Пилот F-35 во время подготовки к взлету в Саут-Берлингтоне, США

F-35 модернизацияси - тўкилган обрў оқибати

1210
(Янгиланган 19:23 24.07.2020)
Бугунги кунда F-35 Lightning II - бу 4-чи авлоддаги товуш тезлигигача тезлаша оладиган қирувчи самолёт бўлиб, технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчиликларга эга. Уни 6-авлод самолётига айлантириш - маркетинг холос.

Бугунги кунда Американинг мақталган “Чақмоғи”нинг технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчилиги бор.

АҚШ авиациянинг юқори технологияларида етакчилик қилишдан кўра реклама қилиш ва сотишни яхшироқ эплайдилар. Пентагон мутахассисларининг фикрига кўра, бешинчи авлод талабларига жавоб бермайдиган, Американинг F-35 кўп қиррали қирувчи-бомбардимончи самолётининг яратилиши ва илгари сурилишининг узоқ тарихи бунга далилдир.

Lockheed Martin душанба куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Американинг F-35 самолётини олтинчи авлод қирувчи самолётига айлантириш ниятини билдирди. Шуни айтиш жоизки F-35 Lightning II лойиҳасида бешинчи авлод параметрларига эришиб бўлмади ва юқори технологик қадам ҳам рўй бермади. Қизиғи шундаки, Европаликлар ўзининг олтинчи авлод қирувчиларининг иккита (АҚШдан мустақил) лойиҳасини фаол илгари сурмоқда, Lockheed Martin эса иттифоқчилар ташаббусини ўчиришга интилмоқда - улар “синаҳта” бўлган F-35 вариантига таққослашиб, уни илгари суришмоқда, гўё у 2020-2030 йиллардаги модернизациядан кейин олтинчи авлодга жавоб беради.

Америкаликларнинг F-35 Lightning II ни Европа ва бошқа иттифоқдошларига фаол равишда сотишга (бирлик ўртача нархи 100 миллион доллар) уринишини тушунса бўлади. Кўп қиррали қирувчи-бомбардимончини яратиш дастурининг қиймати тахминан 1,3 триллион долларни ташкил этди, инвестициялар эса фойда келтириши керак.

Lockheed корпорацияси дунёнинг тўққиз мамлакатига 500 дан ортиқ F-35 самолётларини етказиб берди. Ҳар йили 100 дан ортиқ “Чақмоқ” ишлаб чиқарилмоқда. F-35нинг турли хил модификациялари 2011 йилдан бери серияли ишлаб чиқарилмоқда, лекин самолётлар фойдаланишда авиация мутахассисларининг ҳафсаласини пир қилмоқда. Сўнгги икки ой ичида Американинг еттита қирувчиси ҳалоқатга учради, улар орасидаги учта "бешинчи авлод" самолётларидан иккитаси F-35А.

Бугунги кунда “Чақмоқ” технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчиликларга эга. Масалан, бортдаги инерт газ ишлаб чиқариш тизимининг (OBIGGS) конструктив хусусиятлари у учаётган пайтда ёқилғи бакларининг портлашига олиб келиши мумкин - атмосферадаги электрэнергия заряди сабабли. Фактлар шуни кўрсатадики, F-35 Lightning II - бу 4-чи авлоддаги товуш тезлигигача тезлаша оладиган қирувчи, ва у форсажда 1 дақиқадан кўп бўлмаган вақт ичида тезлашишга қодир ҳолос.

Бундан ташқари, “кўринмас” F-35 замонавий радарларда жуда яхши кўринади, айниқса 1 Мах тезликда рўй берадиган корпус қизиб кетишида. Тезлик 1,6 Махдан ошганда самолётнинг думи шунчаки узилиб кетиши мумкин. Пентагон операцион ҳусусиятларни ўзгартиришга мажбур бўлди - энди F-35 қисқа тезлашишга қодир товуш тезлигидан паст учувчи самолёт деб ҳисобланади.

