодара қилишади. Нозик инглиз ҳазили – алоҳида шинавандалар учун.

2252

АҚШ Саудияни жазоласа, бундан Россия ва Эрон манфаат кўрадими?

445
(Янгиланган 17:23 02.03.2021)
,
АҚШ ва Саудия муносабатлари - Оқ уйда ким ўтирганига боғлиқ эмас. Икки давлат алоқалари – ўнлаб йиллар давомида шаклланган ва фундаментал асосга эга.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. Саудия Арабистони ва АҚШ муносабатларда мураккаб даврлар келмоқда. 2018 йилда журналист Жамол Хашшогининг ўлдирилишидан сўнг Оқ уй янги стратегия эълон қилган эди: энди улар Яманда урушни тўхтатишни ва инсон ҳуқуқлари сақланишини талаб қилишмоқда. Ушбу йўналишда ОҚ уй қанчалик узоққа бириши ва ар-Риёд бунга қандай жавоб бериши мумкин?

Санкция киритиб бўлмайдиган шахзода

АҚШ Давлат Депаратаменти раҳбари Энтони Блинкен жума куни “Хашшоги бани” ҳақида янги санкцияларни эълон қилди. Унга кўра, “саудиялик диссидентларни қўрқитишда ва журналист Жамол Хашшоги ўлимига алоқадор” деб топилган 76 нафар саудияликларга нисбатан виза чекловлари киритилган. Санкцияга тушганлар орасида Саудия Арабистони умумий разведка раҳбари Ахмад ал-Асири ҳам бор.

Ундан ташқари, ҳисоботда айтилишига кўра, Саудия Арабистони ворис шаҳзодаси Муҳаммад бен Салмон ҳам The Washington Post журналисти ўлимига айбдор. Айнан унинг буйруғига асосан, Стамбулдаги Саудия Арабистони консулхонасида журналист ўғирланган ва унинг танаси бўларга бўлиниб йўқ қилинган. Саудия Қироллиги ташқи ишлар вазирлиги ушбу айбловларни қатъий рад этмоқда.

Айбловлар бисёр бўлишига ва Жо Байден сайловолди дебатларида ар-Риёдни яккалаб қўйишни ваъда берганига қарамасдан, шахзодага нисбатан шахсий санкциялар киритгани йўқ.

-Бутун мамлакат ва алоҳида бир киши билан муносабатларни аралаштирмаслик керак. Судия билан муносабатларимиз жуда мумҳим. АҚШ қиролликни ҳимоя қилиш тарафдори, - деган эди ушбу ҳақида АҚШ давлат котиби Блинкен. – Бундан кутилаётган мақсад – ар-Риёд АҚШ вазифа ва  қадриятларига тўлиқроқ жавоби беришини таъминлашдир.

Давлат котиби айтишига қараганда, ар-Риёд америкаликлардан олаётган ёрдамини Ямандаги вазиятни ҳал қилишда фойдаланмаслиги керак. Яманда саудияликлар собиқ президентАбу Рабу Мансура Хади тарафдорларини қўллаб-қувватлашмоқда.Бошқача қилиб айтганда, Вашингтон америка қуроллари учинчи давлат жанг майдонларида фойдаланилмаётганига амин бўлмоқчи.

Ҳужумкор ҳимоя

Аслида икки давлат муносабатлари асоси жуда мустаҳкам – Саудия нефти эвазига АҚШ уни ҳимоя қилади. Иккинчидан Саудия АҚШдан қурол сотиб олувчи энг йирик харидорларидан бири.

Ушбу ҳамкорлик икки томоннинг ҳам стратегик манфаатларига жавоб беради, лекин қадриятлар, инсон ҳуқуқлари ва  демократик борасида  - ушбу икки давлатлар қарашлари кескин фарқ қилади.

