Халқ учун эмас, сиёсат учун: аниқланган газ кони Туркияга нима беради?

356
(Янгиланган 19:41 26.08.2020)
Анқаранинг Қора денгизда газ захиралари топилганлиги ҳақидаги баёнотидан кейин таҳлилчилар дарҳол ўз баҳоларини ва макроиқтисодий тахминларини беришга киришдилар.

"Янги даврнинг бошланиши", "бу мамлакатни энергетика нуқтаи назаридан мустақил қилади", "тарихий онлар" - Туркия ҳукумати Қора денгизда топилган газ кони ҳақидаги янгиликка имкон қадар жар солди. Аслида, бу ёқилғи бор, лекин у йўқ. Эҳтимол, яқин орада бўлмайди ҳам.

Қиймати саксон миллиард долларга тенг уч юз йигирма миллиард кубометр газ – жуда ишончлига ўхшайди. Яқинда Анқаранинг Қора денгизда газ захиралари топилганлиги ҳақидаги баёнотидан кейин таҳлилчилар дарҳол ўз баҳоларини ва макроиқтисодий тахминларини беришга киришдилар.

Туркия ўз эҳтиёжларини қоплай оладими ёки ҳатто, ҳеч бўлмаганда минтақавий аҳамиятга эга бўлган экспортчига айланиши мумкинлигини муҳокама қилдилар. Кимдир “Турк оқими” бўйича хавотирларини билдирди, бошқалар қазиб олиш нархини тахмин қилиш билан шуғулланишди.

Аслида, ҳаммаси ўйлангандан анча содда бўлиб чиқди ва барча ҳисоб-китоблар республикадаги ички ҳолатдан келиб чиққан ҳолда амалга оширилиши керак. Рахми Туран, "Sözcü" турк нашрига мақолалар муаллифларидан бирининг эслатишича: мамлакатда аллақачон сайловлар олдидан нефт ёки газ топилганлиги ҳақида жар солиш сиёсий анъанага айланиб қолган.

Уларнинг энг яқини 2023 йилга режалаштирилган, ва бу кенг кўламли PR-кампания учун ҳали эрта бўлиб туюлиши мумкин. Аммо ҳукумат конларни айнан шу пайтда қазишни бошлашни режалаштирмоқда, шунинг учун уч йилдан кейин сарлавҳалар янада чиройлироқ, баландпарвозли ва аҳамиятли бўлиши мумкин.

Туркия ҳозирда деярли тўлалигича чет элдан "зангори олов" таъминотига қарамдир, бундай ҳолда эса овоз бериш олдидан сайловчиларни ишонтиришга арзийди. Ахир бу мамлакатдаги деярли барча иқтисодий муаммоларнинг ечими сифатида тақдим этилмоқда.

Sözcü'да бу бўйича мутлақо бошқа фикрдалар: биринчидан, атиги уч йил ичида республика қазиб олиш ва қайта ишлашнинг барча жараёнларини йўлга қўйиши даргумон. Иккинчидан, келгуси етти йил учун қазиб олиш суръатлари йилига 8-10 миллиард кубометрни ташкил этади ҳолос, бу эса Туркия эҳтиёжининг атиги бешдан биридир. Агар энергетикада тўлақонли мустақиллик рўй берса ҳам, бу яқин ўртада бўлмайди, деб хулоса қилади материал муаллифи.

Уларнинг сўзларига кўра, Адолат ва Тараққиёт партиясининг ўтган 18 йил ичида ҳукмронлиги даврида турклар тўққиз марта топилган нефт ҳақидаги янгиликлардан хурсанд бўлишган. Аммо навбатдаги овоз беришдан кейин барчаси аллақандай тарзда унутиларди. Сайловолди-углеводородлар анъанасига жуда узоқ вақт олдин, камида 65 йил олдин, у пайт Демократик партия етакчиси Аднан Мендерес бош вазир бўлганида асос солинган.

Ўшанда газеталар баландпарвоз: "Фракияда бой нефт конлари топилди!" сарлавҳалари билан чиққан. Аммо, бу "янги даврнинг" мақталган бошланиши ва республиканинг энергия мустақиллигининг кафолати бўла олдими? Кўринишидан, йўқ, бўла олмади.