F-35 Lightning II нинг обрўси анчагина тўкилди ва самолётни олтинчи авлодга “телепортация қилиниши”ни эълон қилиш вақти келди. Унда бир нечта ташқи қурол тизимлари ва учувчисиз ҳаво воситаларини (тармоқ марказли жанговар операциялар) бошқариш учун ривожланган тармоқли имкониятларига эга бўлиши талаб қилинади. Албатта, иттифоқчиларнинг ўзларининг глобал ахборот тармоқлари йўқ, Пентагон тармоғига уланиш эса F-35 нархлари ва самарадорлигига таъсир қилади.

Америкаликларнинг бизнес-режаси кўринишидан бенуқсон, лекин барибир жиддий воқеликка зид келади. “Чақмоқ”нинг тўртинчи (де-факто) авлоддан олтинчи авлодга эволюцион айланиши жуда имконсиз кўринади.

Lockheed Martin ваъдалари

Мутахассисларнинг фикрига кўра, бугунги кунга келиб “ҳаво кучларининг марказдан учирилган қўмондонлик ва бошқарув тизими барча йўналишларда кенг кўламли ҳужумларни ташкил қилиш учун F-35 самолётларининг ҳисоблаш қувватидан, сенсорлари ва алоқа ускуналари маълумотларидан фойдаланмоқда”. Бу ерда мен аниқлик киритмоқчиман: бу ҳужумлар қаерда ва қачон амалга оширилган, натижаси қандай бўлган? Аммо тақдимотлар воқеликни инкор қилади.

Lockheed вице-президенти Грег Ульмернинг таъкидлашича, Tech Refresh 3 янгиланишлар пакети таркибига ҳисоблаш қобилияти кучайтирилган янги интеграцияланган процессор, кабина учун панорамали дисплей ва кенгайтирилган хотира блоки киради. Ушбу сериядаги самолётлар 2023 йилдан конвейердан чиқа бошлаши керак. Шу вақтнинг ўзида, янги дастурий таъминот ёрдамида самолётнинг имкониятларини оператив тарзда кенгайтиришга имкон берадиган очиқ архитектурага эга платформа пайдо бўлади.

Шу ўринда эслатиб ўтиш жойиз, F-35 қўшма дастурий таъминот идораси (JPO) биринчи 66 та аппарат ва дастурий таъминот янгиланишларини (2019 йилги АҚШ Конгрессига ҳисоботда тақдим этган) белгилади, улардан саккизтасини ўтган йили амалга оширилиши ваъда қилинган. Бугунги кунга келиб, фақат сирт билан тўқнашувининг олдини олишнинг автоматик тизими тайёр ҳолос. Бажаришнинг бундай тезлиги ҳавотирга солади, албатта. Бироқ, Lockheed Martin сезиларли технологик қадамни ваъда қилмайди ҳам, истиқболда фақат “эволюцион жараён”.

Келажак қирувчи самолёти учун парвоз радиусини 40% га кенгайтиришга имкон берувчи ташқи ёнилғи баклари билан жиҳозланиши лойиҳалаштирилмоқда (ҳавода ёқилғи қуйиш анча осон). 2030 йилга келиб F-35 қирувчилари гўёки олтита замонавий, “ҳаво-ҳаво” типидаги ўрта масофали AIM-260 ёки Raytheon AIM-120 ракеталарини ташиши ва узоқ масофага мўлжалланган ракеталар билан денгиздаги нишонларни уришга қодир бўладилар. Эҳтимол, ўн йилдан кейин бу билан ҳеч кимни ажаблантириб бўлмайди – АҚШнинг эҳтимолий душманларининг барча кемалари кучли ҳаво мудофаа тизимлари ва гипертовуш қуролларга эга бўлади.

АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари F-35-ни сунъий интеллект (жанговар дронлар тўдаси) билан жиҳозланган арзон дронлар билан бирлаштириш истагини билдирди. Ҳудди ўша Ульмернинг сўзларига кўра, янгилаш пакетига дронлар тармоқларини бошқариш технологиясини киритиш ҳали режалаштирилмаган, аммо бунга эришиш мумкин. “Чақмоқ”нинг ривожланишининг яна бир потенциал йўналиши – бу ракеталарга қарши мудофаа. Lockheed Martin сўзларига кўра, барча эҳтимолий ўзгаришлар, F-35-ни “бешинчи ва олтинчи авлод қирувчиси ўртасидаги чегарани ўчирадиган” ҳолатга олиб келади.

