Олимпийская чемпионка 1980 года по волейболу Лариса Павлова

Спортчи, чемпион ва гўзал: Лариса Павлованинг волейболдаги “олтини”

203
Лариса Павлова 1980 йилдаги Олимпия термасидаги ўзбекистонлик ягона волейболчи эди. Кўп йиллар давомида у "Автомобилист"да ўйнади.

Лариса Павлова 1980 йилдаги Олимпия термасидаги ўзбекистонлик ягона волейболчи эди. Кўп йиллар давомида у "Автомобилист"да ўйнади, кейинчалик эса спорт мутасаддиси сифатида ишлади.

Олимпиада йилидаги “Мисс Волейбол”

Бўлғуси чемпион ўспиринлигида катта опасидан ўрнак олиб, волейбол ўйнашга қизиқди. Опаси бир пайт маҳаллий "Спартак" жамоасида ўйнаган ва спорт устаси даражасигача кўтарилган. Кейин турмушга чиқиб ўйин майдонини тарк этди. Лариса эса севимли волейболига кўп йилларини бағишлаб унда ажойиб натижаларга эришди.

60-чи йилларнинг охирида, Павловлар оиласи Сахалин вилоятидан Тошкентга кўчиб ўтишганида, Лариса маҳаллий "Автомобилист" аёллар жамоасида ўйнай бошлади. Олимпиадагача бўлган ўн йиликда жамоа энг яхши натижаларга эришган. Унинг таркибида Павлова волейбол бўйича СССР кубогини қўлга киритди. Талаба бўла туриб, у 1977 йилги Бутунжаҳон ёзги Универсиадасида ғалаба қозонди. Умидли спортчи Иттифоқ даражасида кўзга ташланди.

Лариса Павлова
Из личного архива Ларисы Павловой
Лариса Павлова

"Давроқе, Олимпиада олдидан турне пайтида менга икки марта "Мисс Волейбол" сифатида танлашди. Бу подиум узра юриш талаб этиладиган ва ижодий чиқишлар қилинадиган классик гўзаллик танлови бўлмаган. Оммавий танловсиз баҳолашарди – балким, ташқи кўриниши ва харизма бўйича. Бу унвон менга СССР чемпионатида берилди,. кейин Руминиядаги турнирда ва мен бундай ҳушомад ҳақида бевосита мукофот топшириш маросимидан олдин билганман", - деб эслайди Лариса.

Олимпия ўйинларига танлашаётганда назорат-меъёр гуруҳлари ҳар бир ўйинчи бўйича маълумотларни мавсум давомида қайд қилишган: волейболчи нечта гол урди? у қандай услублардан фойдаланади? қандай хатоларга йўл қўяди? Ушбу ҳисоботлар натижаларига кўра СССР терма жамоаси мураббийлар кенгаши асосий жамоада ким ўрин эгаллашга лойиқлигини қарор қилган.

Волейбольный клуб Автомобилист Ташкент
Из личного архива Ларисы Павловой
Волейбольный клуб "Автомобилист Ташкент"

"Етакчи ўйинчилар доим кўзга ташланиб туришади ва менинг имкониятим борлигини билардим. Аммо Олимпия мавсуми бошланишидан олдин ҳаммаси шубҳа остида эди. Совет волейболчиларининг таркиби асосан машҳур “Уралочка”дан (Россияда энг номдор Екатеринбург аёллар жамоаси-таҳр.), Украина ва Беларусь жамоаларидан ташкил топган эди. Аммо мен, камтар бир ўзбек қизи Олимпиадани орзу қилар эдим. Бунинг устига, менда ўз республикамдан муваффақиятли чиққан волейболчи - икки карра Олимпиада чемпиони (1968 ва 1972 йиллар)Вера Дуюнованинг жонли намунаси бор эди", - деб эслайди Павлова.

Волейболистки
Из личного архива Ларисы Павловой
Волейболистки

СССР олимпия терма жамоасининг таркиби ўйинлардан бир ярим ой олдин Свердловск вилоятидаги ўқув-машғулот йиғинида қабул қилинди. Мамлакат шарафини ҳимоя қилиш "Уралочка"дан саккизта, ЦСКАдан учта ва ўзбекистонлик иқтидорли волейболчи қиз - Лариса Павловага ишониб топширилди.

