Шахтеры на угольной шахте Харви в Сикаморе, штат Пенсильвания

Америка энергетикасининг "қора ўлими" Трампни батамом яксон қилиши мумкин

349
(Янгиланган 17:27 05.08.2020)
Бўлажак АҚШ президентлик сайловлари мавзусини четлаб ўтиш жуда қийин, чунки гап дунёнинг биринчи иқтисодиёти раҳбари, сайёра миқёсидаги пул босмахонаси эгаси ва энг кучли ядро потенциалига эга армия бош қўмондони сайлови ҳақида кетмоқда.

Сергей Савчук. Бўлажак АҚШ президентлик сайловлари мавзусини четлаб ўтиш жуда қийин, чунки гап дунёнинг биринчи иқтисодиёти раҳбари, сайёра миқёсидаги пул босмахонаси эгаси ва энг кучли ядро потенциалига эга армия бош қўмондони сайлови ҳақида кетмоқда. Ёз ҳали давом этмоқда, аммо Американинг сиёсий майдонидаги эҳтирослар тобора қизиб бормоқда.

Сайловлар ушбу нотинч ва инқирозли йилда ўтказилиши билан Дональд Трампнинг омади чопмади. Чунки биринчи ярим йиллик натижалари унга қарши ишламоқда: Соғлиқни сақлаш вазирлигининг COVID-19га қарши курашида мағлубияти (150 мингдан ортиқ ўлимлар), ошиб бораётган ишсизлик даражаси (мартдан бери 22,6 миллион янги ишсиз), углеводородлар бозорларидаги инқироз (газ ва СТГ нархи 25 йил олдинги паст нархларга тушиши). Қўлида бундай карталарга эга бўла туриб, партияни ғалабага олиб бориш жуда қийин. Жо Байден бу борада мутлақо тоза ва ўз рейтингини ошириш учун бу салбий ички тенденциялардан фойдаланиши шубҳа йўқ.

Аммо яна бир муҳим жиҳат борки, у сайлов тароз палласи бирон бир томонга ағдариши тайин. Гап кўмир қазиб олишнинг пасайиши ҳақида кетмоқда.

Муҳимлик ҳақида гапираётиб, биз ҳеч ҳам муболаға қилмадик. Олдинги сайлов кампаниясида Хиллари Клинтон ва унинг сайловолди штаби таниқли шахслар ва санъаткорларга таянган. Голливуд ва медиа юлдузлари Клинтон хонимни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаганлар, Трампни эса ирқчиликдан тортиб Россия махсус хизматлари билан яқин дўстликка қадар барча тасаввур қилиб бўладиган гуноҳларнинг маркази сифатида кўрсатдилар. Республикачилар жамоаси ақллироқ бўлиб чиқди ва ғалаба қозонди.

Амалдаги президент ўрта синфга таянган ва унинг устунларидан бири - кўмир касаба уюшмалари бўлди. Бутун эътибор альтернатив энергетикага қаратилган, қазиб олинадиган углеводородлар эса деярли инсониятнинг асосий муаммоси бўлиб қолган замонавий ахборот тренди фонида, АҚШнинг 25 штатида, яъни мамлакатнинг деярли ярмида, кўмир қазиб олиниши эътиборга олинмай қолиб кетди.

Агар овоз бериш харитасига кўмир конларининг харитасини таққослаб кўрсак, кўмир қазиб олинадиган ва Трампни қўллаб-қувватлайдиган ҳудудлар мукаммал даражада бир-бирига тўғри келади. Трампга Овал кабинет эшикларини  америкалик кончилар ўз қўллари билан очиб берди, чунки малла сочли номзод саноатни йўқ қилишни тўхтатиш, ишлаб чиқаришни тиклаш ва иш беришга ваъда берган. "Trump digs coal!" (Трамп кўмир қазийди-таҳр.) шиори сайловчилар билан деярли ҳар бир учрашувда жаранглаган ва улар яхши бўлади деб ишонишган.

