Дебаты президента Дональда Трампа и кандидата в президенты от Демократической партии Джо Байдена

Россияга АҚШнинг қайси президенти фойдали?

1095
(Янгиланган 12:05 03.11.2020)
Америка сайловлари якунларининг Россияга нима дахли бор? Ахир 3 ноябрь куни ким ғолиб бўлса ҳам икки мамлакат муносабатларида жиддий ўзгариш рўй бермайди, дея ёзади РИА Новости колумнисти.

Америка сайловлари якунларининг Россияга нима дахли бор? Ахир 3 ноябрь куни ким ғолиб бўлса ҳам икки мамлакат муносабатларида жиддий ўзгариш рўй бермайди. АҚШнинг ўзидаги нотинчлик Трамп ғалабаси ёки мағлубиятидан қатъи назар кучаяди. Шундай экан кейинги тўрт йилда АҚШ президенти ким бўлишининг бизга нима фарқи бор.

Бу Россия энг кўп тарқалган нутқаи назар – бироқ илдизи нотўғри.

АҚШ тизимли инқироз даврига қадам қўйди. Бунинг устига бу бир вақтнинг ўзида уларнинг ҳам ички инқирози, ҳам улар атрофида қурилган тинчлик тартиби, глобализациянинг атлантик модели инқирози. Бу жараёнларнинг муддати ва тезлигини олдиндан айтиш мушкулдир. Лекин шубҳасиз, улар бир-бирига ўзаро алоқадор ва бир-бирига қувват бериб туради.  Шу боис Россияга АҚШдаги ишлар вазияти бефарқ эмас – ахир бу уларнинг дунё майдонидаги хулқ-атрофи, муомаласига боғлиқ.

Бизга парчаланган ва нотинчликка чўмган АҚШ фойдарироқ деб ўйлаш жуда соддалик бўлган бўларди. Чунки нотинчликнинг нотинчликдан фарқи бор - XIX асрдаги қонли фуқаролар урушидан Америка, аслида, мустаҳкам бўлиб чиқди ва ярим аср ўтиб дунё ҳукмронлиги сари йўл олди.

Ҳозир, албатта, вазият бошқача, лекин АҚШда ички муаммолар ўсишининг деярли муқаррарлиги уларнинг геосиёсий юқориликдан тезда кетишини англатмайди. Америка чекинишда давом этади – лекин бизга муҳими у ташкиллаштирилган, онгли характерга эга бўлишидир. Чунки бу ҳолатда “бугун Вашингтон мағлуб бўлди, эртага эса контрҳужумга ўтади ва тасодифан ядро урушини уюштиради” сериясидаги тартибсиз, телба-тескари хатти-ҳаракатлар эҳтимоли қамроқ.

Россияга, албатта, Штатлар ўзи билан ўзи кўпроқ шуғулланиши фойдали. Лекин муаммо шундаки, Трампнинг барча рақибларини қўрқитаётган жанжал, ҳойнаҳой, айнан унинг мағлубиятида рўй беради. Қолаверса, агар амалдаги президент мағлуб бўлди деб эълон қилишса, қайта сайланишга қараганда парчаланиш янада жиддийроқ бўлади: унинг тарафдорлари Байденнинг адолатли ғалабасига ишонишмайди. Америка иккига бўлинади – лекин Трампнинг мутлақо самимий тарафдорларини жуда кўп бўлса, Байденда улар шунчаки йўқ. Унга Трамп рақиблари овоз беради – Америка элитаси ва медиаси тўрт йил бу “даҳшатли гомофоб, сексист ва фашист” билан қўрқитганларнинг барчаси. Шунинг учун Трамп АҚШдаги катта ички хатарларга эга, бунинг устига Байден маъмуриятининг ташқи сиёсати Россияга кам фойдали бўлади.

