Логотип проекта Северный поток - 2 на одной из труб

Америка газининг қўлидан Россия газининг ўрнини боса олиш келадими

660
(Янгиланган 18:03 28.09.2020)
Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази учун кўп ортиқча пул тўлайди деган фикрлар янграмоқда.

ТОШКЕНТ, 28 сен — Sputnik. Сўнгги пайтларда “Шимолий оқим-2” қурилиши якунланиши муаммоси ортидан тез-тез оммавий ахборот воситаларида шундай фикрлар янграмоқда: “Россия етказиб беришисиз Европа Американинг қиммат суюлтирилган табиий гази (СТГ) учун кўп ортиқча пул тўлайди”. Ушбу фикр танқидчилари кулимсираб дейишмоқда: қаранг, ўша Америка СТГ Европа газ биржасида қолган бошқа газлар сингари ўша нархларда (ҳозир эса умуман – жуда арзон) сотилмоқда.

Ким ҳақ? Ҳаёт ҳар доимгидек оддий схемаларга қараганда мушкулроқ: ўрганиб чиқишни таклиф қиламиз.

Аввалига эслатиб ўтамиз, “Шимолий оқим-2”, асосан, Украина транзитининг катта қисми ўрнига бунёд этилмоқда, чунки келажакда Россия гази экспортининг сезиларли ўсишини кутишга тўғри келмайди (сўнгги йилларда биз кўрган “стандарт” 200 миллирад кубометр билан таққосланганда). Бунинг устига Украина транзити (ҳар ҳолда ҳозирча) ҳозирги ҳажмлардан кўпроқ ташишга имкон беради. Шу боис, талаб ва таклиф мувозанати томонидан ҳеч нарса ўзгармайдигандек.

Қолаверса: Украина транзити тўрт йилга тўланган (йилига 40 миллиард кубометр), “Шимолий оқим-2” эса 55 миллиард қувватига эга бўлади. Яъни мулоҳаза юритишнинг ушбу босқичида “Шимолий оқим-2”ни қуриб битказишдан буткул фаразий воз кечиш ёки номуайян муддатга “Газпром”нинг аниқ молиявий йўқотишларига олиб келади, холос (ахир қурилишдаги катта маблағларни шунчаки ҳисобдан чиқаришга тўғри келади), лекин Европани Россия гази ўрнига Америка СПГини харид қилишга мажбурлашга ёрдам бермайди.

Шунинг учун Америка томони ШО-2 учун қийинчилик туғдириб, ўзининг СТГ учун янги жой олишни режалаштирмоқда деган фикрдан келиб чиқсак, бу бир нарсани англатади: блокланган ШО-2 ортидан Украина транзити (қайси сабабларга кўра эканлиги муҳим эмас) тўхтатиб қўйилиши керак.

Фикр юритишда давом этамиз. Бу Америка СТГга ёрдам бера оладими?

Биринчидан, ҳар қандай ҳолда газ (СТГ ҳам) қимматлашади, 50 миллиард кубометрнинг бозордан кетиши – жаҳон савдоси учун етарлича сезиларли ҳажм. Юқорироқ биржа нархлари эса муқаррар равишда Америка СТГ сотувида ҳам рентабеллик ошишига олиб келади.

Иккинчидан, асосийси. Бу ерда эслатиб зарурки, ҳозирги суюлтирилган гази экспорти доирасида АҚШ ҳар қандай ҳолда суюлтириш учун кафолатланган тўловни олмоқда. Паст глобал котировкаларда савдогарлар азият чекмоқда. Яъни АҚШнинг, умуман, аллақачон қурилган заводлардан СТГ сотувини бирор бир йўл билан рағбатлантиришининг ҳожати йўқ.

Энг муҳими – СТГнинг янги лойиҳалардан шартнома тузиши. АҚШ СТГ импортчилари ҳозирда вақтда юз тутган вазиятдан сўнг, улар ҳатто ёқилғи сотиб олишмайди, бироқ суюлтириш тучун мажбурий йиғим тўлашади (бу СТГнинг деярли ярим нархи), бирор кишини бундай шартлар билан янги партияга шартнома тузишга ундаш қийин бўлади. Амалга оширилмаган лойиҳалар эса ҳали бисёр. Бу ерда Европа бозори асқотган бўлар эди.

Бундан, аслини олганда, биз аввал бошида фикр юритишни бошлаган қарама-қаршилик пайдо бўлади. Ҳа, ҳозир Америка СТГ бошқалари каби ҳақиқатдан сотилмоқда, жумладан, Европада, паст нархларда. Бозода инқироқ, маҳсулотни эса барибир қаердадир сотиш керак, заводлар аллақачон қурилган, савдогарлар эмас “суюлтир-ёки-тўла” шартлари билан харид қилиш шартномасини тузган.

