Подписание соглашения по созданию Восточно-Средиземноморского трубопровода. Январь 2020 года

Газ ва Исроил: Европа яна бир Россия ўрнини босувчисини қандай топди

865
(Янгиланган 23:11 27.07.2020)
Исроил ҳукумати Европа Иттифоқи билан EastMed денгиз газ қувурини қуриш тўғрисида келишувни маъқуллади.

Сергей Савчук. Шу ҳафтада Reuters агентлиги хабар беришича, Исроил ҳукумати Европа Иттифоқи билан EastMed денгиз газ қувурини қуриш тўғрисида келишувни маъқуллади.

Россиянинг навбатдаги мағлубияти ҳақида йиллар давомида зарарли ижод қилиб келадиган кўплаб рус нашрлар асосий ғояси Европа Россия газ қувурига муқобил топганига олиб келувчи мақолаларни чоп этишди. Бироқ, уларнинг мақсадли аудиториясининг қувончи бир қатор сабабларга кўра узоққа чўзилмаслиги мумкин.

EastMed - жуда ёш лойиҳа ва техник нуқтаи назардан умуман хом лойиҳа эканлигидан бошлаймиз. Ўзига хос энергетик учбурчак деб номланган давлатлар  - Греция, Кипр ва Исроил ўртасида дастлабки келишув 2019 йил март ойида имзоланган. Бу ерда кимнинг манфаатларига даҳлдорлигини тушуниш учун – имзолаш жараёни шахсан АҚШ Давлат котиби Майк Помпеонинг назорати остида бўлганлигини қўшамиз.

Вашингтонни мамнун қилишни истаган ҳолда, Европа комиссияси казуистика мўжизаларини намойиш этиб, EastMedга "умумий қизиқиш уйғотадиган лойиҳа" мақомини берди.

Бу шуни англатадики, газ қувури учинчи энергия пакетининг талаблари ва чекловларига дуч келмайди, айнан Россиянинг “Газпром” компанияси улар билан кўплаб муаммоларга дуч келмоқда. Танлов ҳуқуқи мана шундай.

Лойиҳани тезлаштириш учун техник тадқиқотларни якунлаш учун Европа бюджетидан 39 миллион доллар ажратилди. Олдиндан айтадиган бўлсак, бу етарли эмас эди.

Технологик томондан ҳаммаси оддий эмас.

Узунлиги 2 минг километрга, қуввати ўн миллиард кубометрга, дастлабки қиймати етти миллиард доллар тенг бўлган газ қувури етти йил ичида қурилиши режалаштирилган.

Шу билан бирга, унинг худди шу "Шимолий оқим"дан асосий фарқи шундаки, Кипр ва Крит ўртасидаги чуқурликлар уч минг метрга етади. Гап шундаки, Ўрта ер денгизи тубининг релефи жуда мураккаб ва минтақа сейсмик фаол деб ҳисобланади. Бундай шароитда назарий жиҳатдан замонавий технологиялар қувур линиясини ётқизишни амалга оширишга имкон беради, аммо амалда шунга ўхшаш ҳали ҳеч нарса қурилмаган.

Аммо барча техник жиҳатлар қувур ўтказиладиган давлатлар ўртасидаги сиёсий ва бошқа қарама-қаршиликларнинг мураккаб тугуни фонида хиралашади.

Биринчидан, Левиафан кони билан ҳамма нарса силлиқ эмас. Исроилдан ташқари, уч ярим триллион кубометр газга, Миср, Ливан ва Сурия ҳам давогарлик қилмоқда. Уруш қилаётган Дамашқнинг ҳозирча тортишув учун вақти йўқ, аммо Ливан ўн йилдан бери ҳудуднинг бир қисмига эгалик қилиш учун баҳслашиб келади.

Бугунги кунда Қоҳира ички газга бўлган эҳтиёжни тўла қондиради ва ёқилғи хабни шакллантирмоқда, яқин келажакда ўзида ишлаб чиқарган суюлтирилган газ билан савдо қилади.

Иккинчидан, дастлаб EastMed Левиафан газ конидан Кипр ва Крит орқали Грециягача чўзилади, у ерда Италия ва Болгарияга газни етказиб берадиган хабни яратиш режалаштирилган эди.