Миллий кўмир саноати ва Трампнинг президентлик амбициялари остидаги асосий бомбани аввалги Барак Обама ўрнатди. У қуёш батареялари ва бошқа қайта тикланадиган энергия манбаларини ишлаб чиқарувчиларнинг ваъдаларига ўч эди ва 2016 йил феврал ойида American Recovery and Reinvestment Act  (Америка қайта тикланиш ва қайта инвестициялаш тўғрисидаги қонун-таҳр.)га имзо чекди, унга мувофиқ мамлакат бюджетидан углеродсиз энергияни рағбатлантириш учун 90 миллиард доллар ажратилди ва яна 150 миллиард доллар инвестициялар шаклида хусусий ва нофедерал яшил лойиҳаларга сарфланди.

Айнан Обама даврида миллий кўмир саноати тез фурсатларда ёмонлаша ва қисқара бошлади. 2011 йилда АҚШ йилига 1,1 миллиард тонна кўмир қазиб чиқарган бўлса, 2015 йилда бу кўрсаткич 896 миллионгача қисқарди ва Америка 2016 йилги сайлов йилини 739 миллион тонна билан якунлади.

Дональд Трампга тан бериш керак: у ўз сайловолди ваъдаларини бажаришга ҳаракат қилди. Кейинги йилга келиб кўмир конлари ва очиқ конларда 775 миллион тонна қазиб олинди, қора олтин экспорти эса икки баравар кўпайди - 51 миллиондан 97 миллион тоннагача. Дарвоқе, Пенсильвания кўмирини Украинага етказиб бериш айнан даврга тўғри келади.

Аммо кейин жараён секинлашиб, вазият яна ёмонлаша бошлади. 2018 йилда энди 755 миллион тонна қазиб олинди, 2019 йилда эса - 705 миллион тонна, яъни атиги бир йил ичида ишлаб чиқариш 7 фоизга камайди. Бу 1978 йилдан бери энг ёмон кўрсаткич бўлди, Американи Жим Картер бошқарган, СССРда ҳокимият тепасида Леонид Брежнев бўлган.

Аммо бу рақамлар ортида асосий нарса кўринмайди - одамлар тақдири.

Сўнгги беш йил ичида Канзас ва Арканзасда кўмир қазиб олиш бутунлай тўхтатилди, Вайоминг, Ғарбий Виргиния ва Пенсильванияда (умумий ишлаб чиқаришдан 60 фоиздан ортиғини таъминлаган учта йирик кўмир штати) қазиб олиш ўртача 20 фоизга қисқарди. Аризонада Navajo кўмир электр станцияси ёпилди, у билан бирга эса Kayenta кони ҳам ёпилди, натижада уч юздан ортиқ кончилар ишсиз қолди ва ушбу иншоотлар жойлашган хопи хиндулар резервацияси бюджети бирданига 12 миллион долларга, яъни 80 фоизга қисқарди.

Аммо, АҚШ Энергетика вазирлигининг таркибий қисми бўлган Energy Information Administration (Энергетикага оид маълумотлар маъмурияти – EIA – таҳр.) келгуси йилда ишлаб чиқариш тикланишига ва ҳеч бўлмаганда ўтган йилги кўрсаткичларга қайтишига ишончи комил. Прогноз 2021 йилда табиий газ нархи шу қадар кўтариладики, унда энергия ишлаб чиқариш учун кўмирдан фойдаланиш яна иқтисодий жиҳатдан самарали бўлишига таянмоқда. EIA мутахассислари қандай дастлабки маълумотларга таянаётгани тушунарсиз, аммо бундай мардонавор тахминлар шунчаки фуқаролар мақсадли тоифасини ўз хоҳиш-иродасини намойиш этиш арафасида тинчлантириш учун маъмурий ресурсдан фойдаланишга жуда ўхшайди.

2020 йилнинг барча ишлаб чиқариш жабҳаларидаги натижалари аввалгилардан ҳам баттар бўлиши умуман аён. COVID нафақат нефт ва газ ишлаб чиқарувчиларининг режаларини, балки барча мамлакатлар бюджетларини ҳам шафқатсиз равишда бузди ва иқтисодиёт қанчалик катта ва углеводород бозорларига боғлиқ бўлса, зарар шунча катта бўлади.