Бошқа томондан, Европа ҳам тушуниши керакки, арзон америка гази – бу бошқа ҳолларда тезда Осиё, кўпроқ фойларироқ бозорларга кетувчи ортиқча нарса. Кафолатганган етказиб беришни истайсизми – узоқ муддатли шартнома тузинг ва кўпроқ тўланг.

Америка СТГ бошқа етказиб беришларга қараганда қанчалик қиммат бўлади?

Бу ерда қайд этиш жоизки, ҳозирда газ (СТГ) баҳосини белгилашнинг учта асосий варианти мавжуд: (1) стоп-нарх, (2) нефтга боғланган ва (3) АҚШ ичида газ нархига асосланган плюс суюлтириш учун тўлов Америка СТГ учун.

Бозорнинг нормага қайтишида газнинг биржа нархи минг кубометри учун 200 доллар атрофида бўлади. Баррели учун 50 доллар нефтда нефтга боғланган газ нархи ҳам худди шундай бўлади. Ҳар қандай ҳолда ҳозир “Газпром” аллақачон газнинг катта қисмини ЕИга биржа нархларига боғланган ҳолда сотмоқда, шунинг учун нефтга боғланишга эмас, айнан бу котировкаларни ҳисобга олган ҳолда иш кўриш яхшироқ.

Америка СТГ қайси нархда юклба жўнатилади? Унинг нархи АҚШ ичидаги газ нархига (у ўзгариб туради, ва бу – ноаниқликнинг асосий омили), суюлтириш қиймати ва Европага етказиб бериш нархига боғлиқ. Ҳисоб-китобга чуқур шўнғимасдан, минг кубометри учун 220 доллардан 270 долларгача бўлиши мумкинлиги айтиш мумкин.

Бошқача қилиб айтганда, агар илгари, 2013 йилда Америка СТГ бошқаларга қараганда арзонроқ кўринган бўлса, ҳозирги шароитларда у қимматроқ бўлмоқда.

Яна бир савол. Нима учун Европа айнан Америка СТГини харид қилиши лозим. Нега Россия ва Қатар газини эмас? Устига устак яқин кунларда Қатор газининг қисми биржа бозори нархларига боғланган ҳолда сотилиши ҳайратланарли бўлмайди.

Агар ЕИ ва АҚШ ўртасидаги алоҳида муносабатларга боғлиқ томонларни бир четга суриб қўйса, бундай сабаблар йўқ. Умуман олганда ЕИ эҳтимолий танқисликни ҳар қандай газ билан тўлдириши мумкин.

Эҳтимол, шу туфайли ҳозир алмаштириш ҳақида гап бормоқда: газ қувурини қуриб битиришга рухсатнома эвазига Германияда бир неча янги СТГ терминалини айнан Америка СТГга мўлжаллаш (дейлик, 10-20 миллиард газ, ёки ШО-2 қувватининг 20-40 фоизи).

Якун ясаймиз.

Биринчидан. Россия газини Америка СТГ ўрнига алмаштириш фақат бир вақтнинг ўзида иккита шартни бажаришда мумкин: ШО-2 лойиҳасини ёпиш ва Украина транзитини тўхтатиш. Бу ҳолда Россия экспорти чекловини бутун газ бозоридаги нархлар қўллаб-қувватлайди.

Иккинчидан. Ҳар қандай ҳолда Америка СТГ бир неча баробарга эмас, бозордаги бошқа газларга қараганда 10-30 фоизга қимматроқ бўлади. Ҳаммаси Америка ичидаги газ котировкага боғлиқ. Лекин АҚШдан СТГ етказиб бериш учун узоқ муддатли шартнома тузаётиб, Европа АҚШда газнинг ички нархларига боғлиқ бутун хатарини ўз зиммасига олади.

Ўз навбатида, биз ҳозир Европада кўраётган арзон Америка СТГ (қолганлари ҳам) – бу бозордаги газнинг ҳаддан ташқари кўплиги натижаси: савдогарлар Америка СТГ шартномалари бўйича ҳеч бўлмаганда зарарни қисман қоплаш учун уни сотишмоқда. Агар Европа АҚШдан кафолатланган етказиб беришни истаб қолса, Америка СТГ баҳолаш формуласи бўйича тўлашига тўғри келади, воз кечишнинг имкони бўлмайди.

Сўнгги сўз ўрнида. АҚШ Европага ўзининг СТГини зўрлаб ўтказиб, биринчи навбатда ҳозирги етказиб беришлар ҳақида эмас, балки истиқболдагилар ҳақида ўйламоқда. Гап янги суюлтириш заводлари ва уларни СТГ етказиб беришнинг кафолатланган шартномалари билан таъминлаш ҳақида бормоқда. Заводларни бунёд этишга тахминан тўрт йил вақт керак, айнан шу вақтга келиб Украина билан амалдаги транзит шартномаси тугайди.

Манба: РИА Новости.

