Артист Театра на Таганке Владимир Высоцкий

Афсона билан видолашув: Висоцкий Олимпияда-80 вақтида қандай дафн этилди

784
(Янгиланган 19:06 28.07.2020)
Бундан қирқ йил олдин, 1980 йил 25 июлда, Олимпия ўйинлари кунларида, буюк совет қўшиқчи-шоири, актёри Владимир Висоцкий вафот этди. Нега совет ОАВлари хонанданинг ўлими ҳақида сукут сақлади ва афсона билан видолашув маросими қандай ўтди - Sputnik материалида батафсил.

Висоцкийнинг ўлими ҳақидаги спортчилардан сир сақланди

1980 йилда Москва Олимпиадасида олтин медални қўлга киритган совет ва Қозоғистон сув полоси бўйича ўйинчи Сергей Котенконинг сўзларига кўра, Висоцкий ҳал қилувчи ўйин арафасида вафот этди, бу фожиали хабар спортчилардан сир сақланди.

“Висоцкий ўлими ҳақида бир кундан кейин эшитдик. Бизга ҳеч ким ҳеч нарса айтмади, фақат негадир санъаткорнинг Олимпия шаҳарчасидаги концерти бекор қилинди. Шундан сўнг биз мотам вароғини кўрдик, ундан биз Владимир Семенович вафот этганлигини билдик”, - дейди Котенко.

У шоир билан боғлиқ қизиқарли воқеани эслайди. 1979 йилда жамоа Голландиядан Олимпиадан олдинги мусобақадан қайтаётганди: Шереметево аэропортида паспорт назорати пайтида йигитлар Марина Владини кўришади.

“Ўша вақтда уни ҳамма танирди: у жинси костюмида, гулдаста билан турганди. Владимир Семенович уни қучоқлайди, Слава Ободков (сув полоси бўйича СССРнинг кўп карра чемпиони - таҳр.) эса келиб, уларга шундай дейди: "Тўхтанглар, аввал менга дастхатингизни беринг, кейин эса ўпишасизлар”, - деб кулади спортчи.

Французская актриса Марина Влади (настоящее имя Марина Владимировна Полякова-Байдарова) и артист Театра на Таганке Владимир Высоцкий (второй справа)
© Sputnik / Анатолий Гаранин
Французская актриса Марина Влади (настоящее имя Марина Владимировна Полякова-Байдарова) и артист Театра на Таганке Владимир Высоцкий в день празднования десятилетнего юбилея театра.

Спортчи Висоцкийнинг ижодини жуда яхши кўришини тан олади ва у Олмаотага келганида, ҳар доим унинг спектаклларига борган.

"Аммо, афсуски, биз Висоцкийни Олимпия шаҳарчасида кўрмадик", - деб қўшимча қилади Олимпия чемпиони.

1980 йилда Олимпия шаҳарчасининг ибодат залида хизмат қилган Россиянинг бош раввини Адольф Шаевич артист ҳаётининг сўнгги кунларига оид яна бир воқеа ҳақида Sputnik’га сўзлаб беради.

"1976-77 йилларда, Будапештда таҳсил олаётганимда, Таганка театри Венгрияга гастрол сафари билан келди. Ҳамкасбим Висоцкий олдига бориб, спектаклдан кейин учрашиш ташкил қилишга муваффақ бўлди. Биз вино сотиб олдик, аммо меҳмонхонанинг остонасида Владимир Семенович билан тўқнашдик: "Болалар, узр, ҳамма нарса бекор бўлди, Марина [Влади] тўсатдан келди ва мен аэропортга кетяпман. Учрашувимиз мана шундай амалга ошмай қолди! " - афсус билан эслайди Адольф Соломонович.

Нега совет матбуоти сукут сақлади

Ёзги Олимпиада-80 СССР учун бундай катта миқёсдаги биринчи спорт мусобақаси эди. Шунинг учун, "юқорида" умумиттифоқ кумирининг ўлими ҳақида сукут сақлашга қарор қилинди. Висоцкийнинг ўлими ҳақидаги маълумотни фақат иккита Совет газеталари - "Вечерняя Москва" ва "Советская култура" (бошқа версияларга кўра - "Советская Россия") эълон қилди ва “Вечерка”нинг некрологи лавозимидан айрилган эмиш.

Актер Владимир Высоцкий в роли Гамлета
© Sputnik / Мирослав Муразов
Актер Владимир Высоцкий в роли Гамлета.

Баъзи хотираларга кўра, "Вечерняя Москва" шоирнинг вафот этгани ҳақида эълон қилган ягона нашр бўлган экан. Газетанинг 1980 йил июлдаги сони Таганкадаги В.С.Висоцкий номидаги Давлат маданият маркази-музейида сақланади.

"Жуда қисқа: шу вақтда, шундай ҳаёт йилида театр ва кино актёри Владимир Семёнович Висоцкий вафот этди. Дўстлар ҳамдардлик билдирмоқда. Мана Висоцкийнинг ўлими ҳақидаги расмий матбуотда бўлган маълумот", - деб таърифлайди газета некрологи Александр Михайлов, захирадаги ФХХ генерали, у 1980 йилда Олимпиаданинг очилиш ва ёпилиш маросимларининг хавфсизлигини таъминлаш штабида ишлаган.