Кўп миллатли мухлислар ва мураббийнинг сеҳрли насиҳати

Шундай қилиб, 1980 йил июл ойида Олимпиаданинг барча спортчи-қатнашчилари Олимпия шаҳарчасига жойлашдилар. Умумий байрам ҳисси барча ўйинлар давомида тарк этмади. Совет спортчилари ҳаммадан кўпроқ Болгариялик ҳамкасблари билан мулоқот қилишди - яхшиямки, тиллар жуда ўхшаш. Айниқса Павлова дастлабки назорат ўйинларидаги япониялик мухлисларни эслаб қолди. Ўша пайтда ҳам уларда саҳнага спортчиларга совға сифатида ўйинчоқларни ташлаш одат эди.

Ҳар куни Олимпия шаҳарчасида миллий тадбирлар, концертлар, дискотекалар, кино намойишлари ўтказиларди. Совет эстрадасининг барча юлдузлари шу ерда эди.

XXII летние Олимпийские игры (19 июля - 3 августа 1980 года). Дружеские рукопожатия советских и перуанских волейболисток. Малая спортивная арена Центрального стадиона имени В. И. Ленина.
© Sputnik / Владимир Вяткин
XXII летние Олимпийские игры (19 июля - 3 августа 1980 года). Дружеские рукопожатия советских и перуанских волейболисток. Малая спортивная арена Центрального стадиона имени В. И. Ленина.

"Айниқса ҳотирамда, халқ артисти Геннадий Хазанов билан бўлган учрашувлар қолган: у Ўйинлар тимсоли эди ва у ҳар куни рафиқаси Злата билан бирга келар эди. Аммо биз маданий дастурларда кўп иштирок этмадик. Тўғри, мураббийимиз бизга буни тақиқламаган, биз бутун жамоа билан чалғимасликка қарор қилдик. Биз фақатгина бўлажак ўйинларни ўйлар эдик, ўз формамизни сақлашга ҳаракат қилдик. Ўйинлар иштирокчиларига барча томошалар бепул бўлган, бизни ҳатто Катта театрга ҳам таклиф қилишган. Аммо биз катта мақсадимизга эришишни кўнгилҳушликлардан афзал кўрдик”, - дейди спортчи.

Волейболчилар жамоасининг қўшнилари баскетболчилар эди, қизлар доим бир-биридан игна ва ипларни олиб туришарди, ўйинчилар рақамлари ва гербларини тикишда ёрдам беришарди.

Лужникидаги Олимпия байрами очилиш маросими билан бошланди. Барча жамоалар навбатма-навбат стадионга чиқиб келиб, шараф айланасидан юриб, кейин алфавит тартибида сафланишган. "Трибуналарда - СССРнинг бутун раҳбарияти. Бундай одамлар сизга меҳр билан қўл силташини кўриш жуда ёқимли эди", - деб эслайди Павлова.

Уй олимпиадасида Совет миллий терма жамоасининг бош мураббийи Николай Карполь ("Уралочка"нинг узоқ йиллик мураббийи - таҳр.) эди. Волейболчи ҳар бир ўйин олдидан у йиғилишларни қандай ўтказганини эслайди, ким, қаерда туришини ва нима қилишини тушунтирарди. У қизларга рақиб жамоанинг заиф томонларини излаш ва тўпни улар ёмонроқ қилаётган томонга йўналтириш муҳимлигини ўргатарди. У комбинацияланган стратегияни талаб қиларди: ундаги асосийси - бу боғловчи ўйинчи, у пасни қаерга узатиш яхшироқлигини кўриши керак.

"Николай Васильевич билан ишлаш жуда қизиқ эди. У доим, айниқса ватанимиз юрагидалигимиз учун ҳам ғалаба қозонишимиз кераклигини айтарди. Албатта у бизга бақирарди, лекин бу мураббийга мумкин. Аммо баъзида шундай ҳам бўлардики, биз чарчаганмиз, кучимиз кетган ... Николай Васильевич эса шунчаки айтиб қоларди: "Қизлар, сафга туринг!" ... Ва бўлди, шу заҳотиёқ қаердандир қувватимиз ошиб, куч келиб ва биз курашишга шай турардик", - дейди Олимпиада чемпиони.

Момент встречи женских волейбольных команд СССР - Перу на XXII Олимпийских играх в Москве.
© Sputnik / Владимир Вяткин
Момент встречи женских волейбольных команд СССР - Перу на XXII Олимпийских играх в Москве.