660
Кандидат в президенты США Джо Байден

Байден мағлубиятини русларга ағдариш қўлдан келмайди

337
(Янгиланган 16:40 22.10.2020)
Америка сайловларининг охири кўриниб қолди: бугун Дональд Трамп ва Жо Байден охирги марта теледебатлар чоғида учрашади.

Америка сайловларининг охири кўриниб қолди: бугун Дональд Трамп ва Жо Байден охирги марта теледебатлар чоғида учрашади. Бу учрашувни, аслида, улар ҳаётидаги сўнггиси ҳам бўлиши мумкин. Америкада вазият шундай қизиганки, бу икки шахсни яна бирга кўришни тасаввур қилиш жуда қийин. Ҳатто мўъжиза юз бериб, сайловларда Байден ғолиб бўлганда ҳам – Трамп шунчаки овоз бериш якунларини тан олмаслиги ва барча анъаналарни бузиб, инаугурация маросимига келмаслиги мумкин. Байден эса аниқ Трамп инаугурациясига келмайди. Шундай экан пайшанба куни улар истаган гапларни айтадиган кун ва сўнгги имконият бўлади. Улар бу имкониятдан тўлиқ фойдаланишади.

Трамп Байденни жиноий гуруҳ раҳбари деб атаб, Жони (ўғли Хантер билан биргаликда) турмага тиқишни талаб қилади. Жо турмага ўтирмайди, лекин у сайловларда мағлуб бўлганда ОАВ уни “октябрь совғаси” оёғидан чалганини ёзади (куни кеча Хантер компьютери қаттиқ дискидан олинган, собиқ вице-президентни ёлғон ва коррупцияда фош этувчи компромат). Бироқ Байден бу материалларсиз ҳам ютқазган бўларди. Чунки Трампнинг қўли баланд келиши муқаррар. Лекин қандай қилиб ахир: сўровлар Байденнинг катта устунлигини кўрсатяптику? Улар уйдирма бўлишлари мумкин эмас ахир?

Бўлиши мумкин. Чунки ҳар қачонгига қараганда катта пул тикилган, Трампга қарши ўйнаётган киши қодир бўлмаган ёлғон йўқ. “Мен нафақат Байденга қарши номзодимни қўймаяпман, мен сўл ОАВ, катта технология гигант компаниялари ("Фейсбук", "Твиттер", "Гугл") ва Вашингтон ботқоғи“га қарши номзодимни илгари суряпман”, деди Трамп куни кеча. Бунинг тасдиғи уч бошли маҳлуқнинг Байден оиласига қарши пайдо бўлган компроматга бўлган муносабати бўлди. “Нью-Йорк пост”да чоп қилинган мақолани блоклашга уринишди: “Гугл” уни қидириш тизимида топмади, “Фейсбук” ва “Твиттер” уни бўлишишга имкони бермади. Ўз ўзидан ОАВ шармандали мақолани кўрмасликка уринди, аксарият сиёсатчилар ўзини ҳеч қандай жиддий иш бўлмаган каби тутди. Яъни бу учта куч ўз ҳаракати билан Трамп ҳақлигини тасдиқлади. Шу билан бирга Россияга қарши айбловлар ҳам янгради – аниқку, Москва Байден қарши компроматни ташлаб қўйиб, яна Америка сайловларига аралашди.

Бу ҳақда нафақат шарҳловчилар ва конгрессменлар, балки махсус хизмат ходимлари ҳам гапиришди. АҚШ Миллий разведкаси директори Жон Рэтклифф Байден ноутбукидаги маълумот “бирор-бир Россия дезинформация кампанияси қисми эмаслигини маълум қилди”. Бироқ элликта собиқ разведкачилар (жумладан, ёлғони фош қилинган Рэтклиффдан олдин шу вазифада ишлган Жим Клэппер) очиқ хат ёзишди ва унда тажриба “бизни бу ишда муҳим ролни Россия ҳукумати ўйнагани жиддий гумонланишга мажбурлашини” баён қилишди:

“АҚШда сиёсат майдонда, тахминан, АҚШ вице-президентининг ўғли Хантер Байденга тааллуқли, уларнинг аксарияти у Украина “Burisma” газ компанияси раҳбариятида  ишлаган даврга тегишли электрон мактубларнинг пайдо бўлиши Россия ахборот кампаниясининг одатдаги барча белгиларига эга”.