Қайғули хабар атайлаб сир сақланган бўлишига қарамай, кўплар кумирнинг ўлими ҳақида миш-мишлар орқали билиб олишди.

"Бугундан ҳаммасини эслайман. Эрталаб Олимпия шаҳарчасидаги ресторанда нонушта қилгани келдим ва шу заҳотиёқ бу хабарни етказишди. Радио тинглашни бошладик, барча телеканаллар кўриб чиқдик: батамом сукутнат. Кейинчалик куннинг ўрталарида барибир расмий хабар қилишди”,  - дейди Шаевич.

Кадр из телевизионного фильма Место встречи изменить нельзя. В роли Глеба Жеглова — Владимир Высоцкий
© Sputnik / РИА Новости
Кадр из телевизионного фильма "Место встречи изменить нельзя". В роли Глеба Жеглова — Владимир Высоцкий.

Зубовский бульвардаги Олимпия ўйинларининг асосий матбуот марказида (ҳозир бинони "Россия сегодня" халқаро ахборот агентлиги эгаллайди – таҳ.) қўшиқчининг ўлими 25 июль куни кечқурун эълон қилинди.

"Кечқурун Алла Пугачева матбуот марказида концерт берди. У чиқди ва биринчи навбатда Висоцкийнинг вафоти ҳақида эълон қилди. Унинг хотирасига "Мен бахтсизлигимни баҳор музида олиб юрдим ... " деган қўшиқни куйлади" - дейди бош муҳаррир Ольга Серова, 1980 йил ёзида университетда биринчи курсдан сўнг матбуот марказида амалиёт ўтаганди.

Висоцкий билан видолашув маросимига 600 нафар дружинник жалб қилинди

"Висоцкий тунда вафот этди (шифокор Анатолий Федотовнинг сўзларига кўра, у кечаси соат учдан бешгача вақт мобайнида вафот этган), эрталаб КГБ бу ҳақда аллақачон билган. Соат 11 да Москва шаҳар партия қўмитасига махсус хабарнома юборилган", - деб эслайди Михайлов.

Эртаси куни Москва КГБ бўлими ташаббуси билан “Моссовет”да йиғилиш бўлиб ўтди. Захирадаги ФХХ генералининг сўзларига кўра, мажлисни ўша пайтда Москва Советининг Ижроия қўмитаси раиси Владимир Промислов (1963-1986 йилларда раис) олиб борди. Учрашув қатнашчилари нафақат дафн маросимини ташкил қилиш, балки унинг хавфсизлигини таъминлаш масалаларини ҳам ҳал қилишди.

Церемония прощания с Владимиром Высоцким в здании Театра на Таганке 28 июля 1980 года
© Sputnik / Анатолий Гаранин
Похороны популярного советского актера театра и кино, поэта и певца Владимира Высоцкого (1938-1980 гг.). Гражданская панихида и церемония прощания в здании Театра на Таганке 28 июля 1980 года.

"Юрий Петрович Любимов (1964-1984 йилларда - Таганка номидаги Москва театрининг бадиий раҳбари – таҳр.) КГБдан Висоцкий билан видолашув маросимида тартибни таъминлаш мақсадида ўз кучларини жалб қилинишини сўради. Биз олимпия объектларидан 600 нафарга яқин дружинник чақиришга мажбур бўлдик", - деб таъкидлайди Михайлов.

Булар комсомол округ қўмиталари орасидан сайланган комсомол ишчилар отрядлари аъзолари эди. Улар кулранг шим ва кўк кўйлак кийишган. Дружинниклар ва милиция билан бирга тартибни таъминлади, шоир билан видолашмоқчи бўлган одамлар навбатини назорат қилишди.

"Висоцкийни ҳамма яхши кўрган ва дафн маросими пайтида ҳеч қандай провокация бўлмаслигига ҳаракат қилди. Жуда кўп одамлар бор эди. Хонанда билан видолашмоқчи бўлган одамларнинг навбати - “Котельническая набережная”даги баланд қаватли бино орқасигача чўзилиб кетди", - дейди Михайлов.

Очередь к зданию Театра на Таганке, где проходила церемония прощания с Владимиром Высоцким 28 июля 1980 года
© Sputnik / Анатолий Гаранин
Очередь к зданию Театра на Таганке, где проходила церемония прощания с Владимиром Высоцким 28 июля 1980 года.

Ўшанда "Таганка" га 100 мингдан ортиқ одам келди, гувоҳларнинг сўзларига кўра, театр кириш эшигигача навбат тўққиз километрга етди.

“Бу ҳақиқатан ҳам халқ видолашуви эди. Одамлар нафақат театрни қуршаб олишди, хонандани сўнгги марта кўриш учун кўплаб фуқаролар уй томлари, автобус бекатлари, чироқ устунларига чиқиб олишди", - дейди Михайлов.

"Бу кескин фарқ бўлди. Ярим бўшаб қолган Москва - бутун оломон “Ваганковское” қабристонида. Ажойиб бирдамлик ҳисси", - дейди 1980 йилда Олимпиада ўйинларида қатнашган Темирбулат Билялиев.

