Халқ учун эмас, сиёсат учун: аниқланган газ кони Туркияга нима беради?

357
(Янгиланган 19:41 26.08.2020)
Анқаранинг Қора денгизда газ захиралари топилганлиги ҳақидаги баёнотидан кейин таҳлилчилар дарҳол ўз баҳоларини ва макроиқтисодий тахминларини беришга киришдилар.

"Янги даврнинг бошланиши", "бу мамлакатни энергетика нуқтаи назаридан мустақил қилади", "тарихий онлар" - Туркия ҳукумати Қора денгизда топилган газ кони ҳақидаги янгиликка имкон қадар жар солди. Аслида, бу ёқилғи бор, лекин у йўқ. Эҳтимол, яқин орада бўлмайди ҳам.

Қиймати саксон миллиард долларга тенг уч юз йигирма миллиард кубометр газ – жуда ишончлига ўхшайди. Яқинда Анқаранинг Қора денгизда газ захиралари топилганлиги ҳақидаги баёнотидан кейин таҳлилчилар дарҳол ўз баҳоларини ва макроиқтисодий тахминларини беришга киришдилар.

Туркия ўз эҳтиёжларини қоплай оладими ёки ҳатто, ҳеч бўлмаганда минтақавий аҳамиятга эга бўлган экспортчига айланиши мумкинлигини муҳокама қилдилар. Кимдир “Турк оқими” бўйича хавотирларини билдирди, бошқалар қазиб олиш нархини тахмин қилиш билан шуғулланишди.

Аслида, ҳаммаси ўйлангандан анча содда бўлиб чиқди ва барча ҳисоб-китоблар республикадаги ички ҳолатдан келиб чиққан ҳолда амалга оширилиши керак. Рахми Туран, "Sözcü" турк нашрига мақолалар муаллифларидан бирининг эслатишича: мамлакатда аллақачон сайловлар олдидан нефт ёки газ топилганлиги ҳақида жар солиш сиёсий анъанага айланиб қолган.

Уларнинг энг яқини 2023 йилга режалаштирилган, ва бу кенг кўламли PR-кампания учун ҳали эрта бўлиб туюлиши мумкин. Аммо ҳукумат конларни айнан шу пайтда қазишни бошлашни режалаштирмоқда, шунинг учун уч йилдан кейин сарлавҳалар янада чиройлироқ, баландпарвозли ва аҳамиятли бўлиши мумкин.

Туркия ҳозирда деярли тўлалигича чет элдан "зангори олов" таъминотига қарамдир, бундай ҳолда эса овоз бериш олдидан сайловчиларни ишонтиришга арзийди. Ахир бу мамлакатдаги деярли барча иқтисодий муаммоларнинг ечими сифатида тақдим этилмоқда.

Sözcü'да бу бўйича мутлақо бошқа фикрдалар: биринчидан, атиги уч йил ичида республика қазиб олиш ва қайта ишлашнинг барча жараёнларини йўлга қўйиши даргумон. Иккинчидан, келгуси етти йил учун қазиб олиш суръатлари йилига 8-10 миллиард кубометрни ташкил этади ҳолос, бу эса Туркия эҳтиёжининг атиги бешдан биридир. Агар энергетикада тўлақонли мустақиллик рўй берса ҳам, бу яқин ўртада бўлмайди, деб хулоса қилади материал муаллифи.

Уларнинг сўзларига кўра, Адолат ва Тараққиёт партиясининг ўтган 18 йил ичида ҳукмронлиги даврида турклар тўққиз марта топилган нефт ҳақидаги янгиликлардан хурсанд бўлишган. Аммо навбатдаги овоз беришдан кейин барчаси аллақандай тарзда унутиларди. Сайловолди-углеводородлар анъанасига жуда узоқ вақт олдин, камида 65 йил олдин, у пайт Демократик партия етакчиси Аднан Мендерес бош вазир бўлганида асос солинган.

Ўшанда газеталар баландпарвоз: "Фракияда бой нефт конлари топилди!" сарлавҳалари билан чиққан. Аммо, бу "янги даврнинг" мақталган бошланиши ва республиканинг энергия мустақиллигининг кафолати бўла олдими? Кўринишидан, йўқ, бўла олмади.

Муаллиф Мария Меркулова, Sputnik радиоси

357
Саммит G20

Коронавирус G20 саммитини шикастлади. Бироқ Ғарб Россия вакцинасига тоқат қилмайди

425
(Янгиланган 18:23 23.11.2020)
G20 виртуал саммити иштирокчиларнинг барча ҳаракатларига қарамай, постковид дунёда деглобаллашув аллақачон содир бўлганлигини таъкидлаб, глобаллашувнинг ўлимини кўрсатди.