Барак Обама ҳокимиятининг сўнгги йилларида Саудия-АҚШ ҳамкорлиги фикрлар фарқи сезила бошлаган эди. Биринчи навбатда бу АҚШнинг Эронга (Саудиянинг ҳудуддаги рақиби) бўлган муносабатининг ўзгариши билан боғлиқ бўлди.

Икки давлат разведкалари доимий равишда ҳамкорлик қилиб турса-да, Саудиянинг диссидентларга қарши кураш методлари ва Ямандаги ҳарбий ҳаракатлар – АҚШда хавф уйғота бошлаган эди.

Лекин Оқ уйга Доналд Трамп келганидан сўнг, муносабатлар бироз яхшиланди. АҚШ президенти ўзининг биринчи ташрифини Саудияга амалга оширди. Ваҳоланки, сайловдан олдин Трамп саудияликларнинг “ишқибози” эмаслигини ва “саудиялик террорчиларга ёрдам бермаслигини” айтиб ўтган эди. Трамп даврида Саудия билан муносабатларни унинг куёви ва маслаҳатчиси Жаред Кушнер олиб борар эди.

Журналист  Хашшогининг ўлими ҳақидги ҳисобот Трамп давридаёқ тайёр бўлишига қарамасдан, у кенг оммага эълон қилинмаган эди.

“Бунинг ўрнига Трамп иттифоқчиларга инвестиция киритишга ҳаракат қилди. Энди улар Вашингтондан янада кўпроқ қурол-аслаҳа сотиб олиши, ҳудудда содир бўлаётган воқеалар учун жавобгарликни бўйнилариг олишлари керак эди”, - деб вазиятни тушунтиради Келажак изланишлар маркази директори Максим Сучков.

“Ҳозирги ҳукумат нима деса ҳам - олдин ана шундай қараш иккала партияга ҳам хос эди. Хашшоги ўлимидан сўнг демократлар республикачиларни айблашга тушишди. Улар Трамп ҳукуматини инсон ҳуқуқлари бузилишида, саудияликлар Яманда амалга оширган зўравонлик операцияларига бефарқ бўлишда айблашди.

Демократлар хулосасига кўра, бундай ёндашув Саудиял шахзодаси Мухаммед бен Салманга нима қилса ҳам жазога тортилмаслиги ва Вашингтон билан ҳар қандай масалани пул билан ҳал қилиш мумкин, деган тасаввур бериши мумкин.

Янги маъмурият келганидан сўнг ушбу масалага ёндашув ўзгаришини ҳамма кутган эди ва Байден биринчи қадамни қўйди.

Янги президент Яманда ҳужумларга барҳам бериш ташаббусини олға сурди. Бунга, жумладан  Саудияга қурол аслаҳа экспортини чеклаш орқали ҳам эришиш мумкин. Хусусан, декабрда етказиб бериш ҳақида келишувга эришилган 3 мингта GBU-39 – аниқ нишонга тегувчи бомбалар ва 7 мингта Paveway IV бомбаларни етказиб беришни таъқиқлаш орқали.  Маълумот учун, ушбу бомбалар умумий қиймати 768 миллион долларни ташкил қилади.

Умуман олганда,  Вашингтон Яман можаросини дипломатик йўл билан ҳал қилишга бел боғлаган. Феврал ойида Яман мухолифатчи кучлари – хусийларни террорчи ташкилотлар рўйхатидан чиқаришган эди.    

Янги бурилиши

Икки давлат муносабатларини тўлиқ қайта кўриб чиқиш ҳақида гап кетаётгани йўқ.

“Бироз ваҳима қилиб қўрқитишади, озгина жазо беришади ва шу билан тамом. Муносабатларни тўлиқ қайта кўриб чиқиш ҳақида гап кетаёгани йўқ”, - дейди Яқин Шарқ бўйича мутахассис Алексей Хлебников.

Унинг сўзларига кўра, Вашингтон - Ар-Риёд муносабатлари бироз қайта текширилса-да, лекин  ҳозирча ҳеч қандай жиддий стратегик ўзгаршлар бўлмайди.