Иттифоқчилар ва эҳтимолий душманлар ҳам жойида қотиб турмаслиги равшан ва ўн йилдан сўнг Пентагонга яқин бўлган Defense News нашри F-35 қирувчиларини “ёмонлашни” мунтазам давом этади. Қандай бўлмасин, кенг миқёсли модернизация – деярли ҳал бўлган иш. АҚШ Конгрессига “Чақмоқнинг” янгиланишлари рўйхати тақдим этилиб бўлди ва мудофаа саноатининг тарафдорлари бу билан тўҳтаб қолмайди.

Ўн йиллик истиқболлар

“Бешинчи авлод” F-35 Lightning II-нинг бир қатор қиммат носозликларидан сўнг, АҚШ Конгресси олтинчи авлод қирувчи самолётларини яратиш дастурини молиялаштиришни 2021 молия йилида 85 фоизга қисқартириш ниятини билдирди. Бундай шароитда “ўн йиллик модернизация” - корпорациянинг муваффақиятли қадами.

F-35 моделини модернизация қилишнинг оптимистик сценарийси глобал мудофаа харажатларининг оширилишини ва F-35 самолётлари сотувини 4000 тагача кўпайтиришни назарда тутади. Нейтрал сценарийси - мудофаа харажатлари 2040 йилгача бир хил даражада қолишини назарда тутади, бу эса модернизация дастурини секинлаштиради, лекин сотувга таъсир қилмайди. Салбий сценарий ҳарбий харажатларни узоқ муддатли қисқартирилиши билан боғлиқ ва модернизация жараёнини секинлашиши ва 2020-2030 йилларда етказиб беришни қисқартириши билан боғлиқ.

Ушбу схемалар етарлича шартли ва кўплаб ташқи омилларни, шу жумладан сайёрадаги қўшниларнинг технологик ривожланиши ва қайта қуроллантирилишини ҳисобга олмайди. F-35 дастурининг тажрибаси шуни кўрсатадики, катта молиявий қўйилмалар ҳар доим ҳам технологик мукаммаллик билан боғлиқ эмас. Барча давлатлар авиация соҳаси мутахассислари америкаликлар “Чақмоқ”ни олтинчи авлодгача модернизация қилинишидан нима чиқишини қизиқиш билан кузатишади.

Бу ерда олтинчи авлод концепцияси, умумий жиҳатларда, АҚШда ҳали шаклланмаган тизим доирасида “марказлашган тармоқ” самолётини назарда тутишини тушуниш муҳимдир (европалик иттифоқчиларда ҳам бунақаси йўқ). Ҳатто мавжуд (аслида тўртинчи авлод) F-35 модификацияларининг дастурлари ҳам мукаммал эмас. Очиқ архитектура ва гипертовуш қурол – ҳали бери лойиҳада. Двигатели заиф. Кўринмаслик – афсона соҳасидан. F-22 ва F-35 қирувчиларининг жанговар самарадорлиги юқори технологияли душман билан тўқнашиши орқали синовдан ўтказилмаган. Сузувчи координаталар тизимида кўр-кўрона “модернизация”нинг кейинги йўли муваффақият қозонишни кафолатламаган.

Эҳтимол, Америка “Чақмоқ”ларининг мақсади технологик муваффақият эмас, аҳир яққол “ишкал”лари ва юқори нархига қарамай, тўққиз мамлакатга 500 та самолёт сотилиб бўлган.

Агар "хом" қирувчиларни сотиш қобилияти фойда келтираётган бўлса, юқори технологиялар асосийси эмас, хусусиятларга безак бериш, чексиз модернизациялар, “марказлашган тармоқ” доирасидаги жанговар ҳаракатларга тайёргарлик - фақатгина ақл бовар қилмас маҳсулотни “Юлдузлар уруши” ёки “Машиналар қўзғолони” услубида маркетинг ва реклама қилишга хизмат қилади ҳолос. Lockheed Martin эса 2024 йилга келиб ҳар йили 180 та F-35 Lightning II қирувчиларини ишлаб чиқаришни ваъда қилди.

