Пилот F-35 во время подготовки к взлету в Саут-Берлингтоне, США

F-35 модернизацияси - тўкилган обрў оқибати

1101
(Янгиланган 19:23 24.07.2020)
Бугунги кунда F-35 Lightning II - бу 4-чи авлоддаги товуш тезлигигача тезлаша оладиган қирувчи самолёт бўлиб, технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчиликларга эга. Уни 6-авлод самолётига айлантириш - маркетинг холос.

Бугунги кунда Американинг мақталган “Чақмоғи”нинг технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчилиги бор.

АҚШ авиациянинг юқори технологияларида етакчилик қилишдан кўра реклама қилиш ва сотишни яхшироқ эплайдилар. Пентагон мутахассисларининг фикрига кўра, бешинчи авлод талабларига жавоб бермайдиган, Американинг F-35 кўп қиррали қирувчи-бомбардимончи самолётининг яратилиши ва илгари сурилишининг узоқ тарихи бунга далилдир.

Lockheed Martin душанба куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Американинг F-35 самолётини олтинчи авлод қирувчи самолётига айлантириш ниятини билдирди. Шуни айтиш жоизки F-35 Lightning II лойиҳасида бешинчи авлод параметрларига эришиб бўлмади ва юқори технологик қадам ҳам рўй бермади. Қизиғи шундаки, Европаликлар ўзининг олтинчи авлод қирувчиларининг иккита (АҚШдан мустақил) лойиҳасини фаол илгари сурмоқда, Lockheed Martin эса иттифоқчилар ташаббусини ўчиришга интилмоқда - улар “синаҳта” бўлган F-35 вариантига таққослашиб, уни илгари суришмоқда, гўё у 2020-2030 йиллардаги модернизациядан кейин олтинчи авлодга жавоб беради.

Америкаликларнинг F-35 Lightning II ни Европа ва бошқа иттифоқдошларига фаол равишда сотишга (бирлик ўртача нархи 100 миллион доллар) уринишини тушунса бўлади. Кўп қиррали қирувчи-бомбардимончини яратиш дастурининг қиймати тахминан 1,3 триллион долларни ташкил этди, инвестициялар эса фойда келтириши керак.

Lockheed корпорацияси дунёнинг тўққиз мамлакатига 500 дан ортиқ F-35 самолётларини етказиб берди. Ҳар йили 100 дан ортиқ “Чақмоқ” ишлаб чиқарилмоқда. F-35нинг турли хил модификациялари 2011 йилдан бери серияли ишлаб чиқарилмоқда, лекин самолётлар фойдаланишда авиация мутахассисларининг ҳафсаласини пир қилмоқда. Сўнгги икки ой ичида Американинг еттита қирувчиси ҳалоқатга учради, улар орасидаги учта "бешинчи авлод" самолётларидан иккитаси F-35А.

Бугунги кунда “Чақмоқ” технологик жиҳатдан тузатиб бўлмайдиган бешта муҳим камчиликларга эга. Масалан, бортдаги инерт газ ишлаб чиқариш тизимининг (OBIGGS) конструктив хусусиятлари у учаётган пайтда ёқилғи бакларининг портлашига олиб келиши мумкин - атмосферадаги электрэнергия заряди сабабли. Фактлар шуни кўрсатадики, F-35 Lightning II - бу 4-чи авлоддаги товуш тезлигигача тезлаша оладиган қирувчи, ва у форсажда 1 дақиқадан кўп бўлмаган вақт ичида тезлашишга қодир ҳолос.

Бундан ташқари, “кўринмас” F-35 замонавий радарларда жуда яхши кўринади, айниқса 1 Мах тезликда рўй берадиган корпус қизиб кетишида. Тезлик 1,6 Махдан ошганда самолётнинг думи шунчаки узилиб кетиши мумкин. Пентагон операцион ҳусусиятларни ўзгартиришга мажбур бўлди - энди F-35 қисқа тезлашишга қодир товуш тезлигидан паст учувчи самолёт деб ҳисобланади.

F-35 Lightning II нинг обрўси анчагина тўкилди ва самолётни олтинчи авлодга “телепортация қилиниши”ни эълон қилиш вақти келди. Унда бир нечта ташқи қурол тизимлари ва учувчисиз ҳаво воситаларини (тармоқ марказли жанговар операциялар) бошқариш учун ривожланган тармоқли имкониятларига эга бўлиши талаб қилинади. Албатта, иттифоқчиларнинг ўзларининг глобал ахборот тармоқлари йўқ, Пентагон тармоғига уланиш эса F-35 нархлари ва самарадорлигига таъсир қилади.