Волейбол жамоавий ўйин бўлиб, унда жамоанинг ҳар бир аъзоси ҳамма учун масъулдир.Ҳамма яҳлит монолит бўлиши керак, бир-бирини ярим нигоҳдан тушуниши керак. Бунда нафақат тактика, комбинациялар, ақлли узатмалар ва тўп қабул қилишлари, балки чидамлилик ҳам зарур.

"Менимча, волейбол энг заковатли ўйинлардан биридир. Бунда жамоа билан биргаликда ўйлаб, бир онда қарор қабул қилиш жуда муҳим. Олимпиада бизда шунчалик иштиёклар жумбушга келганки, уни умр бўйи эслаймиз. Рақобатчиларимиз жиддий эди, айниқса Германия ва Перу жамоалари. Биз ҳаммамиз камон ўқидай эдик. Биз бирга ўқ отдик ва ғалаба қозондик", - дейди маҳрурланиб Лариса Михайловна.

У кўзларида ёш билан, бўйнидаги муносиб олтин медал билан шоҳсупада турганидаги ҳис-туйғуларини эслайди: мадҳия янграмоқда, улкан стадион томошабинлари жилмайишиб қувонишмоқда, бутун жамоа хурсанд, мураббий йиғлаб кулиб турипти.

"Буни сўз билан ифодалаш қийин. Лаҳза ҳиссларини тушуниш учун бошдан кечириш керак. Туйғулар ҳаддан ташқари кўп, сен ватанинг шарафини ҳимоя қилганингдан мағрурланиб кетаяпсан. Демак, шунча йиллик меҳнатларинг зое кетмаган. Ҳозир ҳам узоқ ўтмишга шўнғиб, овозим титраётганини ҳис қиляпман. У ерда, Москвада биз битта жамоа эдик", - деб тан олади Павлова.

Ғалабадан кейинла Лариса Михайловна Тошкентга учиб кетди. Уни эри ва кичкина қизи кутишарди, улар учун чемпион давом этаётган ўйин-кулгини қурбон қилишга қарор қилди. Павлова республикага ўзининг ҳамкасби- сув полочиси Эркин Шагаев (у ҳам ўз турида ғолиб бўлган) ва чим устидаги хоккейчилар билан бирга келди. Ўз она юрти шон-шарафини улуғлаган янги ғолибларни аэропортда гуллар ва самимий сўзлар билан кутиб олишди. Уларнинг шарафига яна СССР мадҳияси янгради.

Трибунадаги спорт ва Атлантадаги янги дебют

Лариса Михайловна ўз спорт фаолиятини 1983 йилда тугатди ва тан олишича, аввалига янги ҳаётига қийин мослашган.

"Спортчи - бу болалигиданоқ ҳалоллик ва муносиб ўйин, тамойилларни ҳурмат қилиш ўргатиладиган махсус миллат. Ундан кейин дипломат бўлиш, бизнес билан шуғулланиш қийин. Менга болалар спорт мактабини бирданига бир нечта йўналиш бўйича бошқариш таклиф қилинган: теннис, камондан ўқ отиш, ўқ отиш ва ҳоказолар. Мураббийлар билан тенг шароитда мулоқот қилиш учун ҳар бир спорт турлари хусусиятларини кечалари билан ўрганиб чиққаним эсимда. Мен доим шундай тамоилга амал қиламан: Олимпиада чемпиони ҳамма нарсани билиши шарт, шунда у янги лавозимида обрўга эга бўлади. Ва ҳақиқатда, мен биринчи мураббийлик кенгашимни муваффаққиятли ўтказдим", - деб эслайди Павлова.

Кейинчалик у Давлат спорт қўмитасининг бўлимларидан бирида ишлади,  Иттифоқ парчаланганидан кейин эса кўп йиллар давомида Ўзбекистон Миллий Олимпия қўмитасининг вице-президенти лавозимини эгаллаб, ҳар йили спортнинг турли хил турлари: сузиш, бокс, қиличбозлик, югуриш мусобақаларини ташкил этишга ёрдам берди.

Бутун республика учун жуда муҳим лойиҳа - "Пахтакор" жамоаси хотирасига бағишланган футбол мусобақаси (1979 йилда авиаҳалокатда клубнинг деярли бутун таркиби фожиали тарзда ҳалок бўлган). Тадбир МОҚ шафелигида болалар спорт оромгоҳларида ўтказилади. Ҳозирда Лариса Павлова МОҚнинг фахрий аъзоси, шунингдек, Тошкент волейбол федерацияси раисининг ўринбосари.

Волейболчининг ҳаётида яна битта Олимпия ўйинлари бўлган - 1996 йилда Атлантада. Лариса Михайловна у ерга ишчи гуруҳи таркибида мутасадди сифатида борган.