Шуниси эътиборга лойиқки, лойиҳанинг бир ярим йили давомида Италия лойиҳа иштирокчиларининг бирон бир йиғилишида қатнашмади. Бундан ташқари, бир йил олдин Италия бош вазири Жузеппе Конти, унинг мамлакати на лойиҳани, на Poseidonнинг 200 километрлик уланиш тармоғи (интерконнектор) қуришни (Грециядан газ Италияга ўтиши керак бўлган) қўллаб-қувватламаслигини айтди.

Милан Транс-Адриатик газ қувури (ТАР) қурилиши ва Озарбайжондан Греция ва Албания транзити орқали газ сотиб олишни янада истиқболли деб ҳисоблайди.

Италияда (Poseidon) ва Болгарияда (IGB) интерконнекторларни қуриш IGI Poseidon  компаниясига ишониб топширилган, унга Италиянинг Edison S.p.A ва Грециянинг  DEPA S.A тенг равишда эгалик қилади.

Италия участкаси сўнгги янгиликлар шу йилнинг апрел ойига тўғри келади, унда IGI муҳандислик тадқиқотларини ўтказишга тайёрлигини эълон қилганди, бунинг учун қўшимча 70 миллион евро талаб қилинади. Пул ҳали ажратилмаган, шунинг учун ҳеч қандай иш олиб борилмаяпти.

Албатта, Туркия EastMed ни амалга ошириш йўлида хўмрайган тоғ каби кўтарилади, унинг лойиҳаси иштирокчиларининг аксарияти билан муносабати,  юмшоқ айтадиган бўлсак, идеалликдан узоқ.

Масалан, Кипр қирғоқларидан унчалик узоқ бўлмаган Афродита кони мавжуд, ундан Европага қайта сотиш учун табиий газ олиш режалаштирилган.

2018 йил март ойида Италиянинг Eni разведка кемаси у ерда текширув ўтказди, аммо Турк ҳарбий кемалари отряди ультиматум сифатида тадқиқот жойини тарк этишни талаб қилганидан кейин уни қайтаришга мажбур бўлди.

Кипр билан нима қилиш кераклиги ҳам аниқ эмас. Газ қувурининг бир қисмини оролнинг ишғол қилинган шимолий қисми орқали ўтказиш режалаштирилган ва Анқара тегишли транзит тўловларига умид қилмоқда, кипрликлар эса мутлақо рози эмас.

Яна бир нарса: Американинг бу лойиҳага қизиқиши ҳақида бекорга айтмадик. Туркия ва АҚШ ўртасидаги муносабатлар жуда совуқ, Вашингтоннинг ташқи сиёсати Анқарага тўғридан-тўғри иқтисодий зарар етказмоқда: 21 июл куни АҚШ вакиллар палатаси Россиянинг "Шимолий оқим" ва "Турк оқими" қувурларига қарши янги санкциялар пакетини бир овоздан қабул қилди. Ушбу ҳаракатлар аниқ дўстона эмас, чунки улар Анқара Жанубий ва Жануби-Шарқий Европанинг асосий газ хабига айланиш режаларини шубҳа остига қўймоқда. Агар EastMed  ва айниқса унинг Болгария IGB коннектори қурилса, Лулебургаз орқали Турк оқими транзит линияси ўз амалий аҳамиятини,  бюджет эса пул йўқотади.

Яна бир қўшимча. 1999 йилда Левиафан конини қидириш ишлари Американинг Noble Energy компанияси томонидан бошланди ва у улкан углеводород захиралари топилганидан кейин Исроил ҳукуматининг барча имтиёз ва афзалликларига эга бўлди. Тель-Авив биргина шельф газига асосланган ички энергия лойиҳасига 6,3 миллиард доллар сармоя киритди, Noble Energy эса барча тегишли қидирув ишларида қатнашиш учун имтиёзли ҳуқуқларга эга бўлди.

Ҳаммаси Исроил халқаро бозорга чиқишга қарор қилган вақтда ўзгарди. Кичкина Noble ни дарҳол Америка нефт гиганти Chevron сотиб олди. Битим қиймати 5 миллиард долларни ташкил этади ва йил охирида якунланади.

Ҳеч шубҳа йўқки, Анқара ўзининг иқтисодий ва геосиёсий манфаатларига таҳдид қаердан келаётганини яхши билади ва шунинг учун АҚШ-Туркия муносабатларининг яхшиланишига умид қилмаслик керак.