Россия Халқаро ишлар кенгашининг Яқин Шарқ лойиҳалари менеджери Руслан Мамедов ҳам ана шундай фикрда.

“Обама давридан бошлаб АҚШ ўз энергетика манбааларини ошириб, Саудия нефтига боғлиқликни камайтириб келаётган эди. АҚШ янги маъмуриятида Саудия билан муносабатларни қайта кўриб чиқиш тарафдорлари ҳам бир неча. Гап Яқин Шарқда фақат Саудияга эмас бир неча давлат билан ҳамкорликни йўлга қўйиш ва “қўлларни бироз бўшатиб олиш” ҳақида”, - дейди эксперт.

Мамедов айтишига кўра, бу борада кўп нарса Эрон ядровий дастурига боғлиқ. Ар-Риёд АҚШнинг ҳудуддаги энг йирик ҳамкорларидан бири. Агар Саудияга қаттиқ санкциялар киритилса, бундан Эрон ютиб чиқади. Биргина Хашшогининг ўлими учун АҚШ Саудияни бунчалик қаттиқ жазолашга бормайди.

Россия ва Хитой

2015 йилда АҚШ, Россия, Хитой, Британия ва Франция иштирокида Эрон ядровий дастурига доир имзоланган “Умумий ишлар режаси” Саудия монархлари учун сўнгги томчига айланди десак муболаға бўлмайди, - дейди Алексей Хлебников. - Сўнгги 10 йилда Кўрфаз атрофида бир неча муҳим воқеалар юз берган эди – Миср ва Тунисда АҚШ иштирокисиз қўзғолонлар оқибатида ҳукуматлар ўзгарган эди.

Ушбу воқеалардан хулоса қилган Қироллик ташқи ўз сиёсатини ҳам диверсификация қилишга, дунёдаги бошқа йирик давлатлар билан муносабатларни мустаҳкамлашга кириша бошлади. Масалан Россия ва Хитой билан, деб ҳисоблайди эксперт.

Москва 2019 йилан бошлаб Ар-Риёдга қурол аслаҳа етказиб бермоқда. Дастлабки шартномалар 2017 йилда тузилган эди. Ўшанда Саудия Арабистонида ТОС-1А олов отиш тизимларини, "Корнет-ЭМ" – танкка қарши курашиш мажмуалари, АГС-30 – гранатомётлари ва “АК-103” Калашников автоматларини биргаликда ишлаб чиқаришга келишиб олинган эди.

2021 йил бошида эса саудияликлар Россиянинг С-400 ҳаво ҳужумидан ҳимоя тизиминива Су-35 самолётларини сотиб олишга қизиқиш билдирган эди.

Ундан ташқари Россия ва саудия Арабистони ОПЕК+ доирасида ҳам ҳамкорлик қилишаётганини ва бунинг натижасида иккала давлат ҳам мўмайгина даромад қилганини унутмаслик керак. Ушбу ва бошқа прагматик сабаблар – мустаҳкам ҳамкорлик асоси бўлиши мумкин, дейди Мамедов.

Кўп қиррали тактика

Саудия қироли Яқин Шарқ ҳудудида америкаликлар учун талайгина муаммолар туғдириши мумкин, лекин охир оқибат Ар-риёд учун АҚШ - ўта муҳим ҳамкор. Москва ва Пекин томонига қилинаётган ҳар қандай манёврлар, бу ўзига диққат жалб қилишга қаратилган восита бўлиши мумкин.

“Саудия Арабистони фикрига кўра, АҚШ билан муносабатлар Оқ уйда ким ўтирганига боғлиқ эмас, икки давлат алоқалари – ўнлаб йиллар давомида шаклланган ва улар ҳар қандай синовдан ўтишга қодир”, - дейди эксперт.  