Байден янги уруш бошламайди ва янги санкциялар киритмайди. Гап ҳатто у Россияни аллақачон унинг сайланишига халал беришда уринишда айблаганида ҳам эмас – ўғлининг компьютери қаттиқ дискидаги материалларнинг чоп этилиши билан. У шунчаки аввалги америкача сиёсатни юритишга қайтади. Буни элитанинг шайланган бир қисми хоҳламоқда: Америка халқларни ўтлатиши ва глобал атлантик лойиҳани қуришда давом этиши керак. Хўш, у муваффақиятсизликка учраган бўлса нима бўлибди, улар бундай деб ҳисобламайди, ҳаличага буни тузатиш мумкин деб ишонишади.

Бу Америка учун ҳалокатли йўл (ҳам миллий давлат, ҳам атлантик тинчлик тартиби нуқтаи назаридан). Бироқ Байден, яъни америка истеблишменти унга мамлакатни қайтаришга уринади, у билан эса қолган бутун дунёни. Байденнинг йўналишни ўзгартириши мушкул бўлиши равшан, устига устак унинг маъмурияти асосан янада оғирроқ ички сиёсий муаммоларга кўмилади.

Шунинг учун Трампнинг қайта сайланиши дунёга фойдалироқ бўлиб туюлади. Бунинг устига ҳар икки вариантда. Агар Трампнинг ғалабаси АҚШда мутассил ва чуқур (парчаланишга қадар) инқирозга олиб келса, Америка заифлашади – у ўзи билан ўзи қанчалик узоқ шуғулланса, сайёра шунчалик ҳокимият тақсимланишининг янги тизими, янги, постамерика мувозат кучи сари силжийди. АҚШнинг тўлиқ парчаланиши ва ядровий давлат бошқарув тизимининг вайрон бўлиши варианти энг хавфли бўлиши мумкин, лекин бундай сценарий ўрта муддатли истиқболда мутлақо эҳтимолдан узоқ.

Агарда ғалабадан сўнг Трамп ҳужумларни қайтариб, ҳукуматни сақлаб қолса, унинг иккинчи муддати биринчисига қараганда янада кутилмаган бўлади. Ҳатто конгресс устидаги назоратни қўлга олмай, у янада мустақил сиёсатни олиб боради – ҳам турли мамлакатлар билан икки томонлама муносабатларда, ҳам умуман халқаро майдонда. Аввалгидек у босим ўтказади, қатъийлик билан тортишади. Лекин келишиш осонроқ бўладиган бўлади.

Энг асосийси – Трампнинг қайта сайланиши нафақат атлантчиларнинг умидларини пучга чиқаради. Улар 2016 йил шунчаки тасодиф бўлгани ва бой берилганларни осонлик билан ортга қайтариш мумкинлигига ишонишади. У Америка иттифоқдошлари ва бутун дунё бўйлаб малайлари кайфиятини ўзгартиради. Америка ҳеч қачон илгаридай бўлмайди, демакки, ҳам у билан, ҳам умуман халқаро майдонда муносабатларнинг янги тизимини йўлга қўйиш зарур.

1095
Теглар:
сайловлар, Дональд Трамп, Америка
Флаги  России и Евросоюза

Янги санкциялари билан Ғарб “темир парда”ни қайта туширмоқда

664
(Янгиланган 17:41 04.03.2021)
Россия - тез оёққа тураётган ва улкан потенциалга бўлган кучли давлат эканини англаб етган Ғарб давлатлари, совуқ уруш йилларида бўлган "темир парда"ни қайта туширишни истаб қолишди.

Ғарбнинг Россияга қарши киритган янги санкциялари устидан ҳазил қилиш жуда осон – чунки Алексей Навальний туфайли қабул қилинаётган қарорларда қарама-қаршилик ва мантиқсизликлар жуда кўп.  

АҚШ ва Европа тутаётган йўлни тушуниш, улар етишни кўзлаган мақсадни тушуниш – жуда амримаҳол. Улар қилётган ишлар диққат билан кузатилганда эса, кузатилаётган барча парадокс ва абсурдларга қарамасдан, ушбу ҳаракатларнинг барчаси негизида – тамомила рационал ниятлар ётганини англаш мумкин.

