Модернизированный Ту-160М впервые поднялся в воздух

Бомбардимончилар ва десант - Россиянинг "ҳамкорлар"га жавоби

1247
(Янгиланган 14:07 17.08.2020)
РФ Қуролли кучлари узоқ масофали авиацияси ўз таркибида 70 га яқин Ту-160 ва Ту-95 стратегик бомбардимончилари, 40 дан ортиқ узоқ масофали Ту-22М3 бомбардимончилари бор.

Пентагоннинг Шарқий Европадаги иттифоқчилари ортида қилаётган провокациялари Россияни АҚШга уларнинг сайёрадаги позициялари заифлигини эслатишга мажбур қилмоқда. 12 август куни Россия Тинч океани флоти денгиз пиёдалари қўшинлари АҚШдан атиги 350 км масофада жойлашган Командор оролларига (Беринг денгизи) парашют десантини қўндирди.

Бир кун олдин, Ту-160 стратегик ракета ташувчилари экипажлари Саратов вилоятидан АҚШ ҳудудидан 530 км масофада жойлашган Анадир (Чукотка яримороли) аэродромига кўчиб ўтдилар.

Денгиз пиёдалари бўлинмаси Командор оролларида режалаштирилган тактик машғулот пайтида нотаниш майдончага парашют ёрдамида тушди. Қўшинларни ташлаш мақсади ороллардан бирида жойлашган ҳарбий объектнинг мудофаасини кучайтириш ва душманнинг разведка-саботаж гуруҳларининг ҳужумларини олдини олишдир.

Қўниш “Арбалет” парашют тизимларидан фойдаланган ҳолда, тўлиқ жанговар аслаҳалар ва қурол-яроғ ва мудофаани зич чегаралган вақт оралиғида амалга оширилди. Машғулотга 50 дан ортиқ ҳарбий хизматчилар, денгиз авиацияси самолётлари экипажлари ва Тинч океан флотининг таъминот кемалари жалб қилинди. Ҳаракатлар ўқув-жанговар тайёргарлик доирасида бўлганига қарамай, яққол рамзий бўлиб, Пентагонга Россиянинг таҳдидларга қарши туриш ва уларга муносабат билдириш қобилияти муҳимлигини эслатиб туради.

Америкалик "ҳамкорлар"га Саратов вилоятидан Анадқирьга иккита Ту-160 стратегик ракета ташувчисини кўчирилиши ҳам яна бир мақсадли сигнал кабидир. “Оққуш”ларнинг тўхтовсиз парвози (шарққа тахминан 7000 км) Ту-95МС стратегик ракета ташувчи бомбардимончилар, Ту-22М3 товушдан тез ракета ташувчи бомбардимончилар ва Ил-78 учар танкер иштирокида тактик-парвоз машқлари доирасида амалга оширилди.

Самолётлар оператив аэродромларга кўчирилганидан сўнг, экипажлар Узоқ масофали авиация қўмондони, генерал-лейтенант Сергей Кобылаш бошчилигида самолёт қуролларидан фойдаланиш ва бошқа топшириқлардан мақсадли вазифаларни жанговар равишда бажаришди. Аслида ракета ташувчиларнинг вазифалари бўйича ҳаммаси равшан, бу Россиянинг стратегик ядровий кучларининг таркибий қисми.

Қўмондоннинг "Ура" дейиши нимани англатади

Тинч океанида кўринмайдиган бўлиб кетган Командор оролларига (аҳолиси тахминан 700 киши) қўнган Тинч океан флоти денгиз пиёдаларининг парашют бўлими, яна бир бор Россия қўшинларининг доимий жойлашиш жойларидан минглаб километр масофада самарали ҳаракат қилиш ва дунёнинг исталган жойида ҳарбий иншоотларни тезда ўз назоратига олиш қобилиятининг юқори эканлигини яна бир бор намойиш этди.

Россия ҳарбийлари дунё тарихида биринчи марта Арктикага 10 минг метр баландликдан парашютда қўниб, Франц Иосиф Ери архипелагида муваффақиятли операцияни амалга оширишди. Юқори баландликдан десантлаш махсус кучлар бўлинмаларига душман объектидан ҳар қандай узоқликда ва ҳар қандай минтақада махфийлик ва операция самарадорлигини таъминлайди. Ҳар қандай минтақада, шу жумладан Шимолий қутб яқинида эркин сузаётган муз қоясига ҳам (у ерга Россия қўшинлари 2014 йил апрел ойида парашют қўнишган), қўшни қитъаларнинг қаттиқ тупроғини гапирмаса ҳам бўлади.