Муаллиф Мария Меркулова, Sputnik радиоси

356

Россияни доҳий, қаҳрамон раҳбар асраб қолиши мумкин - Зюганов

425
(Янгиланган 18:10 22.09.2020)
Зюганов СССР тарқалиши, Елцин сиёсати, ҳозирги Россия партиялари, Ер шарининг келажаги ва ўз ҳаётий принциплари ҳақида нима деди.

Россиянинг энг ёш ва истиқболли журналисти Иван Сурвилло, Россия Коммунистик партияси етакчиси Геннадий Зюгановдан интервью олди. Қуйида ушбу интервьюни қисқартирилган шаклда келтирамиз.

Ота она васияти

Менга ота-онамдан жуда яхши васиятлар қолган. Мен район комсомолига етакчи этиб сайланганимда отам шундай деган эди.

“Ўғлим шуни эсингдан чиқарма, бу дунёда совет ҳукуматидан кўра ёруғроқ, виждонлироқ ва меҳрибонроқ ҳеч нарса бўлмаган. Нега? – Чунки совет ҳукумати оддий одам тақдири ҳақида қайғурган.  Тўғри хатолар бўлган, муаммолар бўлган, лекин умумий ҳисобда совет ҳукумати оддий одамлар ҳақида ўйлаган”

Отам менга ҳамма нарсага ўз бошинг, ўз меҳнатинг ва ўз ироданг билан эришгин деганлар. Мен ҳар доим у кишининг васиятига амал қилганман.

Ўзим ҳам ўғлимни 12 ёшидан заводга ишлашга юборганман. Оғир иш бўлмаса ҳам, меҳнат нималигини билиш учун. Бу унга жуда яхши таъсир қилган эди, дарров характери ўзгарган эди. Менинг тушунишимча, чин инсон фақат меҳнат ва синовларни енгиб ўтишда шаклланади. Бошқа йўлини билмайман.

Онам эса менга одамларни яхши кўришни ўргатган. Онам менги “Менинг вазифам, сенга одамларга меҳрибон бўлишни ва ситқидилдан меҳнат қилишни ўргатиш”, - дерди.

Ҳаётим давомида ҳар доим бунга амал қилиб келганман. Ҳозир ҳам соат 5да ўрнимдан тураман ва соат 12гача ишлайман. Ҳар қандай ишга ситқидилдан киришаман.

Масалан, Иттифоқ даврида партия сафида ишлаганимда, Орел шаҳри билан шуғулланишга тўғри келган. Ўшанда бизга Орел шаҳрида уй ва ижтимоий объектлар қуриш вазифаси топширилган эди. Биз мутахассислар билан маслаҳатлашиб “Орлов узулуксиз қурилиши” (Орловская непрерывка) услубини ўйлаб топган эдик.

Ушбу услуб 2-3 йил давомида узулуксиз равишда бутун бошли микрорайонлар қуришни назарда тутади. Унинг ичига ҳамма нарса киритилади, мактаблар боғчалар, инфраструктура ва коммуникациялар. Ўшанда бу тажриба бутун Иттифоқ доираса самарали услуб деб топилган эди ва шундан сўнг Иттифоқнинг бошқа республикаларда ҳам қўлланила бошлаган эди.

Ҳозир бўлсачи – кўп хонадонли уй қуриб қўйишади, лекин атрофида мактаб йўқ, боғча йўқ, парковка йўқ. Аҳоли болаларини қаерга юбориши керак ? Ихтиёр менда бўлганида эди микрорайон умумий режаси аниқ тузилмагунча бирорта ҳам уй қурилишига рухсат бермаган бўлардим.

Украина ва Беларус

Украинада бандера ва МРБ ҳукуматни эгаллаб олди. Оға беларус халқига ёрдам қўлини чўзмасак уни ҳам йўқотамиз. Кейин авлодларимиз олдида нима билан ўзимизни оқлаймиз? Лекин Россия давлат телеканаллари мен бу мавзуга катта қизиқиш кўрмаяпман...

Менга кўп айтишади, сиз ўз тажрибангиз ва билимларингиз билан Давлат Кенгашида Примаков ролини ўйнашингиз мумкин эди, лекин нега бу ҳалигача содир бўлмаяпти, - деб?  Мен - бунга ўзим ҳам ҳайронман деб жавоб бераман.