1210

НАТО нима учун Қора денгизга кирмоқчи?

522
(Янгиланган 18:11 03.12.2020)
НАТОнинг Қора денгизга киришдан мақсади - Россиянинг Кавказда роли кучайишига ва Россия-Туркия ҳамкорлигига тўсқинлик қилишми. Экспертлар фикри.

ТОШКЕНТ, 3 дек — Sputnik, Галия Ибрагимова. Жо Байден Оқ уйга келишидан олдин Шимолий Атлантика альянсида ислоҳотлар бошланмоқда. Яқинда аъзо давлатлар ТИВлари иштирокида бўлиб ўтган саммитда ташкилотнинг асосий принциплари ва иш тартиби қайта кўриб чиқилди. Ҳаммаси ўзгарган бўсада альянснинг асосий душманлари – Россия ва Хитой ўзгаришсиз қолди.

НАТОни янги инқирозларга мувофиқлаштириш

Йенс Столтенберг альянс ташқи ишлар вазирлари билан учрашувга жиддий тайёргарлик кўрди. Бу янги йил бошида НАТО давлат раҳбарлари учрашуви олдидан бўлиб ўтадиган сўнгги ва якуний иш саммити бўлди. Унда иштирокчилар жамланиб қолган саволларга жавоб топиш ва янги иштирокчиларнинг кутилмаган ҳаракатларига тайёр туришни англатади. Бундай “совғалар” бўлишига шубҳа қилмаса ҳам бўлади.

Масалан, ўтган йилги саммит вақтида Эммануэль Макрон НАТО бош мияси ўлганини таъкилаган эди. Бу мажлисда дискуссиянинг асосий мавзусига айланган ва барча режаларни чалкаштириб юборган эди. Чунки альянс аъзолари дарҳол блок ичида ҳамма ишлар жойида эканини исботлашга киришган эди.

Трансатлантик ҳамкорлигига ишонмаганлардан бири Дональд Трамп эди. Россия ва Хитойга қарши альянсни сақлаб қолиш керак деган таклифларга, Трамп дастлаб альянсга тўланадиган бадалларни оширишни талаб қилган эди. Ташқи хавфга қарши фақат Америка курашаётганини АҚШ президенти самарасиз деб ҳисоблашини айтган эди.

Бўлажак саммитда эса АҚШ номидан Жо Байден иштирок этади. Столтенберг хулосасига кўра Байден НАТОни аввалги нормал ҳолатига қайтаришига ва Америка НАТО билан ҳамкорлиги муҳим эканини қайд этишига умид билдирмоқда.

Саммит олдидан бош котиб таҳлилчиларга мурожаат қилиб, ташкилот ичидаги муаммоларни ўрганиб, уларни ҳал қилиш услубларини таклиф қилиш ва яқин 10 йиллик режа тузишини сўраган. Буларнинг ҳаммаси "НАТО-2030" деб номланган эди.

Альянс муаммоларини ўрганиш билан ТИВ раҳбарлари шуғулланишди. Франция ва барча аъзолар ташкилотнинг “мияси ўлмаганини” лекин ислоҳотлар кераклигини тасдиқлашди.

“Ҳимоя иттифоқини янги халқаро вазиятга мослаштириш керак. Можароли ҳолатларда, бу ҳатто энг асосий принципларга зид бўлса ҳам,  НАТО тезкор ва бирлашган ҳолда ҳаракат қилиши керак”, - дейлиган якуний таҳлилий ҳужжатда.

Ҳисобот муаллифлари таклиф қилган асосий ўзгариш – НАТОдаги вето ҳуқуқини қайта кўриб чиқишдир. Айни дамда ташкилотнинг барча аъзолари ушбу ҳуқуққа эга. “Агар қарорларни ҳамма бир овоздан маъқуллаш талаби чекланса, альянс ичидаги танглик енгиллашади”, - деб хулоса қилишган докладчилар.