Вазиятнинг энг оғир шароитларида махсус мақсадларга мўлжалланган янги "Арбалет-2"парашют тизимлари ва бошқалар ҳарбийларга ўз қуроли ва 50 килограммлик контейнери билан 400-4000 метр баландликдан хавфсиз тарзда қўнишга имкон беради. “Штурм” елка қописиз парашюти 80 метр баландликдан сакрашга имкон беради. Ва фақатгина Россия зирҳли машиналари экипажлари билан 1500 метргача баландликдан кўп гумбазли парашю тизимларда қўндирилиши. Аммо, ҳар қандай парашют шунчаки ҳарбийни ва қуролларни жанг майдонига етказиб бериш воситасидир.

Ҳаво десантлари (денгиз пиёдалари, ҳаво-десант қўшинлари ва бошқа мутахассислар) душман чизиғи ортида, маҳаллий можароларда ва кенг кўламли урушда (мустақил равишда ёки ҳарбий гуруҳлар таркибида) тезкор-тактик жанговар вазифаларни ҳал қилишга мўлжалланган. Десант қўнишига фақатгина душманнинг ҳаво мудофааси самарали халақит бериши мумкин, аммо узоқдан туриб авиация қуроллари дастлабки зарбаси билан бу муаммони бартараф этади.

Ҳақиқий жанговар операцияда кимдир қўниш йўлини тозалаб бериши керак, ҳаво ҳужумига қарши зенит қуролларини, Lance типидаги тактик ракета тизимлари, душманнинг артиллерияси ва зирҳли техникасини бостириб туриши керак. Эҳтимол, стратегик Ту-160, Ту-95МС ва Ту-22М3 товушдан тез учар ракета ташувчи бомбардимончилари Тинч океан соҳилига учиб келгани ва вазифаларни белгиланган тартибда - Командор оролларига десант қўнишидан бир кун олдин амалга оширгани тасодиф эмас. Шу ерда таъкидлаб ўтиш керак: Россия ҳеч кимга уруш билан таҳдид қилмайди, лекин ўз ҳам имкониятларини ҳеч кимдан яширмайди.

Анадирнинг аёзли огоҳлантириши

11 август куни Тинч океани соҳилида жойлаштирилган Россия узоқ масофали авиациясининг ҳужум гуруҳи Россия ҳаво ҳудудини тарк этмасдан душманнинг 5500 кмгача бўлган масофадаги нишонларига зарба беришга қодир. Анадирь аэродромидан аниқ урувчи ва кам сезиладиган ракеталар Американинг Minuteman III ядровий қитъалараро баллистик ракеталари шахталари жойлашган Монтана ва Шимолий Дакота штатларига етиб бориши мумкин. Тинч океани устидаги халқаро ҳаво майдонидан янги имкониятлар очилмоқда.

Стратегик Ту-160М, масалан, Сурияда синовдан ўтган, узоқ географик минтақаларда душманнинг қуруқликдаги ёки денгиздаги нишонларини йўқ қилишга мўлжалланган, анъанавий ёки ядровий каллачали Х-101 қанотли ракеталаридан фойдаланиши мумкин. Ту-160Мнинг револьвер ракета учирувчи ускунаси 12 тагача қанотли ракеталарини таший олади. Х-101нинг конвенцион модификацияси тахминан 400 килограмм тротил эквивалентидаги жанговар қисмга эга. Махсус Х-102 термоядровий каллача билан жиҳозланиши мумкин (250 килотондан бир мегатонгача).

Қаноти ўзгарувчан узоқ масофали кўп қиррали товушдан тез Ту-22М3 ракета ташувчиси-бомбардимончиси, стратегик ва тезкор-тактик авиация ўртасидаги бўшликни эгаллайди, замонавий ҳаво мудофааси ва радиоэлектрон кураш тизимларига қарши чоралар шароитида қуруқлик ва денгиз нишонларига (авиаташувчилар қотили) самарали зарба беради. Унга ўҳшаши дунёда йўқ.