Биз бир нарсани яхши тушунишимиз керак – ҳозир давлатимиз тарихида энг мураккаб замонлардан бири. Дунё адашиб қолган, америка глобализми боши берк кўчага кириб қолди. Улар янги ечим таклиф қила олмаяпти – фақат яна доллар чоп этмоқчи холос. Яна 7 триллион чоп этишга қарор қилишибди. 

Ҳукумат ва сиёсат

Ҳар қандай ижроий ҳукумат - назоратсиз бошини йўқотиб қўяди. Ё ўғирлик, ё маишатбозлик бошланади. Охири эса хаос билан тугайди. Бу Қадимги Рим давридан бери маълум-ку!

Мен ҳозхирги ҳукуматга бу ҳақида кўп маротаба айтдим. Бизларда ҳам эрта-индин (норозилик намойишлари) бошланса нима қиламиз деб.  Келинглар, расмий ҳукуматдан ташқари яна кучли обрўйга эга бўлган сиёсий раҳбарларни, диний етакчиларни  етиштирайлик,  деб. Улар мени эшитишади-ю, лекин гапимга қулоқ солишмайди.

Шойгу ва Мишустин – уларнинг иккаласи ҳам нолдан бошлаб кучли муассасалар ташкил қила олишди. Шойгу – дастлаб ФВВни, ҳозир эса армияни тартибга солди. Мишустин эса – Солиқ хизматини.

Мен энг афсусланадиган ҳолат бу –  биз буюк совет давлатимизни сақлаб қола олмаганимиз. Бу рус цивилизациясининг энг чўққиси эди. Биз уни асраб аввайлаб сақлашимиз керак эди.

КПСС – бу партия эмас, давлат бошқарув тизими эди. Уни синдриб бўлаклаб ташлаш керак эмас эди. Уни ислоҳ қилиш, энг муносиб одамларни тепага кўтариш керак эди.

Ҳозирги партияларга қаранг. Ахир бизнинг партиядан бошқа йирик партия йўқку. Единая Россия – бу шунчаки амалдорлар тўплами, ЛДПР эса – Путин айтганидай “Жириновский  бор – партия бор, Жириновский йўқ – партия йўқ”. Қолганлар эса – хукумат томонидан ўйлаб топилган винегрет...

Мен охирги вақтларда умидимни йўқотмоқдаман, лекин шунча балоларни енгиб ўтган Россия халқи бу синовни ҳам енгиб ўтишга кучи етади деб умид қиламан. Россия бўлмаса Ер шаримизни сақлаб қолишнинг иложи йўқ. 

Ер шари ва одамлар 

Биласизми сиз космонавт? Сиз Ер деб номланувчи космик кемада 25 км/сони тезликда учиб кетаяпсиз. Лекин қаерга кетаётганингизни ўзингиз ҳам билмайсиз. Ер шарида ана шундай космонавтлар сони 8 млрд. Кўпчиллик йўлидан адашган, ва космик кемага нисбатан ноўрин муносабатда бўлмоқда. Ер шари эса ўзига муносиб муомала талаб қилади. У биздан тўфонлар, ёнғинлар ва бошқа табиий офатлар билан қасос олмоқда.

Биз Худонинг бандаларимиз, лекин ҳаётнинг ёки Ернинг хўжайни эмасимиз. Ҳаёт ва табиатга ҳурмат билан асраб-авайлаб муносабатда бўлиш керак. Ана шу менинг набираларимга асосий васиятларимдан биридир.

Бу дунёда барчамиз меҳмонмиз. Бизга кўп нарса керак эмас. Қорнимизга сиққанича овқат, жигаримиз ўтказганича ичимлик ичишимиз мумкин. Кийим-кечак эса эстетик кўриниш учун керак холос. Қолгани эса эса – ортиқча.

Ҳаётни севимли ишинг пайдо бўлганидан сўнг тушуна бошлайсан. Иш, виждон, дўстлар, болалар ва меҳр – мана шу асосийси.

Мен ҳаётимнинг асосий мақсади – Ғалабанинг Қизил байроғини сақлаб қолганим, деб ҳисоблайман. Дўстларим билан партия туздик. Менинг илмий ишларим бир неча тилларга таржима қилинган. Отамнинг суюкли машғулоти – асалчиликни давом эттирдим.