Бу ерда гап одатдаги "Америка бир қутбли дунёси"га қарши фитна (Pax Americana кўринишида) ёки XX асрнинг иккинчи ярми "блок қарама-қаршилигини" қайта тиклашга қаратилган бошқа ҳаракатлар эмас.

Вашингтон ёки Брюссель “ақл марказ”ларида бу ҳақда қандай фикрда бўлишларидан қатъи назар, деглобаллашув ва кўп кутблилик – бу реаллик.

Муаммо шундаки, уни муҳокама қилиш учун ягона жаҳон сиёсий кун тартиби ҳам, сиёсий тил ҳам мавжуд эмас. Бундан ташқари, дунё ҳамжамияти раҳбарлик қиладиган "геосиёсий камертон" ҳам йўқ.

Коронавирус пандемиясидан тортиб, глобал иқтисодий инқирозгача бўлган умумий муаммолар мавжуд, бироқ умумий ечимлар шунчаки мавжуд эмас, ва умуман бўлмайди.

Жаҳон миқёсида давлатлар ўртасидаги ўзаро таъсир схемаси нол суммали ўйин режимига ўтганлиги сабабли, яъни маълум бир мамлакатнинг ҳар қандай муваффақияти рақобатчилар учун мағлубият сифатида қабул қилинади, шунинг учун геосиёсий рақобатчилардан бири қандайдир имидж, сиёсий ёки иқтисодий ғалабани актив сифатида ўзига ёзиб олмаслиги учун баъзи бир умумий манфаатларни қурбон қилишга тўлиқ тайёрлик намоён қилинмоқда.

Бир нечта аниқ мисоллар ўз-ўзидан келиб чиқади.

“Йигирматалик” саммитида ХХР раҳбари дунё иқтисодиёти, халқаро савдо ва туризмни тиклаш учун катта ёрдам берадиган (бу кўпчилик, жуда камбағал давлатлар учун ҳам) давлатлар ўртасида ҳаракатларни очишга имкон берадиган ўзига хос рақамли механизмни яратишни таклиф қилди.

Хитой тест натижаларига асосланган "саломатлик QR-кодини" ўзаро тан олишнинг халқаро механизмини яратишни таклиф қилди. "Умид қиламанки, дунёнинг иложи борича кўпроқ мамлакатлари ва минтақалари унга қўшилишади", - деди Си Цзиньпин.

Объектив даражада маълум бир турист, дипломат ёки бизнесменнинг соғлом эканлиги ва карантинсиз ёки коронавирус туфайли ёпилган чегараларни четлаб ўтмасдан, мамлакатлар чегараларини кесиб ўтиши (шунингдек, ватанига қайтиши) мумкинлиги тўғрисида халқаро ва умуман тан олинган "рақамли тасдиқлаш"ни яратиш – бу яхши фикр.

Аммо яқин келажакда уни глобал миқёсда амалга ошириш эҳтимоли жуда оз, гарчи бу чора ҳозир зарур ва амалда нисбатан осонликча амалга оширса бўлади.

Эҳтимол, бу чора умуман амалга ошмайди, чунки уни раис Си таклиф қилди ва Ғарб раҳбарлари имиджи нуқтаи назаридан расмий Пекиннинг таклифларига (айниқса, Хитой ахборот технологияларининг юқори даражада ривожланиши кўрсатадиган таклиф) рози бўлиш мумкин эмас, бу  принципиал даражада мумкин эмас.

Кейинги мисол дунёнинг ночор давлатлари учун коронавирусга қарши вакциналарнинг етишмаслиги муаммоси билан боғлиқ бўлиб, улар вакцина билан таъминланмаган тақдирда, сайёрада "коронавирус ўчоқлари" бўлиб қолиши мумкин. Владимир Путин ўз нутқида эмлаш учун глобал имкониятни таъминлаш зарурлигини таъкидлади:

"Россия ҳозирги саммитнинг самарали ва хавфсиз вакциналарни барчага тақдим этишига қаратилган асосий қарор лойиҳасини қўллаб-қувватлайди. Шубҳасиз, эмлаш учун препаратлар умумий жамоат мулки бўлиши керак. Мамлакатимиз, Россия, албатта, муҳтож мамлакатларга олимларимиз яратган вакциналарни тақдим этишга тайёр: бу одам аденовирус векторлари платформасида бўлган дунёда биринчи рўйхатга олинган "Спутник V" вакцинаси, иккинчи Россия вакцинаси - Новосибирск илмий марказининг "ЭпиВаккорона" вакцинаси ҳам тайёр, учинчи вакцина тайёрланмоқда.