"Агар сиз ўзингиз мусобақада қатнашмаётган бўлсангиз-да ва уни шунчаки томоша қилсангиз, у бутунлай бошқача ҳис қилинади. Бир томондан, мен жамоамиз аъзоларига ёрдам беришим керак эди, уларни яхши кайфиятга етаклашим керак эди. Кимгадир меҳр билан, кимгадир қаттиқроқ муносабатда бўлиш керак эди – бу спортчининг ҳиссий ҳолатига боғлиқ эди. Худди биз билан бир пайт Москвада бўлгани каби. Ўша Ўйинларда мен турли мамлакатлар маданиятидан яхшигина завқландим: уларнинг ҳар бири ўзларининг этник хусусиятларини намойиш этишган ва мен уларни эркин муҳитда кўришимга имкон бўлди. Айниқса, спортчиларни қўллаб-қувватлашга келган Ўзбекистоннинг рақс гуруҳлари ва етакчи хонандаларимиз эсда қолишди", - Павлова ўз таассуротлари билан ўртоқлашди.

Ўша йили Ўзбекистон терма жамоаси суверен давлат сифатида биринчи марта барча спорт турлари бўйича чиқиш қилди. Собиқ спортчи ўзининг миллий мусиқасини бошқа қитъада жонли равишда тинглашдан ва болаликдан кўнгилни илиқлайдиган рақсларни томоша қилишдан хурсанд бўлган.

"Менда 1980 йилда қолиб кетган ҳис-туйғулар қисман қайтди, аммо адреналин ва ўз ғалабамдан бахтиёрлик йўқ эди. Иштиёқларнинг шиддати бўйича Москва Олимпиадаси мен учун қадрлироқ", - дея иқрор бўлади чемпион.

Атлантадаги Ўйинлардаги фаолияти учун Ўзбекистоннинг биринчи Президенти Ислом Каримов Павловани "Соғлом авлод учун" ордени билан тақдирлади.

Оилавий қувонч ва адабий режалар

Лариса Михайловнанинг қизи Елена ҳам  Қозоғистон тарихидаги энг муваффақиятли волейболчиларидан бири бўлди. Волейболчи қиз Европанинг энг яхши клубларида ўйнади, унинг турмуш ўртоғи Асхат Житкеев эса дзюдо бўйича Олимпиада ўйинларининг кумуш медали совриндори. Житкеевлар Олма-Отада яшайдилар ва тўрт фарзандни тарбияламоқда. Дарвоқе, улар спорт сулоласини давом эттирмоқдалар: катта қизи теннис, ўғли дзюдо ва футбол билан шуғулланадилар. Лариса Михайловна тез-тез қариндошлариникига бориб туради. Айнан карантин вақтида, ишда танаффус бўлганида, у Қозоғистонга кетди. Машҳур бўлишига қарамай, у ҳатто ижтимоий тармоқларда ҳам рўйхатдан ўтмаган - у ўзини набираларига бағишлашни, уларга донолиги ва кучини беришни афзал кўради.

Лариса Павлова
Из личного архива Ларисы Павловой
Лариса Павлова

У Олимпиададан неча йиллар ўтиб ҳам, Японияга сафари пайтида уни танишганини эслайди.

"Бу мамлакатда Олимпия чемпионларига ҳурмат жуда бошқача. Биз қизим ўйнаган маҳаллий жамоанинг таклифига биноан келдик. Биз спорт мажмуаси бўйлаб айланиб юрган эдик, тўсатдан ҳамроҳлик қилаётган таржимон: "Лариса-сан, ана у ердасиз!", деди ва бизнинг СССР терма жамоамизнинг Японияга сафари пайтида олинган фотосуратлари қўйилган стендга ишора қилди", - дейди Павлова.

Энди Олимпия чемпиони хотираларини ёзишни орзу қилмоқда.

"Кўпчилик танишларим айтишяпти, чунки менинг тажрибам бой, таниқли одамлар билан кўп учрашганман. Ҳаёт воқеаларга бой, кўп нарсага ўргатган. Масалан, бир пайт мен туғрисўз ва бир сўзли эдим, бунга одамлар хафа бўлишарди. Вақт ўтиши билан мен дипломатияга ўргандим, яъни одамга гарчи у унга зид бўлса ҳам, ўз фикримни етказим, лекин шу билан бирга у одам билан яхши муносабатда қолишни. Бугунги кунда, 70 ёшимда, мен кўп нарсаларга бошқача қарайман", - хулоса қилади Лариса Михайловна.