Вынос гроба с телом Владимира Высоцкого из здания Театра на Таганке
© Sputnik / Анатолий Гаранин
Гроб с телом Владимира Высоцкого выносят (слева направо) Валерий Янклович — актер и друг Владимира Высоцкого, Юрий Любимов — художественный руководитель Театра на Таганке, Вениамин Смехов — актер Театра на Таганке.

Висоцкийнинг қабри мухлислар учун зиёрат масканига айланди

Дафн маросимидан кейин Висоцкийнинг қабри мухлислар учун зиёрат масканига айланди.

"Зиёратчиларни ўзига тортиши кўп ҳолларда қабристонда ўзини тутиш қоидалари бузилишига олиб келди. Ҳаваскор қўшиқчилар пайдо бўлди, қабр олдида хонанданинг ашулаларини тинглаш учун одамлар ўзи билан магнитафонлар олиб келишди. Аммо қабристон - концерт ўтказиш жойи эмас", - дейди таъкидлайди Михайлов.

"Ўлимидан сўнг беш-олти йил Висоцкий қабрини зиёрат қилиш давом этди. Унинг хотира кунларида кўплаб одамлар келишган эди", - деб қўшиб қўйди 1984- 1992 йилларда Ваганьковский қабристонидаги черковда хизмат қилган проториерей Николай Соколов.

Афсуски, хонанданинг ўлимида пул ишламоқчи бўлганлар ҳам бор эди. Висоцкийнинг суратлари ва ёзувлари қора бозорда сотишди.

"Биз, албатта, милиция кучи билан бу чайқовчиларни ҳайдадик", - дейди Михайлов.

Памятник поэту и автору-исполнителю песен, актеру Владимиру Высоцкому на Ваганьковском кладбище в Москве
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
У памятника поэту и автору-исполнителю песен, актеру Владимиру Высоцкому на Ваганьковском кладбище в Москве.

Висоцкийнинг онаси Нина Максимовнанинг сўзларига кўра, ўғли ўлимидан кейин унинг квартирасига кўп одамлар келган ва кўплаб шахсий буюмлар, фотосуратлар, кассеталар йўқолган - меҳмонлар уларни эсдалик сифатида олишган.

"Висоцкий вафотидан бир-икки йил ўтгач, ўзини қўшиқчининг яқин дўсти деб айтган киши АҚШга кетмоқчи бўлади. Божхона уни Висоцкийнинг иш ёзувлари билан 40 ёки 60 дона кассетасини олиб қўйди. Яъни бу ёзувлар хонанданинг бутун ижодий жараёнини ўз ичига олади: у қандай қилиб матнга мусиқа танлаши, ўнлаб вариантлар", - деб эслайди Михайлов.

КГБ Висоцкийнинг ижодий мероси чет элга олиб кетишидан хавфсираган

Михайловнинг айтишича, Висоцкий рафиқаси Марина Влади шоирнинг муаллифлик ҳуқуқининг меросхўри бўлган ва марҳум эрининг хотирасига қандай муносабатда бўлаётганига диққат билан кузатган.

"КГБда тушунишган: тезроқ ҳаракат қилиш керак, акс ҳолда Влади Висоцкийнинг бутун архивини йиғиб, Францияга олиб кетади. Висоцкийнинг ижоди билан боғлиқ ҳамма нарса СССРда қолиши муҳим эди. 1981 йилда"Современник" нашриётида Владимир Семеновичнинг шеърлари тўпламини чоп этилди. Адади оз бўлса-да, аммо актёрнинг ижодига давлатнинг муносабати кўрсатилганди", - деб таъкидлайди захирадаги ФХХ генерали.

1986 йилда Висоцкий вафотидан кейин РСФСРда хизмат кўрсатган артист унвонига сазовор бўлди ва 1987 йилда эса "Учрашув жойини ўзгартириб бўлмайди" (Место встречи изменить нельзя) фильмида Глеб Жеглов роли учун СССР Давлат мукофотига сазовор бўлди. Ўша йили у ҳақида биринчи фильм - Эльдар Рязановнинг "Владимир Висоцкий билан тўрт учрашув" фильми чиқди. 1988 йил 25 январда Таганка театрида Юрий Любимов томонидан саҳналаштирилган "Владимир Висоцкий" спектаклининг премьераси бўлиб ўтди.

Висоцкий ҳаёти давомида нафақат СССРнинг кўплаб шаҳарларида, балки АҚШ, Болгария, Франция, Канада ва бошқа давлатларда 1000 дан ортиқ концерт берди.

Французская актриса театра и кино Марина Влади (настоящие имя и фамилия — Марина Владимировна Полякова-Байдарова)
© Sputnik / Анатолий Гаранин
Французская актриса театра и кино Марина Влади (настоящие имя и фамилия — Марина Владимировна Полякова-Байдарова), последняя жена Владимира Высоцкого.

"Влади Франция Коммунистик партиясининг сиёсий бюросининг аъзоси эди. Шу муносабат билан Висоцкий ҳақида юзага келадиган барча саволлар автоматик равишда олиб ташланарди. Яъни унинг даҳсизлиги ва иммунитети (бизда бундай қоида бор эди) Висоцкийга ҳам тегишли эди. Шунинг учун у нисбатан эркин ҳаракатланиш ҳуқуқидан фойдаланган. Худо сақласин, агар Влади Франция Коммунистик партиясининг бош котиби Жорж Маршега мурожаат этса ва у Брежневни қўнғироқ қилса”, - деб тушунтиради Михайлов.