Барча вазирлар уларнинг фикрига қўшилишди, лекин  бундай ғояларни новаторлик деб аташди.

Яна “Москва қўли”

Лекин ташқи хавфлар борасида барча иштирокчилар якдиллик билдиришди: трансатлантика иттифоқига энг катта хавф бу - Россия ва Хитой томонидан.

“Москва ўз ядровий арсеналини янгиламоқда ва янги ракеталарни Шимолдан Суриягача ва  Ливиягача жойлаштирмоқда. Тоғли Қорабоғдаги можаро оқибатида ҳам ушбу ҳудудда Россия иштироки кучайди”, - дейди Столтенберг.

“Кремль собиқ Иттифоқ республикалари устидан гегемонияга эришмоқчи ва уларнинг суверенитетига путр етказмоқда. НАТО доимий агрессив бўлган Россия билан рақобат қилиш учун янги муҳитга мослашиши керак”, - дейилган бош котиб ҳисоботида.

“Россия хавфи”ни зарарсизлантириш бўйича ишлаб аллақачон бошлаб юборилган. Бунинг далили сифатида Столтенберг Грузия ва Украинани мисол қилиб келтирди. Ҳозир иккала давлат ҳам Альянснинг кенгайтирилган имкониятли аъзосига айланишган. Бу Ғарбнинг разведка маълумотлари ва илғор технологияларидан фойдаланиш имконини беради, лекин блокнинг тўлақонли аъзосига айланишга имкон бермайди.

Россияни ушлаб туриш мақсадида Альянс Қора денгизда иштирокини ҳам кенгайтирмоқчи. Бу “Россиянинг Қримда куч тўплашига жавоб бўлади”. Тафсилотлар ҳозирча очиқланмаган.

“НАТОнинг Қора денгиздаги ҳаракатлари ОБСЕ мазмунини ўлдирмоқда. Улар ягоналик ва бўлинмаслик принципларига менсимаслиқ қилишмоқда”, - деди Россия Федерация Кенгашининг халқаро ишлар бўйича қўмита раиси Константин Косачев.

Қора денгиздаги устувор вазифалар

“Ҳозир НАТОнинг асосий вазифаси – АҚШ президенти алмашишига тайёр бўлишдир. Блокда Байден ташкилот жипслашишига ёрдам беришига ва Трамп туфайли пайдо бўлган муаммолар йўқ бўлишига ишонишади. Лекин янги президент ҳам альян бюджетига барча аъзолар ЯИМининг 2% ини тўлаши керак, деб талаб қилишда давом этиши мумкин”, - дейди Россия халқаро ишлар кенгаши директори Андрей Кортунов.

Сиёсатчи хулосасига кўра, Байден келиши НАТО ва Россия муносабатларидаги тарангликни камайтирмайди, лекин Москва кўплаб халқро можароларга жалб қилинганини ҳисобга олган ҳолда, альянс ўзаро мулоқотни инкор қила олмайди, - ҳеч бўлмаса ҳарбийлар даражасида.

Россиянинг Кавказда таъсири ортиб бориши билан, НАТО Қора денгизга келгиси келиб қолган.

“Тоғли Қорабоғга Россия ҳарбийларининг кириши Ғарбнинг эътиборидан четда қолмади. Бу ҳудуд Қора денгиз яқинида жойлашган, НАТО уни ўз манфаатлари ҳудуди деб ҳисоблайди. У ера Москванинг кучайиши улар учун навбатдаги чақириқ. Шунинг учун ҳам улар Қора денгиз ҳудудига кўпроқ диққат қилишмоқда”, - дейди Кортунов.

Лекин ушбу денгиз ҳудудида Россия НАТОнинг ягона рақиби эмас. Бу ерда уларнинг кучайиши нафақат Москва балким Анқарага ҳам қарши қаратилган бўлиши мумкин. Туркия блок аъзоси бўлишига қарамасдан, кўплаб маслалар бўйича бошқача фикрга эга. Ражаб Тоййиб Эрдўғон Греция, Франция, Германия ва АҚШ билан ҳам қарама-қаршиликлари бор. Уларнинг яна бир мақсади – келажакда Россия ва Туркия яқинлашувини олдини олишдир”.