Америкаликларнинг бизнес-режаси кўринишидан бенуқсон, лекин барибир жиддий воқеликка зид келади. “Чақмоқ”нинг тўртинчи (де-факто) авлоддан олтинчи авлодга эволюцион айланиши жуда имконсиз кўринади.

Lockheed Martin ваъдалари

Мутахассисларнинг фикрига кўра, бугунги кунга келиб “ҳаво кучларининг марказдан учирилган қўмондонлик ва бошқарув тизими барча йўналишларда кенг кўламли ҳужумларни ташкил қилиш учун F-35 самолётларининг ҳисоблаш қувватидан, сенсорлари ва алоқа ускуналари маълумотларидан фойдаланмоқда”. Бу ерда мен аниқлик киритмоқчиман: бу ҳужумлар қаерда ва қачон амалга оширилган, натижаси қандай бўлган? Аммо тақдимотлар воқеликни инкор қилади.

Lockheed вице-президенти Грег Ульмернинг таъкидлашича, Tech Refresh 3 янгиланишлар пакети таркибига ҳисоблаш қобилияти кучайтирилган янги интеграцияланган процессор, кабина учун панорамали дисплей ва кенгайтирилган хотира блоки киради. Ушбу сериядаги самолётлар 2023 йилдан конвейердан чиқа бошлаши керак. Шу вақтнинг ўзида, янги дастурий таъминот ёрдамида самолётнинг имкониятларини оператив тарзда кенгайтиришга имкон берадиган очиқ архитектурага эга платформа пайдо бўлади.

Шу ўринда эслатиб ўтиш жойиз, F-35 қўшма дастурий таъминот идораси (JPO) биринчи 66 та аппарат ва дастурий таъминот янгиланишларини (2019 йилги АҚШ Конгрессига ҳисоботда тақдим этган) белгилади, улардан саккизтасини ўтган йили амалга оширилиши ваъда қилинган. Бугунги кунга келиб, фақат сирт билан тўқнашувининг олдини олишнинг автоматик тизими тайёр ҳолос. Бажаришнинг бундай тезлиги ҳавотирга солади, албатта. Бироқ, Lockheed Martin сезиларли технологик қадамни ваъда қилмайди ҳам, истиқболда фақат “эволюцион жараён”.

Келажак қирувчи самолёти учун парвоз радиусини 40% га кенгайтиришга имкон берувчи ташқи ёнилғи баклари билан жиҳозланиши лойиҳалаштирилмоқда (ҳавода ёқилғи қуйиш анча осон). 2030 йилга келиб F-35 қирувчилари гўёки олтита замонавий, “ҳаво-ҳаво” типидаги ўрта масофали AIM-260 ёки Raytheon AIM-120 ракеталарини ташиши ва узоқ масофага мўлжалланган ракеталар билан денгиздаги нишонларни уришга қодир бўладилар. Эҳтимол, ўн йилдан кейин бу билан ҳеч кимни ажаблантириб бўлмайди – АҚШнинг эҳтимолий душманларининг барча кемалари кучли ҳаво мудофаа тизимлари ва гипертовуш қуролларга эга бўлади.

АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари F-35-ни сунъий интеллект (жанговар дронлар тўдаси) билан жиҳозланган арзон дронлар билан бирлаштириш истагини билдирди. Ҳудди ўша Ульмернинг сўзларига кўра, янгилаш пакетига дронлар тармоқларини бошқариш технологиясини киритиш ҳали режалаштирилмаган, аммо бунга эришиш мумкин. “Чақмоқ”нинг ривожланишининг яна бир потенциал йўналиши – бу ракеталарга қарши мудофаа. Lockheed Martin сўзларига кўра, барча эҳтимолий ўзгаришлар, F-35-ни “бешинчи ва олтинчи авлод қирувчиси ўртасидаги чегарани ўчирадиган” ҳолатга олиб келади.

Иттифоқчилар ва эҳтимолий душманлар ҳам жойида қотиб турмаслиги равшан ва ўн йилдан сўнг Пентагонга яқин бўлган Defense News нашри F-35 қирувчиларини “ёмонлашни” мунтазам давом этади. Қандай бўлмасин, кенг миқёсли модернизация – деярли ҳал бўлган иш. АҚШ Конгрессига “Чақмоқнинг” янгиланишлари рўйхати тақдим этилиб бўлди ва мудофаа саноатининг тарафдорлари бу билан тўҳтаб қолмайди.

Ўн йиллик истиқболлар

“Бешинчи авлод” F-35 Lightning II-нинг бир қатор қиммат носозликларидан сўнг, АҚШ Конгресси олтинчи авлод қирувчи самолётларини яратиш дастурини молиялаштиришни 2021 молия йилида 85 фоизга қисқартириш ниятини билдирди. Бундай шароитда “ўн йиллик модернизация” - корпорациянинг муваффақиятли қадами.