Эътибор берган бўлсангиз, 2010 йилларнинг ўртасидан бери европаликлар ва америкаликларнинг Россияга қарши ҳаракатларида олдингидек якдиллик ва иштиёқ кузатилмаётган эди. Бу сафар санкциялар Атлантик океанининг икки томонидан бир кунда эмас бир дақиқада эълон қилинди, демак бу – сўзсиз келишилган қадам бўлган. Россияга қарши қиритилган санкциялар олдидан – “артподготовка” (жанг олдидан рақибни замбараклардан ўққа тутиш) ҳам драматургия жанрининг барча қонунларига мувофиқ амалга оширилди: финалда улкан сенсация ваъда қилинган ҳолда  томошабинлар бир неча ҳафта давомида “хавфли кутиш ҳолатида” ушлаб турилди.

Оқибатда эса - “ваҳима катта бўлди-ю натижа бир тийинлик”. Улар санкция рўйхатига киритган Россия куч тизимлари раҳбарларига бу чоралар “чивин чаққандек” бўмайди. “Биологик ва кимёвий” қурол ишлаб чиқарувчи ташкилотлар борасида ҳам вазият хунди шундай. АҚШнинг Россияга ёрдам кўрсатишни расман тўхтатиши эса – умуман кулгули. Назаримда “ҳамкорларимиз” ҳалиям 1999 йилда яшаётгандек.

Алексей Навальнийнинг ўзи эса бир неча ой олдин “полковник ва генераллар” дунё бўйлаб саёҳат қилмаслигини ва уларга қарши санкциялар киритиш бефойда эканини ва айтган эди. Ўшанда у ЕИга асосий эътиборни россиялик олигархлар маблағларига қаратиш кераклигини маслаҳат берган эди.

Айтиш жоизки, йирик бизнесменларга зарба берилса, натижа ҳақиқатдан ҳам сезиларли бўлиши мумкин. Улар учун ҳам миллий иқтисодиёт учун ҳам. “Шимолий оқим-2” каби стратегик лойиҳаларни ёпиш ҳақида гап кетаётгани йўқ. Лекин Ғарб, ўзининг балар русофоб гапларига қарамасдан, бу сафар ҳам фақатгина юзаки самара берувчи фойдасиз чоралар билан кифояланди холос.

Америка ва Европанинг гўёки “жон жаҳди” билан ҳимоя қилаётган россиялик мухолифатчи борасида ҳам фикрлари турлича. Бир томондан Ғарб Навальнийга турли илтифотлар кўрсатиб, уни  Кремлнинг бош душмани ва асосий “қурбон”ига айлантирди. ЕИ тарида илк бор инсон ҳуқуқлари бузилиши борасида санкцияларни қўллади ва ҳатто ана шундай ҳуқуқлар бузилишига оид глобал санкциялар тартибини жорий этди. Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди эса – таажубли қарор қабул қилди – улар Россиядан Навальнийни дарҳол озод қилишни талаб қилишди.

Иккинчи томондан эса, АҚШ ҳам Европа ҳам Навальний шахси ҳақида ҳеч қандай баландпарвоз иллюзияларга эга эмас. Чунки улар Навальний бир неча йил олдин товламачиликда айбланиб қамоқ жазосига маҳкум этилган “Ив Роше” ишида ҳеч қандай сиёсий сабаб топа олмаган.

Amnesty International эса, ҳарчанд эгилувчан ва сиёсий конъюнктураларга боғлиқ бўлишига қарамасдан, Навальнийни фақатгина сиёсий ва виждоний қарашлари учун қамоққа олинган – “виждон маҳбуси” деб тан олмади. Уларни тушуниш мумкин, ўтган йиллар давомида Навальний ўзининг ирқпараст ва ксенофоб қарашлари билан яхши танилган эди.