Спорт, ва ҳусусан волейбол, нафақат формани сақлашга, балки ўзаро муносабатларни, аниқ режаларни шакллантиришга ва пировардида режалаштирилган мақсадга эришишга ёрдам беради.

203
Мавзу:
Олимпиада-80: ҳаммаси қандай бўлган эди? (22)

Беларусь "рангли инқилоб"ни кўмиб ташламоқда

1062
(Янгиланган 18:07 23.10.2020)
Беларусь мухолифати шунчалик омадсизки, ҳатто йилнинг "энг омадсиз" номинациясида ҳам ютқазиш учун барча имкониятларга эга.

Ўзига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар ҳам, шундай афсонавий ташаббусларни бераётган етакчиларга қарши ўйнамоқда.

Светлана Тихановская томонидан Александр Лукашенкога икки ҳафта олдин тақдим этган "ультиматум" муддати якшанба куни тугайди.

Беларусь ҳукумати унинг талабларини бажаришга тайёр эканлигидан дарак берувчи ҳеч қандай белгилар кузатилмаяпти, "Президент Света" ваъдасига биноан, душанба кунидан бошлаб Беларусда бутун мамлакат бўйлаб умумхалқ тартибсизликлар хаосига тушиб қолиши, йўллар тўсиш ва  дўконларда сотувлар қулаши керак.

Бироқ, воқеаларнинг ушбу ривожланиши ҳар куни тобора фантастик кўринади.

Кўриниб турибдики, бу вазиятдан энг кам йўқотиш билан чиқиб кетиш ҳақида бош қотираётган мухолифатнинг координацион кенгашида ҳам гумон қилинмоқда.

Унинг аъзоларидан бири Павел Латушконинг айтишича, ультиматум муддати тугаши билан қўлнинг озгина ҳаракати билан "халқ" ультиматумига айланади, улар ўз фаоллигини оширадилар. Шунда ҳеч қандай мажбурият бермайдиган ва шарҳлаш учун кенг имкониятларни тақдим этадиган жуда қулай таъриф.

Аммо Беларусда тобора равшан бўлиб бораётган намойишларнинг муваффақиятсизлигини фақат ички омиллар билан боғлаш нотўғри бўлар эди, гарчи улар албатта катта рол ўйнайди.

Рангли инқилоб ҳодисасининг кенг миқёсда бадном этилиши пайтида Беларусь мухолифати (ва унинг чет элдаги кураторлари) ҳокимиятни ағдаришни бошлаши омадсизликка учради.

Ўн ярим йил давомида у - бу ҳодиса - кўплаб давлатларнинг ҳукуматларига ҳақиқий таҳдид ва бир вақтнинг ўзида мухолифат учун илҳом манбаи бўлди. Рангли инқилоблар ёқмайдиган ҳукмдор ва режимларни ўзгартириш учун мукаммал ва қудратли қурол деб қаралди. Бу ғоя баъзиларни руҳий тушкунликка туширса, бошқаларга яқинда ғалаба қозонишига ишончни кучайтирди.

Аммо, эҳтимол, энг муҳими: сиёсат билан бевосита алоқаси бўлмаган кўплаб одамлар ҳаётни ҳақиқатан ҳам яхши томонга ўзгартириш имкониятига чин дилдан ишонишган.

Ахир рангли инқилоб – бу шунчаки давлат тўнтариши эмас. Ёрқин келажак учун ёзилган қоидаларга зид равишда, одатда сиёсий бўлмаган, аммо зудлик билан ҳукуматни ўзгартириш зарурлигига қатъий ишонган, кўчаларга чиққан фуқароларсиз амалга ошириш мумкин эмас. Айнан шу нарса ўнлаб ва юз минглаб одамларни 2011 йилда Қоҳирадаги Таҳрир майдонига ва 2013 йилда Киевдаги Евромайданга келишга ундади.

© Sputnik / Михаил Климентьев

Айтганча, бошида Беларусь норозиликлари кўп сонли кишилар билан мақтаниши мумкин эди. Аммо энди ҳафтадан ҳафтага тадбирлар иштирокчиларининг сони камайиб бормоқда.

Гап одамлар намойишларда иштирокининг самарасизлигидан чарчаганлигида эмас, ва "Лукашенко, кет" деган шиор, "нотўғри" миллий етакчини ҳайдаб чиқариш учун сеҳрли кучга эга эмаслиги маълум бўлди.