Шунингдек, айтилган EastMed  қурилишини тезда маъқулланишини кутмаслигимиз керак. Исроил қувури яхши таъминланган занжирларни ва экспортдан тушадиган даромадларни йўқ қилишга қодир ва бу минтақа мамлакатлари ўртасидаги кўплаб муаммоларни ҳеч қандай тарзда ҳал қилишга ёрдам бермайди.

Бироқ, агар EastMed лойиҳаси “ўлик” нуқтасидан силжиса ҳам, уни якунига етказишгача камида етти йил керак, “Газпром” қувур ётқизувчилари эса 3 августда Германиягача қолган 160 км магистралини қуриш ишларига киришадилар, шундан кейин Россия фақат иккита Болтиқбўйи йўли орқали 110 миллиард кубометр газ етказиб беради. Бу назарий жиҳатдан ҳам Исроил-Герция тандемидан 11 баравар кўпроқ нарса таклиф қилинади.

865
Американский высотный самолет-разведчик Lockheed U-2

"Уни тутиб бўлмайди": АҚШ Россиянинг қайси қуролини умуман кузатувга ололмади

2257
(Янгиланган 20:22 06.08.2020)
Ҳаракатланаётган поезд олдида йўл очиш, локомотивни тезда таъмирлаш, қўшинларни бутун мамлакат бўйлаб кўчириш – 6 август, пайшанба куни ҳарбий темир йўлчилари ўзларининг касб байрамини нишонламоқда.

ТОШКЕНТ, 6 авг - Sputnik, Андрей Коц. Ҳаракатланаётган поезд олдида йўл очиш, локомотивни тезда таъмирлаш, қўшинларни бутун мамлакат бўйлаб кўчириш – 6 август, пайшанба куни ҳарбий темир йўлчилари ўзларининг касб байрамини нишонламоқдалар. Уларнинг жанговар техникаси ҳар доимгидек ноодатий бўлган. Рельсдаги зирҳли маҳлуқлар ҳақида - РИА Новости материалида.

Захира йўлида

Гарчи зирҳли поездлар XIX асрда пайдо бўлган бўлса-да, улар ҳали ҳам Россия армияси захирасида мавжуд. Биринчи чечен кампанияси пайтида, СП-1 ва СП-2 махсус поездлари Назран-Грозний участкасида таъмирлаш-тиклаш гуруҳларини ҳимоя қилган. Уларнинг ҳар бирининг платформаларида иккитадан БМП-2 мавжуд. Шунингдек, ушбу майдончаларда қум ва шпалдан ясалган бошпаналар, автоматлар ва автоматик гранатомётлар учун ўт очиш нуқталари жиҳозланган.

Иккинчи чечен кампаниясида бешта махсус поезд иштирок этди. Экипажларга темир йўл йўналишларини муҳандислик разведкаси, фугаслардан тозалаш, қўшин эшелонларини жанговар кузатуви ва мудофааси юклатилган. Ва бугунги кунда "Байкал", "Терек", "Амур" ва "Дон" зирҳли составлари, зарурият туғилса, йўлга чиқишга тайёр. Хусусан, 2015 йилда улардан иккитаси бир нечта ҳарбий округларда моддий-техник таъминот қўшинларининг машқларида иштирок этган.

Подготовка к транспортировке ракетного экраноплана проекта 903 Лунь
© Foto : Courtesy of Press service of the Southern Military District

Бироқ, яқин вақтгача рельслардаги энг қўрқинчли маҳлуклар - 1980-йилларнинг охирларида хизматга қабул қилинган РС-22 қитъалараро баллистик ракеталари билан жиҳозланган жанговар темир йўл ракета тизимлари (БЖРК) эди. Ушбу ядровий ушлаб туриш воситалари ривожланган темир йўллар тармоғи туфайли жуда ҳаракатчан эди, уларни йўлдошлардан кузатиш жуда қийин бўлган. БЖРК биринчилардан бўлиб ядровий қуролсизлантириш дастурининг бир қисми сифатида хизматдан чиқарилди.

2013 йил апрел ойида Мудофаа вазирининг ўринбосари Юрий Борисов "Баргузин" номли янги авлод БЖРК лойиҳаси ҳақида маълум қилди. 2014 йил декабрига келиб, Мудофаа вазирлиги комплексга қандай ракета ўрнатилиши бўйича қарор қабул қилди: бу РС-24 “Ярс”. Битта поездга – олтита ракета. Улар оддий юк вагонига сиғади, бу эса фуқаролик поездлари оқимида БЖРК-ни самарали ниқоблаш имконини беради.