Иттифоқ бузилаётган вақтда мен олимлар ва раҳбарлар олдида сўзга чиқиб Елцин учун овоз бермасликларини сўраган эдим. Агар у ҳукумат бошига келса сиз завод ва институларингизни йўқотасиз дедим, лекин барча зомбига ўхшаб унга овоз берди.

Ҳозир эса вазият янада ёмонроқ. Олдин одамларда Иттифоқда жамланган мустаҳкамлик ва виждон бор эди. Ҳозир булар йўқ.

Мен ўйлашимча бир бу гирдобдан чиқиб кета оламиз. Лекин бунинг учун барча бир бўлиб ҳаракат қилиши керак. Кўп нарса давлат раҳбарига боғлиқ.

Россия доҳийлар мамлакати. Бизга кучли йўлбошчи, биринчи котиб, етакчи, қаҳрамон керак. Тарих давомида шундай бўлган. Доҳийларсиз биз тирик қолмасдик.

425

Рус вакцинасини йўқ қилиш: катта сиёсатнинг кичик ўлжаси

1481
(Янгиланган 16:13 18.09.2020)
Россиянинг коронавирусга қарши вакцинани ишлаб чиқаришда етакчилик Ғарб учун нафақат ёқимсиз сюрприз, балки ҳам сиёсий, ҳам молиявий сабабларга кўра ғазабни келтирадиган чақирувга айланди.

Бир томондан, тубдан ортда қолган, нодемократик Россиянинг мураккаб илмий ва  технологик соҳаларда бундай ютуқларни амалга оширишга ҳаққи йўқ эди. Бошқа томондан эса – астрономик катталикдаги мўмай ютуқ турибди, у Ғарб фармацевтика концернлари ёнидан сузиб ўтиб кетиши деган фикрнинг ўзи, у ерда жиғилдон қайнашини келтириб чиқариши мумкин. Масалан, Ҳиндистонга 100 миллион дозани етказиб бериш тўғрисидаги келишувнинг ўзи эътиборга лойиқ.

Россия рус олимларининг илмий иш натижаларини обрўсизлантириш учун кўплаб уринишларга дуч келганлиги ажабланарли эмас: катта сиёсат, катта пул.

Бироқ, акулалар ёнида, хўжайин столидан қандайдир егулик олиб турадиган - ёпишқоқ-балиқлар учун ҳар доим жой топилади.

Дунёдаги энг қадимий ва нуфузли тиббиёт журналларидан бири The Lancet да “Спутник- V” вакцинасининг синов натижалари тўғрисида нашр этилган мақола атрофида шунга ўхшаш воқеа пайдо бўлди.

Мақола яшин тезлигида танқидга учради.

Жаҳон ОАВлари томонидан тарқатилган катта янгилик – бу очиқ мактуб бўлди, унда Америка Темпл университети биология профессори Энрико Бусси "эҳтимол, рус тадқиқотчилар йўл қўйган хатолар” борасидаги қўрқувлар юзасидан фикр билдирган. Уни 25 га яқин Ғарб олимлари қўллаб-қувватлади.

The Lancet россиялик тадқиқотчиларга берилган саволларга жавоб беришни таклиф қилди, бу ўз навбатида бажарилди.

Гамалея маркази нашрга “Спутник-V” вакцинасини ўрганиш бўйича тўлиқ клиник протоколни тақдим этди. Россия тўғридан-тўғри инвестиция жамғармаси раҳбари Кирилл Дмитриев мақола чоп этди, унда танқидчиларнинг асосий даъволари юзасидан батафсил изоҳ берган.

Шу ўринда муаммо нафақат маҳаллий тадқиқотчилари эътибор қаратган илмий ишларда эмас.  

Гап шундаки, жанжал кўтарган мактубнинг муаллифи ўзи жуда диққатга сазовор одам. Би-би-си материалида Энрико М. Буччи "сохта фанга қарши таниқли курашувчи" деб номланган. Бироқ, "илмдан ишбилармон" характеристикасини қўллаш тўғри бўлар эди.

2016 йилда Буччи илмий ишларни текшириш, тўғрилик ва ҳаққонийликни ўрганишга ихтисослашган Resis Srl компаниясига асос солган.