Максимал тезлиги - соатига 2300 км, жанговар юк - 24 тоннагача. Учириш чизиғига Х-101 ёки Х-102 қанотли ракеталарини етказишга мўлжалланган. У Х-32 ва гипертовушли “Кинжал” Х-47М2 ракеталарини ташишга қодир. Ту-22М3М бомбардимончиси душманнинг ҳаво мудофаасининг 700 километрлик ҳудудига кирмасдан, душман авиаташувчи гуруҳини йўқ қилишга қодир. 1000 кмгача масофага учишга қодир Х-32 кемаларга қарши ракета 40 кмгача баландликда 5 Мах тезлигида учиб, стратосферадан туриб зарба беради, у "Иджис" ракеталарга қарши мудофаасига даҳлсиздир.

Ту-95МС стратегик ракета ташувчи-бомбардимончиси махсус таништиришга муҳтож эмас ва шунингдек, душман ичкарисидаги муҳим нишонларни қанотли ракеталар ёрдамида (5500 кмгача масофада) йўқ қилишга мўлжалланган – куну-тун, ҳар қандай об-ҳавода. Эслатиб ўтамиз: юқорида айтиб ўтилган барча самолётлар чуқур модернизация қилинди, бортида энг замонавий қурол-аслаҳаларни ташийди ва улар шафқатсиз кучдир.

РФ Қуролли кучлари узоқ масофали авиацияси ўз таркибида 70 га яқин Ту-160 ва Ту-95 стратегик бомбардимончилари, 40 дан ортиқ узоқ масофали Ту-22М3 бомбардимончилари бор. Ҳаво-космик кучларнинг асосий зарба кучи ва стратегик ядровий кучларнинг таркибий қисми, Россия Қуролли Кучларининг Олий Бош қўмондони дастаги бўлган узоқ масофали авиация тезкор-стратегик вазифаларни бажаришга мўлжалланган ва ҳеч бир жойда бекордан-бекор  учмайди.

Америка, аҳмоқлик қилма

Пентагон ва НАТО Россияга Шарқий Европадаги маъносиз "босиб туриш"га тобора киришиб кетяпти, яъни Америка қўшинларини Германиядан Польша ва Руминияга кўчириши, серияли маневрлари, РФ чегараларига яқин бўлган Болтиқ ва Қора денгизларида жанговар ва разведка авиациясини провокацион учиришлари билан.

Ўзларининг хавфсизлигини том маънода унутган ҳолда (гўё уларда заҳирада бошқа сайёра мавжуддек) иттифоқчилар ва ҳамкорлар тинимсиз "инқирозли минтақалардаги вазиятни тинчлантириш" усулларини блокировка қилиш, ҳаводан мудофаа тизимини бузиб ўтиб десант қўндириш ва душман позицияларига ракета зарбаларини тақлид қилиш орқали синаб кўришмоқда.

Пентагон "инсонпарварроқ" пастроқ қувватдаги ядро қуроллар салоҳиятни оширишга интилмоқда. Агар Россияни "тўхтатиб туриш" (Америка манфаатларига бўйсундириб) бўлмаса, унга ҳужум қилиш тўғри келади - бу тактика 2015 йилдан бери маълум.

Замонавий воқелик шундан иборатки, Россияни иқтисодий жиҳатдан ажратиб ёки ҳарбий усуллар билан мағлубиятга учратиб бўлмайди, босим ўтказишнинг кўп йиллик уринишлари беҳуда бўлди. Буни ҳатто Американинг "The American Conservative" журнали ҳам тан олди: "Россия  ўзининг яқинида муайян чегараларни белгилаб қўйди ва АҚШ уларни кесиб ўтишга харакат қилмаслиги керак. Биз охирги 12 йил ичида икки маротаба арғамчини ўзига тортиш кўринишида АҚШ ва Россия ўртасидаги рақобатга жалб қилиниб қолган мамлакатларнинг аҳволи нақадар даҳшатли бўлганига шоҳид бўлдик. Бизнинг ҳукумат Украина ва Грузия мисолида, аслида АҚШ ушбу давлатларни ҳимоя қилишга тайёр эмаслигини тушунди".

Пентагон шу каби ҳулосаларга келади деган умид қолмоқда – фақатгина АҚШнинг ўзи учун номақбул йўқотишларга сабаб бўлиши мумкин бўлган Болтиқ ва Қора, Беринг ва Чукотка денгизларидаги қўпол провокациялар орқали эмас.

1247

Лондон тан олди: Россияга қарши жирканч уруш олиб борилмоқда

1035
(Янгиланган 17:53 29.10.2020)
НАТО SCL компаниясини 2015 йилда ёллаган, ўшанда компания Украинада “Оранжевая революция” уюштириб Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонган эди.