Бироқ, 2018 йилда лойиҳа музлатилганлиги маълум бўлди ва бўш қолган маблағлар шахтада жойлаштириладиган "Авангард" ракета мажмуасини яратишга сарфланди. Шунга қарамай, ракета поездлари бўйича ишланмалар сақланиб қолди ва Россия уларни ишлаб чиқаришни тиклашга доим қодир.

Биринчи "Хунхуз"лар

БЖРКнинг катта набиралари деб 1915 йилда император армияси таркибига киритилган биринчи рус зирҳли поездларини атаса бўлади. Унда қўшинлар таркибига бешта махсус поезд киритилди. Биринчи жаҳон урушининг энг яхши зирҳли поездлари деб “Ҳунхуз” типидаги тўртта поезд ҳисобланади.

Уларнинг ҳар бири "О" серияли паровоз ва икки ўқли платформадан иборат бўлган. Улар Австриянинг 12 та қўлга олинган саккиз миллиметрлик Шварцлозе пулемёти ва 1904 йилда ишлаб чиқарилган 76,2 миллиметрлик тог тўпига эга минора билан жиҳозланган. Қалинлиги 1,2-1,6 сантиметр пўлат тунука билан қопланиши 94 кишидан иборат экипажни ўқотар қуролдан ҳимоя қилишга етарли эди.

Бош зирҳли поезд 1915 йил 24 сентябр куни эрта тонгда тўғридан-тўғри Австрия окоплар чизиғига етиб бориб, бўронли ўт очган. Шошиб қолган душман чекинди ва рус пиёда қўшинлари дарҳол ҳужумга ўтдилар. Бироқ, австрияликлар тезда ўзларига келиб, иккинчи ҳимоя чизиғида “Хунхуз”ни ишдан чиқаришди.

Россия армияси йирик операцияларда зирҳли составлардан фаол фойдаланган, хусусан, Брусилов ҳужумида.

Фронт йўлларида

Зирҳли поездлар фуқаролар урушида жангларда иккала томонда ҳам иштирок этишган. Иккинчи Жаҳон урушида ўнлаб турли хил лойиҳалар бўйича қурилган, енгилларидан тортиб ўта оғирларигача, икки юздан ортиқ зирҳли поездлар темир йўлларда жанглар оборган. Улардан энг машҳури, шубҳасиз, Севастополни ҳимоясида қатнашган “Железняков”дир.

У ҳақиқий қуруқликдаги маҳлуқ бўлиб, тўртта платформада жойлашган бешта 76 миллиметрлик тўп, иккита 82 миллиметрлик миномёт, ўн тўртта 7,62 миллиметрлик Максим пулеметлари ва иккита 12,7мм зенитли ДШК билан қуролланган эди. Зирҳ қалинлиги 30 миллиметрга етган, тезлиги эса соатига 50 километрни ташкил этган, бу эса “Железняков”га зарбани самарали ушлаб туришга ва ҳужумдан тезда чиқиб кетишга имкон берган.

Немислар уни "яшил шарпа" деб аташган. Тинч ҳолатда экипаж камуфляж рангларини ўзгартириб, составни қайта бўяшган. Йўлга "Железняков" фақат синчков разведкадан сўнг чиқарди. Ҳужум чизиғида у душман истеҳкомларига кучли зарба бериб, дарҳол позициясини ўзгартирарди. "Железняков" тош қояларда ёки туннелларда ўйилган тор чуқурчаларда яширинар эди. Гитлерчилар тутиб бўлмас зирҳли поездни кузатишга муваффақ бўлишди. Авиация у яширинган туннелга ҳужум қилиб иккала чиқиш йўлини тўсиб қўйди.

1942 йил 1 майда шакллантирилган 31-чи зирҳли поездлар дивизиони Волгадан Берлингача жанглар олиб борди. Унинг асосий зарба кучи "Козьма Минин" ва "Илья Муромец" составлари. Уларнинг ҳар бири 76 миллиметрлик тўртта тўп, иккита реактив снаряд учириш ускунаси, 12 тадан ДТ пулемети ва тўрттадан 25 миллиметрлик автомат зенит қуроллари билан жиҳозланган бўлган. Зирҳ қалинлиги 4,5 сантиметрга етган.