Яъни Россияни у Байденга қарши компроматни сохталаштирганликда айблашмаяпти (бундай айбловлар ҳам янграмоқда аслида), у шунчаки уни тарқатган. Лекин қандай қилиб? Агар, Руди Жулианнининг (Трамп адвокати ва Нью-Йорк собиқ мэри) сўзларига кўра, Хантер Байден компьютери қаттиқ диски ичидаги маълумотлар етти ой олдин ФҚБга топширилган бўлса? Яъни Москва “октябрь совғасини” тайёрлаб, бу материалларни сир тутган, ёки буни Трамп штаби ва унинг маслаҳатчилари, жумладан, Жулианни қилган? Ҳа айтмоқчи, Жулианни ҳам Путинга ишлайдику... Ва бу ҳазил эмас: сенатор крис Мерфи маълум қилгандек, “бу гал руслар Америка фуқароларини ўз агентлари сифатида тайёрлашга қарор қилишган. Улар ўз пропагандасини ОАВда тарқатишга уринишмоқда... Бу уларнинг қўлидан келди ҳам. Биласизми, Руди Жулианни энди, аслида, Россия агенти”.

Ҳа, албатта, агар Трампнинг ўзи Кремль учун ишлаётган бўлса, унинг ходимлари ва сафдошлари ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмас. Кулги кулгию, лекин вазиятни айнан шундай аҳмоқона баҳолаш ва америкаликларга “Россия аралашишини” сотиш Трамп аллақачон ғолиб бўлганининг ёрқин далилидир. Чунки унинг рақиблари тўлиқ тўқиб чиқарилган дунёда яшашади – унда руслар АҚШдаги сайлов натижаларига таъсир кўрсатишади, Трампнинг Байдендан ортда қолиш икки хонали сон билан ҳисобланади. Устига устак буларнинг ҳаммаси бир вақтнинг ўзида рўй беради ва умуман бир-бирига зид эмас.

Бироқ ҳақиқий дунёда умуман бошқа нарсани кузатамиз: Трампнинг мамлакат бўйлаб тугамас митингларида тарафдорларининг оломон бўлиб йиғилиши ва Байденнинг кам сонли тарафдорлари билан онда сондаги учрашувларда иштиёқнинг умуман бўлмаслиги. Трампни ҳатто озчиллар орасида (масалан, ранглилар ва мусулмонлар) ҳам қўллаб-қувватланиши ошмоқда. Трампнинг “рус алоқаси” далилининг умуман йўқлиги ва Байден оиласининг ёлғончилиги ва коррупцияга йўқ қўйганлигининг янги тасдиқлари. Энг асосийси, ҳақиқий дунёда америкаликларнинг аллақачон ўз сиёсий элитасидан, “Вашингтон ботқоғидан” ҳафсаласи пир бўлгани. Айнан шунинг учун Трампга тизимсиз сенатор Сандрес ягона жиддий муқобил бўла олган бўларди. Айнан тизимсизлиги туфайли “Байден” жамоаси томонидан сайловда иштирок этишига йўл қўйилмаган.

Оддий америкаликлар ҳақиқий дунёда яшашади, прогаганда дунёсида эмас, шунинг учун 3 ноябрь куни бўладиган сайловлар натижаси олдиндан аён. Ҳатто овозларни керакли “иккиланаётган шталарга” бураб қўйиш уринишларига қарамасдан.

Сохта дунё 3 ноябрь куни ютқазади, ҳатто воқеликни тан олишдан бош тортиб, нифоқ солишни уддаласа ҳам, лекин ҳеч қаерга йўқолмайди. Уч бошли гидра қасос олиш умидида бўлади ва у учун ишлайди. Ҳам Америка, ҳам кенг миқёсда унинг русларни ўз муваффақиятсизлигида айблашга тўлиқ ҳаққи бўлади.

Манба: РИА Новости.

337
Сотрудники службы электронной разведки Британского правительства во время макетного сценария кибератаки

Олимпиада-Навальний жанжали: АҚШ ва Британия энг қимматли нарсасини қутқармоқда

399
(Янгиланган 17:49 21.10.2020)
АҚШ ва Буюк Британиянинг Россияга нисбатан Жанубий Корея ва Япониядаги Олимпиада ўйинларига киберҳужум уюштирганлик тўғрисидаги айбловлари замирида бошқа мақсад ётибди.

ТОШКЕНТ, 21 окт — Sputnik. АҚШ ва Буюк Британия томонидан илгари сурилган Россиянинг Жанубий Корея ва Япониядаги Олимпиада ўйинларига киберҳужум уюштирганлик тўғрисидаги айбловлари мамлакатимизда бир мунча ҳайратда қолиш билан қарши олинди, дея ёзади РИА Новости колумнисти.

Таажжубланиш сабаби оддий: Москванинг дунё ва спортга қарши абсурд жинояти ҳақидаги навбатдаги асоссиз иғволар маъносиз бўлиб кўринади.

Бир томондан, Ғарбнинг русофоб медиакампанияси шундоқ ҳам яхши ишлаб келмоқда. Алексей Навальний билан боғлиқ ҳодиса охиригача етказилмаган. Янги уйдирмани тарқатишга ҳеч қандай зарурият йўқдек гўё, айниқса, шундай юқорида даражада – ташқи сиёсий идоралари ва асосий махсус хизматлар раҳбарлари. Бошқа томондан эса, илгариги тажриба, жумладан, россиялик блогер билан боғлиқ ҳодиса, Москвага қарши ҳар қандай ҳолда жиддий ва оғриқли бирор бир чоралар қабул қилинишига умид қилмасликни кўрсатади.