Ўнлаб йиллар давомида шаклланган фундаментал муносабатлар деганда, кўп нарсани тушуниш керак: Саудия элитасининг деярли барчаси АҚШда таълим олган ва олмоқда, қурол-яроғ ва ҳарбийларни ўқитиш ҳам - тўлиқ америка томонида. Ваниҳоят уларнинг валютаси риал курси ҳам доллага боғланган. Буларнинг барчасини ўзгартириш учун – узоқ йиллар керак бўлади. Шу сабабли ҳам ташқи сиёсий алоқаларни диверсификация қилиш— шунчаки тактик услуб, кўп томонли трек бўлиб, у янги кўп қиррали дунё талабларига жавоб бериш учун амалга оширилмоқда.

 

445

Вакцина ва сиёсат: Европага кириш учун қандай вакцина керак?

354
(Янгиланган 18:59 01.03.2021)
Европада ўзини Россиядан чегаралаш ғоялари тарафдорларидан ташқари тус сайёҳаларини орзиқиб кутаётган Италия, Франция, Испания, Греция ва бошқалар ҳам бор.

Европа Иттифоқи дипломатик муассасалари раҳбарлари ЕИга кириш учун эмланиш сертификати тартибини жорий этиш кераклиги таклифини маъқуллашди. Бу ҳақида ушбу мажлис якунига кўра, Ангела Меркель хабар қилди. Ҳозирча гапи принципиал розилик ҳақида кетмоқда, батафсил қонун лойиҳаси 3 ойдан сўнг пайдо бўлади.

Ҳар доим энг қизиқ маълумот тафсилотларида бўлади. Вакцина паспортига доир янги қонун ҳам бундан мустасно эмас.

Биринчи навбатда, тиббий кўрсатгичларига кўра вакцина олиши мумкин бўлмаган одамлар нима қилиши керак? Агар киши яқинда коронавирус билан касалланиб тузалган бўлса – бошқа гап, бироздан сўнг вакцина олиши мумкин. Сурункали касаликка чалинганлар нима қилиши керак?  Ахир вакцина паспорти жорий этилса уларнинг Европа бўйлаб ҳаракатланиш эркинлиги ҳуқуқлари бузилмайдими?

Ёки, сурункали касалликка чалинганлар яқинда ўзлари ҳам ўлиб кетади. Одам йўқми – муаммо ҳам йўқ. Умуман касалларга Европа бўйлаб кезиб юришни ким қўйибди?

Лекин иш бу билан чекланмайди. Ҳозир дунёда бир неча вакцина бор, яқинда уларнинг сони янада кўпаяди. Хўш, қайси вакциналарга биринчи навбатда ЕИ сертификати берилади?

Pfizer/BioNTech, Moderna, AstraZeneca - евроатлантик учликда бу борада муаммо бўлмайди шекилли. “Пфайзер олдингми – мана сенга аусвайс", қабилиди иш тутилади шекилли. Лекин Россия вакцинаси ("Спутник V" ёки "ЭпиВакКорона") ё бўлмаса Хитойнинг Sinovac Biotech, CanSino Biologics, CNBG — Sinopharm вакциналаридан бирортасини олганлар учун тўсиқлар ўрнатилиши мумкин. Улар қанчалик самарали ва безарар бўлмасин, лекин Брюссель уларни расман тасдиқламас экан, улар билан эмланган фуқаролар чегараларни кесиб ўтишга рухсат ола олмайди.

Чунки демократик бўлмаган  мамлкатлардан келиб чиққан вакциналарнинг фойдали ёки зарарлиги масаласи – нафақат тиббий, балким сиёсий масала ҳам.  Ишга сиёсат аралашса нима бўлиши аниқ - “демократияни олға суриш баҳонасида тоталитар режим жорий этилади. Буни биз

"Шимолий оқим — 2" мисолида яққол кўриб турибмиз. Гуёки россиянинг углеводороди "Циклон-Б"дан кўра заҳарлироқдек.

Маълумки, “геометрия теоремалари инсон манфаатларига таъсир қилганида эди улар учун урушлар содир бўларди”. Нодемократик мамлакат вакцинасини тан олмасдан хорижий давлатга ноқулайлик туғдириш мумкин бўлса – нега бу ишни қилмаслик керак?