НАТОиннг Қора денгизга келишини Украина ҳам қўллаб-қувватламоқда. Бунда улар асосий сабаб қилиб - Россиянинг Қримда ҳарбий жиҳатдан кучайиши кўрсатилган.

“Ярим оролда ҳарбий объектлар қурилишини Киев трансатлантика учун навбатдаги хавф деб талқин қилмоқда. Украина – Қримда Россия жанговар тизимларининг жойлаштирилишини – катта эътибор талаб қиладиган муаммо деб кўрсатишда давом этади”, - дейди Кортунов.

Иллюзиялар билан хайрлашинг

НАТОнинг Қора денгиз ҳудудига бўлган эътиборини Тбилиси ҳам қўллаб қувватлайди, деб ҳисоблайди Грузия жамоат ишлари университети  профессори Торнике Шарашенидзе. Бунга сабаб - Жанубий Осетиядаги Россия ҳарбийларидир.

“Грузия НАТОга ўрта муддатда ҳам аъзо бўла олишига умид қилмайди. Лекин  блок билан ҳамкорликни кенгайтириш тарафдоридир”, дейди Шарашенидзе.

Тоғли Қорабоғдаги уруш Россиянинг Кавказдаги ролини кучайтирди. Арманистоннинг иттифоқчиси бор – бу Россия. Озарбайжонда – Туркия бор. Грузияда – эса ҳеч қандай иттифоқчи йўқ, демак у фақат НАТОдан умид қилиши мумкин.

Лекин на Грузия на Қора денгиз ҳудуди НАТО учун ҳозир усувор вазифа эмас. Энг асосий муаммо – Байден билан мулоқотни йўлга қўйиш. Келгуси йил бошида бўлиб ўтиши кутилаётган саммит – биринчи синов бўлади.

522
Флаг Китая. Архивное фото.

Австралия охири Хитойни ўз душманига айлантирди - эксперт

476
(Янгиланган 14:57 03.12.2020)
Ўзини Осиёда Европа в.б. деб билган ва АҚШга қўшилиб Хитойни танқид қилган Австралия учун ХХР жавоб зарбаси оғриқли бўлди.

Хитой-Австралия муносабатларида оғир кризис кундан кунга кучайиб бормоқда.Йўл-йўлакай унга бобшқа давлатлар ҳам қўшилимоқда. Британия ҳукумати ҳам “асосий манфаат ва қадриятларни ҳимоя қилиш мақсадида” Ҳамдўстлик аъзосини ҳимоя қилишни ваъда беришди. АҚШ бўлса Хитойни “ёлғон маълумотлар ва қалбаки суратлар тарқатишда” айблади.

Ғарбнинг бундай реакциясига – Хитой Халқ Республикаси ташқи ишлар вазирлиги расмий Твиттерида чоп этилган коллаж фотосурат сабаб бўлди. Унда австралиялик аскар Афғонистонда ёш бола бўйнига пичоқ тираб тургани акс этган. Сурат остида “Биз Афғонистонда тинч аҳоли ва асирлар ўлдирилишида шокка тушдик” деб ёзилган ва айбдорларни судга тортиш талаб қилинган.

Ҳаммаси қандай бошланган эди

Икки давлат муносабатлари бузилиши икки йил олдин бошланган эди. Ўшанда Осиё ҳудудида “Ғарб” вазифасини бажарувчи ролини олган Австралия ўз хизматини мағрур олиб борар эди.  Дональд Трамп Хитойни ўз ташқи сиёсатининг асосий нишонига айлантирганида, Канберра энди бошланаётган иқтисодий ва сиёсий урушнинг олд қаторида бўлиб қолди ва иштиёқ билан “жангга” киришди.