Бўлинма Курск жангида 61-чи армиянинг ҳужумини ҳимоя қилиб турган, Ғарбий Украинани озод қилган ва немисларга Польшада зарбалар берган. Унинг ҳисобида – артиллерия дуэлида вайрон қилинган битта немис зирҳли поезди, 42 та миномёт батареяси, 24 та алоҳида қурол нуқтаси, 14 та дзот, 94 та пулемёт пункти, 15 та самолёт ва юзлаб душман аскарлари.

Урушдан кейин

1970-йилларда, ХҲР билан муносабатлар кескинлашуви туфайли СССР Совет-Хитой чегараси бўйлаб Транссибирь магистралини патруллаш ва ҳимоя қилиш учун тўртта зирҳли БП-1 поездини қуришга қарор қилди.

Янги техника, ҳозирда айтилганидек, модулли бўлган. Зирҳли тепловоз саккизта платформада иккита ПТ-76 сузувчи танки, саккизта БТР-40ЖД зирҳли транспортёри, шунингдек иккита Зу-23-2 зенит қуроллари жойлашган майдончани тортиб келган.

Шунингдек, бешта БТЛ-1 русумидаги жанговар модул: маневрли тепловоз ва Т-54, Т-55 ёки Т-62 танклари ўрнатилган иккита тўрт ўқли платформалардан иборат бўлган. Бунга қўшимча одатий қуролларга эга пиёдалар бўлинмаси. Бу поездлар мустақил равишда ҳам ҳаракат қилишлари мумкин эди.

Дарвоқе, бу поездлар жангларда қатнашишига тўғри келмади. Пекин билан алоқалар яхшиланди ва БП-1 захирага юборилди.

2257
Подготовка к транспортировке ракетного экраноплана проекта 903 Лунь

“Каспий маҳлуқи”ни қайта тиклаш керакми ёки йўқ

956
(Янгиланган 16:53 06.08.2020)
Яқин келажакда оғир жанговар экранопланлар янги вариантда ва бортига қанотли ракеталар ўрнатилган ҳолда Россия ҳарбий-денгиз кучларига қайтади. Улар база инфратузилмаси мавжуд бўлмаган ҳар қандай иқлим шароитида ишлашга қодир.

Россиянинг дунёда ягона "Лунь" ракетали экраноплани 31 июль куни Каспийскдан Дербентга денгиз орқали тортиб келинди, у “Патриот” паркининг марказий экспонатига айланади.

34 йил олдин Нижний Новгородда қурилган “Лунь” экраноплани, узоқ синовлардан сўнг 1991 йилда тажрибали фойдаланиш  учун Каспий флотилиясига топширилди. Ва у 903 лойиҳанинг режалаштирилган саккизта аппаратидан фақат битта ягона бўлиб қолди. Аммо экранопланлар тарихга ғарқ бўлмади.

Юқори тезлиги (500 км/с) ва парвознинг пастда амалга оширилиши (7 - 10 метр) туфайли ракета ташувчи-экранопланлар радарларга сезилмай денгиз ва текисликлар узра минглаб километрларни учиб ўтиб денгиз базалари ёки авиаташувчи гуруҳларига кутилмаган йўналишлардан ракета учиш масофасига яқинлашиб, зарба бериши мумкин

Янги экранопланлар ҳарбий-денгиз кучларининг жанговар имкониятларини кенгайтиради. Аввалроқ, Россия Ҳарбий-денгиз флотининг кемалар қуриш бошқармаси бошлиғи, 1-чи даражали капитан Владимир Тряпичников "Экранопланларни ривожлантириш" лойиҳаси 2050 йилгача кемалар қуриш дастурига киритилганини маълум қилди. РФ Мудофаа вазирлиги янги экранопланни яратишга тактик-техник топшириқни ишлаб чиқди, тажриба-конструкторлик ишлари олиб борилмоқда. Дастлабки маълумотларга кўра, янги экраноплан 2022 йилда биринчи парвозини амалга оширади.

ОАВлар "Каспий маҳлуқи"ни (бу аппратни Ғарбда улкан ўлчамлари ва фантастик кўриниши учун шундай аташган) қайта ишга тушириш масаласини қизғин муҳокама қилмоқдалар. Американинг National Interest нашри ҳам, Хитойнинг Sohu нашри ҳам четда қолмади.