F-35 моделини модернизация қилишнинг оптимистик сценарийси глобал мудофаа харажатларининг оширилишини ва F-35 самолётлари сотувини 4000 тагача кўпайтиришни назарда тутади. Нейтрал сценарийси - мудофаа харажатлари 2040 йилгача бир хил даражада қолишини назарда тутади, бу эса модернизация дастурини секинлаштиради, лекин сотувга таъсир қилмайди. Салбий сценарий ҳарбий харажатларни узоқ муддатли қисқартирилиши билан боғлиқ ва модернизация жараёнини секинлашиши ва 2020-2030 йилларда етказиб беришни қисқартириши билан боғлиқ.

Ушбу схемалар етарлича шартли ва кўплаб ташқи омилларни, шу жумладан сайёрадаги қўшниларнинг технологик ривожланиши ва қайта қуроллантирилишини ҳисобга олмайди. F-35 дастурининг тажрибаси шуни кўрсатадики, катта молиявий қўйилмалар ҳар доим ҳам технологик мукаммаллик билан боғлиқ эмас. Барча давлатлар авиация соҳаси мутахассислари америкаликлар “Чақмоқ”ни олтинчи авлодгача модернизация қилинишидан нима чиқишини қизиқиш билан кузатишади.

Бу ерда олтинчи авлод концепцияси, умумий жиҳатларда, АҚШда ҳали шаклланмаган тизим доирасида “марказлашган тармоқ” самолётини назарда тутишини тушуниш муҳимдир (европалик иттифоқчиларда ҳам бунақаси йўқ). Ҳатто мавжуд (аслида тўртинчи авлод) F-35 модификацияларининг дастурлари ҳам мукаммал эмас. Очиқ архитектура ва гипертовуш қурол – ҳали бери лойиҳада. Двигатели заиф. Кўринмаслик – афсона соҳасидан. F-22 ва F-35 қирувчиларининг жанговар самарадорлиги юқори технологияли душман билан тўқнашиши орқали синовдан ўтказилмаган. Сузувчи координаталар тизимида кўр-кўрона “модернизация”нинг кейинги йўли муваффақият қозонишни кафолатламаган.

Эҳтимол, Америка “Чақмоқ”ларининг мақсади технологик муваффақият эмас, аҳир яққол “ишкал”лари ва юқори нархига қарамай, тўққиз мамлакатга 500 та самолёт сотилиб бўлган.

Агар "хом" қирувчиларни сотиш қобилияти фойда келтираётган бўлса, юқори технологиялар асосийси эмас, хусусиятларга безак бериш, чексиз модернизациялар, “марказлашган тармоқ” доирасидаги жанговар ҳаракатларга тайёргарлик - фақатгина ақл бовар қилмас маҳсулотни “Юлдузлар уруши” ёки “Машиналар қўзғолони” услубида маркетинг ва реклама қилишга хизмат қилади ҳолос. Lockheed Martin эса 2024 йилга келиб ҳар йили 180 та F-35 Lightning II қирувчиларини ишлаб чиқаришни ваъда қилди.

1101
Лицевая сторона золотой медали XXII Олимпийских игр 1980 года

СССР олимпиячилари ўз ғалабалари учун қанча пул олишди ва гонорарларини нимага сарфлашди

304
Олимпиада-80да совринли ўринларни эгаллаганликлари учун совет спортчилари қандай мукофот олишган ва пулларини нимага сарфлаганлари - Sputnik материалида.

ТОШКЕНТ, 3 авг - Sputnik, Максим Огненный, Лев Рыжков, Алексей Стефанов. СССР спортчилари Москва Олимпиадаси-80да юқори натижаларга эришгани учун турли мукофотлардан кейин ҳам муносиб пулларни олишган. Спортчилар машиналар сотиб олди, таъмирлаш ишларини олиб борди, кимдир эса мукофотни ота-оналарига берди.

Даромад солиғи тўлови билан

Давлат Москва Олимпиадасида медални қўлга киритган совет спорт қаҳрамонларини қандай рағбатлантирди?

Машҳур чавандоз, СССРда хизмат кўрсатган спорт устаси, иккита Олимпия медаллари совриндори Виктор Угрюмов нархларни эслайди.