2018 йилда Австралия ҳукумати Huawei компаниясига ўз ҳудудида, миллий хавфсизликни важ қилган ҳолда, 5G тармоқлари ўрнатишни таъқиқлаб қўйди. Кейинчалик ҳам ҳар бир қулай шароитда улар Хитойга зарба беришга ҳаракат қилиб келишди.

Хусусан улар Хитойн Шинжон-Уйғур автоном вилоятида инсон ҳуқуқлари бузилишида айблашди, Гонконгдаги норозилик намойишлари қўллаб-қувватлади ва Хитойни ўз ҳудудида тартиб ўрнатишга қаратилган ҳаракатлари учун жазога тортишни талаб қилаётганлар қаторига қўшилди. Шунингдек, Австралия Хитой ҳукуматини COVID-19 тарқалишга оид маълумотларни яширишда ўта салбий муносабат билдирган эди.

Ушбу йил баҳорига келиб, охири Пекиннинг тоқати тоқ бўлди ва у қуюшқондан чиқиб кетган қўшнисини ҳушини ўзига келтира бошлади. Зарба энг муқаррар томондан – иқтисод йўналишида берилди.

Жавоб зарбаси 

Дастлаб, австралиялик экспортёрларда алоҳида товарлар бўйича муаммолар бошланди. Хитойга ёғоч, пахта, мол гўшти, лобстер ва бошқа маҳсулотлар етказиб берувчи экспортёрлар гоҳ у гоҳ  бу муаммоларга дуч кела бошлашди.

Кейинчалик тизимли чорлара ҳам қўлланила бошланди: хусусан арпа импортига 80%ли божлар ўрнатилди, кейинроқ эса вино саноатига қақшатқич зарба берилди. Хитой Австралия виноларига 107,1 - 212,1 фоизгача қўшимча солиқлар киритди. Айтиш жоизки Австралия виносининг 40% Хитойга жўнатилишини ҳисобга олганда – бу қақшатқич зарба бўлди. Буни орол мамлакатнинг савдо вазири Саймон Бирмингем ҳам айтиб ўтди.

Энди бўлса Австралия ҳукумати ЖСТ ва бошқа халқаро муассасаларга Пекин санкцияларини “асосланмаган, ноҳақ ва сиёсийлашган” деб арз-дод қилмоқда.

Устига устак айни шу дамда Австралия аскарларнинг Афғонистонда тинч аҳолига нисбатан амалга оширган жиноятлари фош бўлди. В Пекин бунга ўз муносабатини билдирди.

Австралияда икки ҳафтадан буён катта можаро муҳокама қилинмоқда. Маълум бўлишича, 2006-2016 йилларда Афғонистонда НАТО қўшинлари таркибида хизмат қилган Австралия махсус элита бўлинмаси SASR аскарлари, аскарликка қабул қилиш ритуали доирасида, бир неча тинч аҳоли вакилларини, жумладан аёллар ва болаларни шафқатсиз қатл қилишган. Яъни бу бир неча маротаба содир бўлган жиноят эмас, қандайдир доимий равишда такрорланиб турган қонли анъаналар тизими бўлган.

Шу ўринда савол туғилади, Австралия юқори армия ва сиёсий раҳбарияти ушбу жиноятлардан хабардор бўлганми? Балким улар буни йиллар давомида яшириб келишган?

Бизни нега уришаяпти

Айнан мана шу фактлар асосида Хитой ТИВи ўз твиттерида афғон бола бўйнига пичоқ тираб турган автраслиялик аскар коллаж суратини чоп этган. Бу эса Канберра ва айрим ғарбий пойтахтларда ҳақиқий жазава уйғотди.

Бундай тутқаноқли реакция Ғарб учун янгилик эмас. У ерда ҳар доим  танқид ва умуман Ғарбнинг сиёсий етакчи ва маънавий эталон эканига шубҳа уйғотувчи ҳар қандай хабарга ана шундай муносабат билдирилади.

Ушбу танқидга Австралиянинг муносабатини кузатиш ҳам қизиқарли. Йиллар давомида Хитойга қарши сиёсат юритиб келган ушбу давлат, қайта берилган зарбани анойи каби тушунмаяпти ва бундай “ноҳақликдан” норози бўлмоқда.