Вашингтон ва Лондоннинг бир пайтнинг ўзидаги баёноти икки пойтахтнинг кўзлаган умумий мақсади борлигидан далолат беради.

Лекин гап аниқ нима ҳақида бориши мумкин?

Жумбоқнинг ечимини, ҳойнаҳой, Токио ва Сеул таҳририятидан излаш лозим. Япония ҳукумати “тегишли маълумотларни” йиғиш учун танаффус олиб, муносабат билдиришдан бош тортди. Жанубий Корея ҳукумати ҳам индамасликни афзал билди.

Хакер
© Sputnik / Владимир Трефилов

Кўринишидан, ҳар икки мамлакат расмийлари ва махсус хизматлари (айтганча, Ғарбнинг минтақадаги асосий иттифоқдошлари) америка-британия операциясидан олдиндан воқиф қилинмаган ва энди безовталаниб алданиб қолмаслик ва ўта эҳтиёткор позицияни эгаллаш учун воқеалар ривожига қараб иш тутишга мажбурлар. Масалан, Япония Олимпия қўмитаси шундай қилди. Қўмита ўз ишига киберҳужум таъсирини сезмаганлигига ишонтирди.

Шундай экан юқори эҳтимоллик билан янги Россияга қарши кампаниянинг асосий мақсади, ғалати бўлишига қарамасдан, умуман бизнинг мамлакат эмас, балки қолган дунё. Биринчи навбатда Ғарбнинг ўзи. Русофоб мавзуси бу ерда шунчаки одатдаги қулай восита бўлади.
Ахборот пропаганда устунлиги АҚШ гегемониясининг энг муҳим қисмидир. Буюк Британия эса анъанавий равишда бу масалада унга жуфтлик, зеро айнан Атлантиканинг ҳар икки томонидаги энг нуфузли инглиз ОАВлари мажмуасини глобал медиамайдони деб аташади. Икки мамлакатнинг сиёсат, махсус хизмат соҳасидаги яқинлиги шундоқ ҳам аввалдан маълум.

Қўшма Штатларнинг улуғвор қудратининг босқичма-босқич таназзули ва Британия Бирлашган Қироллигининг халқаро майдондаги яширин таъсирининг яққол сусайиши сўнгги йилларда одатдаги воқеликка айланди. Аммо ушбу жараёнлар асосан иқтисодий, бюрократик ва айрим сиёсий механизмларга бориб тақалади.

Шу билан бирга икки давлат ҳукмронлиги ҳозиргача шубҳасиз бўлган соҳалара ҳам бор. Америка армиясининг НАТОдаги устунлигига, континентал Европанинг ҳеч бир ОАВ Британиянинг “Times” ёки Американинг “CNN” билан нуфуз бўйича беллашишга қодир эмаслигига шубҳа қилмаса бўлади. Айнан Океан ортида жамоат фикрини назорат қилувчи Twitter ва Facebook каби кучли восита борлигини айтмаса ҳам бўлади.

Вашингтоннинг RT ёки Хитойнинг TikTok᾽га қарши қатъий сиёсати у ерда бундай тузилмаларнинг аҳамиятини жуда яхши билишларини тасдиқлайди. Лекин геосиёсий рақибларнинг шахсий жуда жиддий медиаресурслари бор, Штатлар аллақачон одат қилган ва шунчаки ўзларида уларнинг ишларини бўғиш учун чора кўришади.

Америка-Британия ва пропаганда тандеми учун Ғарбнинг ўзида рақибларнинг пайдо бўлиши янада оғирроқ бўларди. Айнан шу рўй бермоқда. Навальний иши улар учун ёқимсиз ва исталмаган жараён бўлганининг далили бўлди.

Россиядан блогер атрофидаги жанжал бундан безор бўлингандек бўлиб кўриниши мумкин, лекин у аслида ўзига хос нодир, чунки бу бутунлигича ва тўлиқ Берлиннинг ижодидир.

Ҳа, Германия стандарт русофоб мавзудан фойдаланди, лекин у уни “катта ҳамкорларидан” юлқиб олди ва мустақил ўйинида ишлатди.

Немислар Навальнийни назорат қилишмоқда. У уларга керак бўлган нарсани гапиради: “Шимолий оқим-2” ҳимоясидан тортиб уни қўллаб-қувватламаган америкаларга нисбатан. Дунё учун бир неча кунга асосий янгиликлар манбаи немис нашрлари бўлди, инглиз ОАВлари эса улардан иқтибос келтириб, чоп қилишга мажбур бўлишди.