Бугунги кунда АҚШда рекорд даражадаги 560 миллион тонна нефт тўпланди, уни ҳеч кимга сотиб бўлмаяпти. Сланец газ қудуқлари ишчилари сони 3 бараварга камайди ва бу 1975 йилдан бери энг паст кўрсаткичдир.

Бундай диспозиция Трампнинг иккинчи муддатга қайта сайланишига ҳеч қандай ёрдам бермайди, ахир олдинги кампаниянинг технилогияларидан энди фойдаланиб бўлмайди. Мамлакатга кўмир ва иш жойлари керак, Дональд Трамп эса ўзининг твиттерида постларини ва Американинг буюклиги ҳақидаги чексиз мантрани таклиф қилиши мумкин холос.

349

Рус вакцинасини йўқ қилиш: катта сиёсатнинг кичик ўлжаси

395
(Янгиланган 16:13 18.09.2020)
Россиянинг коронавирусга қарши вакцинани ишлаб чиқаришда етакчилик Ғарб учун нафақат ёқимсиз сюрприз, балки ҳам сиёсий, ҳам молиявий сабабларга кўра ғазабни келтирадиган чақирувга айланди.

Бир томондан, тубдан ортда қолган, нодемократик Россиянинг мураккаб илмий ва  технологик соҳаларда бундай ютуқларни амалга оширишга ҳаққи йўқ эди. Бошқа томондан эса – астрономик катталикдаги мўмай ютуқ турибди, у Ғарб фармацевтика концернлари ёнидан сузиб ўтиб кетиши деган фикрнинг ўзи, у ерда жиғилдон қайнашини келтириб чиқариши мумкин. Масалан, Ҳиндистонга 100 миллион дозани етказиб бериш тўғрисидаги келишувнинг ўзи эътиборга лойиқ.

Россия рус олимларининг илмий иш натижаларини обрўсизлантириш учун кўплаб уринишларга дуч келганлиги ажабланарли эмас: катта сиёсат, катта пул.

Бироқ, акулалар ёнида, хўжайин столидан қандайдир егулик олиб турадиган - ёпишқоқ-балиқлар учун ҳар доим жой топилади.

Дунёдаги энг қадимий ва нуфузли тиббиёт журналларидан бири The Lancet да “Спутник- V” вакцинасининг синов натижалари тўғрисида нашр этилган мақола атрофида шунга ўхшаш воқеа пайдо бўлди.

Мақола яшин тезлигида танқидга учради.

Жаҳон ОАВлари томонидан тарқатилган катта янгилик – бу очиқ мактуб бўлди, унда Америка Темпл университети биология профессори Энрико Бусси "эҳтимол, рус тадқиқотчилар йўл қўйган хатолар” борасидаги қўрқувлар юзасидан фикр билдирган. Уни 25 га яқин Ғарб олимлари қўллаб-қувватлади.

The Lancet россиялик тадқиқотчиларга берилган саволларга жавоб беришни таклиф қилди, бу ўз навбатида бажарилди.

Гамалея маркази нашрга “Спутник-V” вакцинасини ўрганиш бўйича тўлиқ клиник протоколни тақдим этди. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев мақола чоп этди, унда танқидчиларнинг асосий даъволари юзасидан батафсил изоҳ берган.

Шу ўринда муаммо нафақат маҳаллий тадқиқотчилари эътибор қаратган илмий ишларда эмас.  

Гап шундаки, жанжал кўтарган мактубнинг муаллифи ўзи жуда диққатга сазовор одам. Би-би-си материалида Энрико М. Буччи "сохта фанга қарши таниқли курашувчи" деб номланган. Бироқ, "илмдан ишбилармон" характеристикасини қўллаш тўғри бўлар эди.