Британия Россияга қарши ахборот ва кибер уруш олиб бораётганини расман тан олди. Албатта бу ҳеч ким учун янгилик ёки оламшумул воқеа бўлмади – бугун дунёда бунга ишонмайдиган кишининг ўзи кам қолган. Лекин лорд Марк Седвиллнинг ушбу фактни тан олиши – расмий Лондоннинг Россияга қарши диверсион ҳаракатларини тасдиқлади. Бугунга қадар улар буни очиқчасига бўйин олишга бироз ийманиб туришарди.

Седвиллнинг ўзи бундай операциялар билан яқиндан таниш бўлса керак, чунки у яқин-яқинга қадар Британия бош вазирининг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси эди. Бир вақтнинг ўзида у Уайтхоллнинг барча бюрократик аппаратини ҳам бошқариб турарди. The Times нашри хулосасига кўра, Седвилл расмий дипломатик карьерасидан ташқари Британия разведка хизмати - МI-6 офицери ҳам бўлган.

“Сиз буни кўрмаётган бўлсангиз, бу - биз ҳеч нарса қилмаяпмиз дегани эмас. Британия Россия раҳбарияти ва уларнинг манфаатларига нисбатан қатор яширин ҳужумлар ўтказди. Шунингдек Лондон Россия олигархларининг мулки ва банк рақамларига “ов” қилмоқда”, - деди собиқ амалдор ва бўлажак лорд.

Олигархлар мулки борасида – бу ғоя Россияга ҳам маъқул. Путин бир неча бор россиялик бизнесменларни огоҳлантирган ва “капитални у ишлаб топилган жойда сақлашга” чақирган эди. Ғарбий давлатларнинг бундаё баёнотлари бизнесменларга яна бир туртки бўлади. Капитални Россияда сақлаган ишончлироқ – Британия махсус хизматлари ҳам буни тасдиқламоқда.

Россияга қарши киберҳужамлар ва қўпорувчилик кампаниялари борасида эса – лорд Седвилл бироз маккорлик қилди. Унинг айтишича Лондон, гўёки, Россияга қарши зимдан ҳужумларни Солсберидани Скрипаллар заҳарланишидан сўнг “жавоб” сифатида бошлаган. Ҳа, албатта, ишондик, унга қадар  МI-6 Россия томонига “умуман қарамаган”.

Эслатиб ўтамиз “Скрипаллар иши”2018 йилнинг 4 март куни содир бўлди, Британия махсус хизматларининг Россияга қарши фаолияти эса бундан анча олдин бошланган.

Британиянинг психиологик ва ахборот ҳужумлари амалга оширувчи Strategic Communications Laboratory (SCL Group) фирмасини эсга олсак. Улар ҳеч қачон Британия, АҚШ ва умуман НАТОнинг махсус хизматлари буюртмаларини бажарганини яширмаган.

Хусусан, ўша 2018 йилнинг март ойида ушбу компания шўъбаси бўлган Cambridge Analytica шов-шувли можаро марказида бўлган эди. Компанияни АҚШ президент сайловига аралашишда айблашган эди.

Ўшанда компания вакиллари, бўлажак буюртмачи билан суҳбат қилаяпмиз деб ўйлаб, журналистларга ижтимоий тармоқларда қалбаки аккаунтлар қайд этиш, Интернетда дезинформация тарқатиш, аудиторияни таргетлаш - хуллас кенг кўламли ахборот уруши олиб бораётганларини тан олишган эди.

2015 йилда НАТО SCL компаниясини Россияга қарши “уруш” учун ёллаган эди. Ўшанда компания Киевда 2004 йилда бўлиб ўтган “Оранжевая революция” намойишларини ташкил қилганини тан олган эди. У революцияда “қўзғолончилар” Ющенконинг “сирли заҳарланиши” ёрдамида ғалаба қозонишган эди.

Кейинчалик Киев тан олишига қараганда аслида ҳеч қандай заҳарланиш бўлмаган. Шу ерда ўз ўзидан савол туғилади: балким ушбу “мутахассислар” Скрипалларнинг ва россиялик айрим шахсларнинг ҳам сирли заҳарланишларга алоқадор?

SCL уларни Британия мудофаа вазирлиги ва Донецк халқ республикасини Киев ҳукумати томонидан Донецк Халқ Республикасининг обрўсини тўкиш ва бузиш учун ёлланган эканини ўзлари тан олишди.