Дастлаб, Европа Иттифоқи ўз янги режимини Алексей Навальний номидаги санкциялар деб атамоқчи эди, лекин кейинчалик, қаҳрамоннинг “таржимаи ҳолини” яхшилаб ўрганиб чиққандан сўнг – бундай ғоядан воз кечишган.

Оқибатда, Ғарбнинг бугунги ҳаракатлари – қўл остига тушган унчалик мос келмайдиган сабабларни рўкач қилган ҳолда Москва билан муносабатларни мураккаблаштираётганини ва унчалик мантиққа мос келмайдиган ҳаракатларни амалга ошираётганини кўриш мумкин.

Лекин ушбу воқеаларда яна бир нарсани – Европанинг ваҳима остида - ўзини қаттиқ ҳимоя қилишга тайёрланаётганини ҳам пайқаш мумкин. Айни дамда Россия, АҚШ ва Европа муносабатлари навбатдаги трансформацияни бошидан кечирмоқда.

Ўтган декада ўртасида содир бўлган катта тўс-тўполон ва ундан сўнг Россияга қарши киритилган санкциялар - Ғарб томонидан Россияни иқтисодий,  сиёсий, геосиёсий жиҳатлдан тўлиқ мағлуб қилиш учун уюштирилган ҳаракат эди. Воқеа бошида улар “озгина куч” билан ғалаба ғозонишига ишонлари мутлақ комил эди.

Лекин Россия яна бир маротаба Ғарбга “сюрприз” намойиш қилди. Россия бир неча йил давомида санкцияларни пучга чиқаришга, Европа билан эса асосли ҳамкорликни қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Ўтган йил воқеалари эса Ғарбни яна бир бор Россияга бошқача назар билан қарашга, у ҳақида ўз тасаввурларини ўзгартиришга мажбур қилди. Ғарб ваниҳоят Россия тасодифан муваффақият қозонган қандайдир “ёвуз империя” эмас, балким тез оёққа тураётган, улкан потенциалга ва енг ичига яширинган бир неча “туз”лар эга бўлган кучли давлат эканини тушуниб етди.

Кучли Россия эса – Европани ҳар доим қўрқувга эмас ростакам даҳшатга солган. Улар бугун Москва ҳам иқтисодий, ҳам сиёсий ҳам мафкуравий ва медиа томонидан ҳужумга ўтганини кўришмоқда.   

Лекин уларда ўз кучига ишонч йўқ, шу сабабли улар ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида тезлаштирилган тартибда темир пардани тушириш ва муносабатлардаги кескинликни чуқурлаштириш билан шуғулланишмоқда.  

Хуллас Ғарб ҳозир совуқ уруш вақтидаги тартиб-қоидаларга қайтишни истаб қолди. У вақтлар Совет Иттифоқи ва Ғарб орасида  фақат бир неча каналлар бўйича алоқа йўлга қўйилган эди, қолган соҳалар эса мутлақ ёпиб ташланган эди.

Лекин у вақтлар Ғарбнинг ёмон таъсирини камайтириш бўйича асосий чоралар чегаранинг биз томонида қабул қилинар эди. Энди бўлса Ғарб СССРнинг самарасиз тажрибасидан ўрнак олмоқчига ўхшайди.

Ушбу вазифани амалга ошириш учун Алексей Навальний номидан фойдаланиш муваффақиятли бўлди деса ҳам бўлади. Лекин АҚШ ва Европанинг СССР хатоларини такрорлаётгани – кишини ҳайратга солади, холос.

664
Люди в защитных масках на улице Брюсселя

Европа ўз муаммоларидаги айбдорни топди

744
Европа дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел Европарламент махсус қўмитасининг ЕИ демократик жараёнларига хорижлик аралашув бўйича эшитувларида нуқт сўзлаётиб, Россияни ёлғон хабар тарқатиш кампаниясида айблади.