2016 йилда Буччи илмий ишларни текшириш, тўғрилик ва ҳаққонийликни ўрганишга ихтисослашган Resis Srl компаниясига асос солган.

Бу замонавий илм-фаннинг жуда долзарб мавзуси. Сўнгги йилларда тадқиқотчилар нашр этган мақолаларда кўп хатолар,  шу жумладан қўпол хатолар устида ушланмоқда. Гап фақат суиистеъмол ёки фирибгарлик тўғрисида эмас, кўпинча ҳаққоний камчиликлар мавжуд бўлиб, улар фош этилганда, олимларнинг, ҳатто бутун илмий муассасаларнинг обрўсига таъсир қилади.

Айнан мана шундай муаммоларнинг олдини олиш учун, муаллифлар ва тадқиқот тузилмалар тез-тез ўзларининг матнларини мустақил равишда текшириб кўриш мақсадида – чоп этишдан аввал - бу каби ишларга ихтисослашган фирмаларга мурожаат қилишади.

Хусусан, мазкур фаолият учун Германиянинг Фриц Липманн институти Буччи компаниясини ёллаган, бу ерда бир мунча вақт олдин нашр этилган ишлардаги хунук хатолар туфайли катта жанжал кўтарилди.  Nature журнали бир йил олдин ушбу воқеа батафсил маълумот берган.

Бундай бизнес маълум ахлоқий чекловларни келтириб чиқаради, буни профессор Буччи яхши англаб етади. 2019 йил декабрда Nature журнали ўзида илмий ишнинг софлиги ва ҳаққонийлигига бағишланган материал нашр этилди, у ерда Буччи ҳаммуаллифлик қилган. У ерда ҳам Энрико Н. Буччининг манфаатлар тўқнашуви борлиги очиқ ойдин қилиб кўрсатилган.

Оддий қилиб айтганда, тижорат компанияси эгаси у ихтисослашаётган фаолият тўғрисида омма олдида гапирганда, бу аслида ўз компаниясининг рекламасига айланади.

Аммо, албатта, Россия вакцинасини "фош қилиш" ҳақида гап кетганда, бундай майда-чуйда нарсалар аҳамият касб этмайди.

Ғарб Россия ишланмаларининг етакчилигига путур етказиш ёки ҳеч бўлмаганда уларни  заифлаштириш умидида яна бир зарба бериш мақсадида Буччининг очиқ (ва маъноси бўйича ўзини ўзи реклама қилиш) мактубидан фойдаланди.

Профессорнинг ўзи эса шундай катта миқёсда, орзу ҳам қилмаган даражада пиарни олди. Аслида, бу "хайпга жиловлаш" деб номланади, бу тамойил бўйича юзлаб ва минглаб медиа-шахслар ҳаракат қилади.

Шубҳасиз, бу жуда жозибадор янги тижорат шартномалар шаклида унга натижа беради. Катта сиёсатнинг лойқа сувида хайпни овлаш жуда фойдали бўлиши мумкин.

Аммо бу умуман фанга, хусусан тиббиётга ва дунё бўйлаб юз минглаб одамларнинг ҳаётини сақлаб қолишга ҳеч қандай алоқаси йўқ.

395
Алексей Навальный

Германия Алексей Навальнийни жим туришга мажбур қилади

541
(Янгиланган 18:24 16.09.2020)
Алексей Навальний комадан ўзига келганидан сўнг олинган биринчи суратини ижтимоий тармоқларда жойлаштирди, у ижобий динамикага қарамасдан соғлиғида ҳамон муаммолар сақланиб тургани маълум қилган.

Душанба куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Германия ташқи ишлар вазири Хайко Маас блогер “Новичок” билан заҳарлангани ҳақида хулосалар борасидаги танқидларни тўхтатишни талаб қилди, чунки Франция ва Швеция айрим мустақил лабораториялари бундесвер мутахассисларининг хулосаларини тасдиқлашди.