Пандемия кўлами бизни барча мавжуд ресурс ва ишланмалардан фойдаланишга мажбур қилмоқда. Бизнинг умумий мақсадимиз – вакцина препаратлари портфелини яратиш ва сайёрамизнинг барча аҳолисини ишончли ҳимоя билан таъминлашдир. Бу шуни англатадики, ҳурматли ҳамкасблар, ҳамма учун етарлича иш бор ва менимча, бу рақобат, эҳтимол муқаррар бўлса керак, аммо биз авваламбор инсонпарварлик масалаларидан келиб чиқиб, буни биринчи ўринга қўйишимиз керак".

Декларатив даражада ҳамма нарса жойида бўлади, аммо “G20” умуман олганда (элементар мантиққан) ночор давлатлар аҳолисини арзон ва самарали вакциналардан фойдаланиши учун молиялаштириш учун умумий фонд яратишни назарда тутадиган, аниқ ҳаракатларга, америкалик ва европалик ҳамкасбларига қараганда, арзонроқ бўлган ва Pfizer вакцинасидан фарқли ўлароқ, минус 70 даража ҳароратда сақлашни талаб қилмайдиган Россия "Sputnik V" вакцинасидан фойдаланишга рози бўлмайди.

Бунинг иккинчиси ҳатто Американинг тиббиёт инфратузилмасида ҳам катта муаммо бўлиб, Жанубий Америка, Африка ёки Шарқий Европадаги тегишли "инфратузилма" ҳақида гапирмаса ҳам бўлади.

Агар Вашингтон ва Брюссел нуқтаи назаридан қаралса, муаммо бу  вакцина - Россияники (бироқ уларни Хитой вакцинаси ҳам қониқтирмайди).

Владимир Путин "муқаррар рақобатни" қолдириб, мамлакат раҳбарларини инсонпарварликка чақирди, аммо унинг чақирувига қулоқ солиш эҳтимоли, айниқса, Ғарб ОАВларининг Россия ва Хитой вакциналарини обрўсизлантиришга қаратилган ташвиқот кампаниясини ҳисобга олганда, жуда паст.

G20 саммитида мазмунли мулоқот бўлмаган мавзулар рўйхатини (дунё раҳбарларининг бир қатор монологлари) давом эттириш мумкин: бу ерда ЖСТни ислоҳ қилиш, ривожланаётган давлатларнинг валюта қарзлари муаммолари ва протекционизмга қаратилган глобал тренд.

Ғарб етакчилари жуда аниқ позицияга эга: улар кўп гапиришади, ҳеч кимга қулоқ солишмайди ва уларнинг таклифлари оддий формулада мужассам: "ҳамма биз айтгандай қилиши керак, шунда ҳаммаси яхши бўлади", ва шу маънода президент алмашгандан кейин Вашингтон позицияси деярли ўзгармайди. G20 саммити моҳиятнинг йўқлиги - дунё "геосиёсий блоклар" рақобатига, ҳатто "Америка дунёсини" тиклашга (Вашингтон бунга умид қилгандек) қаратилган эмас, балки фақат аниқ мамлакатлар ўртасида икки томонлама музокаралар даражасида бирон бир нарсада келишиб оладиган дунёга интилаётгани кўриш мумкин.

Расмий равишда, “Йигирмалик” гуруҳи деб аталадиган G20 ҳали мавжуд, аммо амалда биз таниқли америкалик, сиёсий-технолог Ян Бремер "G-нол дунё" деб атаган нарсага яқинлашмоқдамиз: умуман олганда, ҳамма ўзи учун бўлган дунё ва бу ўзгаришни тезлашиши, эҳтимол, коронавируснинг асосий тарихий мероси бўлади.

425
Отражение мужчины на фоне флага ЕС

Демократия Европани адо қилмоқда. Европа демократияни биринчи бўлиб ўлдирадими?

648
(Янгиланган 19:26 20.11.2020)
Куни кеча Европа Иттифоқининг навбатдаги онлайн-саммити бўлиб ўтди. Бошида фақатгина COVID-19'га боғлиқ масалаларни муҳокама қилиш режалаштирилган эди.