Владимир Висоцкий 42 ёшида вафот этди. Ўлимнинг расмий сабаби - ўткир юрак-қон томир этишмовчилиги. Владимир Семенович ҳаёти давомида 100 дан ортиқ шеърлар ва 600 та қўшиқ ёзди, уларнинг аксарияти СССРда тақиқланган. Театрда ишлаб, қўшиқлар ёзган вақтда Висоцкий, шунингдек, фильмларда ҳам суратга тушди ва 30 га яқин фильмларда бош ролларни ижро этди.

Висоцкий 1979 йил июлида Ўзбекистонга охирги марта гастрол билан келганди.

784
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (20)
Лицевая сторона золотой медали XXII Олимпийских игр 1980 года

СССР олимпиячилари ўз ғалабалари учун қанча пул олишди ва гонорарларини нимага сарфлашди

312
Олимпиада-80да совринли ўринларни эгаллаганликлари учун совет спортчилари қандай мукофот олишган ва пулларини нимага сарфлаганлари - Sputnik материалида.

ТОШКЕНТ, 3 авг - Sputnik, Максим Огненный, Лев Рыжков, Алексей Стефанов. СССР спортчилари Москва Олимпиадаси-80да юқори натижаларга эришгани учун турли мукофотлардан кейин ҳам муносиб пулларни олишган. Спортчилар машиналар сотиб олди, таъмирлаш ишларини олиб борди, кимдир эса мукофотни ота-оналарига берди.

Даромад солиғи тўлови билан

Давлат Москва Олимпиадасида медални қўлга киритган совет спорт қаҳрамонларини қандай рағбатлантирди?

Машҳур чавандоз, СССРда хизмат кўрсатган спорт устаси, иккита Олимпия медаллари совриндори Виктор Угрюмов нархларни эслайди.

© Sputnik / Сергей Субботин
Призеры соревнований по выездке на Большой приз в личном первенстве (слева направо): Юрий Ковшов (СССР) - "серебро", Элизабет Тойрер (Австрия) - "золото", Виктор Угрюмов (СССР) - "бронза". XXII летние Олимпийские игры. Центральный стадион имени В.И. Ленина (ныне стадион "Лужники")

"1980 йилдаги Олимпия ўйинларида биринчи ўрин учун тўлов 4 минг рублни, иккинчи ўрин учун - 2 мингни, учинчи ўрин учун - 1,5 мингни ва шу тариқа олтинчи ўринга минг рубль беришган, - дейди Виктор Угрюмов. Жамоавий ҳисобда "олтин"ни, якка биринчиликда эса "бронза"ни қўлга киритганим учун жами 5,5 минг рубль олдим".

Медаллар учун мукофотлар "соф" ҳолда эмас, балки солиқлар ва бошқа моддаларни, масалан, боласизлик учун ушлаб қолинган ҳолда берилди.

"Олтин" учун 4 минг тшлашган, ундан даромад солиғини ушлаб қўлимизга 3600 ёки 3700 рубль – аниқ эсимда йўқ- чиқарди, - дейди Москва Олимпия ўйинларида еттита медалга эришган афсонавий гимнаст Александр Дитятин. - Менда учта "олтин" ва тўртта "кумуш" бўлган.

© Sputnik / Дмитрий Донской
Александр Дитятин, абсолютный Олимпийский чемпион 1980 года по спортивной гимнастике, выполняет упражнение на кольцах. XXII летние Олимпийские игры

Гимнастикачи еттита Олимпия медаллари учун солиқдан кейинги аниқ суммаси эсида йўқ. Унинг айтишича, бу тахминан 20 минг рубль бўлган. Аммо шунга қарамай у кўпроғини кутган.

"Олтин медал учун бизга 10 мингдан ваъда қилишган, шунинг учун кутилган ва ҳақиқатдаги маблағлар фарқлар яққол", - дея қўшимча қилади спортчи.

Спортчи Москвадан қанча узоқ яшаган бўлса, ушлаб қолиш шунча кўп бўлган. Ўтказмалар учун катта миқдорда маблағлар ушлаб қолинарди. Шу нуқтаи назардан, собиқ СССР республикалари спортчиларига омад унча кулиб боқмади.

"Ўша пайтда менга мукофот медали учун уч минг рублдан кўпроқ пул тўлашди, - деб эслайди Олимпиада-80 совриндори Лариса Савкина. - Ва шунингдек, Москвадан мен яшаган Озарбайжонга ўтказаётганда ҳам улардан каттагина фоиз ушланиб қолди. Яъни, ўша пайтга бу кичик хам эмас эди, аммо замонавий олимпиячилар оладиганича кўп эмас".

Ўзбекистонга жўнатиш учун гонорарнинг тахминан бешдан бир қисми ушланиб қолинган.

"М укофот пулларини биз ғам 1.5 минг рубльдан олдик, - дейди Валентина Заздравных, чим устида хотин-қизлар хоккейида Олимпиада-80 "бронза" совриндори. - Барча ушланмаларни ҳисобга олганда, 1200 рубль қолган".