Бу замонавий илм-фаннинг жуда долзарб мавзуси. Сўнгги йилларда тадқиқотчилар нашр этган мақолаларда кўп хатолар,  шу жумладан қўпол хатолар устида ушланмоқда. Гап фақат суиистеъмол ёки фирибгарлик тўғрисида эмас, кўпинча ҳаққоний камчиликлар мавжуд бўлиб, улар фош этилганда, олимларнинг, ҳатто бутун илмий муассасаларнинг обрўсига таъсир қилади.

Айнан мана шундай муаммоларнинг олдини олиш учун, муаллифлар ва тадқиқот тузилмалар тез-тез ўзларининг матнларини мустақил равишда текшириб кўриш мақсадида – чоп этишдан аввал - бу каби ишларга ихтисослашган фирмаларга мурожаат қилишади.

Хусусан, мазкур фаолият учун Германиянинг Фриц Липманн институти Буччи компаниясини ёллаган, бу ерда бир мунча вақт олдин нашр этилган ишлардаги хунук хатолар туфайли катта жанжал кўтарилди.  Nature журнали бир йил олдин ушбу воқеа батафсил маълумот берган.

Бундай бизнес маълум ахлоқий чекловларни келтириб чиқаради, буни профессор Буччи яхши англаб етади. 2019 йил декабрда Nature журнали ўзида илмий ишнинг софлиги ва ҳаққонийлигига бағишланган материал нашр этилди, у ерда Буччи ҳаммуаллифлик қилган. У ерда ҳам Энрико Н. Буччининг манфаатлар тўқнашуви борлиги очиқ ойдин қилиб кўрсатилган.

Оддий қилиб айтганда, тижорат компанияси эгаси у ихтисослашаётган фаолият тўғрисида омма олдида гапирганда, бу аслида ўз компаниясининг рекламасига айланади.

Аммо, албатта, Россия вакцинасини "фош қилиш" ҳақида гап кетганда, бундай майда-чуйда нарсалар аҳамият касб этмайди.

Ғарб Россия ишланмаларининг етакчилигига путур етказиш ёки ҳеч бўлмаганда уларни  заифлаштириш умидида яна бир зарба бериш мақсадида Буччининг очиқ (ва маъноси бўйича ўзини ўзи реклама қилиш) мактубидан фойдаланди.

Профессорнинг ўзи эса шундай катта миқёсда, орзу ҳам қилмаган даражада пиарни олди. Аслида, бу "хайпга жиловлаш" деб номланади, бу тамойил бўйича юзлаб ва минглаб медиа-шахслар ҳаракат қилади.

Шубҳасиз, бу жуда жозибадор янги тижорат шартномалар шаклида унга натижа беради. Катта сиёсатнинг лойқа сувида хайпни овлаш жуда фойдали бўлиши мумкин.

Аммо бу умуман фанга, хусусан тиббиётга ва дунё бўйлаб юз минглаб одамларнинг ҳаётини сақлаб қолишга ҳеч қандай алоқаси йўқ.

1481

COVID, қурол ва тинчлик. Путиннинг БМТдаги чиқиши

275
(Янгиланган 22:22 22.09.2020)
Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан шарҳлаш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

ТОШКЕНТ, 22 сен - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин БМТ Бош ассамблеясида нутқ сўзлади ва ташкилот низомининг аҳамияти ҳақида эслатиб ўтди.

БМТ ўз вазифасини муносиб бажармоқда, деди Путин

Путин 2020 йилда дунё Иккинчи жаҳон уруши якуни ва БМТ ташкил топганининг 75 йиллигини нишонлаётганини эслатиб ўтди.

"БМТ низоми халқаро ҳуқуқнинг бош манбаи бўлиб қолмоқда, ўтган йиллар эса Ташкилот "тинчликни сақлаш, халқлар ва минтақаларнинг барқарор ривожланиши ҳамда маҳаллий инқирозларни енгиб ўтишда ёрдам ёрдам бериш сингари ўзининг бош миссиясини муносиб амалга ошираётганини кўрсатди", - деди Путин.

Россия етакчиси БМТ бугунги кун реалликларига мослашиши зарурлигини қўшимча қилди.

Пандемия вақтида инсонпарварлик танқислиги

Пандемия вақтида давлатлараро даражада инсонпарварлик танқислиги ҳолатлари учради, БМТ ўз обрўйини ишлатиши керак, деб ҳисоблайди РФ етакчиси Владимир Путин.