Яқинда, (17 феврал) Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен шундай деган эди: "Россиянинг эмлаш стратегияси жуда ғалати – ўз аҳолисини эмлашда етарли прогрессга эришмасдан туриб нега Россия бошқаларга миллионлаб доза вакцина таклиф қилмоқда? Бу саволга жавоб берилиши керак”.

"Етарли прогресс" дегани нима эканини тушуниш қийин. Европанинг ўзида прогресс етарли бўлмаса, бу масала Европа томонидан кўтарилиши қанчалик тўғри бўлади?  Нима сабабдан Венгрия  "Спутник" вакцинасини сотиб олмоқда? Ҳар қадамда "Пфайзер" эмлаш пунктлари бўлганда Чехия, Австрия ва Италия ҳам "Спутник V" сотиб олишга қизиқмаган бўларди.

Балким фрау Урсула XIX асар охиридаги буғдой экспорти билан боғлиқ вазиятни эсга олгандир. Ўша вақтда Россияда “ўзимиз тўймасак ҳам экспорт қиламиз” принципи асосида ишлаган. Наҳотки бугунги Россия Тиббиёт вазирлиги 19 аср охирида Россия молия вазири бўлган Вышнеградскийдан ўрнак олган?

Иккинчидан, бу масаланинг Россия вакцинаси самарали ёки фойдасиз эканига нима алоқаси бор? Вакцина ёки самарали ё самарасиз бўлиши мумкин, лекин Россияда аҳоли эмланиши “етарли  прогрессга” эришиш масаласининг Брюсселга нима алоқаси бор?

Агар мақсад – нима қилиб бўлса ҳам Россия вакцинасини обрўйсизлантириш бўлса - бу бошқа гап. Хусусан, Россия вакцинаси билан эмланганларга виза сертификат бермасдан. Буларнинг брачаси “темир парда” муаммоларрини эслатади. Ўша вақтлар бундай чоралар одатий ҳолдек қабулд қилиниши мумкин эди.

Албатта, ҳамм нарса Урсула ва унинг тарафдорларигага боғлиқ эмас, Лекин Европада нима қилиб бўлса ҳам Россиядан ўзини чегаралаш ғоясидан ўзгача фикрлайдиганлар ҳам бор.

Масалан Россиялик туристларни орзиқиб кутаётган Италия, Франция, Испания, Греция ва бошқалар. Ушбу мамалкатларда туризм  мамлакат ЯИМининг 15%гача таъминлайди. Уларнинг аҳолиси россиялик туристлар қайтишини жону-дили билан истайди. Бу борада фрау фон дер Ляйеннинг ғояларидан кўра ўз ҳамёнлари улар учун муҳимроқ.

Албатта европаликларни Иттифоқнинг бош мафкурачиси Суслов М.А.нинг сўзлари билан юпантириш мумкин - “Биз мафкура учун маблағ аямаймиз”, жумладан виза сертификатлари учун ҳам. Лекин узоқ вақт давомида бундай сиёсат олиб бориш турли нохуш оқибатларга олиб келиши мумкин.

Уч ойдан сўнг қайси вакцина Европада “ишончли” деб тасдиқланиши,  фрау фон дер Суслов ва “ит бўлса ҳам майли, тухум туғса бўлди” принципи асосида яшайдиганлар орасида турли тортишувлар келтириб чиқариши мумкин.

354
Мужчина держит папку в руке

Ҳарбий хизмат, ички ишлар ва божхона: пенсия таъминотига доир янги қонун

690
(Янгиланган 20:20 02.03.2021)
“Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

ТОШКЕНТ, 2 мар — Sputnik. “Ҳарбий хизмат ўтаган, ички ишлар ва божхона идораларида хизмат ўтаган шахслар ҳамда уларнинг оила аъзоларини давлат пенсия билан таъминлаш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни лойиҳаси тайёрланди.