Автомобиллар, мебел ва линолеум

Олимпиячилар мукофот пулларини нималарга сарфлашди? Асосан, албатта, улар қиммат харидлар қилишган.

© Sputnik / Сергей Лидов
Олимпийский чемпион 1976 года, чемпион СССР фехтовальщик Виктор Кровопусков

"Москвада иккита олтин медални қўлга киритдим, - дейди қиличбоз Виктор Кровопусков. - Мен мукофотни асосан мебелга сарфладим. Олимпиада арафасида менга пойтахтдан квартира беришди. У мутлақо бўш эди ва мен жиҳозларни сотиб олишга муваффақ бўлдим. Унда "Волга" нархи, менича, 4,5 минг рубль бўлган ("Волга", моделига қараб 10 дан 15 минг рублгача бўлган -таҳр.). Энди медалчиларга Қизил майдонга машиналар калитлари билан еткаб келинмоқда. Ўша пайтлар эса машина сотиб олиш ҳуқуқи учун курашиш керак эди. Одамлар жуда кўп эди, хоҳловчилар ҳам кўп эди!".

Ўз мукофот пулларини ҳам еттита Олимпия медаллари совриндори Александр Дитятин ҳам шу тарзда сарфлади.

"Мен дарҳол янги машина сотиб олдим, эскисини сотиб юбордим ва Ленинград марказидаги тўрт хонали уйимни тўлиқ жиҳозладим", - деди афсонавий гимнаст.

Бошқа бир спортчи, сузувчи Владимир Сальников, Олимпиада-80да учта биринчи ўринни эгаллаган, айтиладиганидек, тийин-тийинигача аниқ сарф қилди.

"Учта олтин медал учун мен ВАЗ русумли автомашинани сотиб олишга муваффақ бўлдим, - деб эслайди Сальников. – Олтинчи модель, 2106, лекин экспорт варианти. Шу билан тугади".

© Sputnik / Савельев
Автомобили марки ГАЗ-24 ("Волга") в цехе готовой продукции Горьковского автомобильного завода

Биринчи ўрин учун медал соҳиби Галина Савкинанинг мукофот пули эса машинага етмади.

"Ушбу пул устига эрим билан қўшимча қарз олиб, "Жигули"нинг сўнги моделини  сотиб олдик, - дейди Олимпиада-80 чемпиони. – Жуда ҳайратланарлиси, биз мукофот пули ҳақида ўйламаганмиз ҳам. Ўша пайтга ақл бовар қилмайдиган мукофот бўлишини тасаввур ҳам қилмаганмиз. Ҳозирда мен ҳам олимпиячиларимиз учун хурсандман. Давлат машиналарни ҳадья қилиш имкони бўлса, бу яхшику. Спортчилар бунга лойиқ. Аммо ҳозир одамлар бошқача бўлиб кетишган. Ҳозирда одамларга рағбатлантириш керак ва у шундагина юқори натижаларга интилади".

Олимпиада-80 бронза медали совриндори Валентина Заздравных ҳам фурсатдан фойдаланиб, машина сотиб олди.

"Андижонда ҳаммамизга навбатдан ташқари машина сотиб олишга руҳсат берилди, - деб тушунтиради спортчи. Бу танқис эдику! Автомобил сотиб олиш учун биз бир неча йил кутишимиз керак эди. Бизга, хоккей терма жамоаси қизларига, ким машина сотиб олишни хоҳласа навбатдан ташқари имконият берилди. Машина оддий "Жигули" эди. Аммо барчаси ҳам сотиб ололмади. Баъзиларига эса шунчаки керак эмас эди".

Ҳамма ҳам машина ололмади. Барча медал совриндорлари шахсий транспортига эга бўлди деб ўйлаш хато бўлади.

"Менга Олимпия медали учун икки минг рубл миқдоридаги мукофот пули ажратилди, - деб эслайди Олимпиада-80 кумуш чемпиони, ўзбекистонлик спортчи Руслан Ямбулатов. - Мен уни квартирамни таъмирлашга сарфладим. Аниқроғи уч рулон Югославия линолеумини сотиб олдим, у ўша пайт танқис эди. Уни уч хонали квартирамга солдим. Битта рулоннинг нархи 500 рубльдан ошиқ эди".

Баъзи олимпиячилар мукофот пулларини умуман сарфламадилар.

"Мен доим пулларга нисбатан бир хил муносабатда бўлганман - мен фақат ўзимга керагини сотиб олганман, ошиқча ҳашамат қилмаганман, кейин шогирдларимнинг ота-оналари қарз сўрашди, - дейди Москва Олимпиадасининг икки карра медал совриндори Виктор Угрюмов. – Шу тариқа ҳаммасини бериб юбордим. Ҳеч қандай фоизлар ҳақида гап кетмаган ҳам. Кейин эса қайта қуриш юз берди, ҳаммаси қадрсизлана бошлади, қарзлар ҳамон қайтариб беришмади, лекин менинг омадим чопди – у одамлар инсофли бўлиб чиқди. Улар билан ўтирдик, улар мендан олган пулларга нима сотиб олганларини ва бу нарсаларнинг ҳозирги нархини ҳисобладик ва улар курс бўйича долларда қайтариб беришди. Шу пайт биринчи набирам дунёга келган эди – барчасини қизимга бериб қўя қолдим".