“Айрим” – лабораториялар, чунки улар ҳақида маълумот ҳам махфийлаштирилган. Идора раҳбарининг истаги ижобат бўлиши эҳтимолдан йироқ. Аммо тескари натижа эҳтимоли катта, чунки ҳозирда Алексей Навальний ўзи Германия ҳукуматига катта зарар етказди.

New York Times нашри Германия хавфсизлик хизмати юқори лавозимли вакилига таянган ҳолда, у соғайгандан кейин “ўз фаолиятини давом эттириш учун” Россияга қайтишни хоҳлаётганини маълум қилди.

Агар газетанинг инсайди ҳақиқатга яқин бўлса, унда Навальний учун фақат хурсанд бўлиш мумкин, чунки бундай истак унда шубҳасиз когнитив функциялар сақланиб қолганидан далолат бермоқда – чунки шифокорларнинг изоҳларига кўра, унинг оғир аҳволда бўлганида бунга кафолат йўқ эди.

Сўнгги бир неча ўн йилликлар ичида аввал таниқли бўлган кўплаб ижтимоий ва сиёсий арбоблар Россияни тарк этиб, баланд овоз билан эшикни ёпдилар. Натижа ҳар доим бир хил эди: улар ижтимоий қудратни тезда йўқотиб, ҳеч ким қизиқмайдиган умумий эмигрантлар массасига қўшилишди. Кремлга қарши муросасиз курашчилар позицияси билан бир қаторда улар бу мақом билан боғлиқ молиявий имкониятларни ҳам йўқотишди - рус мухолифатчилар орасида Михаил Ходорковскийга ўхшаган чинакам бой одамлар кам.

Натижада, энди улар фақат Прага, Рига ёки Лондондаги камтарона квартиралардан ижтимоий тармоқларга заҳрини сочиш билан шуғулланиш тўғри келади. Ахир энг ачинарли ҳолатларда эса, Пётр Павленский билан содир бўлганидек, янги келган мамлакатда "қонли гебни" (режим) ва "жазолаш психиатрияси" тош тегирмонига тушиш мумкин.

Айтганча, дарсни ўзлаштиришди. Ҳар йили "Мен Россияни абадий тарк этаман, у менсиз нобуд бўлсин" мавзуси камроқ ва секинроқ эшитилмоқда.

Алексей Навалний учун эса бундай ёндашув айниқса ачинарли бўларди. У нафақат Россиядаги энг таниқли мухолифат етакчисига айланди, балки ўз тарафдорларидан маблағ ундириш учун жуда самарали тизимни ҳам яратди. Ўтган йиллар давомида бу унга кўплаб ёқимли бонусларни ва умуман олганда жуда юқори турмуш даражасини таъминлади - қиммат хорижий курортларда оилавий таътилдан тортиб, қизининг Стэнфорд университетида таҳсил олишигача.

Блогерда "ортиқча меҳнат билан орттирилганлар"дан заррача ҳам воз кечиш ва дунёнинг чеккасида қадимги Солсберида шинам ҳаёт ўрнига, гўёки Британия махсус хизматлари томонидан заҳарланган иккинчи Скрипалга айланиш истаги йўқлиги ажабланарли эмас - барчаси ГРУ қотилларидан мўъжизавий равишда қочиш афсонасини қўллаб-қувватлаш учун.

Аммо бу ерда Алексей Навальнийнинг шахсий манфаатлари билан унинг касаллик ҳақида Ғарб томонидан тасвирланган сурати ўртасида принципиал қарама-қаршилик пайдо бўлади. Хавфсизлик нуқтаи-назаридан немислар томонидан қўйилган ташхис уни ватанга қайтишига йўл қўймайди. Аммо блогер ўжарлик билан ортга қайтмоқчи, тўғри уни ўлдиришга оз қолган аждарнинг оғзига бориб тушиш, ҳеч қандай “Новичок” билан заҳарланиш ва Россия ҳукумати томонидан ҳаётига таҳдид солинишига ишонмаслигини англатади.