Эслатиб ўтамиз, ушбу воқеалар Солсберидаги ҳодисадан анча олдин содир бўлган. Хавфсизлик бўйича маслаҳатчи бўлиб ишлаган лорд Седвилл улардан албатта хабардор. У ўзича “жентлменлар” сўзига ҳали ҳам ҳамма ишонади деб ўйласа керак.

Бизнинг давримизда кибер-қурол ва кибер-кузатувдан барча фойдаланишини ҳамма яхши тушунади. Ушбу қуроллар нафақат рақибларга нисбатан, ҳатто итифоқчиларга нисбатан ҳам қўлланилади. Америка махсус хизматлари томонидан Ангела Меркелнинг телефони йиллар давомида эшитиб келинганининг ўзи қанча шов-шув бўлганди. Улар Скрипалларга қадар Россия ортидан кузатишга ҳаракат қилмаётганликлари ҳақида ўйлаш ҳам кулгули.

Айрим хорижий махсус хизматлар русларни “тинглаётгани” ҳақида баралла айтишмоқда. Масалан Голландия ОАВлати уларнинг AIVD махсус хизмати хакерлари  2014 йилнинг ёзида россия давлат муассасалари сайтларини бузиш жараёнида бир Москва ОТМнинг сайтини бузиб уни доимий кузатиб турган ва бунинг натижасида Cozy Bear хакерлар тармоғини фош қилишган. Эътибор беринг, ўша вақтлар “рус хакерлари” ҳақида ҳали ҳеч қандай хабарлар йўқ эди, Голландияликлар эса рус серверларни бузишни бошлаган ва бу билан фахрланишмоқда ҳам.

Энди бўлса Британия лордлари, Кремл ички серверини бузишга уринаётганини гўёки Портон-Даун яқинида кимдир заҳарланганига жавоб қилиб кўрсатишга уринмоқда. Бу ҳақида Седвиллнинг The Times нашрига берган интервьюсида айтилган.

Лондон мақтанишига кўра, “Скрипаллар иши”га жавобан улар Россиянинг Британиядаги барча шпионлар тармоқларини йўқ қилиб ташлашган. Қизиқ, унда Британия нашрларининг биринчи полосаларида “Қироличани кузатишга уринаётган Путин шпионлари” ҳақидаги мақолалар қаердан пайдо бўлмоқда?

The Sunday Express ёзишига кўра “ГРУ хакерлари” Елизавета II нинг Портон-Даундаги хуфия лабораторияга ташриф буюриши ҳақидаги хабарларни олишга уринишган. Афсуски нашрда “аллақаочон йўқ қилинган шпионлар тармоғи”га қиролича ташрифининг графики қандай наф келтириши мумкинлиги ҳақида ҳеч нарса дейилмаган. Эҳтимол рус хакерлари қиролича лабораторияга қайси рангли либосда келиши билан қизиққан? Балким уларга ҳарбий лабораторияда 94-ёшли қиролича учун ишлаб чиқарилаётган “абадият эликсири”нинг рецепти керак бўлиб қолгандир? Нима бўлганда ҳам, Британия нашрига масаланинг бу томони қизиқ эмас, асосийси - Россияга қаратилган қандайдир айблов бўлса бас.  

Ғарб махсус хизматлари Россияга нисбатан қандайдир яширин, жирканч уруш олиб бораётганини, албатта, кўпчиллик билади. Дезинформация, доимий киберҳужумлар, шпионаж, очиқча дживерсиялар – буларнинг барчасида Британиянинг қўли бор.  

Лекин шу кунга қадар ушбу яширин урушни олиб бораётган компаниялар ўзларининг ундаги иштирокини инкор қилиб келишаётган эди. Уларга нисбатан айбловлар - Россия ва Путин томонидан ўйлаб топилган “уйдирмалар” деб келинаётган эди.

Энди бўлса Москва,  навбатдаги провокация ёки “заҳарлаш” ҳақида сўз кетганда, лорд Сэдвиллнинг ростгўйлиги туфайли, қайси манбаага ҳавола беришни яхши билади.

1035

“Осон иш”. АҚШ нима сабабдан Боку ва Ереванни яраштира олмади

629
(Янгиланган 15:20 29.10.2020)
АҚШ Тоғли Қорабоғда тинчлик ўрнатишга нақадар қизиқади, балким бу оддий сайловолди кампаниясидир - экспертлар жавоби.