Беларусь воқеалари билан бир қаторда, дунёнинг бошқа қисмларда, республика фуқароларини ўз уйида бўлаётган воқеаларни янада чуқурроқ баҳолашга мажбур қиладиган, диққатга сазовор жараёнлар содир бўлмоқда.

Айни вақтда 15 йил ичида учинчи сиёсий инқирозни бошдан кечираётган Қирғизистон бор, унга "рангли инқилоб" ёрлиғи қўлланилмоқда.

“Рангли инқилоб” ҳодисасини обрўсизлантириш борасида бу Марказий Осиё давлатидан кўпроқ иш қилган давлат кам, қирғиз жамияти учун яхши томонга ўзгаришлар йўқлиги, кўча тартибсизликлари ва анархия билан бўлган барча давлат тўнтаришларининг асосий якуни бўлди.

Армения. Ҳар қандай майданларга нисбатан тобора кўпайиб бораётган шубҳалар ва тез-тез муваффақиятсизликка учраши фонида айнан 2018 йилда Еревандаги воқеалар “бахмал инқилоби”нинг ҳар жиҳатдан мисол бўлди.

Бош кўтарган халқ демократия, европача келажак ва коррупцияга қарши кураш учун жонга теккан ҳукуматни қуталди, давлат тепасига ишонган инсонни қўйди, - янги раҳбар ҳатто ишининг биринчи йилларида ижобий натижалари ҳам бор.

Нима бўлганда ҳам, Украина ёки ўша Қирғизистондаги каби ҳалокатли оқибатларнинг йўқлиги бугунги кунда катта ютуқ деб ҳисобланиш мумкин.

Бироқ Арманистон ўзини жуда эски ва қонли тўқнашувлар эпимарказида топган бўлса, аввалги ҳукуматдан коррупцияга учраган амалдорларни ва тараққийпарвар демократик раҳбарларни мағлуб этган халқ томонидан қилинган Европа танловида нимани англатади?

Мана, агар Арманистоннинг ўзи яна эски ва қонли можарога тушиб қолган бўлса, халқнинг европача танлови, олдинги ҳукуматдан қолган порахўрлар устидан қозонилган ғалаба ва тараққийпарвар демократик раҳбар қандай моҳиятга эга?

Бундан ташқари, ҳатто сиёсатдан йироқ одамга ҳам тушунарли, Озарбайжон ўз манфаати йўлида қўшнисининг демократик изланишларидан фойдаланди, натижаларини ҳозир Тоғли Қорабоғда кузатиш мумкин.

"Рангли инқилоб" атамаси - давлат тепасидаги баъзи зарарли кучлар олиб ташланса,  одамлар бир-бирларига қардош, ажойиб, қуёшли, дўстона дунё - мамлакат гуллаб-яшнаб, атрофдагилар ҳамжиҳатликда яшайдиган боққа айланади, деган ошкор қилинмаган ўй-хаёлларга олиб боради.

Қирғизистон ва Арманистон Беларусь жамияти учун – бундай қараш на ички, на ташқи сиёсий маънода ҳақиқатга ҳеч қандай алоқаси бўлмаган – хом хаёл эканлигини яққол эслатиб туради.

Ажабланарли эмаски, Беларусдаги норозилик намойишлари изчиллик билан муқаррар муваффақиятсизлик томон кетмоқда.

Бу билан республика “рангли инқилоб” ҳақидаги дунё миқёсида бўлган афсонанинг тобути қопқоғига ўзининг михини қоқиб қўяди.

1062
Специалист по химии Шукриддин Ганиев

Шотут сиркаси коронавирусни даволашда ёрдам берадими?

681
(Янгиланган 21:14 23.10.2020)
Шотут сиркаси қонни суюлтириш ёрдамида кўплаб касалликларга шифо бўлиши мумкинми? Биз ушбу шифобахш шарбатни қайта кашф қилган мутахассис билан мулоқотда бўлдик.

ТОШКЕНТ, 23 окт – Sputnik. Сўнгги вақтларда Ўзбекистон ОАВларида шотут сиркасининг шифобахш хусусиятлари, ундан инфаркт, инсульт ва ҳатто коронавирусга чалинган беморлар шифо топаётгани ҳақида кўплаб маълумотлар пайдо бўлмоқда. Шунингдек, жуда кўп одамлар шотут сиркасини сотиб олиб истеъмол қилишаётгани ҳақида ҳам эшитмоқдамиз.