Бунда Олимпиадага ҳужум қилган рус хакерлари ҳақидаги воқеа мутлақо алоҳида маънога эга бўлади. Амалда унинг ёрдамида америкаликлар ва британияликлар янгиликлар тартибидан Навальний мавзусини узил-кесил олиб ташлашга ҳаракат қилишмоқда – зеро бу, аслида, рақибларининг лойиҳаси. Қолаверса, Вашингтон ва Лондоннинг умуман глобал медиасиёсий майдонда бир неча муддат немислар бошчилигида Европани ўзига бўйсундирган назоратни ўзига қайтариб олиши муҳим.

Энг яхши усул эса яна битта Россияга қарши мавзуни ўйлаб топиш.

Ҳар икки томон ҳам мамлакатимизга нисбатан ўта нодўстона риторикадан фойдаланишига қарамасдан, уларнинг келишмовчиликлари Россияга қўл келади (кўплаб мамлакатларга ҳам), зеро Ғарб ичида низони кучайтиради ва унинг қулашини тезлаштиради.

Қисқа муддат бўлса Германиянинг биринчи марта дунё сиёсий-ахборот майдонида назоратни эгаллашга муваффақ бўлганини қоидадан истисно эмас, балки биринчи қалдирғоч деб қабул қилиш лозим. АҚШ ва Буюк Британия аста-секинлик билан медиаустунликни йўқотишга тайёрланса ҳам бўлади, зероки уларга нафақат рақиблар, балки яқин иттифоқдошлар ҳам қарши чиқмоқда.

399
Лаборанты обрабатывают флаконы для новой вакцины от коронавируса AstraZeneca

Вакцина ва маймунлар: "Россия фейки" ҳақида британия фейки

140
Британия ОАВлари Россиянинг инсониятга қарши навбатдаги диверсиясини фош этишди. Бу хабар туманли альбионда бир неча кун давомида асосий янгилик мақомини ушлаб турди

Владимир Корнилов

Британиядаги ҳолатга назар солинг: мамлакатда пандемия билан боғлиқ ҳолат ўта абгор, ҳукумат қўллаётган янги карантин чораларига қарши бутун бошли минтақалар бош кўтармоқда, Европа иттифоқи билан Brexit хусусидаги музокаралар боши берк кўчага кириб қолган ва бу яқин истиқболда иқтисодий коллапсни юзага келтириши мумкин, Шотландиянинг ажралиб чиқишини ғояси қўллаб-қувватланиши ўзининг чўққисига етди ва бу мамлакатнинг дарз кетишига олиб келиши мумкин. Тасаввур қилдингиз-а, муаммолар кўламини?

Мана шундай бир шароитда британ нашрлари ўзларининг биринчи саҳифаларида: "Телба Russkies вакцина бизни шимпанзега айлантиради, дея бонг уришмоқда", деб ёзиб чиқишди.

Нашрларнинг деярли барчаси кулгили коллажлар эълон қилган бўлиб, уларда Британия бош вазири Борис Жонсон сурати йетига айлантирилган ва суратга "Мен қор одам вакцинамни яхши кўраман", деган изоҳ берилган эди.

Айрим манбаларга таянган ҳолда британ ОАВлари бу фотосуратлар Россия давлати ёки Россия расмий шахслари буюртмаси асосида коронавирусга қарши ишлаб чиқилаётган бўлғуси британ вакцинасини обрўсизлантиришга ва у одамларни маймунга айлантиради деган мазмунда тарқатиладиган дезинформациянинг бир қисми сифатида ишлаб чиқарилган ёки тарқатилганини иддао қилишган эди.

Бундай таъкидлар The Times нашри томонидан тарқатилган, яъни у илк манба бўлган. Нашр гўёки ўз "суриштируви" ниқоби остида ушбу мавзуда бир нечта шов-шувли материаллар эълон қилган.

Аммо Россия давлатининг бу ишга қандай алоқаси бор. Бу саволга жавобни The Times ўзи ўйлаб топган фитнага қизиқишни тобора оширган ҳолда жавоб беришга уринган. Нашр "ушбу пропагандага бўлган уриниш Кремль томонидан бевосита бошқарилганми, тушунарсиз, аммо айрим россиялик мансабдорлар бу иш ташкилоти ва оммага тарқатилишига жалб этилганликлари хусусида далиллар мавжуд"лигини баён этган.

Аммо асосий мақолада ушбу таъкид унчалик кескин жарангламайди: "Оксфорд тадқиқотига қарши кампания россиялик расмий шахслар билан боғлиқ бўлиши мумкин. <…> ушбу шахсларнинг жалб этилиши Кремль бу ташвиқот уриниши ҳақида буйруқ бергани, уни маъқуллагани ёки у ҳақда билганини англатмайди".