"Кўплаб мамлакатлар ҳеч қандай манфаатсиз ва очиқчасига бир-бирига ердам беришди ва ёрдам бериб келишмоқда. Аммо, шундай ҳолатлар бўлдики, давлатлараро, расмий даражаларда инсонпарварлик, хоҳланг, яхшилик, деб айтинг, танқислиги ўзини кўрсатди. Фикримизча, БМТ обрўйи кўпёқлама ва иккиёқлама муносаббатларда инсонпарварлик, одамгарчилик ролини мустаҳкамлаш ва оширишга хизмат қила олар эди.Бу жамоатчилик ва ёшлар алмашинуви, маданий алоқалар, ижтимоий ва таълим дастурлари, спорт, илмий технологиялар, атроф-муҳит ва одамлар саломатлигини муҳоқаза қилиш соҳаларидаги кооперациялардир", - деди Путин.

Тарихни сохталаштиришга уриниш ҳақида

Иккинчи жаҳон уруши якунларининг ўзбошимчалик билан талқин қилиш сингари сиёсий уринишлар калтабинликдир ва урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига путур етказади, дея таъкидлади Путин ўз чиқишида.

"Тарих сабоқларини унутиш калтабинлик ва ўта масъулиятсизликдир, худди Иккинчи жаҳон уруши сабаби, бориши ва якунларини ўзбошимчалик билан, фактларга эмас, балки уйдирмаларга таянган ҳолда сиёсийлаштириб талқин қилишга уриниш сингари. Иттифоқдошлар анжумани ва Нюрнберг трибунали қарорларини бошқачалаштириш - бу шунчаки тубанлик ва нацизмга қарши курашганлар хотираси олдида жиноят. Бу урушдан кейинги дунё тартиботи асосларига тўғридан-тўғри ва қақшаткич зарба бериш билан тенг", - деди Путин.

Бу айниқса, глобал барқарорлик жиддий синовларга дуч келаётган бир шароитда жуда хавфли, дея қўшимча қилди РФ президенти.

Яшил йўлаклар ҳақида

Россия Федерациясининг савдо, шу жумладан, озиқ-овқат маҳсулотлари учун мўлжалланган ва савдо урушлари ва санкциялардан холи "яшил йўлаклар" ҳақидаги таклифи айниқса шу ниҳоятда долзарбдир, деб хабар қилди Владимир Путин.

"Россиянинг савдо урушлари ва санкцияларидан холи бўлган, биринчи навбатда пандемияга қарши курашишда зарур бўлган муҳим товарлар, озиқ-овқат, дори-дармон воситалари, шахсий ҳимоя воситалари учун зарур бўлган "яшил йўлаклар" дея номланувчи таклифига эътибор қаратишларингизни истардим. Ва умуман олганда, жаҳон савдосини тўсиқлар, таъқиқлар, чекловлар, ноқонуний санкциялардан тозалаш, озод қилиш глобал ўсишни тиклаш ва ишсизликни камайтириш учун яхши ёрдам бўлиши мумкин эди ", деди Путин БМТ Бош ассамблеясининг 75-сессиясидаги сўзлаган нутқи давомида.

Киберхавфсизлик муаммоси

Путин рақамли технологияларнинг экстремист ва террорчилар қўлига тушиши мумкинлиги, шу боис, киберхавфсизлик муаммоси эътиборга моликлиги хусусида огоҳлантирди.

"Ҳар қандай бошқа инновациялар сингари рақамли технологиялар бошқариб бўлмас тарқалиш хусусиятига эга. Худди оддий қурол сингари у нафақат минтақавий можаролар зонаси, балки ўзига тўқ фаровон мамлакатларда турли хил радикал ва экстремистлар қўлига тушиши ва бу орқали улкан хатарларни юзага келтириши мумкин", - деди Путин.

Путинга кўра, шу муносабат билан киберхавфсизлик масалалари, энг олд рақамли технологияларни қўллаш мавзулари БМТ майдонида энг жиддий мулоқот олиб боришга лойиқ. Янги даврда одамлар ҳуқуқлари ва шахсий ҳаётга бўлган ҳуқуқлари қай даражада ҳимояланган бўлади, бу борада одамларни эшитиш, улар хавфсираётган нарсаларни тушуниш муҳим", - деди Путин.

275