Илмий-технологик ва ишлаб чиқариш базаси ҳам бор - Россия кўп мақсадли экранопланларни ишлаб чиқаришда Ғарб мамлакатларини анча ортда қолдирган. Мисол учун, "Лунь" бундан 29 йил олдин ҳам парвозларни яхшигина амалга ошириб, ракета зарбаларини амалга оширган, 1990 йилларнинг охиридан АҚШда лойиҳалаштирилган, 1200 тонна юк кўтариш лойиҳавий қувватига эга бўлган юк ташувчи экраноплани (юкхонаси 17 дона Абрамс танкига мўлжалланган) ҳатто прототип кўринишида ҳам битказилмади.

Бугунги кунда Россия Ҳарбий-денгиз кучларининг жанговар экранопланларини тиклаш истиқболлари қандай?

Фойдаланиш хусусиятлари

Яқин келажакда кўп мақсадли экранопланлар (Ғарбда улар WIG - Wing-In-Ground effect деб аталади) сўнгги юқори аниқликдаги қанотли ва гипертовушли ракеталар, ҳужум дронлари, электромагнит замбараклар, оғир торпедаларни ишлаб чиқиш ва улардан фойдаланиш учун асос бўлиши мумкин.

Тезкор ҳаракат кучлари сифатида зарба экранопланлари Россия Арктикасини самарали патрул қилиши мумкин бўлар эди.

Десант (юк ташувчи) модификациясида ушбу аппаратлар ҳарбийларни ўз одатий қуроли ва зирҳли транспорти билан катта масофага тезкор равишда етказиш имкониятини яратади. Янги экранопланлар душман радарларига деярли кўринмайди, тежамкорлиги ва юк ташиши бўйича самолёт ва вертолётлардан, шунингдек, тезлик борасида қанотлари сув остида жойлашган кемалардан устундир. Улар можаро зонасидан жуда катта масофага ("Чайка-2" - 5000 кмгача) "кучларни тарқатиш" имконини беради ва жанговар фойдаланишнинг барча соҳаларида Россиянинг имкониятларини оширишга ёрдам беради.

National Interest маълумотларига кўра, янги А-050 "Чайка-2" экраноплани "Каспий маҳлуқи"нинг реинкарнацияси ҳисобланади ва (Нижний Новгороддаги Алексеев номидаги марказий конструкторлик бюросида) йўловчиларни (100 кишигача) ва юкларни қирғоқ минтақаларда, шу жумладан, Арктикада ташиш учун яратилмоқда. Турли оғирликдаги юкларни ташиш қобилиятига (ихтисослашувга) эга бўлган "қанотли кемалар"нинг қатор линияси қурилмоқда, улар 2022 йилдан кечикмай парвозини амалга оширади.

Аввалроқ Хитой Халқ-озодлик армияси учун бир нечта “Чайка” экранопланларини сотиб олиш бўйича музокаралар ташаббуси билан чиқди. Бу кеманинг душман учун катта сюрприз бўлиши мумкин бўлган билвосита юқори тайёргарлиги ва самарадорлигини кўрсатади.

Аэродромсиз авиация сифатида экранопланлар тинч даврда ҳам самаралидир. Масалан, Россиянинг "Эколен" ИИЧБси “Каспий маҳлуқи”нинг муқобили ер-ҳаво амфибияни ишлаб чиқмоқда. У  ҳам ҳавода, ҳам ер устида уча олади, 750 тоннагача юк кўтариш қобилиятига эга. Денгиз ва дарёлар, тундра ва чўлда фойдаланиланиш мумкин. Учиш ва қўниш учун экранопланга фақатгина етарлича сув ҳавзаси ёки текис ер майдони керак бўлади.

Улкан хусусиятлари

Экраноплан жуда паст баландликда учаётиб, кираётган ҳаво оқими қанот остида зич "ҳаво ёстиғи"ни яратганда юзага келадиган эффектни қўллайди. Сув юзасидан (музли дала, қорли текислик ёки жанубий дашт) кўтарилаётганда, аппарат барқарорликка эришиб, соатига 500 км тезликда ёқилғини минимал сарфлаб, катта юк билан - "Чайка-2" - 10 тоннагача, “ҳавода сузади”.

Алексеев номидаги Нижний Новгород конструкторлик бюроси ҳам учиш оғирлиги 100 тонна бўлган А-080 "Чайка-3" экранопланининг оғир вариантини яратиш устида ишламоқда. Истиқболли машина Россиянинг замонавий авионикаси ва навигацион-пилоташ мажмуаси билан жиҳозланади. У беш даража нишобликка эга жиҳозланмаган қирғоққа мустақил равишда чиқиши, сувда ва аэродромга жойлаштирилиши мумкин.