Шавкат Мирзиёев 12 февраля принял участие в расширенном заседании коллегии Министерства внутренних дел Республики Узбекистан
Пресс-служба президента Узбекистана

Қонун лойиҳасини ишлаб чиқишдан кўзланган мақсадлар:

Ўзбекистон Республикаси ҳудудида истиқомат қилаётган Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчилари ва уларнинг оила аъзолари, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ва собиқ Совет Социалистик Республикалар Иттифоқининг қонун ҳужжатларига мувофиқ яратилган бошқа ҳарбий тузилмаларда ҳарбий хизмат ўтаган бўлиб, собиқ Иттифоқ таркибига кирган, бироқ Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигига аъзо бўлмаган давлатлар ҳудудида истиқомат қилаётган шахслар ҳамда ушбу шахслар оила аъзоларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини муҳофаза қилиш (агар зикр этилган шахсларнинг пенсия таъминоти, мулоҳаза юритилаётган давлатларнинг ҳарбий хизмат (хизмат) ўтаган шахслар ва уларнинг оила аъзоларини пенсия билан таъминлашга оид қонун ҳужжатларида кўзда тутилмаган бўлса);

ҳарбий хизматчиларни ижтимоий жиҳатдан муҳофаза қилиш масалаларини нафақат уларнинг ҳуқуқ ва имтиёзларига тааллуқли кўплаб меъёрларни бир бутун қилиб, ўз ичига мужассам этадиган кодекс хусусиятига эга ҳужжат асосида, балки соҳага оид устувор масалаларни белгилаш бўйича давлат ҳокимияти идораларининг мажбуриятларини аниқ ифодалайдиган, мулоҳаза юритилаётган масалаларни рўёбга чиқариш йўлларини белгилаб берадиган ҳужжат асосида йўлга қўйиш киради.

"Қонун лойиҳаси пенсияларнинг қуйидаги миқдорларини кўзда тутади:

а) ҳақиқий ҳарбий хизмат ўталган муддат 20 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, хизмат ўташнинг чекланган ёшига етгани ёки соғлиги ёмонлашгани муносабати билан ҳақиқий ҳарбий хизматдан (хизматдан) истеъфога бўшатилган шахсга эса 45 фоизи тайинланади. 20 йилдан ортиқ ўталган ҳар бир тўлиқ хизмат йили учун пул таъминотига оид тегишли сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, ушбу сумманинг жами 75 фоизидан ошмайди;

б) умумий меҳнат стажи 25 йилни ташкил этса, пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 25 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 1 фоизи қўшилади;

в) меҳнат стажи ҳисобга олинган тарзда хизмат ўтаган йиллари учун пенсия тайинланаётганида: умумий меҳнат стажи 20 йилни ташкил этса,  пул таъминотига оид тегишли сумманинг 40 фоизи, 20 йилдан ортиқ ҳар бир тўлиқ стаж йили учун зикр этилган сумманинг 3 фоизи қўшилади. Бироқ пенсия миқдори, пул таъминотига оид тегишли сумманинг жами  75 фоизидан ошмайди.

Хизмат ўтаган йиллари учун тайинланадиган пенсия миқдори Ўзбекистон Республикасида жорий этилган ёшга доир пенсиянинг энг кам миқдоридан кам бўлиши мумкин эмас.

Ҳарбий хизматчилар тоифасига мансуб, ногиронлик ҳолати ҳарбий хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлган (ҳарбий жароҳат олган) ногиронларга қуйидаги миқдорларда пенсия тайинланиши кўзда тутилган:

I гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  90 фоизи;

II гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  80 фоизи;

III гуруҳ ногиронларига – пул таъминотига оид тегишли сумманинг  55 фоизи", - деб ёзилган ҳужжатда.

690
Теглар:
Давлат божхона қўмитаси, божхона, Ички ишлар органи, Тошкент, Ўзбекистон