© Sputnik / Сергей Субботин
Призеры соревнований по выездке на Большой приз в личном первенстве (слева направо): Юрий Ковшов (СССР) - "серебро", Элизабет Тойрер (Австрия) - "золото", Виктор Угрюмов (СССР) - "бронза". XXII летние Олимпийские игры. Центральный стадион имени В.И. Ленина (ныне стадион "Лужники")

"1980 йилдаги Олимпия ўйинларида биринчи ўрин учун тўлов 4 минг рублни, иккинчи ўрин учун - 2 мингни, учинчи ўрин учун - 1,5 мингни ва шу тариқа олтинчи ўринга минг рубль беришган, - дейди Виктор Угрюмов. Жамоавий ҳисобда "олтин"ни, якка биринчиликда эса "бронза"ни қўлга киритганим учун жами 5,5 минг рубль олдим".

Медаллар учун мукофотлар "соф" ҳолда эмас, балки солиқлар ва бошқа моддаларни, масалан, боласизлик учун ушлаб қолинган ҳолда берилди.

"Олтин" учун 4 минг тшлашган, ундан даромад солиғини ушлаб қўлимизга 3600 ёки 3700 рубль – аниқ эсимда йўқ- чиқарди, - дейди Москва Олимпия ўйинларида еттита медалга эришган афсонавий гимнаст Александр Дитятин. - Менда учта "олтин" ва тўртта "кумуш" бўлган.

© Sputnik / Дмитрий Донской
Александр Дитятин, абсолютный Олимпийский чемпион 1980 года по спортивной гимнастике, выполняет упражнение на кольцах. XXII летние Олимпийские игры

Гимнастикачи еттита Олимпия медаллари учун солиқдан кейинги аниқ суммаси эсида йўқ. Унинг айтишича, бу тахминан 20 минг рубль бўлган. Аммо шунга қарамай у кўпроғини кутган.

"Олтин медал учун бизга 10 мингдан ваъда қилишган, шунинг учун кутилган ва ҳақиқатдаги маблағлар фарқлар яққол", - дея қўшимча қилади спортчи.

Спортчи Москвадан қанча узоқ яшаган бўлса, ушлаб қолиш шунча кўп бўлган. Ўтказмалар учун катта миқдорда маблағлар ушлаб қолинарди. Шу нуқтаи назардан, собиқ СССР республикалари спортчиларига омад унча кулиб боқмади.

"Ўша пайтда менга мукофот медали учун уч минг рублдан кўпроқ пул тўлашди, - деб эслайди Олимпиада-80 совриндори Лариса Савкина. - Ва шунингдек, Москвадан мен яшаган Озарбайжонга ўтказаётганда ҳам улардан каттагина фоиз ушланиб қолди. Яъни, ўша пайтга бу кичик хам эмас эди, аммо замонавий олимпиячилар оладиганича кўп эмас".

Ўзбекистонга жўнатиш учун гонорарнинг тахминан бешдан бир қисми ушланиб қолинган.

"М укофот пулларини биз ғам 1.5 минг рубльдан олдик, - дейди Валентина Заздравных, чим устида хотин-қизлар хоккейида Олимпиада-80 "бронза" совриндори. - Барча ушланмаларни ҳисобга олганда, 1200 рубль қолган".

Автомобиллар, мебел ва линолеум

Олимпиячилар мукофот пулларини нималарга сарфлашди? Асосан, албатта, улар қиммат харидлар қилишган.

© Sputnik / Сергей Лидов
Олимпийский чемпион 1976 года, чемпион СССР фехтовальщик Виктор Кровопусков

"Москвада иккита олтин медални қўлга киритдим, - дейди қиличбоз Виктор Кровопусков. - Мен мукофотни асосан мебелга сарфладим. Олимпиада арафасида менга пойтахтдан квартира беришди. У мутлақо бўш эди ва мен жиҳозларни сотиб олишга муваффақ бўлдим. Унда "Волга" нархи, менича, 4,5 минг рубль бўлган ("Волга", моделига қараб 10 дан 15 минг рублгача бўлган -таҳр.). Энди медалчиларга Қизил майдонга машиналар калитлари билан еткаб келинмоқда. Ўша пайтлар эса машина сотиб олиш ҳуқуқи учун курашиш керак эди. Одамлар жуда кўп эди, хоҳловчилар ҳам кўп эди!".

Ўз мукофот пулларини ҳам еттита Олимпия медаллари совриндори Александр Дитятин ҳам шу тарзда сарфлади.

"Мен дарҳол янги машина сотиб олдим, эскисини сотиб юбордим ва Ленинград марказидаги тўрт хонали уйимни тўлиқ жиҳозладим", - деди афсонавий гимнаст.

Бошқа бир спортчи, сузувчи Владимир Сальников, Олимпиада-80да учта биринчи ўринни эгаллаган, айтиладиганидек, тийин-тийинигача аниқ сарф қилди.