Олимпиячи автомобилни навбатсиз сотиб олиш ҳуқуқини тошкентлик дўстига бериб юборди.

Сузувчи Александр Сидоренко ҳам ўзига сарфлаб ўтирмади. Спортчининг сўзларига кўра, унинг отаси узоқ вақтдан бери машинани орзу қилган, натижада олимпиада мукофотини медалчи отасига бериб юборди.

© Sputnik / Юрий Сомов
Чемпион Европы и мира 1978 года, член Олимпийской сборной СССР по плаванию Владимир Сальников (справа) со своим тренером Игорем Кошкиным

Турар-жой учун кураш

Спортчиларда мукофот пулига кирмаган  яна бир имтиёзи бор эди. Уларга Совет Иттифоқида квартиралар берилиши мумкин эди, бу квартиралар ҳам навбатда турганлар орасида тақсимланган эди - улар ўн ёки ундан кўп йил кутишларига тўғри келарди, аммо уларга текин бериларди. Ва мамлакат ғурури бўлган Олимпиада чемпионларига навбатда навбатдан ташқари уй берилди.

"Олимпиададан сўнг, эрим иккаламизга Бокуда квартира берилди, - дейди олтин медал совриндори Лариса Савкина. - Менга бу квартира Гарик Каспаровдан “мерос” бўлиб ўтди, унга спорт қўмитасидан шахмат бўйича жаҳон чемпионлигига номзод сифатида каттароқ ва яхшиғи берилди".

Еттита медал совриндори Александр Дитятин ўз хизматлари учун Ленинград марказида тўрт хонали квартирани олди. Аммо бундай бахт учун курашишга тўғри келди.

"Бу яшаш шароитларини яхшилаш деб номланарди, чунки бундан олдин менда кичикроқ квартира бор эди, - дейди чемпион. - Рафиқам, ўғлим Алёша ва ота-онам билан Олимпиада-80 гача уч хонада яшаганмиз. Аммо биз дарҳол кўчиб ўтолмадик. Ленинград шаҳар ижроқўми раиси менга марказда тўрт хонали квартира учун ҳужжатга имзо чекди, аммо аён бўлишича, узоқ вақт давомида менга мос келадиганини топа олишмаган".

Натижада, спортчи ташаббусни ўз қўлига олишга мажбур бўлди. Ўртоқлари гимнастга ўзи учун бошқа альтернатива топиш мумкинлигини айтишди ва буни қандай қилиш кераклигини тушунтиришди.

"Тайёр вариант билан мен квартиралар тақсимланадиган жойга келдим, топганимни айтдим, ордер беришларини сўрадим, - дея давом эттиради Александр Дитятин. - Албатта, буни қилишни истамаган амалдорлар ҳам бор эди – гўё мен кимманки улар менга квартира беришга мажбур? Аммо барчаси яхши якунланди ва шароитларимни яхшилаб беришди".

Кўп йиллар ўтгач, катта ўғли аллақачон улғайганида ва Александр Дитятин ўз рафиқаси билан ажрашганида, Санкт-Петербург марказидаги "спорт уйи" учта квартирага алмаштирилди.

312
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (20)
Сотрудник ресторана возле таблички Теперь открыто в Сан-Антонио

“Вакциналар учун пойга”: Ғарб Россияни айбламоқда

705
Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди.

Коронавирус пандемияси том маънода дунё иқтисодиётини тиз чўктирганидан бир ой ўтиб, сиёсий ва оммавий ахборот воситалари дунёсида вакциналар пойгаси деб аташ мумкин бўлган янги халқаро рақобат "жанри" пайдо бўлди. Коронавирус икки маротаба коллектив Ғарбга олиб келган яққол психологик жароҳатни ҳисобга олган ҳолда, ушбу пойгада ғалаба қозониш масаласи шунчаки сиёсий эмас, балки ҳам сиёсий,  ва Ғарб жамиятининг ўз-ўзини ҳурмат қилиши нуқтаи назаридан принципиал бўлиб қолди. Европа гуманизмининг энг яхши анъаналарида тарбиялаган одам учун (замонавий дунёда бу Европалик ёки америкаликни эмас, балки совет ёки рус маълумотига эга бўлган кишини англатади) ҳозирги замонда Ғарбнинг "вакциналар пойгаси" борасида васвасасини тушуниши жуда қийин, аммо буни барчасини замонавий АҚШ ёки Буюк Британиянинг асосий соҳаси, яъни сиёсий ва тижорий PR нуқтаи назаридан тушунтиришга ҳаракат қилиш мумкин.

PR майдонида жамоавий Ғарб, шу жумладан, АҚШ ва Буюк Британияда бир нечта жиддий "коронавирус шикастлари"га дуч келди. Биринчидан, узоқ (шунингдек, "чуқур тоталитар ва баъзида қолоқ", бу Лондон ва Вашингтон сиёсатчиларининг стереотипларига кўра) Хитой эпидемияни осонроқ енгди, муаммони эртароқ тушунди ва иқтисодий зарарни самарали чеклади. Бунинг ортидан ҳатто ўз ватанпарварлари назарида ҳам, АҚШ ва Буюк Британия, шунингдек, баъзи Европа Иттифоқи давлатлари ҳам унчалик илҳомлантирувчи кўринмайди.