Европанинг деярли барча давлатларида эпидемиологик вазият кескин ёмонлашмоқда, бу эса ҳукуматлардан тобора қатъий чоралар кўришни талаб қилмоқда. Бироқ, бу жамоатчилик қаршилигига дуч келмоқда - фуқаролар нафақат кенг миқёсли "локдаун"ларга қарши, балки енгилроқ чеклов чораларидан ҳам норози.

Бир неча кун аввал Берлинда водометлар билан тарқатилган чекловларга қарши намойиш - бу Европа ҳукуматлари соғлиқни сақлаш тизимининг қулашига йўл қўймаслик, иқтисодий оқибатларни юмшатиш ва халқ норозилигини ҳал этиш зарурати ўртасида бўлган цугцванг тасвирдир.

Бироқ, воқейилик саммит режаларига ўз тузатишларини киритди ва кун тартибига яна бир ўта кескин масала қўшилди: Европа Иттифоқининг иккита инжиқи "Enfant terrible" - Польша ва Венгрия - иттифоқнинг 2021-2027 йилларга мўлжалланган бюджети (1,074 триллион евро) ва Европа иқтисодиётини тиклаш дастурини (750 миллиард евро) блоклаб, Брюсселга яна зарар етказди.

Европа бу бюджет режалари ёрдамида Варшава ва Будапештни юқори демократик стандартлардан четга чиққанлиги учун жазоламоқчи бўлди. Бироқ, охир-оқибат, унинг ўзи қазилган чуқурликка тушиб кетди.

Аниқ ва энг оғриқли тарзда - молиявий усул билан жазо бериш режалаштирилганди. Польша ва Венгрия ЕИ субсидияларини олувчилар сифатида жуда имтиёзли мавқега эга, бу эса бошқа нарсалар қатори геосиёсий омиллар билан боғлиқ.

Муаммо шундаки, уларни пулдан маҳрум қилиш жуда осон иш эмас.

Яқин вақтгача бундай механизмлар бирлашган Европада умуман йўқ эди. Бундан ташқари, консенсус тамойили, яъни иттифоқ барча аъзоларининг умумий позицияси - ЕИда энг муҳим қарорларни қабул қилиш учун асос қилиб олинган. Европа бюджетидан иккала давлат ўзларини катта маблағдан маҳрум қилишга овоз беришини тасаввур қилиш мушкул.

Натижада Брюссель сўнгги ойларда мураккаб комбинацияни амалга оширди. ЕИнинг июл саммитида келгуси тўловларни қонун устуворлиги стандартлари ва асосий Европа қадриятларига риоя қилиш билан боғлайдиган қарор қабул қилинди. Сентябрь ойининг охирида эса Еврокомиссия тегишли ҳисоботни эълон қилди, асосий қаҳрамонлар, аниқроғи, “ярамаслар” ўша Варшава ва Будапешт бўлди.

Режаларни амалга оширишдан олдин фақат сўнгги қадам қолганида, иккала жанжалли пойтахт жараённи блоклади, бу билан улар нима содир бўлаётганини яхши билиши ва Европа фондларидан маблағларни "сиёсий сабабларга кўра" тақсимлашга йўл қўймаслигини аниқ кўрсатиб беришди.

Шундай қилиб, энди Брюссель яна ўз қоидаларини Европа Иттифоқига қарши қўйган поляк ва венгерларни жазолаш чорасини излашга мажбур. Бу содир бўлаётган нарсаларнинг энг муҳим сабоқ ҳисобланади.

Атлантика океанининг иккала томонидаги Ғарб ўнлаб йиллар давомида сайёранинг қолган қисми учун намуна ва ахлоқий обрўга эга бўлиб келган.

Демократик институтлар ва процедуралар, фуқаролар ҳуқуқлари ва эркинликлари у ерда ҳақиқатан ҳам ишлаган ва "эркин бўлмаган дунё"дан устунлигини исботлаганди. ЕИнинг сиёсий ва маъмурий механизми эса Ғарб демократиясининг шон-шуҳратига айланди.

Скептикларнинг бундай тизим узоқ вақт давомида самарасиз ва ҳатто ҳаётга яроқсиз эканлиги борасидаги ҳар қандай шубҳасига энтузиастлар масхара қилиши билан жавоб қайтаришди: мана у - кўп йиллар давомида ишламоқда. Нафақат ишламоқда, балки ривожланмоқда, ўнлаб давлат ва миллионлаб одамлар учун магнит бўлиб хизмат қилмоқда. Бу ҳақиқий демократия бўлгани учун, у шундай бўлиши керак!