"Учта олтин медал учун мен ВАЗ русумли автомашинани сотиб олишга муваффақ бўлдим, - деб эслайди Сальников. – Олтинчи модель, 2106, лекин экспорт варианти. Шу билан тугади".

© Sputnik / Савельев
Автомобили марки ГАЗ-24 ("Волга") в цехе готовой продукции Горьковского автомобильного завода

Биринчи ўрин учун медал соҳиби Галина Савкинанинг мукофот пули эса машинага етмади.

"Ушбу пул устига эрим билан қўшимча қарз олиб, "Жигули"нинг сўнги моделини  сотиб олдик, - дейди Олимпиада-80 чемпиони. – Жуда ҳайратланарлиси, биз мукофот пули ҳақида ўйламаганмиз ҳам. Ўша пайтга ақл бовар қилмайдиган мукофот бўлишини тасаввур ҳам қилмаганмиз. Ҳозирда мен ҳам олимпиячиларимиз учун хурсандман. Давлат машиналарни ҳадья қилиш имкони бўлса, бу яхшику. Спортчилар бунга лойиқ. Аммо ҳозир одамлар бошқача бўлиб кетишган. Ҳозирда одамларга рағбатлантириш керак ва у шундагина юқори натижаларга интилади".

Олимпиада-80 бронза медали совриндори Валентина Заздравных ҳам фурсатдан фойдаланиб, машина сотиб олди.

"Андижонда ҳаммамизга навбатдан ташқари машина сотиб олишга руҳсат берилди, - деб тушунтиради спортчи. Бу танқис эдику! Автомобил сотиб олиш учун биз бир неча йил кутишимиз керак эди. Бизга, хоккей терма жамоаси қизларига, ким машина сотиб олишни хоҳласа навбатдан ташқари имконият берилди. Машина оддий "Жигули" эди. Аммо барчаси ҳам сотиб ололмади. Баъзиларига эса шунчаки керак эмас эди".

Ҳамма ҳам машина ололмади. Барча медал совриндорлари шахсий транспортига эга бўлди деб ўйлаш хато бўлади.

"Менга Олимпия медали учун икки минг рубл миқдоридаги мукофот пули ажратилди, - деб эслайди Олимпиада-80 кумуш чемпиони, ўзбекистонлик спортчи Руслан Ямбулатов. - Мен уни квартирамни таъмирлашга сарфладим. Аниқроғи уч рулон Югославия линолеумини сотиб олдим, у ўша пайт танқис эди. Уни уч хонали квартирамга солдим. Битта рулоннинг нархи 500 рубльдан ошиқ эди".

Баъзи олимпиячилар мукофот пулларини умуман сарфламадилар.

"Мен доим пулларга нисбатан бир хил муносабатда бўлганман - мен фақат ўзимга керагини сотиб олганман, ошиқча ҳашамат қилмаганман, кейин шогирдларимнинг ота-оналари қарз сўрашди, - дейди Москва Олимпиадасининг икки карра медал совриндори Виктор Угрюмов. – Шу тариқа ҳаммасини бериб юбордим. Ҳеч қандай фоизлар ҳақида гап кетмаган ҳам. Кейин эса қайта қуриш юз берди, ҳаммаси қадрсизлана бошлади, қарзлар ҳамон қайтариб беришмади, лекин менинг омадим чопди – у одамлар инсофли бўлиб чиқди. Улар билан ўтирдик, улар мендан олган пулларга нима сотиб олганларини ва бу нарсаларнинг ҳозирги нархини ҳисобладик ва улар курс бўйича долларда қайтариб беришди. Шу пайт биринчи набирам дунёга келган эди – барчасини қизимга бериб қўя қолдим".

Олимпиячи автомобилни навбатсиз сотиб олиш ҳуқуқини тошкентлик дўстига бериб юборди.

Сузувчи Александр Сидоренко ҳам ўзига сарфлаб ўтирмади. Спортчининг сўзларига кўра, унинг отаси узоқ вақтдан бери машинани орзу қилган, натижада олимпиада мукофотини медалчи отасига бериб юборди.

© Sputnik / Юрий Сомов
Чемпион Европы и мира 1978 года, член Олимпийской сборной СССР по плаванию Владимир Сальников (справа) со своим тренером Игорем Кошкиным

Турар-жой учун кураш

Спортчиларда мукофот пулига кирмаган  яна бир имтиёзи бор эди. Уларга Совет Иттифоқида квартиралар берилиши мумкин эди, бу квартиралар ҳам навбатда турганлар орасида тақсимланган эди - улар ўн ёки ундан кўп йил кутишларига тўғри келарди, аммо уларга текин бериларди. Ва мамлакат ғурури бўлган Олимпиада чемпионларига навбатда навбатдан ташқари уй берилди.