Ушбу мавзуда батафсил ва аниқ маълумот олиш учун Sputnik Ўзбекистон мухбири кимё фани мутахассиси — Ғаниев Шукуриддин Тўхтаевич билан мулоқотда бўлди.

- Шукуриддин Тўхтаевич, табиий шотут сиркасининг фойдали хусусиятлари ҳақида қисқача тўхталиб ўтсангиз?

- Абу Али Ибн Сино ёзиб қолдирган рисолаларга таянсак, шотут сиркасининг фойдали хусусиятлари ҳақида кўплаб фойдали маълумотлар келтирилади.

Яъни ушбу шарбат, бош мия ички босимининг нормал ҳолатда бўлишини таъминлайди, инфаркт ва инсульт хасталикларининг олдини олади, қон томирларининг қувватини оширади, инсон саломатлигини тиклашда муҳим ўрин тутади. Қонни суюлтириб, қон томирларидаги "тромб", "изгиб" ва тугунларни ечиб юборади. Майда томирларни кенгайтириб организмда қон айланишини яхшилайди.

Қон томирларидаги холестирин ва қанд моддасини нормага яқин ҳолатга келтиради. Қон босимини "ишчи" ҳолатида ушлаб туради. Қондаги қанд моддасини 7-8 дан ошиб кетишига йўл қўймайди. Қолаверса, В1, В2, В6, С, РР витаминлари, кальций, магний, темир каби микроэлементларга эга бўлган бу сирканинг ошқозон ва ичакларга зиён етказмаслиги учун унга махсус ишлов берилган ва унинг хуштаъм бўлиши таъминланган.

- Шотут сиркаси коронавирусни даволашда ёрдам берадими?

- Шотут сиркаси коронавирусни енгишда врач тавсия этган дориларнинг ўрнини босмайди, аксинча, қон суюқ ҳолатга келтирилгандан кейин, врач тавсия этган дориларнинг яхши таъсир этишига хизмат қилади.

Натижада сиз соғлигингизни тезроқ тиклаб оласиз. Иштаҳангиз очилиб, овқатларни яхши хазм қиласиз, уйқусизликдан қийналмайсиз, яхши ухлайсиз.

- Сиз ушбу шарбатнинг фойдали хусусиятлари ҳақида қандай билиб олдингиз?

- Шотут сиркасини пандемия вақтида эмас, илк маротаба 2006 йилда соғлигим ёмонлашгани боис аввал ўзим тайёрлаб ичиб кўрганман.  Ўша йили кутилмаганда инсульт бўлиб қолдим, болаларим овқатлантириб, етаклаб юрди. Муолажалар даврида менга қон суюлтирувчи барча дориларнинг кучи етмаганлиги учун, ўзим мустақил равишда табиий доривор воситалар  орқали тузалиш чорасини изладим. Абу Али Ибн Синонинг китобларида сирканинг инсон саломатлиги учун фойдали эканлиги ҳақида ўқидим ва уни ўзим мустақил тайёрлашга уриниб кўрдим.

Хуллас, икки маротаба инфаркт, бир маротаба инсультни бошдан кечиргач, махсус кўрсатмага амал қилган ҳолда ўзим тайёрлаган шотут сиркасини истеъмол қилиб, томирларимдаги қонни суюлтириб олдим ва тез фурсатда тузалдим.  Қон босимим эса 110 / 70 бўлиб, нормал ҳолатга келди. Бўйин ва бош томирдаги тромблар тозаланиб, қулоқ шанғилаши, бош оғриғидан холос бўлдим. Ҳаводаги ўзгаришлар, "магнит бўронлар"и ҳам қон босимимга таъсир қилмайдиган бўлди. Бутун танадаги томирларим тозалангач, организмимдаги қанд моддаси ҳам нормал ҳолатга тушди.

Қон босимимнинг ишчи ҳолати сакрамайдиган бўлди. Шифокорлар эса мендаги ижобий натижаларни кўриб хайрон қолишди. Шундан келиб чиқиб, мен ушбу табиий шотут сиркасини яқин қариндошларим, қуда-андаларга тавсия этдим. Бугунгача, турли касаллик билан оғриган беморлар ушбу шотут сиркасини истеъмол қилиб, шахсан унинг даволаш хосиятларига ихлос қилишмоқда. Бугунги кунда Афғонистон, Ҳиндистон, Россия давлатларидан шотут сиркасини сўраб келишяпти.