ТОШКЕНТ, 27 окт —Sputnik. Тоғли Қорабоғда жанговар ҳаракатлар бир ойдан ортиқ давом этмоқда. Шу вақт давомида тинчлик ўрнатишга қаратилган учта уриниш самарасиз бўлди. Америкаликлар ҳам ҳудудда тартиб ўрнатишга ҳаракат қилишди, лекин уларга ишонувчи кам.  

Америкача  уйғониш

“АҚШ Арманистон ва Озарбайжон ташқи ишлар вазирликларининг ҳамда ЕХҲТ Минск гуруҳи раҳбарларининг самарали музокараларида ёрдам берди. Бизнинг ҳаракатларимиз Тоғли Қорабоғ атрофидаги можарони ҳал қилишга қаратилган”, - деб баёнот берди Давлат Департаменти. Бу можарони тўхтатишга қаратилган учинчи уриниш эди.

Россия иштирокида тузилган олдинги икки келишув ҳам бузилганини ҳисобга олган ҳолда, Майк Помпео ўз номидан қуйидаги кафолатларни берган эди: “Зограб Мнацаканян ва Джахун Байрамов (Арманистон ва Озарбайджон ТИВ раҳбарлари) тинчлик шартларини бажаришга ваъда беришди”.

Дональд Трамп ҳам Тоғли Қорабоғ можаросини бошқаришда қизиқиши борлигини кўрсатди. Нью-Гэмпшир штатида сўзга чиққан АҚШ президенти Кавказ урушига барҳам беришни ваъда берди. “Нега бўлмасин? Менимча, нима қилишни билган киши учун бу - осон иш”, - деган эди у.  

Нью-Гэмпшир штати кимга озвоз бериши аниқ ҳал қилинмаган штатлардан ҳисобланади. Шу сабабли ўзига кўпроқ овоз олиш учун АҚШ президенти сайловчиларга тўғридан-тўғри мурожаат қилди.

"Арманларга қаранг – улар жуда яхши одамлар. Бу ҳудуд учун улар жуда кўп жанг  қилишди. Улар жуда меҳнатсевар халқ. Биз уларга ёрдам берамиз. Биз Сербия ва Косовога ўз муаммоларини ҳал қилишда ёрдам бердик. Тоғли Қорабоғга ҳам ёрдам берамиз. Мақсадимиз – инсон ҳаётларини сақлаб қолиш”, - деди АҚШ президенти.

Арманистон ва Озарбайжон халқларини музокара ўтказишга чақириш ҳаракатлари Россия президенти томонидан ҳам қўллаб-қувватланди. “Вашингтон, можарони ҳал қилишда биз билан бир ёқадан бош чиқариб ҳаракат қилади деб умид қиламан”, -  деди Владимир Путин.

Музокаралар бузилиши

Гуманитар тинчлик 26 октябр маҳаллий вақт билан соат 8да кучга кирган бўлса, ярим соат ўтиб томонлар келишувлар бузилгани ҳақида хабар беришди.

Озарбайжон томон Арманистон Қуролли кучларини Тертер ва бошқа аҳоли пунктларини ўққа тутишда айблади. Арманистон эса Озарбайжонни “тўқнашув чизиғинининг шимоли-шарқий йўналишини” ўққа тутишда айблашди.

Тушга яқин тан олинмаган Қорабоғ республикаси ҳам учинчи тинчлик келишувлари бузилганини хабар қилди. Степанакерт Боку Мартунинск туманидаги қишлоқллардан бирига ракета зарбаси беришда айблади.

Арманистон бош вазири Никол Пашинян ва Тоғли Қорабоғ раҳбари Араик Арутюнян тинчликни сақлаш тартибига амал қилишга тайёр эканликларини билдиришди.

Озарбайжон президенти Илҳом Алиев вақтинчалик тинчликка рози бўлди ва тинчлик ўрнатиш жараёнида иштирок этаётган халқаро томонларни бетараф бўлишга чақирди.

“Агар улар ўт очиш тўхтатилишни истаса,  Арманистонга бизнинг ҳудудларни тарк этишни айтишсин. Агар бу амалга ошмаса - биз охиригача борамиз”, - деди Озарбайжон раҳбари.

Сергей Лавров ҳам Тоғли  Қорабоғ можаросининг “ташқи иштирокчиларига” мурожаат қилди. Жумладан у Туркияни Кавказдаги таъсирини ишга солишга чақирди. “Туркия ташқи ишлар вазири Мевлюд Чавушоглу билан музокаралар ўтказдик. Анқарани тинчлик музокаралари йўлидан боришга ундаяпмиз”, - деди ТИВ раҳбари.