Пекин бўлса ўз ниятларини ҳеч кимдан яширгани йўқ. Икки ҳафта олдин Хитойнинг Австралиядаги элчихонаси ОАВларга икки давлат муносабатларини заҳарлаётган 14та сабаб қайд этилган рўйхат сиздирилган эди. Ўз исмини айтишни истамаган амалдор эса, “Агас сиз Хитойни душман қилсангиз, у сизнинг душманингизга айланади”, - деб гапнинг пўсткалласини айтган эди.

Албатта бундай ҳаракат остида хитойликлар томонидан Австралия ҳукуматини соғ ақлга қайтариш ҳаракатлари турибди. Хитой прагматик давлат, ён қўшниси билан мафкуравий сабабларга кўра душманлик қилишни истамайди.

Бундай ишларда, албатта, Россиянинг тажрибаси кўпроқ. Биз Хитойга бекорга умид қилаяпсизлар деб айтишимиз мумкин.  

Россия кўп йилллар давомида ўзининг Болтиқ бўйидаги қўшниларида ана шундай хулқ атворни кузатиб келмоқда. Ўтган ҳафтра Латвия транспорт вазирлиги Москвага транзит юклар оқимини тиклашни сўраб мурожаат қилган эди. Бу йил ушбу кўрсатгич 56%га камайди.

Лекин улар ўз иқтисодини мутлақ барбод қилса ҳам, ўзларининг русофоб сиёсатидан воз кечмайди, босиқ ва соғлом сиёсатга қайтмайди.

Шу сабаб Хитой ҳам Австралиядан соғлом ақлга қайтишини кутиши бефойда, чунки улар ўз хатоларини тушуниб етиши амри маҳол.

476
Теглар:
Австралия, иқтисодий уруш, иқтисод, Хитой

“Спутник V”: 50тадан ортиқ давлат вакцинани сотиб олиш учун буюртма берди

227
Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди.

ТОШКЕНТ, 3 дек — Sputnik. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси 50 дан ортиқ давлатдан 1,2 миллиард доза “Спутник V” вакцинасини сотиб олиш учун аризалар қабул қилди, деди брифингда Ташқи ишлар вазирлиги вакили Мария Захарова.

Унинг сўзларига кўра, чоршанба куни БМТ Бош ассамблеясининг 31-махсус сессияси доирасида Россия вакцинасининг тақдимоти бўлиб ўтди ва бу халқаро шерикларда катта қизиқиш уйғотди.

"Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси ва Гамалея институти фаолияти тўғрисида яна бир неча сўз айтмоқчиман. Улар нафақат Россияда оммавий эмлаш учун “Спутник V” вакцинасини ишлаб чиқаришни кенгайтириш, балки хорижий мамлакатларда Россия препаратини ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш ва хорижий бозорларга чиқиш учун иш олиб бормоқда", - деди Захарова.

Россиянинг БМТдаги доимий ваколатхонаси ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги "Спутник V: COVID-19 га қарши вакцина" виртуал тадбирида Россия препаратини тақдим этди. Соғлиқни сақлаш вазири Михаил Мурашконинг таъкидлашича, рўйхатдан ўтишдан кейинги синовлар Россия, Беларусь, Ҳиндистон, Бирлашган Араб Амирликлари ва Венесуелада ўтказилмоқда, бундан ташқари Бразилия ва бошқа давлатларда тест ўтказиш масаласи муҳокама қилинмоқда. Унинг таъкидлашича, " Спутник V" "кучли иммунитет ва антитаначалар жавоб" ни кўрсатди.

Ўз навбатида, Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев “Спутник V”ни 40 мамлакатда тасдиқлаш учун ариза топширганини ва ушбу мамлакатлардаги назорат органлари билан иш олиб бораётганини қўшимча қилди. Унинг сўзларига кўра, вакцинанинг нархи дозаси 10 доллардан кам бўлади, "баъзи мРНК вакциналарига қараганда анча арзон".

227