Энг ёмони, Навальний ватанга эпикриз билан қайтиши керак бўлади. Германия томони эса, Москвага унинг ташхисини тасдиқловчи ҳар қандай маълумотни беришдан бош тортмоқда. Россия Бош прокуратураси немис ҳамкасбларига блогернинг касаллиги ҳақидаги барча воқеаларни текшириш учун яна бир сўров юборди, аммо Берлин ёрдамига умид қилиб бўлмайди. Блогер ўзи билан бирга олиб келадиган “Шаритэ” клиникасидан кўчирма, Россиянинг ваколатли органларига жуда кўп қизиқарли маълумотларни бериши мумкин.

Умуман олганда, Алексей Навальнийнинг Россияга қайтиш истаги немисларни ниҳоятда ёқимсиз ва қийин аҳволга солиб қўймоқда, чунки шу ҳафтада қалаштириб ташланган уйдирмани ниҳоят ағдариш билан таҳдид қилмоқда.

Айтганча, британияликларда бу ҳолат янада бежиримроқ ишланганди. Скрипал заҳарланиш шоуси нафақат унинг кўлами ва тафсилотлари, шу жумладан уйларнинг бузилиши билан ҳайратга солди, "жабрланувчи"ни ҳам жуда тўғри танладилар: кураторлар айтганини тўлиқ бажарадиган ҳеч кимга қизиғи йўқ ва кераксиз собиқ жосус. Аммо шуниси аҳамиятлики, ҳатто Лондон Скрипалга ҳеч бўлмаганда минимал ҳаракат эркинлигини беришга журъат этмади ва унга журналист ёки дипломатлар билан суҳбатлашишга бирор марта имкон бермади.

Алексей Навальнийни бутун оиласи билан асосий россиялик мухолифачисининг ширин ҳаётидан ихтиёрий равишда воз кечишга ишонтириш немислар учун жуда мураккаб вазифа бўлиб чиқиши мумкин.

Блогер учун ёмон янгилик шундаки, унинг Россияга қайтиши бу “бўтқани дамлаган” Берлин учун жуда ёқимсиз оқибатлар билан хавф солмоқда, чунки у ерда бу масалани ҳал қилиш учун улар "ишонтириш" ва "ихтиёрий" сўзларини ишлатишни ўз ичига олмайди услубларга мурожаат қилишлари мумкин.

541
Узбекские милиционеры рядом с патрульной машиной

Қашқадарёда мактаб директори ўз жонига қасд қилди. У вафотидан олдин хат ёзиб қолдирган

195
Шунингдек, маълумотларга кўра, текширишда марҳумнинг яқин қариндошлари мурдани суд-тиббиёт экспертизаси кўригидан ўтказмаслик мақсадида юрак ҳуружидан вафот этгани важи билан жасадни кўмиб юборишганлиги аниқланган

ТОШКЕНТ, 18 сен - Sputnik. Бош прокуратура матбуот-хизмати ижтимоий тармоқларда тарқалган Қашқадарё вилоятида мактаб директори ўз жонига қасд қилганлиги, вафотидан олдин хат ёзиб қолдирганлиги ҳақидаги хабарлар юзасидан расмий баёнот эълон қилди.

Мактубда келтирилишича, директор суиқасд олдидан хат ёзган ва унда барча ҳамкасбларидан коррупцияга йўл қўймасликни ўтиниб сўраган.

"Ҳозирда мазкур ҳолат юзасидан Китоб тумани прокуратураси томонидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилмоқда", - дейилади Бош прокуратура хабарида.

Шунингдек, маълумотларга кўра, текширишда марҳумнинг яқин қариндошлари мурдани суд-тиббиёт экспертизаси кўригидан ўтказмаслик мақсадида юрак ҳуружидан вафот этгани важи билан жасадни кўмиб юборишганлиги аниқланган.

Ҳозирда туман халқ таълими, ички ишлар бўлимлари ҳамда махалла ва оилани қўллаб-қувватлаш маркази туман бўлимининг мутасадди ходимлари ҳаракатлари юзасидан хизмат текширувлари тайинланган.

Текшириш ҳаракатлари давом этмоқда.

195