Турк ўйинлари

ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ҳам томонларни яраштириш ҳаракатларини тўхтатмаяпти. Пайшанба 29 октябр куни улар Арманистон ва Озарбайжон раҳбарлари билан учрашув ўтказиши режалаштирилган. РИА Новости мурожаат қилган экспертлар ушбу музокаралар муваффақиятли бўлишига ишонқирамай қарашмоқда.

“Музокараларда можаро томонларининг қизиқиши бўлиши керак. Ҳозирча бу кузатилмаяпти. Озарбайжон томон Тоғли Қорабоғни қайта-қайта ўққа тутишни янгидан бошламоқда. Арманистон ҳудудига эса дронлар учиб келишда давом этмоқда. Бу – Бокунинг тўхташ нияти йўқлигини билдиради”, - дейди Арманистон Ҳудудий изланишлар илмий ходими Джонни Меликян.

Унинг фикрига кўра, Ереван ЕХҲТнинг Минск гуруҳи ташаббусларини қўллаб-қувватлайди, лекин Озарбайжон томонида бўлган Туркия жараёнга халал бермоқда.

“Москва, Вашингтон, Париж  - тинчликка чақирмоқда. Анқара эса қаршилик кўрсатмоқда ва Бокуни қуролли тўқнашувга йўналтирмоқда. Шу билан бирга Туркия Минск гуруҳига ҳамраис сифатида қўшилиш нияти борлигини маълум қилмоқда. Агар бу содир бўлса – ушбу формат яксон қилинади”, - деб хулоса қилмоқда эксперт.

Америка ташаббуси

Россиялик кавказчи олим Нурлан Гасымов хулосасига кўра, Тоғли Қорабоғ можаросига АҚШ аралашуви энг бошидан – ҳеч қандай натижага олиб келмаслиги аниқ эди. Иккала томон ҳам вақтинчалик тинчликдан фойдаланиб қўшинларни яқинроққа олиб келиш ва ўз позицияларини мустаҳкамлаб олиш учун фойдаланиб қолишди.

“Лачин коридори учун қақшатқич жанглар кетмоқда. Агар Озарбайжон уни эгаллаб олса Арманистон ва Тоғли Қорабоғ орасида бевосита алоқа узилади. Бу эса ҳудудда вазиятни мутлақ ўзгартиради. Боку Лачинга жуда кўп куч ташлаган, ҳозир Озарбайжон учун тинчлик шартномаси тузиш – фойда келтирмайди”, - дейди Гасымов.

Эксперт фикрига кўра, тинчлик ўрнатиш жараёнига Вашингтоннинг фаол иштироки - ҳозир Америкада давом этаётган сайловолди камрпанияси билан боғлиқ, лекин янги маъмурият сайланганидан сўнг улар Жанубий Кавказ ҳудудига бир зумда қизиқишни йўқотади.

“Вашингтон томонидан қилинган ягона таклиф 1999 йилда бўлган эди. Ўшанда Ки-Уэстда бўлилб ўтган учрашувда АҚШлик музокарачи Пол Гобл томонларга ҳудудлар билан алмашишни таклиф қилган эди. Унга кўра Тоғли Қорабоғ атрофидаги 7та туман Озарбайжонга қайтариб берилиши, Тоғли Қорабоғ ва Лачин коридори эса – Арманистонга ўтиши керак эди. Ўшанда бу таклифга на Боку на Ереван рози бўлган эди”, - дейди эксперт.

АҚШнинг 90 йиллардаги тинчлик ташаббусларини кўпроқ Кавказ ҳудудидаги нефт соҳасига киритилган сармояларини ҳимоя қилишга қаратилган ҳаракат деб баҳолайди эксперт.

“Ўшанда Ғарб Жанубий Кавказ ҳудудида газ ва нефт қувурлари қуришга кўп маблағ тиккан эди. Озарбайжон нефтига Европада Россия нефтининг муқобили сифатида қаралаётган эди. Уруш ушбу режаларга халал бериши мумкин эди. Лекин Гобл режаси муваффақиятсизликка учраганидан сўнг  Вашингтон тинчлик ўрнатиш миссиясини тўлиқ Россияга топширди", — дейди Гасымов.