Хуллас, нашрнинг кўпсонли кузатувчиларига барча газеталар сарлавҳаларига чиқарилган фитнага оид сарлавҳа (бу ишнинг барчасини Россия амалга ошираётгани) ҳақида тушунтириш берилмади. Бунинг ўрнига муштарийларни газета сайтига кириб, 40-дақиқалик подкастни тинглашга даъват қилишди - гўёки у ерда ҳаммаси батафсил тушунтирилган ва далилланган.

Афтидан, бошқа ОАВлар ҳам (хусусан британия матбуоти билан бир қаторда американики ҳам) кўпам узоққа бориб ўтирмадилар ва The Times маълумотига , яъни унинг ўша подкастида Россия расмий шахслари ҳозирча мавжуд бўлмаган британ вакцинасини дискредитация қилувчи интернет-мемлар яратилишига алоқадорлиги тўғрисидаги далиллар борлигига ишониб қўя қолишди.

Пандемияга уч марта зарба: Россияда коронавирусга қарши 3-чи вакцинани синовлари бошланди
Ruptly / РФПИ / АФК "Система", завод "Биннофарм" / Роспотребнадзор

Шу боис ҳам Россия дезинформация кампаниясига "герасимов ҳарбий доктринасининг бир қисмига сингари қаралди - РФ қуролли кучлари бош штаби раҳбари Валерий Герасимов стратегиясига Ғарб оавлари важ бўлса-бўлмаса ҳавола қилишни жуда ёқтиришади.

Аммо The Times подкастини тингласангиз, трансляция давомида ҳозир "биз сизларга Россия давлатининг бу ишга алоқадорлигини ҳозир исботлаб берамиз", деган ваъдалар кўп бор янграганига гувоҳ бўласиз. Ташкилотчилар хусусида гап айтишга фурсат етганида эса, Россия тўғридан-тўғри инвестициялари фонди бош директори - Кирилл Дмитриев фамилияси янграйди.

Газета журналистлари штатдаги "кремленологлар" билан Дмитриев шахсини, унинг фондини ва ҳатто Владимир Путин улар томонидан ташкиллаштирилган кампаниядан хабардор бўлган-бўлмагани сингари мавзуларни муҳокама қиладилар.

Бундан тахмин қилса бўладики, The Times гўёки бу ишнинг изига тушган — "йети Жонсон" картинкалари ортида турган амалдорлар эса мана шулар бўлади. Аммо шу вақтда ажабтовур бир гап айтилади: "Кирилл Дмитриев бизда мавжуд далиллар орасида тилга олинмаган. Унинг дезинформацияга алоқадорлиги ҳақида шама ҳам йўқ, ҳатто". Бори шу. Яъни шу жойда россиялик амалдорларга" элтувчи сирли иплар ногаҳон узилади. Дарвоқе, Россиядаги жиноятчилик ҳақида юзаки ёзадиган китоблари билан машҳур эксперт Марк Галеотти ушбу кампания ортида "аллақандай кремль герцоглари ва баронлари" туриши ҳақида фикр билдирганини айтмаганда, албатт. Ҳа, бу гапнинг "далил"дан қандай кам жойи бор?

Шундан сўнг навбатдаги "инсайд" келтирилади: гўёки, аллақандай Россия давлат каналларидан бирида британ вакцинаси синовлари вақтида тестда ишитирок этганларнинг икки нафари ўлгани, аммо улар вафотини гўёки яширишаётгани ҳақида фейкка тайёргарлик кўрилган эмиш. Гўё вакцина фақат маймунларда ишлаши, одамларда ишламаслиги далили эмиш бу. Бир вақтнинг ўзида ушбу кампания ҳатто бошланмагани, бу зотан Россия телевидениеси учун ҳам ортиқчалик қилгани ҳақида қўшимча қилинади.

Яъни ҳеч ким ҳеч қаерда эълон қилмаган подкаст муаллифлари бу хабарни қаердан олишгани ҳақида ҳам бехабармиз. Аммо шундан сўнг The Timesдан факт-чекинг эътиборга ҳавола қилиниб, улар бунда ҳеч қаерда эълон қилинмаган "сенсацияни" "инкор" этишади.

Ҳеч қаерда янграмаган янгиликни ўртага ташлаб, сўнг унга қарши жон-жаҳди билан курашиш - обрўли журналистика амалиётида алланечук янгиликдир.

Шу билан бирга, британиядаги AstraZeneca компаниясининг вакцинасини ўзида синаган одамлардан бири шу ҳафтада Бразилияда оламдан кўз юмгани рост. Бу ҳақда жаҳон  ахборот агентликлари хабар беришди. Буни энди "россия дезинформациясига" йўйиш анча қийин кечади.

Шу тариқа, бирорта материалда Россия давлатининг, Россия расмийларининг ёки норасмий шахсларининг Жонсон ва ковид ҳақида кулгили мемларни ишлаб чиқишганини маълум маънода бўлса-да, исботловчи далиллар йўқ.