"Олимпиададан сўнг, эрим иккаламизга Бокуда квартира берилди, - дейди олтин медал совриндори Лариса Савкина. - Менга бу квартира Гарик Каспаровдан “мерос” бўлиб ўтди, унга спорт қўмитасидан шахмат бўйича жаҳон чемпионлигига номзод сифатида каттароқ ва яхшиғи берилди".

Еттита медал совриндори Александр Дитятин ўз хизматлари учун Ленинград марказида тўрт хонали квартирани олди. Аммо бундай бахт учун курашишга тўғри келди.

"Бу яшаш шароитларини яхшилаш деб номланарди, чунки бундан олдин менда кичикроқ квартира бор эди, - дейди чемпион. - Рафиқам, ўғлим Алёша ва ота-онам билан Олимпиада-80 гача уч хонада яшаганмиз. Аммо биз дарҳол кўчиб ўтолмадик. Ленинград шаҳар ижроқўми раиси менга марказда тўрт хонали квартира учун ҳужжатга имзо чекди, аммо аён бўлишича, узоқ вақт давомида менга мос келадиганини топа олишмаган".

Натижада, спортчи ташаббусни ўз қўлига олишга мажбур бўлди. Ўртоқлари гимнастга ўзи учун бошқа альтернатива топиш мумкинлигини айтишди ва буни қандай қилиш кераклигини тушунтиришди.

"Тайёр вариант билан мен квартиралар тақсимланадиган жойга келдим, топганимни айтдим, ордер беришларини сўрадим, - дея давом эттиради Александр Дитятин. - Албатта, буни қилишни истамаган амалдорлар ҳам бор эди – гўё мен кимманки улар менга квартира беришга мажбур? Аммо барчаси яхши якунланди ва шароитларимни яхшилаб беришди".

Кўп йиллар ўтгач, катта ўғли аллақачон улғайганида ва Александр Дитятин ўз рафиқаси билан ажрашганида, Санкт-Петербург марказидаги "спорт уйи" учта квартирага алмаштирилди.

304
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди?
Сотрудник ресторана возле таблички Теперь открыто в Сан-Антонио

“Вакциналар учун пойга”: Ғарб Россияни айбламоқда

701
Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди.

Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, сиёсий ва оммавий ахборот воситалари дунёсида вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди. Коронавирус икки маротаба коллектив Ғарбга олиб келган яққол психологик жароҳатни ҳисобга олган ҳолда, ушбу пойгада ғалаба қозониш масаласи шунчаки сиёсий эмас, балки ҳам сиёсий,  ва Ғарб жамиятининг ўз-ўзини ҳурмат қилиши нуқтаи назаридан принципиал бўлиб қолди. Европа гуманизмининг энг яхши анъаналарида тарбиялаган одам учун (замонавий дунёда бу Европалик ёки америкаликни эмас, балки совет ёки рус маълумотига эга бўлган кишини англатади) ҳозирги замонда Ғарбнинг "вакциналар пойгаси" борасида васвасасини тушуниши жуда қийин, аммо буни барчасини замонавий АҚШ ёки Буюк Британиянинг асосий соҳаси, яъни сиёсий ва тижорий PR нуқтаи назаридан тушунтиришга ҳаракат қилиш мумкин.

PR майдонида жамоавий Ғарб, шу жумладан, АҚШ ва Буюк Британияда бир нечта жиддий "коронавирус шикастлари"га дуч келди. Биринчидан, узоқ (шунингдек, "чуқур тоталитар ва баъзида қолоқ", бу Лондон ва Вашингтон сиёсатчиларининг стереотипларига кўра) Хитой эпидемияни осонроқ енгди, муаммони эртароқ тушунди ва иқтисодий зарарни самарали чеклади. Бунинг ортидан ҳатто ўз ватанпарварлари назарида ҳам, АҚШ ва Буюк Британия, шунингдек, баъзи Европа Иттифоқи давлатлари ҳам унчалик илҳомлантирувчи кўринмайди.

Коллектив Ғарбнинг ғурурига навбатдаги шикастни беихтиёр (бундай бўлиб туради) Россия етказди - коронавирусдан "Ғарбни таҳқирловчи паст даражада" ўлимлар ва тестларни оммавий ўтказилиши билан, бу Ғарб оммавий ахборот воситаларининг тишларини ғичирлатишини ва статистикани сохталаштиришининг асоссиз айбловларни келтириб чиқарди, гарчи статистика (БССТ маълумотларидан ташқари) яққол эди:  Нью-Йоркда эпидемия қурбонларининг жасадлари кўчаларда музлатгичларда тўпланган ва бу тиббий ва давлат бошқаруви сифатидаги фарқни баҳолаш учун етарли.