Москва билан консенсус

АҚШ ва Канадани ўрганиш институти катта илмий ходими Павел Кошкин ҳам американинг тинчлик ўрнатиш ҳаракатларини сайловолди ташвиқотлар билан боғлайди.

“Трамп учун кўп сонли арман диаспораси овозларини олиш жуда муҳим. Шу сабабли у можарони ҳал қилишда ёрдам беришни ваъда қилмоқда. Сайловдан сўнг Вашингтон Кавказ ҳақида яна унутади”, - дейди эксперт.

АҚШнинг Тоғли Қорабоғ можаросидан узоқ йиллар давомида ўзини четда тутишига сабаб – улар ушбу можарони жудда  оддий деб қабул қилишида. АҚШ ушбу муаммони ҳеч қачон чигал деб қабул қилмаган. Украина ёки Грузиядаги вазиятдан фарқли ўлароқ равишда, бу борада АҚШ ҳар доим Москва билан консенсусда бўлган”.  

Оқ уй янги раҳбари ким бўлишидан қатъий назар, Тоғли Қорабоғга бўлган қизиқиш - маргинал (кам) даражада қолади, лекин муҳими шунда-ки, бу мавзуда Вашингтон Москва хулосасига ишонади.

629

Марказий Осиё ҳаётсиз чўлга айланиши мумкин - тадқиқот

518
Олимларнинг аниқлашларича, гарчи илгари ушбу минтақа доимо кўкаламзор бўлган, деб ҳисошган бўлсаларда, аммо миллионлаб йиллар олдин Марказий Осиё улкан саҳродан иборат бўлган.

ТОШКЕНТ, 31 окт — Sputnik. Олимлар Марказий Осиё (МО) жонсиз саҳрога айланиши мумкин, дея айтишмоқда, деб ёзади "Популярная механика" нашри.

Олимларнинг аниқлашларича, 34 миллион йил олдин иқлимнинг кескин ўзгариши минтақада экологик фалокатга олиб келган. Бу воқеа минтақанинг биологик хилма-хиллигини бир умрга ўзгартирган. Мўғулистон, Тибет ва Шимоли-Ғарбий Хитой озгина ўсимликлар ўсадиган кенг қурғоқ чўлларга айланган. Бу замин қарийб 20 миллион йил давомида шу ҳолатда бўлган. Тадқиқот муаллифларининг таъкидлашларича, худди шу сценарий тез орада такрорланиши мумкин.

Осиёдаги қазилма чангни ўрганиб чиққан олимлар, миллионлаб йиллар давомида Марказий Осиё саҳродан иборат бўлгани, бу ерда асосан майда кемирувчилар яшаган, деган хулосага келишди.

Илгари бу минтақа деярли ҳар доим ўрмонзор билан қопланган, ва фақат вақт ўтиши билан бу ерда бир нечта чўллар пайдо бўлган, дея ҳисобланар эди. Бироқ, янги тадқиқот муаллифларининг фикрича, минтақанинг ҳозирги ҳолати - бу акс-ҳаракатлар, яъни қурғоқ саҳролар ўсимлик билан қопланиши натижасидир.

Олинган натижалар минтақадаги биохилма-хиллик, қишлоқ хўжалиги ва инсон фаровонлиги келажаги учун жиддий оқибатлар тўғрисида маълумот бермоқда. Ўтмишдаги фактлар шуни кўрсатмоқдаки, агар чўллар кўпайишда давом этса, Марказий Осиё ҳеч қачон илк чўлланишдан олдин мавжуд бўлган ноёб биологик хилма-хиллигини тиклай олмайди", - дея изоҳ беради тадқиқот иши етакчи муаллифи Наташа Барболини.

Ушбу тадқиқотлар Иқлим ўзгариши бўйича ҳукуматлараро кенгашнинг Марказий Осиё тезда сайёрадаги энг иссиқ ва энг қуруқ жойларидан бирига айланиб бораётганлигини кўрсатадиган прогнозларига мос келади, дея таъкидланган "Популярная механика" нашрида.

Тадқиқот ҳаммуаллифи Карина Хорн дейдики, қачонлардир доминантлик қилган айрим ўсимликлар минтақада ҳали ҳам бор, аммо улар жуда камёбдир. Бу шундан далолат берадики, иқлимнинг тезликда ўзгариши популяциянинг ортга қайтмас ўзгаришига олиб келиши мумкинлигига ишора қилади, деб ҳисоблайди аёл.

518