Сўнгги йилларда Европа Иттифоқи тизимининг унчалик ёқимсиз тескари томони тез-тез пайдо бўлди. Европарламенти сингари баланд овозли сиёсий институтларда тўлақонли ваколатларнинг етишмаслиги ва ҳақиқий куч номаълум Брюсселдаги мутасаддилар қўлида тўпланиши очиқ-ойдин кўриниб қолди. Шубҳа пайдо бўлдики, бу келишувнинг таниқли консенсуснинг узлуксиз ишлаши учун иттифоқнинг энг нуфузли аъзолари "кичик шериклар"га нисбатан махфий мажбурлаш, босим ва шантаж усулларига мурожаат қилишларига қатъий ишончга айланди.

Россияга қарши санкциялар билан қандай бўлганлигини эслаш кифоя: Европанинг бир қатор давлатлари бирданига уларнинг киритилишига тўсқинлик қилишганди, чунки улар ўз иқтисодиётларига оғриқли зарба бериши аниқ эди, аммо қарор қабул қилишга келганда улар "бошқалар сингари" индамай овоз беришди.

Мана бу икки давлат – унча катта ва бой бўлмаган, ҳамма томондан қораланган четга чиқиб қолган Европа демократик давлат қаторидан - энди бу тизимни осонликча бузмоқда, чунки улар ўзларининг позицияларига қарши туриш йўлида етарлича қайсар бўлиб, оқимга қарши боришдан қўрқмаяпти.

Айтганча, Европа демократиясининг яна бир тескари томони бор, бу аниқ бўлиб қолди - "қўл бошқаруви"нинг муҳимлиги. Аммо энди у ҳам тез-тез ишламай қолмоқда.

Экспертлар таъкидлашича, Польша ва Венгрия иттифоқ таркибида бўлишидан максимал фойда кўрган Европа Иттифоқидан чиқиб кетиши эҳтимоли катта, ва қанчалик чўзилса уларга статус-квони сақлаб қолиш унчалик қизиқ эмас. Ўз навбатида, тарбиялаб бўлмайдиган "исёнчилар"нинг ЕИдан чиқиши ҳам Брюссел ва Ғарбий Европа пойтахтлари учун бу вазиятда энг қулай йўли бўлиши мумкин.

Аммо Ғарб демократиясига энг оғир зарба берилади - ҳақиқатда ҳам, бутун дунёда у ҳақда ижобий қарашларга эга бўлган кўплаб одамлар фикрида ҳам. Жуда ҳам кўп бора унда "ишламаяпти" деган штамп пайдо бўла бошлади.

648
Теглар:
Польша, Европа Иттифоқи, Европарламент, Европа
Милиция

Хоразмда аёл кишини ечинтириб, видеога олганларнинг шахси аниқланди

812
Хоразм шевасида сўзлаётган бир гуруҳ аёллар томонидан бошқа бир аёл кишини қизлик иффати йўқлигини рўкач қилиб ечинтириб уяли телефони орқали олган видеотасвир тарқалди.

ТОШКЕНТ, 23 ноя — Sputnik. Хоразмда аёл кишини ечинтириб, видеога олганларга нисбатан жиноят иши қўзғатилди, деб хабар қилди вилоят ИИБ ахборот хизмати.

Хабарда айтилишича, 22 ноябрь куни ижтимоий тармоқларда Хоразм шевасида сўзлаётган бир гуруҳ аёллар томонидан бошқа бир аёл кишини қизлик иффати йўқлигини рўкач қилиб ечинтириб уяли телефони орқали олган видеотасвир тарқалди.

Ушбу видеолавҳадаги ҳолат қачон, қаерда содир бўлганлиги ва жараён иштирокчиларининг шахсига аниқлик киритиш мақсадида Хоразм вилояти ИИБ масъул ходимлари томонидан терговолди текширув ҳаракатлари олиб борилди.

Олиб борилган суруштирув жараёнида мазкур ҳолат жорий йил 7 октябрь куни Урганч шаҳрида содир бўлганлиги маълум бўлди.

Жараён иштирокчиларининг шахси тўлиқ аниқланган бўлиб, тергов манфаатлари ва жабрланувчининг шахсий ҳаёт дахлсизлигини таъминлаш мақсадида иштирокчиларнинг исм-шарифлари ошкор этилмайди.

Мазкур ҳолат юзасидан ички ишлар органлари томонидан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

812