Ҳатто кўҳна "Лунь" ҳам технологик жиҳатдан ҳайратлантиради, у 450 км/соат тезликда 2000 км дан ошиқ масофани, уч метрдан 500 метргача баландликда босиб ўтиб, ўзининг йирик ўлчамлари билан ёқилғини транспорт самолётидан беш баравар кам сарфлаган.

У ўзининг ташқи қиёфаси билан ҳам ҳурмат қозонтиради. Корпуснинг олд қисмида, пилонда 8 дона тортиш двигателлари (Ил-86 турбиналари асосида) жойлашган, уларнинг соплолари экран эффектини кучайтириш учун сувга бурчак остида ўрнатилган (кучайтирилган оқим бироз орқада жойлашган қанотларга акс этади). Экраноплан фюзелажида уч жуфт кемаларга қарши зарба масофаси 250 км бўлган ва ўз радиолокацион станциясига эга ЗМ-80 "Москит" ракеталари ўрнатилган. Узунлиги қарийб 74 метрни ташкил этиши ва трапеция шаклидаги қанотларнинг узунлиги 44 метр ва майдони 550 квадрат метрни ташкил этиши, 380 тонналик кемани космик қиёфага келтиради.

Жанговар мақсадларга келсак, учта товушдан тез “Москит” ракетаси (максимал тезлиги 2,8Мах-да, ҳар 5 сонияда учириши шартида) авиаташувчини йўқ қилишга етарли бўлар эди.

Экранопланлар СССР Ҳарбий-денгиз флотига душман кемаларини йўқ қилиш воситаси сифатида яратилган. Ўзининг биринчи парвозини “Лунь” 1985 йилда амалга оширди. Унинг юқори тезлиги ва чидамлилиги, катта юкларни ташиши ва қуруқлик ва муз устидан учиш (шунингдек, баландликларда учиш) қобилияти билан биргаликда бошиданоқ ақл бовар қилмайдиган имкониятларни яратди. "Лунь", "Орлёнок" экранопланалари ракеталар ва десантчиларни етказиш учун муваффақиятли мослаштирилди. Десантли "Орлёнок" кичикроқ бўлиб, қўшинлар ва техникаларни тезкор ташишга мўлжалланган эди (150 та десантчи ёки иккита пиёдалар жанговар машинаси). СССР парчаланиб кетганидан сўнг қурилмалар қурилишининг бутун туркуми тўхтатилди (шу вақтга келиб 903 лойиҳасининг иккинчи "Лунь" аппарати 95%га тайёр эди), жанговар "авиаташувчилар қотили" эса Каспийскда лангарга ўрнатилди. Бу каби ҳолат яна такрорланмаслиги керак, чунки Ғарбий "шериклар" буни барибир қадрига етмайдилар. Бугунги кунда Россия ва унинг иттифоқчилари манфаатлари учун тинчликни мустаҳкамлаш мақсадида экранопланларни сифат жиҳатидан янги технологик даражада жанговар хусусиятларини такомиллаштириш керак.

956
Свеча, гвоздики

Ўзбекистон таниқли композиторидан айрилди

542
Етук композиторнинг энг сўнгги иши бир неча ой олдин шов-шувли премьераси бўлиб ўтган "101" киноасари эди.

ТОШКЕНТ, 8 авг - Sputnik. Таниқли композитор ва дирижёр, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби, "Ўзбеккино" миллий агентлиги Бадиий кенгаши аъзоси Анвар Эргашев 66 ёшида вафот этди.

Анвар Эргашев Миллий симфоник оркестри бош дирижёри ва Алишер Навоий номидаги Давлат Академик театри бадиий раҳбари лавозимларида фаолият юритган.

50 дан ортиқ бадиий ва мусиқий фильмлар, спектакллар бастакори, кўплаб қўшиқ ҳамда мусиқалар муаллифи. Унинг кинодаги ишлари сирасига "Бомба", "Шариф ва Маъриф", "Осмондаги болалар","“Аланга ичидаги фаришта", "Оқ бино оқшомлари", "Уч қирол жанги", "Ойи" фильмлари киради.

Етук композиторнинг сўнгги иши бир неча ой олдин премьераси бўлиб ўтган "101" киноасари эди.

542