Унинг таъкидига кўра, кампания Евроиттифоқ демократиясини қоралаш ва халқаро ҳамкорлигини заифлаштиришга қаратилган.

Боррел давом этаётган пандемия шароитида ёлғон ва янглиштирадиган ахборотнинг ўта хавфлигини қайд этди. “Биз кремлпараст каналлар қандай ниқоб тақиш фойдасиз эканлиги ҳақидаги фикрларни тарқатишгани, ёки локдаунга қарши овозларни руҳлантирганини кўрдик”, - деди у. Энди эса, дипломатнинг фикрига кўра, бир тарафдан, ғарб препаратлари ва улар ишлаб чиқарувчиларини обрўсизлантиришга уринаётган, бошқа тарафдан, ўзининг маҳсулотларини фаол илгари сураётган Москванинг вакцина дипломатияси биринчи ўринга чиққан.

Амалдорнинг хавотирини тушуниш мумкин. Россияда аксарият одамлар учун ҳаёт кичик ноқулайликлар билан ўз изига тушаётган, ҳукумат пандемия сабаб киритилган чекловларни босқичма-босқич бекор қилаётган бир пайтда Европада янги карантин чекловлари тўлқини авж олмоқда. Финляндияда фавқулодда ҳолат киритилган. Чехияда дунёдаги энг кўп касалланиш даражаси сабаб аҳолига турар ҳудудларини тарк этиш тақиқланган. Италияда ҳам чекловлар кучайтирилган.

Ўз навбатида, деярли бир йиллик тақиқлардан ва уйда ўтиришлардан жуда чарчаган Европа аҳолиси бу чораларнинг бари фақат уларнинг манфаати учун қабул қилинаётгани ҳақидаги ҳукуматларнинг далилларини борган сари ёмонроқ қабул қилмоқда. Оммавий норозилик намойишлари деярли қитъанинг барча нуқталарида авж олди.

Вазият шунчалик мураккабки, Европа сафларининг текислиги кўз ўнгимизда ёйилиб кетмоқда. Чехия Россияга “Спутник V” вакцинасини етказиб беришни сўраб мурожаат қилди – бу мамлакат президенти ва бош вазирининг мувофиқлаштирилган позицияси. Словакия бундан ҳам каттароқ қадам ташлади ва Венгрия, Сербия ва қатор бошқа мамлакатлар ортидан Европа регуляторининг маъқуллашини кутиб ўтирмасдан, Россия вакцинасини тезлаштирилган жараён асносида рўйхатдан ўтказди. Коронавирус билан боғлиқ ўта қийин бўлган поляклар учун Россияга ёрдам сўраб мурожаат қилишлари ақлга сиғмайди, шундай экан улар Хитой билан COVID-19га қарши вакцина хариди юзасидан музокаралар бошлашди.

Вазият роппа-роса бир йил содир бўлган вазиятни кучлироқ эслатмоқда – ўшанда Европа Иттифоқи фавқулодда вазиятда тўлиқ ожизлигини намойиш этганди ва унинг аъзолари улар бошига тушган жиддий инқирозни мустақил ҳал қилишга мажбур бўлишганди.

Фарқ шундаки – ва бу ҳақиқатдан ўта муҳим – ўшанда кенг кўламдаги форс-мажор рўй берганди. Унинг натижасида эса Брюссель, аслида, зудлик билан талаб этиладиган ҳолатларга муносабат билдиришга лаёқатсиз эканини ойдинлашганди. Бу, албатта, Европа учун нохуш кашфиёт бўлди.

Авж олган пандемиянинг кутилмаганлик эффекти юзага келганда ЕИ яна диққат марказда бўлди, чунки ҳамиша унинг кучли саналган томонларига эҳтиёж пайдо бўлди: стратегик режа, қийин жараёнларни ташкил этиш, маблағларни тўплаш ва тақсимлаш. Европа дунёга шунга ўхшаш таҳдидларга қарши қандай курашиш намунасини кўрсатиши даркор эди.