Коллектив Ғарбнинг ғурурига навбатдаги шикастни беихтиёр (бундай бўлиб туради) Россия етказди - коронавирусдан "Ғарбни таҳқирловчи паст даражада" ўлимлар ва тестларни оммавий ўтказилиши билан, бу Ғарб оммавий ахборот воситаларининг тишларини ғичирлатишини ва статистикани сохталаштиришининг асоссиз айбловларни келтириб чиқарди, гарчи статистика (БССТ маълумотларидан ташқари) яққол эди:  Нью-Йоркда эпидемия қурбонларининг жасадлари кўчаларда музлатгичларда тўпланган ва бу тиббий ва давлат бошқаруви сифатидаги фарқни баҳолаш учун етарли.

Ва шу манзарада, талаб этиладиган харажатлар ва ҳар қандай хавф-хатарлардан қатъи назар, жамоавий Ғарб (шунингдек муайан Ғарб сиёсатчилари учун) вакцинани ишлаб чиқаришда устуворлик масаласи имидж нуқтаи назаридан жуда муҳим бўлиб қолмоқда, чунки, мисол учун АҚШ – ҳамон "дунёдаги биринчи рақамли" эканлигини кўрсатиш керак.

Шу билан бирга, Америка ОАВларини ўқиётганингизда ғалати бир туйғу вужудга келади: бирон бир партияга мансублигига қараб ва нашр эгаларининг Дональд Трампга хайрихоҳлиги бор-йўқлигига қараб, муайян нашрлар вакциналарни ишлаб чиқарадиган Америка компаниялар учун ёки Британия, Германия, ҳатто Хиндистон компаниялари ва университетлари учун ҳайрихоҳлик билдирмоқдалар, мақсад – "вакциналар пойгасида" ғалаба қозониш шарафи "тўғри" мамлакатнинг бирон бир тузилмасида бўлиши, аммо "лаънати Трамп режими" бундан сиёсий бонусларни ололмаслиги. Макро миқёсда ҳам шунга ўхшаш можаро мавжуд: НАТО ёки G7 ҳамкорлари билан билан саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштириш ўрнига, расмий Вашингтон, баъзи немис ОАВларига кўра, Германиядан АҚШга истиқболли биотехнология компаниясини камида "суғуриб" олишга ҳаракат қилди, бу компанияда баъзи муҳим антикоронавирус ишланмалари бўлган.

Шу нуқтаи назардан, Россия ёки Хитойнинг коронавирусга қарши вакцинани яратиши ва оммавий равишда ишлатишга яқинлиги ҳақидаги ҳар қандай хабарлар Ғарб ахборот майдонида жумбуш реакцияни келтириб чиқаради, уни одатий аллергия билан эмас, балки ҳақиқий анафилактик зарба билан солиштириш мумкин.

Албатта, америкалик тиббиёт амалдорлари ҳақиқатан ҳам фақат профессионал нуқтаи назарга асосланган деб тахмин қилиш мумкин, аммо юқорида айтилганларнинг барчасини инобатга олган ҳолда, маълум бир сиёсий мантиққа эга эканлигига жиддий гумон бор. Россиянинг шу йил кузида шифокорларни оммавий эмлашни бошлаш режалари ҳақидаги хабарларга шунингдек, Хитойда эҳтимолий вакциналарни муваффақиятли синовлари ҳақидаги хабарларга расмий муносабатга мисол сифатида, The Wall Street Journal чоп этган Америка юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси позициясини келтириш мумкин:

"АҚШнинг юқумли касалликлар бўйича бош мутахассиси, доктор Энтони Фаучи, жума куни Конгрессда ўтказилган COVID-19 бўйича кичик қўмитасида йиғилишида АҚШ ХҲР ёки Россияда ишлаб чиқарилган вакциналарни ишлатмаслигини эҳтимолдан холи эмаслигини айтди. "Мен чиндан ҳам хитойликлар ва руслар вакцинани бировга беришдан олдин, ҳақиқатан синовлардан ўтказишадидеб умид қиламан, - деди у. Менимча, синовлар ўтказилгунга қадар вакцинани тарқатишга тайёрлигига даъво қилиш анча муаммоларни келтириб чиқаради". Шунингдек  Доктор Фаучи, АҚШ вакцинани йил охиригача олишига умид қилаётганини маълум қилди".

Bloomberg бизнес маълумотлари агентлиги турли мамлакатларда эҳтимолий вакциналарнинг қиёсий таҳлилига асосланиб, Фаучи, эҳтимол, Американинг Moderna компаниясининг вакцинасига умид қилаётганини таҳмин қилмоқда.

Bloomberg-нинг рўйҳатида (ушбу мақола ёзилаётган пайтда) Россиянинг ишланмалари йўқ, бу ғарб ўқувчисида Россия имкониятлари ҳақида соҳта таассурот қолишига ва Россия вакцинаси "номаълум жойдан" пайдо бўлган хомҳаёл пайдо бўлишига сабаб бўлиши мумкин.