Ва шу манзарада, талаб этиладиган харажатлар ва ҳар қандай хавф-хатарлардан қатъи назар, жамоавий Ғарб (шунингдек муайан Ғарб сиёсатчилари учун) вакцинани ишлаб чиқаришда устуворлик масаласи имидж нуқтаи назаридан жуда муҳим бўлиб қолмоқда, чунки, мисол учун АҚШ – ҳамон "дунёдаги биринчи рақамли" эканлигини кўрсатиш керак.

Шу билан бирга, Америка ОАВларини ўқиётганингизда ғалати бир туйғу вужудга келади: бирон бир партияга мансублигига қараб ва нашр эгаларининг Дональд Трампга хайрихоҳлиги бор-йўқлигига қараб, муайян нашрлар вакциналарни ишлаб чиқарадиган Америка компаниялар учун ёки Британия, Германия, ҳатто Хиндистон компаниялари ва университетлари учун ҳайрихоҳлик билдирмоқдалар, мақсад – "вакциналар пойгасида" ғалаба қозониш шарафи "тўғри" мамлакатнинг бирон бир тузилмасида бўлиши, аммо "лаънати Трамп режими" бундан сиёсий бонусларни ололмаслиги. Макро миқёсда ҳам шунга ўхшаш можаро мавжуд: НАТО ёки G7 ҳамкорлари билан билан саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштириш ўрнига, расмий Вашингтон, баъзи немис ОАВларига кўра, Германиядан АҚШга истиқболли биотехнология компаниясини камида "суғуриб" олишга ҳаракат қилди, бу компанияда баъзи муҳим антикоронавирус ишланмалари бўлган.

Шу нуқтаи назардан, Россия ёки Хитойнинг коронавирусга қарши вакцинани яратиши ва оммавий равишда ишлатишга яқинлиги ҳақидаги ҳар қандай хабарлар Ғарб ахборот майдонида жумбуш реакцияни келтириб чиқаради, уни одатий аллергия билан эмас, балки ҳақиқий анафилактик зарба билан солиштириш мумкин.

Албатта, америкалик тиббиёт амалдорлари ҳақиқатан ҳам фақат профессионал нуқтаи назарга асосланган деб тахмин қилиш мумкин, аммо юқорида айтилганларнинг барчасини инобатга олган ҳолда, маълум бир сиёсий мантиққа эга эканлигига жиддий гумон бор. Россиянинг шу йил кузида шифокорларни оммавий эмлашни бошлаш режалари ҳақидаги хабарларга шунингдек, Хитойда эҳтимолий вакциналарни муваффақиятли синовлари ҳақидаги хабарларга расмий муносабатга мисол сифатида, The Wall Street Journal чоп этган Америка юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси позициясини келтириш мумкин:

"АҚШнинг юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси, доктор Энтони Фаучи, жума куни Конгрессда ўтказилган COVID-19 бўйича кичик қўмитасида йиғилишида АҚШ ХҲР ёки Россияда ишлаб чиқарилган вакциналарни ишлатмаслигини эҳтимолдан холи эмаслигини айтди. "Мен чиндан ҳам хитойликлар ва руслар вакцинани бировга беришдан олдин, ҳақиқатан синовлардан ўтказишадидеб умид қиламан, - деди у. Менимча, синовлар ўтказилгунга қадар вакцинани тарқатишга тайёрлигига даъво қилиш анча муаммоларни келтириб чиқаради". Шунингдек  Доктор Фаучи, АҚШ вакцинани йил охиригача олишига умид қилаётганини маълум қилди".

Bloomberg бизнес маълумотлари агентлиги турли мамлакатларда эҳтимолий вакциналарнинг қиёсий таҳлилига асосланиб, Фаучи, эҳтимол, Американинг Moderna компаниясининг вакцинасига умид қилаётганини таҳмин қилмоқда.

Bloomberg-нинг рўйҳатида (ушбу мақола ёзилаётган пайтда) Россиянинг ишланмалари йўқ, бу ғарб ўқувчисида Россия имкониятлари ҳақида соҳта таассурот қолишига ва Россия вакцинаси "номаълум жойдан" пайдо бўлган хомҳаёл пайдо бўлишига сабаб бўлиши мумкин.