- Шотут сиркасини истеъмол қилиш мумкин бўлмаган, тавсия этилмаган  ҳолатлар ҳам борми?

- Ёдда сақлаш зарурки, беморлар тезроқ тузалиш иштиёқида шошма-шошарлик қилишлари салбий оқибатларга олиб келиши мумкин. Масалан, шотут сиркасини оч қоринга ичиб овқатланмасдан юриш мумкин эмас. Шунингдек, ошқозони хаста кишиларнинг ичиши ёки илиқ ҳолда, қайнатиб ичиш мумкин эмас.

Ичиш тартибига риоя қилмасдан шотут сиркасини истеъмол қилган беморнинг қони ҳаддан ташқари суюлиб кетиши, бирон жароҳат олганда қонни тўхтата олмай қийналиб қолиши мумкин. Шундан келиб чиқиб кўп йиллик кузатувлар натижасида ушбу график тузилган. Бундан ташқари 1 ош қошиқдан кўп ичиш ошқозон ширасининг кўпайиб кетишига сабаб бўлиши мумкин. Шу боис бу бўйича махсус график ва  фойдаланиш кўрсатмаларига риоя қилиш ниҳоятда шарт! 

Яна бир бор такрорлаб айтаман, шотут сиркаси врач сизга тавсия қилган дори-дармон вазифасини бажармайди. Аксинча, қонни  суюлтириб тозалагандан сўнг дори таъсир қилмаёган бўлса, шотут сиркасидан кўрсатмага амал қилган ҳолда истеъмол қилса яхши фойда кўрсатади ва инсоннинг ўз соғлигини тезроқ тиклаб олишига ёрдам беради.

Соғлиқни сақлаш вазирлиги нима дейди

Sputnik мухбири Ўзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлигига қўнғироқ қилиб, шотут сиркасининг кенг жамоатчилик орасида истеъмол қилинаётгани борасида изоҳ олди.

Вазирликнинг лицензиялаш бошқармаси мутахассиси Ботир Омоновнинг айтишича, вазирлик таркибида ҳозирча табиблар уюшмаси ташкил этилмаган, шу боис ишонч телефонлари ҳам ишга тушганича йўқ, аммо шотут сиркасининг фойдали жиҳатлари, уни истеъмол қилиш инсон саломатлиги учун муҳим аҳамиятга эгалиги ҳақида вазирлик хабардор.

"Шотут қанча кўп истеъмол қилинса шунча яхши. Модомики, жамоатчилик ушбу шотут сиркасини истеъмол қилиб, саломатлигини тиклаб олаётган экан, буни Соғлиқни сақлаш вазирлигининг билиши ёки назоратга олишининг аҳамияти йўқ", - деди суҳбатдош.

Шунингдек, Соғлиқни сақлаш вазирлиги шотут сиркасининг кенг жамоатчилик томонидан истеъмол қилинаётганлигига ҳеч қандай монеълик қилмайди. Чунки шотутнинг зарарли томони йўқ, шотут сиркаси бозорларда ҳам сотиляпти, деб қўшимча қилади Омонов.

Sputnik таҳририяти шотут сиркаси ёрдамида даволанмоқчи бўлган ўқувчиларга - ҳар қандай воситадан шифокор маслаҳатидан сўнг фойдаланишни тавсия этади. Ўз-ўзини даволаш ҳар доим ҳам яхши натижага олиб келмаслиги мумкинлиги ҳақида яна бир бир эслатиб ўтади. 

681

Россия МиГ-31 ва Су-35 қирувчиси АҚШ бомбардимончиларини ортга қайтарди

0
Россия МиГ-31 ва Су-35 қирувчилари Беринг денгизи устида АҚШ ҳарбий-ҳаво кучларининг стратегик бомбардимончиларини тўхтатиб қолди.

Ҳарбийлар чегарага яқинлашаётган иккита ҳаво нишонини қайд этишди. Уларни аниқлаш ва давлат чегараси бузилишини олдини олиш учун Шарқий ҳарбий округнинг ҳаво ҳужумидан мудофаа кучларига қарашли бўлган МиГ-31 ва Су-35 самолётлари кўтарилди.

Россия қирувчиларининг экипажлари ҳаводаги нишонларни АҚШ ҳаво кучларининг иккита стратегик бомбардимончи B-1В эканлигини аниқладилар ва уларни Беринг денгизи бўйлаб кузатиб боришди.

Хорижий самолётлар ортга бурилганда, Россия қирувчилари аэродромга қайтди.

0