Ҳозирнинг ўзиданоқ "вакциналар пойгаси" қандай давом этишини тахмин қилишимиз мумкин: Россия ёки Хитой вакцинаси дарҳол хавфли деб эълон қилинади ва сохта янгиликлар жанрида тегишли маълумотлар жойлаштирилади. Шу билан бир қаторда, Ғарб аудиториясининг шубҳали қисмини ишонтириш учун тезис ҳар қандай ҳолатда ҳам вакциналар иш берса ҳам, ушбу вакциналар хитой, эрон ва рус хакерлари томонидан ўғирланган деб тахмин қилинган маълумотлардан фойдаланган ҳолда амалга оширилади, жамоатчилик фикрини тайёрлаш эса тегишли тарзда аллақачон амалга оширилиб бўлган. Ва ҳимоянинг сўнги чизиги сифатида эса Россия ва Хитойни "вакцинали миллатчилиги"да айблаш ва эпидемияга қарши курашни аллақандай халқаро рақобатнинг аналогига айлантириш истаги бўлади, аммо параллел тарзда бундай муҳим масалада Пекин ёки Москвага қарам бўлиб қолмаслик учун Ғарбда ўз вакциналарини яратиш зарурлиги ҳақида тезис илгари сурилади.

Бу каби ёндашувнинг муаммоси шундаки, бундай "бошқариладиган чекиниш"нинг ҳар бир босқичида - ва инкор қилиб бўлмас ҳақиқат ҳужуми остида чекинишдан бошқа илож йўқ - Ғарб ОАВлари ўз аудиториясининг тобора кўпроқ сегментларининг ишончини йўқотади. Бу эса Россия ва Хитой дезинформациясига қарши курашиш зарурияти ҳақидаги мунтазам конференциялар ва Америка ва Европанинг тегишли тузилмаларидан аввалги мавқеини тиклаш учун кўпроқ бюджет ажратишни талаб қилиш билан якунланади. Аммо аудиториянинг ишончини йўқотиш осон, тиклаш эса қийин, шу билан бирга коронавирус Ғарб дунёсида шундоқ ҳам рўй бериб келган жамоатчилик ишончининг пасайиши жараёнини тезлаштирди. Ғарб медиа ҳудудида баралла ишора қилинадиган Россия, Хитой ва бошқа "навбатчи айбдорлар", аслида бу муаммога ҳеч қандай алоқаси йўқ ва "вакцина миллатчилигидан" ғарбий ҳамкорларимиз ўз айблари сабабли азият чекишади ва, эҳтимол, мағрур ёлғизликда.

Манба: РИА Новости.

705

Лукашенконинг собиқ рақиби дунёнинг 32 етакчисига мактуб ёзди

5
Президентлик пойгасида Александр Лукашенконинг рақиби бўлган Валерий Цепкало 30дан ортиқ давлат етакчиларига мактуб ёзди ва унда айни вақтда Беларусь ҳукумати мамлакатда сайлов жараёнининг эркин ва адолатли ўтказилишига фаол тўсқинлик қилаётгани ҳақида баён этди

ТОШКЕНТ, 4 авг — Sputnik. Беларус президенти лавозимига даъвогарлик қилган собиқ номзод, Юқори технологиялар парки собиқ раҳбари Валерий Цепкало дунёнинг 32 давлат етакчиларига республикада эркин сайловларни ташкил этишда ёрдам сўраб мактуб йўллади, деб хабар бермоқда РИА Новости.

Айни вақтда Беларусда сайлов кампанияси бўлиб ўтмоқда, асосий овоз бериш куни 9 августга белгиланган. Муддатдан олдин овоз бериш 4 август куни бошланади. Президент лавозимига беш киши даъвогарлик қилмоқда, улар орасида олтинчи марта ўз номзодини президентликка илгари сурган амалдаги давлат раҳбари Александр Лукашенко ҳам бор.

"Бутун Беларус халқи номидан овоз бериш ва овозларни санашда халқаро кузатувни ташкил этишда қўллаб-қувватлашингизни, давлатингиз ҳудудида истиқомат қилувчи Беларус фуқаролари учун ҳам ушбу овоз бериш жараёнининг ўтказилишини қўллаб-қувватлашингизни сўрайман", - деб ёзган Цепкало.

У шунингдек, Беларусь оппозицияси мақсади - Светлана Тихановская ғалабаси эканлигини айтган. Сиёсатчининг сўзларига кўра, Тихановская давлат раҳбари этиб сайланган тақдирда, олти ойгача бўлган муддатда янги президент сайловлари ўтказилади ва унда барча номзодлар, жумладан, қамоқда бўлганлари ҳам иштирок этади.

Икки ҳафта бурун Цепкалонинг шошилинч тарзда Москвага йўл олгани хабар қилинган эди. Сиёсатчининг рафиқаси Беларусда қолган. РИА Новости билан суҳбатда, Цепкало, айни вақтда ҳибсга олиниши хавфи борлиги учун ватанга қайтиш нияти йўқлигини маълум қилган. Ўтган ҳафтада сиёсатчи Украинага етиб келган.

5