Кўрсатишди.

Энг муҳим йўналишлар бўйича муваффақиятсизликлар натижа бўлди. Европа томонидан танланган локдаун стратегияси муваффақиятсизликка юз тутди, аҳолини эмлаш билан вазиятни таърифлаш учун “ҳалокат” таърифи кўпроқ мос келади.

Шу билан бирга, Европа пандемияга қарши курашишда дарс бермоқчи бўлган мамлакатлардаги барқарор вазиятда бу янада яққолроқ аён бўлади.

Буларнинг замири Европа ҳукуматлари томонидан қабул қилинган хато қарорлардир. Бу ЕИнинг бир йил аввалги эсанкираб қолгани ва ҳаракатсизлигига қараганда обрўсига қаттиқроқ таъсир қилади.

Бундай вазиятларда Шарқий Европа давлатларининг мустақилона хатти-ҳаракатларининг уринишлари рамзий бўлмоқда.  Улар, равшанки, ЕИ таркибида иккинчи тоифали эканликларини тушуниб етишмоқда. Шунингдек, коронавирус муаммоси бўйича ёрдамни қолганлардан кейин тамойили асосида олишларини фаҳмлашмоқда. Натижада эса кўп мамлакатлар уларнинг навбати қачон келишини сабр билан кутмай қўймоқда, бунинг ўрнига Брюссель томонидан санкциялаштирилмаган фаолликни намоён эта бошлашяпти.

Brexit ҳамда Польша ва Венгрия ҳукуматларининг ишончсизлик билан қарашлари ўсиб бориши ортидан бу Европа Иттифоқи учун яхши бўлмаган рамз бўлиб кўринади.

Қарийб олти йил илгари Европа жонбозлик билан ўзига миграция инқирозини ташкиллаштирган эди. Ҳозиргача у бунинг оқибатларини ҳал қилолмаяпти. Пандемияга қарши курашиш Европа сиёсатининг яна бир йирик муваффақиятсизлигини таъминлади.

Брюсселнинг ўз муаммоларини Европа демократияси ва бирдамлигига путур етказаётган ташқи душманларининг кирдикорларига йўйиши, ўз хатоларини қатъий тан олмаслиги булар охиргиси эмаслигини кафолатлайди.

744
Теглар:
Европа

Ўзбекистон ҳаётида аёллар ҳиссаси

0
Ўзбекистон ижтимоий ва иқтисодий ҳаётида аёллар ҳиссаси йил сайин ортиб бормоқда. Бошқарув тизимида аёллар ишлаётган корхоналар улуши 26%дан ошган. 
© Sputnik

Бугунги кунда Ўзбекистонда 17 миллиондан ортиқ аёллар яшайди. Сўнгги йилларда аёллар ўртача умр давомийлиги ўсиб, ўртача 77,4 ёшни ташкил қилди. 

Айтиш жоизки, соғлиқни сақлаш ва таълим соҳалари, маошлар нисбатан паст бўлишига қарамасдан, аёлларнинг фидокорона меҳнати туфайли муваффақиятли кун кечирмоқда. Ушбу соҳаларда банд бўлган фуқароларнинг 75%дан ортиғи аёллардир. Хизмат кўрсатиш ва савдо соҳаси ходимларининг ҳам ярмидан кўпи аёллардир.  

Ўзбекистонда сўнгги йилларда яққол кўзга ташланаётган тенденциялардан бири бу - бошқарув соҳаларида аёллар сони ошиб бораётганидир. Статистик маълумотларга кўра, аёллар таъсисчи бўлган хусусий фирмалар улуши 24 %дан ва бошқарув тизимида ишлаётган корхоналар улуши 26%дан ошган. Шунингдек Олий Мажлис палаталарида ҳам аёллар улуши 24 (Сенат) ва 33(Қонунчилик палатаси) фоизни ташкил қилмоқда. 

Батафсил инфографикамизда танишинг.

0