Интернет шундай суратларга тўла ростдан ҳам. Аммо уларнинг биринчи манбаи - The Timesга олиб келади. Бунгача улар қаердадир чоп этилганми-йўқ, билмайман, аммо айнан ўша газета бу суратларнинг дунё бўйлаб кенг тарқалишига старт берган эди.

Нашр таъкидига кўра, шунга ўхшаш мемлар учта оддий ресурсларда чоп этилган — уларнинг иккитаси британия ва биттаси брюсселда. Аммо бу сурат билан боғлиқ мутлақо бошқача суратни EUReporter сайтида топиш мумкин. Бундан келиб чиқадики, бу сингари коллажлар тарқатувчиси айнан The Times бўлган. Британия вакцинасининг обрўсини туширишни мақсад қилган ва уни маймунники деб атаган бирор кимса топилган бўлса ҳам, у энг таъсирчан ва арзон усулни қўллаган: у бу усулни машҳур британия газетаси редакциясига ташлаган ва унга Россия дезинформацияси далили сифатида кўриниш берган.

Бўлди. Шундан сўнг мемлар интернет бўйлаб тарқалиб кетган. Жуда ажабтовур самара. Аммо ҳаммаси шундай экан, бундан келиб чиқадики, The Times дезинформацияни тарқатиш инструменти бўлган (Ва бу дезинформация Россияники эмас).

Бу воқеага Россиядан кимнингдир жалб этилганлиги далили йўқ бўлса-да, аммо Лондон реакцияси ўта кескинлигини, у жаҳл билан реакция билдираётганини кўраяпмиз. Британия ташқи ишлар вазири Доминик Рааб Москвани оксфорд вакцинасини дискредитация қилишда айблашда улгурди. Санкцияларнинг ҳам қулоғи кўриниб қолди, чоғи. Ва бунда The Times нинг ўзи Кремль бу воқеага алоқадор бўлмаслиги мумкин, деб таъкидлагани катта роль ўйнамайди. Британиялик вазирларга сарлавҳалардан кейинини ўқиш шарт эмас.

Бу россияга нега керак, деган саволга нашр ўз таҳририят колонкасида оддий жавоб берган: бу билан барча вакциналарга нисбатан глобал ишонч йўқолаётган эмиш. Аммо айни вақтда коронавирусга қарши бутун дунёда ҳозирча ягона вакцинага эга бўлиб турган Россияга вакцинацияга нисбатан ишончни поймол қилиш унчалик ҳам фойдали эмас. Аммо Ғарбда бу ҳолатда мантиқнинг кимга ҳам қизиғи бор дерсиз?

Британиядаги Россия элчихонаси Россия давлати британия вакцинасига бўлган ишончни йўққа чиқариш учун ташвиқот олиб бораётган бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахмин ўз-ўзидан дезинформацияга мисол бўлишини тушунтирди.

Эътибор беринг, британия ОАВнинг бу "сенсацияси"ни бирорта ижтимоий тармоқда блокланган эмас, бу хабарлар "қўшимча текширишга муҳтожлиги" ҳақида ҳам ҳеч ким айтгани йўқ. Ахир бу Хантер Байденнинг унинг отаси - АҚШ президентлигига номзодни дискредитация қилувчи электрон хатлари билан боғлиқ можаро эмасда. Акс ҳолатда ижтимоий тармоқлар анча тез ва кескин ҳаракат қилган бўлардилар, яқинда бўлгани каби Х.Байден ҳақида компроматни эълон қилишга жазм қилган New York Post газетаси саҳифалари тезда блоклагани сингари.

Аммо вакцина ва маймунлар ҳақида эълон қилган британия "сенсацияси"ни ҳеч ким блокламаяпти. Ахир, гап руслар ҳақида борар экан, турфа аҳмоқона айбловларни, уларни ҳатто текшириб ўтирмасдан чоп этиш мумкинда.

Шу ўринда, яна бир мантиқий савол туғилади: буларнинг барчаси британ ОАВларига нега керак? Хусусан, жавоб мақола бошида берилган эди. Камида икки кун давомида жамоатчилик мамлакатнинг реал муаммоларини муҳокама қилишдан чалғийди ва "бу русларнинг қандай шумлигидан" қаттиқ ранжийди. Маймун вакцинаси ҳақидаги мақолалар таъсири камайгач эса, янги сенсацияни ўртага ташлаш мумкин. Дейлик, қандай қилиб шумният руслар Олимпиада-2020ни тўхтатишга уринишгани-ю, мардонавор британ махсус хизматлари эса бу тил бириктирувга қай тарзда чек қўйишгани ҳақида. Шундай қилинса, яна бир неча кунга шовқин-сурон ва жанжал тайёр, ҳисоб. Фақат у бу ким ҳеч бўлмаса битта гувоҳ ва далилни тақдим этинг, деб қолмаса бўлди. Буёғи ортиқчада.

140