Ҳозирнинг ўзиданоқ "вакциналар пойгаси" қандай давом этишини тахмин қилишимиз мумкин: Россия ёки Хитой вакцинаси дарҳол хавфли деб эълон қилинади ва сохта янгиликлар жанрида тегишли маълумотлар жойлаштирилади. Шу билан бир қаторда, Ғарб аудиториясининг шубҳали қисмини ишонтириш учун тезис ҳар қандай ҳолатда ҳам вакциналар иш берса ҳам, ушбу вакциналар хитой, эрон ва рус хакерлари томонидан ўғирланган деб тахмин қилинган маълумотлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади, жамоатчилик фикрини тайёрлаш эса тегишли тарзда аллақачон амалга оширилиб бўлган. Ва ҳимоянинг сўнги чизиги сифатида эса Россия ва Хитойни "вакцинали миллатчилиги"да айблаш ва эпидемияга қарши курашни аллақандай халқаро рақобатнинг аналогига айлантириш истаги бўлади, аммо параллел тарзда бундай муҳим масалада Пекин ёки Москвага қарам бўлиб қолмаслик учун Ғарбда ўз вакциналарини яратиш зарурлиги ҳақида тезис илгари сурилади.

Бу каби ёндашувнинг муаммоси шундаки, бундай "бошқариладиган чекиниш"нинг ҳар бир босқичида - ва инкор қилиб бўлмас ҳақиқат ҳужуми остида чекинишдан бошқа илож йўқ - Ғарб ОАВлари ўз аудиториясининг тобора кўпроқ сегментларининг ишончини йўқотади. Бу эса Россия ва Хитой дезинформациясига қарши курашиш зарурияти ҳақидаги мунтазам конференциялар ва Америка ва Европанинг тегишли тузилмаларидан аввалги мавқеини тиклаш учун кўпроқ бюджет ажратишни талаб қилиш билан якунланади. Аммо аудиториянинг ишончини йўқотиш осон, тиклаш эса қийин, шу билан бирга коронавирус Ғарб дунёсида шундоқ ҳам рўй бериб келган жамоатчилик ишончининг пасайиши жараёнини тезлаштирди. Ғарб медиа ҳудудида баралла ишора қилинадиган Россия, Хитой ва бошқа "навбатчи айбдорлар", аслида бу муаммога ҳеч қандай алоқаси йўқ ва "вакцина миллатчилигидан" ғарбий ҳамкорларимиз ўз айблари сабабли азият чекишади ва, эҳтимол, мағрур ёлғизликда.

Манба: РИА Новости.

701
Жители Ташкента по возможности приобретают маски для профилактики вируса

Ўзбекистонда карантин қачон бекор қилинади - эксперт жавоби

102
(Янгиланган 07:15 04.08.2020)
Ўзбекистонда 3 август кунги ҳолатга кўра коронавирус билан касалланганлар сони 26 301 нафарга етган. Шу билан бирга, ушбу инфекцияга чалинган беморлар сони кетма-кет иккинчи кун камайган

ТОШКЕНТ, 4 авг - Sputnik. Коронавирусга қарши кураш штаби аъзоси Ҳабибулло Оқилов АОКА залида бўлиб ўтган матбуот анжуманида 15 августдан кейин карантин чоралари юмшатиладими, деган саволга жавоб берди.

Эслатиб ўтамиз, июль ойининг охирида Республика махсус комиссияси қарори билан Ўзбекистонда жорий этилган карантин чекловлари 15 августга қадар узайтирилган эди.

Оқиловнинг қайд этишича, олдинда ҳали салкам икки ҳафта вақт бор. Агар шу вақт давомида пасайиш динамикаси қайд этилса, карантинни юмшатса бўлади.

"Худди шу динамика қайд этилса, яъни ўтган кунларда касаллик қайд этилиши 700 дан ошган бўлса ва бугун 513 тага тушган бўлсак, кейинги кунларда 500, 450 қайд этилиб, шу рақамлар атрофида касаллик аниқланса, албатта, 15 августдан кейин карантинни юмшатса бўлади. Ва биз ушбу таклиф билан Республика махсус комиссиясига чиқишимиз мумкин", - деб айтган Оқилов.

Ўзбекистонда 3 август кунги ҳолатга кўра коронавирус билан касалланганлар сони 26 301 нафарга етган. Шу билан бирга, ушбу инфекцияга чалинган беморлар сони кетма-кет иккинчи кун камайган.

Мамлакат Соғлиқни сақлаш вазирлиги тақдим этган сўнгги маълумотларга кўра, айни пайтда тиббиёт муассасаларида даволанаётган 8 880 нафар бемордан 927 нафари оғир, 224 нафари эса ўта оғир аҳволда. Коронавирус инфекцияси қурбонлари сони 159 нафарни ташкил этмоқда.

102
Мавзу:
COVID-19 умумжаҳон пандемияси